var127

Atranta blik

Een cacaoblik van de NV Atranta te Nijmegen.

Collectie: Marco Smits

Heeft u herinneringen aan dit item? Laat het ons weten, wij zijn benieuwd naar uw verhaal.

Sjaak Rutten: De Nijmeegse cacao-, chocolade- en suikerwerkfabriek N.V. "Atranta" werd in 1919 opgericht. De Gelderlander van 19 november 1919 meldt dat de oprichtingsakte "mitsgaders de Koninklijke Bewilliging is geplaatst in het Bijvoegsel tot de Nederlandsche Staatscourant van 14/15 November 1919, no. 242". Al een jaar later, op 21 december 1920, meldt diezelfde Gelderlander de eerste successen:

"In Hees, op het snijpunt van wegen Oude Heeschelaan - Nieuwe Nonnendaalschen weg staat een groot langwerpig rechthoekig fabrieksgebouw. De passant loopt het als in de gauwte voorbij, als niet begrijpend, welk een belangrijke tak van nijverheid hier tot ontwikkeling komt. De chocoladefabriek Atranta, welks producten in hoedanigheid bij geen andere chocoladesoort behoeven achtergesteld te worden, is op weg een der voornaamste industrieën in haar genre van ons land te worden. ( ... ) De procuratiehouder der N.V. Atranta, de heer P. Thijssen en de beide bedrijfsleiders, de heeren L. Bensdorp en F. Keunen, zijn steeds bedacht de kwaliteiten der Atranta-chocolade hoog te houden en de verpakking en de verzending te doen zijn als die van eersteklasse firma's. Zulks geschiedt dan ook, dank zij deskundige leiding en goede moderne fabrieksinrichting. Door de eenvoudige, maar aan hun doel beantwoordende kantoren, welke onmiddellijk aan de fabriek zijn gebouwd, kwamen wij in de ruime zalen, waar de ingewikkelde cacao-industrie in volle actie was. De geur van fijne cacao-poeder snoven de bezoekers met graagte op en deze drong reeds onmiddellijk tot hen door, toen zij de branders naderden, waar de cacao-boonen gebrand en ontbolsterd worden ( ... ) Wij zagen de cacaoboonen in den molen vermalen tot heerlijke chocolade-reuk verspreidende korrels, welke na zorgvuldige zifting onder de cacaopers rolden. De korrels kwamen hier onder een druk van hooge capaciteit en werden in den waren zin des woords uitgeperst. Het vet - het bestanddeel der zuivere cacaoboter - droop door een kraantje uit de pers in zindelijk-zuivere gietemmers, en druppelde zoolang, tot de persdruk lichter werd en de vlugge werklieden een ronde cacaokoek onder de "drukpers" uithaalden, van ruim een halven diameter. De cacaoboter blijft apart [ ... volgt een uitgebreide beschrijving van het productieproces ...] Is de chocolade uit den vorm dan gaan de tabletten enz. naar de heldere inpakkamer, waar zindelijke meisjes het in zilver papier wikkelen en ze voorzien van de Astranta-etiquetten en sierlijke opschriften ( ... ) De Astranta-directie legt zich ook toe op de vervaardiging van fijne pralines, bonbons, nougat en ook van chocolade-figuren ( ... ) Voor dit fijnere vakwerk zijn bepaald vaklieden noodig. Daar Nijmegen die vaklieden nog niet oplevert, moesten ze van elders komen. En de Atranta-directie zou reeds lang meer vakmenschen naar Nijmegen gehaald hebben, indien de volkshuisvesting hier ter stede maar ruimer ware geweest ( ... ) Het ligt bovendien in het voornemen der Atranta-leiders aan hun fabriek in Hees nog grootere uitbreiding te geven; het terrein ligt er reeds voor braak. Wanneer dus de Nederlandsche cacao-industrie in normale omstandigheden weer hogere vlucht gaat nemen, gaat Atranta mee opwaarts en groeit een nieuwe tak aan Nijmeegsche nijverheid tot nog voller wasdom".

Anderhalf jaar later opent Atranta ook een eigen winkel in de Nijmeegse binnenstad. In De Gelderlander van 11 maart 1922 staat het volgende bericht:

"De Atranta-Winkel. Atranta-chocolade heeft in Nijmegen naam en aftrek tegelijkertijd. De Nijmegenaars weten dit chocoladeproduct van Nijmeegsche nijverheid te waardeeren, vooral waar de fabrikanten er zorg voor droegen, de kwaliteit der Atranta-chocolade steeds op hoog peil te houden. Maar men wist nog niet genoeg, wat 'n verscheidenheid van artikelen de Atranta ter markt brengt en daarom is het voorzeker geen overdaad van de Atranta-directie een eigen winkel te openen, waarin gaanden en komenden zich metteroog kunnen overtuigen van de verscheiden- en hoedanigheid van het Atranta-product. Hedenavond zal dan de Atranta-chocoladewinkel geopend worden aan de Houtstraat No. 8 bij de Broerstraat. Op dit drukke verkeerspunt past de Atranta-chocolaterie opperbest en haar fleurige en kleurige etalages zullen er ongetwijfeld talloos velen aanlokken. Ook bij avond zal deze nieuwe zaak met rijke verlichting aan dit deel van de city nog meer levendigheid geven en zóó nog meer de aandacht trekken. De vroegere op No. 8 gevestigde goud- en zilverwinkel kent men na de verbouwing bijna niet terug. De aannemer, de heer P. Pauwels, uit Hees, had den winkel verbouwd en zóó verbreed en verdiept, dat het geheel er gerieflijker door geworden is. Bovendien gaf de schilder, de heer Peters, uit Hees, aan winkel en étalage een frisschen, lichten tint, terwijl de firma Alewijnse de electrische verlichting verzorgde. Maar vooral de étalage - in de verschuifbare winkelkast - doet het hier goed, met de rijk gesorteerde Atranta-bonbons, chocolade-reepen en tabletten en bussen cacaopoeders. Met smaak is alles gerangschikt. Fraaie luxe doozen, met Atranta-bonbons, prijken opvallend tusschen de talloze artikelen, in aardig arrangement. De Atranta-winkel zal spoedig ook wel in trek zijn".

Toch was het in 1927 afgelopen. De Gelderlander van 26 april 1927 meldt: "Naar wij uit goede bron vernemen is de oude chocoladefabriek "Atranta" te Hees overgedaan aan een Duitsche kombinatie. De transaktie geschiedde door tusschenkomst van het bekende woningbureau Mij. Emma alhier."

Reactiepagina
Reactie 1:

Rob Essers, 25-03-2016: Bensdorp & Co.
De N.V. "Atranta" Cacao-, Chocolade- en Suikerwerkfabrieken zijn op 25 oktober 1920 opgericht, maar met de bouw van de fabriek in Hees is vermoedelijk al vijf jaar eerder begonnen. In de PGNC van 7 juli 1915 maken Burgemeester en Wethouders van Nijmegen bekend:
"dat bij hen is ontvangen een adres van de Holländische Cacao- en Chocoladefabriken Bensdorp en Co., gevestigd te Kleef, houdende verzoek om vergunning tot oprichting van eene door electriciteit gedreven cacaofabriek in een te stichten gebouw op een terrein aan den Nieuwen Nonnendaalschen weg, kadastraal bekend Neerbosch, Sectie B, No. 167. (...)"

Alles wijst er op dat de vergunning is verleend. In het adresboek 1915-1916 staat onder het kopje 'Chocolade Fabrikanten':
"Bensdorp & Co., Nieuwe Nonnendaalsche weg 261 en 263."
Op de woningkaart 1920-1946 staat dat het pand op 16 december 1930 is hernummerd in 253/255, maar toen was het chocoladetijdperk al enkele jaren voorbij. De fabriek stond op de plaats van AH aan de Molenweg (bouwjaar 1997).

Chocoladefabrikant L.F.M. Bensdorp heeft zich in de tweede week van oktober 1915 vanuit Kleef op het adres Berg en Dalsche weg 102 in Nijmegen gevestigd (bron: PGNC 15 oktober 1916). In een publicatie in het Contactblad Historische Kring Bussum 18/3 (2002) 7-29 wordt alleen de Kleefse fabriek genoemd waar Louis François Marie Bensdorp in 1906 op 22-jarige leeftijd bedrijfsleider werd; zie ook Bensdorp – Gedenken an ein Traditionsunternehmen aus Kleve. In 1922 kwam hij in de directie in Bussum.

De oprichting van de Nijmeegse fabriek hangt ongetwijfeld samen met de Eerste Wereldoorlog. Pas in 1919 is de N.V. "Atranta" opgericht en worden de producten uit de fabriek in Hees onder die naam gedistribueerd. De relatie met de N.V. Hollandsche Cacao- & Chocoladefabrieken v/h Bensdorp & Co. is onduidelijk. In het door Sjaak Rutten genoemde bericht in De Gelderlander van 21 december 1920 worden wel drie sleutelfiguren van de N.V. Atranta met name genoemd.
Louis François Marie Bensdorp, geb. Amsterdam 30 jan. 1884, † Bussum 20 jan. 1958, zn. van Louis François en Anna Maria Elisabeth Hendrika Thijssen, tr. Eindhoven 31 jan. 1910 Maria Norberta Alphonsina Baekers, geb. Eindhoven 20 sept. 1886, chocoladefabrikant, † Naarden 24 juni 1978, dr. van Willebrordus Johannes en Maria Petronella Francisca van Kol.

Hij is een neef (oomzegger) van Petrus Franciscus Maria Thijssen (1862-1938). Zijn zwager Hendricus Judocus Alphonsus Baekers (1873-1932) is in 1900 getrouwd met Emma Josephine Anna Keunen (1876-1965) en zijn schoonzus Cornelia Wilhelmina Maria Alphonsima Baekers (1884- 1982) in 1907 met Johan Frans Constant Keunen (1881- 1952). In het adresboek van 1922 staat hij voor het laatst in vermeld als:
"Bensdorp, L. F. M., chocoladefabrikant, Berg en Dalschew. 102. [tel.] 1890. Garage, Derde Walstraat 48 [tel.] 634.
Petrus Franciscus Maria Thijssen, geb. Amsterdam 15 april 1862, kantoorbediende, adjunct-directeur cacaofabriek, agentuur- en commissiehandelaar, fabrikant, † Nijmegen 16 juli 1938, begr. Amsterdam 19 juli 1938, zn. van Johannes Franciscus en Elisabeth Gerarda Reelander, tr. Amsterdam 18 juli 1901 Maria Emiliana Josephina Cornelissen, geb. Alkemade 10 maart 1869, † Nijmegen 29 dec. 1945, dr. van Johannes Petrus en Maria Catharina van Geffen.

Zijn zus Anna Maria Elisabeth Hendrika Thijssen (1858-1927) is in 1879 getrouwd met Louis François Bensdorp (1852-1934), de vader van Louis François Marie Bensdorp (1884-1958). In het adresboek van 1920 staat:
"Thijssen, P. F. M., adj. direct. cacaofabriek, Jan v. Goijenstr. 47."
In 1922 woont hij op het adres Gerard Noodststraat 34. In 1926 is zijn het adres Graafscheweg 1a en ontbreekt in het adresboek de functieomschrijving.
Franciscus Johannes Keunen, geb. Eindhoven 29 okt. 1889, chocoladefabrikant, automobielhandelaar, † Eindhoven 24 jan. 1953, zn. van Everardus en Johanna Cornelia Maria van der Harten, tr. Berlicum 12 mei 1920 Regina Maria Josephina Smulders, geb. Utrecht 14 maart 1897, † Helvoirt 19 nov. 1989, dr. van Josephus Henricus Maria en Anna Maria Petronella Antonia Mathijsen.

Zijn zus Emma Josephine Anna Keunen (1876-1965) is in 1900 getrouwd met Hendricus Judocus Alphonsus Baekers (1873-1932) en zijn broer Johan Frans Constant Keunen (1881- 1952) in 1907 met Cornelia Wilhelmina Maria Alphonsima Baekers (1884- 1982). Hij heeft zich als laatste van het drietal in Nijmegen gevestigd. In het adresboek van 1922 staat:
"Keunen, F. J., fabrikant chocolade, Bijleveldsingel 16. [tel.] 2221."
Ook bij hem ontbreekt in het adresboek van 1926 de functieomschrijving. In het adresboek van 1928 staat hij niet meer vermeld.

1920-1926
In 1921 vraagt de N.V. Cacao- en Chocoladefabrieken "Atranta", om vergunning om de fabriek uit te breiden (bron: De Gelderlander van 15 januari 1921). Tot eind 1925 is er niets wat wijst op een naderend einde. In De Gelderlander van 16 oktober 1925 worden nog "Jongens en Meisjes" gevraagd in de leeftijd van 15-16 jaar. Wanneer en waarom de productie door de N.V. Atranta wordt gestaakt, is onduidelijk. Voor de plaatselijke dagbladen is de sluiting van de fabriek kennelijk geen nieuws.

1927
Vast staat dat de fabriek met alles erop en eraan op 2 en 16 maart 1927 in Hotel "De Bonte Os" in Nijmegen te koop wordt aangeboden (bron: Algemeen Handelsblad van 15 februari 1927). Opmerkelijk in dit verband is ook de mededeling in De Naamlooze Vennootschap van 15 november 1927 over het faillissement van:
"N. V. „Atranta”, Eindhoven, Hoogstraat 149. Rb.: 's-Hertogenbosch, 14 oktober 1927. Cur.: Mr. Dr. L. Janssens, Nieuwstraat 1."
Ik ga ervan uit dat het hier om dezelfde N.V. gaat. Over de herkomst van de naam Atranta tast ik overigens in het duister.
Reactie 2:

Rob Essers, 27-03-2016: kleine correctie
De fabriek stond niet op de plaats van AH aan de Molenweg (bouwjaar 1997), maar ernaast op de plaats van Fuchsiastraat 12 t/m 84 (bouwjaar 2005).

Redactie: Is dat bedrijfsgebouw later overgegaan naar Oud Delft?
Rob: Vanaf het adresboek 1955 is het adres van deze aardewerkfabriek Oud Delft: Molenweg 1. Dat moet volgens mij wel hetzelfde pand zijn. Helaas heb ik nog geen enkele foto kunnen vinden.
Reactie 3:

Rob Essers, 11-02-2018: Op archieffoto F2696 (Datering: 1978) is links een deel van het fabrieksgebouw te zien met het opschrift POTTERIE OUD DELFT. De aardewerkfabriek verhuisde in 1950 naar dit pand.


detail van RAN F2696

adressen:
1915: Nieuwe Nonnendaalscheweg 261-263
1930: Nieuwe Nonnendaalscheweg 253-255
1947: Nieuwe Nonnendaalseweg 253-255
1951: Wolfskuilseweg 250
1953: Molenweg 1

Zie ook Street View (augustus 2017) en Nieuwe Nonnendaalseweg 265, Konings (hoek Molenweg) (Reactie 3 en 5).
Reactie 4:

Arjen W. Kuiken, 11-02-2018: Op RAN F88051 is het gebouw goed te zien:


detail van RAN F88051 (datering 1963-1966)

Reactie 5:

Joop ten Thije, 07-03-2018: Bij Oud Delft liet mijn vader destijds Borden en Asbakken maken als relatiegeschenken van J.A. ten Thije voor Bouwstaal en Steengaas. Indien belangstelling hiervoor kan ik foto's opsturen. Beide borden hangen nu in mijn kantoor in Canada. Vr.Gr.JOOP

Redactie: graag! Mail ze maar naar info@noviomagus.nl. Hoe oud zijn ze nu?
Reactie 6:

Eddy Raymann, 07-06-2018: Ik kocht dit blik vorige week, maar dan zonder enige vermelding van fabrikant. Er is (aan buiten- noch binnenkant) op zij-kanten, bodem en deksel geen enkele notatie. Ik weet daarom niet of dit (ook) van Atranta is, of van Bensdorp (zoals ik ergens las) of een andere fabrikant. Weet u of iemand hier misschien iets van?

Reactie 7:

Bim Bensdorp, 30-08-2019: Benieuwd of iemand nog tegen een Atranta cacao blik is aangelopen, ik ben zeer geinteresseerd...

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: