Oud-Heyendael:

Als een parel steekt het spierwit geschilderde huis Oud-Heyendael af tegen de donkere bomen aan de René Descartesdreef, de oude oprijlaan van het landhuis. Hoewel het wat betreft vorm en omvang minder imponerend is dan ‘kasteeltje’ Heyendaal aan het Geert Grooteplein, heeft Oud-Heyendael – zoals de naam al aangeeft – een veel langere historie dan het quasi-middeleeuwse kasteel uit 1914. Oud-Heyendael is het oorspronkelijke hoofdgebouw van het vroegere landgoed, dat nu vrijwel geheel door gebouwen van de Radboud Universiteit Nijmegen en het Universitair Medisch Centrum St. Radboud wordt ingenomen.
Landgoed Heyendaal heeft een lange historie: de naam 'Heyingendael' duikt al op in een schepenakte uit 1532. In de tweede helft van de 17de eeuw werd een boerderij op het landgoed gebouwd en rond 1700 liet toenmalig eigenaar Jacob van der Heyden hier een huis met kelders tegenaan bouwen: Huis Heyendaal.
Nadat Heyendaal vanaf 1705 vele malen van eigenaar was gewisseld, kwam het in 1734 in handen Adam Jacob Smits, toentertijd Nijmeegs burgemeester. Smits kocht enkele belendende stukken heidegrond aan, die hij aan het landgoed toevoegde. Op grote gedeelten van Heyendaal liet hij bossen aanplanten, waarvan een deel bestond uit sterrenbossen: bossen met paden die vanuit alle richtingen op één punt uitkwamen en zo een ster vormden. In 1758 breidde de volgende eigenaar, Steven Adriaan graaf van Welderen, het landgoed nog verder uit.
In 1889 werd het landhuis ingrijpend verbouwd: het werd verhoogd, de rechthoekige vensters werden verplaatst en voorzien van licht gebogen bovenzijde, de classicistische ingangspartij werd versoberd en de muren werden voorzien van de modieuze gepleisterde horizontale banden en hoekblokken. Aan de verbouwing herinnert een gedenksteen met daarin de initialen van de vier kinderen van het gezin Snoeck-Stoop, de toenmalige bewoners en eigenaren van het pand: Matthias Adriaan (Ad), Emilie (Emy), Lucia Margaretha Elisabeth (Lucie) en Margaretha Johanna Antonia (Meta) Snoeck.
Aan het begin van de 20ste eeuw bereikte Heyendaal zijn grootste omvang. Het had toen een oppervlakte van ongeveer 67 hectaren en omvatte grofweg het gebied dat is gelegen tussen de huidige Kapittelweg, Heyendaalseweg, Houtlaan en Sint Annastraat. In 1912 werd het landgoed aangekocht door margarinefabrikant Frans Jurgens uit Oss. Hij liet in 1912-1914 een nieuw landhuis bouwen op enkele honderden meters afstand van het oude huis. Het laatstgenoemde huis kreeg het voorvoegsel ‘Oud’ en werd bestemd als woonruimte voor het personeel.
Oud-Heyendaal onderging nadien nog enkele belangrijke veranderingen. Zo werd de gevel mogelijk al rond 1912 geheel witgepleisterd. In de jaren ’70 sloopte men het bijbehorende koetshuis en eind jaren ’80 volgde de achter het hoofdhuis gelegen schuur. Rond 1990 vond een restauratie plaats en sindsdien biedt het pand onderdak aan het Han Fortmanncentrum, een centrum voor lichamelijke en geestelijke gezondheidszorg.

Met dank aan Sjaak Rutten en Rob Essers.

Klik hier voor een boedelinventaris uit 1882, ons opgestuurd door Robert Spanings

Meer info over Oud Heyendael op Noviomagus.nl

 

01-DSC05709.jpg 02-DSC05691.jpg 03-DSC05696.jpg 04-DSC05697.jpg 05-DSC05699.jpg
06-DSC05701.jpg 07-DSC05708.jpg 08-DSC05716.jpg 09-DSC05719.jpg 10-DSC05723.jpg

terug

Reactiepagina
Reactie 1:

Paul Broekman, 01-03-2016: Ik heb enige herinneringen aan dit landgoed, wat dichtbij ons ouderlijk huis lag in de wijk St. Anna.
Tegenover dit park, wat inmiddels in de vroege jaren vijftig al in handen was van de familie Jurgens, de bekende boterfabrikant met wortels in Duitsland, ligt de Akkerlaan. Hier heb ik vele jaren onderwijs gehad, zo ook op de toenmalige bewaarschool bij de nonnetjes. Ik herinner mij nog goed dat we met de klas naar dit landgoed zijn gelopen.
De vele rododendrons die welig bloeiden komen mij nog steeds voor ogen. Dat moet bij mij op die jonge leeftijd indruk hebben gemaakt. Die grote en hoge struiken met zijn mooie witte en paarse kleuren kwamen op mij groots af. Links als rechts kwamen ze mij nader. Kleine paadjes van zand ertussen. Er was een en al stilte. Nu nog zie je her en der rododendrons staan. Helaas is het hele landgoed veranderd in één groot gezondheidsinstelling "de Radboud".

Op een van die "uitjes" zag ik op een heuveltje iets wat ik toen niet begreep: een of ander schietapparaat, waaruit ronde zwarte schijven de lucht in werden geschoten. Én er werd ook nog op geschoten! Pas vele jaren later wist ik dat ze daar aan het kleiduiven schieten waren. Ik denk dat daar ook wel "jacht" werd gehouden. De familie Jurgens had zo haar hobbies.

Het "oude Heyendaal" ken ik van de oude poort die naar dit huis leidde. Ergens in de jaren vijftig kwam koningin Juliana, ik heb dit met mijn eigen ogen gezien, een of ander gebouw openen. Zij reed via die lange oprit door de poort naar achteren.
In het nieuwe gerestaureerde pand zat inderdaad de bekende Han Fortmanstichting: geestelijke gezondheidszorg via andere kanalen, zoals yoga, mindfulness en andere therapieën. Zelf ook daar cursussen gedaan. Ik moet wel even vermelden dat dit centrum verhuisd is naar Villa Mariënboom aan de Groesbeekseweg.

Aan het kasteeltje Heyendaal heb ik alleen herinneringen aan die vijver die daar in de vijftiger jaren lag en waarop ik wel eens ging schaatsen met mijn zus. Dat mocht toen zeker!

Laatst kwam ik bij het uitzoeken van een inventaris een folder tegen uit 1948, mijn geboortedatum, over een imkerbijeenkomst op landgoed Heyendaal. Een of andere baron of landheer was hier de voorzitter van...
Reactie 2:

Peter van Lee, 06-04-2016: Mijn opa heeft vanaf ongeveer 1920 op Oud Heijendaal gewoond, wij kwamen daar (ik ben van 1942) iedere zondag koffie drinken in het huis op het einde van de beukenlaan. Opa heeft daar tot eind zestiger jaren gewoond.
Mijn opa was tuinbaas op Heyendael en woonde daar in Oud Heyendael, verder woonden daar Jan Spaan die ook voor Jurgens op het landgoed werkte en de jachtopziener. Zij betaalden geen huur, dat hoorde bij het dienstverband. Mijn vader en oom zijn daar opgegroeid en hebben een heerlijke jeugd gehad.
Reactie 3:

Steef Jansen, 11-11-2016: Ik heb van 1954 tot 1972 in de Akkerlaan gewoond en ook daar op school gezeten. Na school waren wij heel veel te vinden in "het bos van Jurgens". Fietsen, verstoppertje spelen in de rododendrons en in de winter sleeën vanaf Grootvadersberg. Ook gingen we schaatsen op de vijver bij het kasteeltje. Tevens ben ik getuige geweest van de brand in het in aanbouw zijnde ziekenhuis. Het was een prachtige tijd en alleen de rododendronbosjes getuigen nog van wat het vroeger was.

Redactie: Waar was die Grootvadersberg, en waarom heette die zo?
Steef: Waarom het Grootvadersberg genoemd werd weet ik niet. In onze groep wist iedereen wat ermee bedoeld werd. Op de heuvel stond een grote boom waar je heerlijk in kon klimmen en links en rechts ervoor waren rododendronbossen.
De berg (het was een heuvel) lag aan de rechtse kant als je door de poort ging. Aan de achterkant linksachter lag een stuk aangeplant met sparren en dat lag dan weer aan het hek van het bos van Berchmanianum (Houtlaan), het gedeelte waar de priesters aan het brevieren waren. Ik heb nog wel eens gekeken maar ik kon het niet meer terugvinden.
Reactie 4:

Marije van Erp-Hoeboer, 02-12-2016: Marije van Erp, geb. Hoeboer. 1940. Opgegroeid op de Akkerlaan en op school gezeten bij de zusters. De naam van de school was toen "Bernadetteschool". Met de gidsengroepen en daarvoor de kabouters brachten wij vele uren door op Heyendaael. Het bos van Jurgens. Ook hadden mijn ouders een speciale wandelkaart voor het bos. Ik herinner mij "grootvadersberg" nog heel goed. Die was heel hoog in mijn herinnering. Jaren later heb ik er nog naar gezocht maar hem niet meer kunnen vinden.
Mijn vader vertelde wel eens over de "oude heer Jurgens". Mijn opa was kleermaker en wanneer er een probleem met de kleding van meneer was dan kwam de auto voorrijden om mijn opa naar Heyendaael te brengen.
Dit was natuurlijk voor 1940.
Schaatsen op de vijver mocht al eind jaren "40, na de oorlog. Wij gingen met de hele buurt, dwz het deel Akkerlaan dat grenst aan de Van Peltlaan. In het ijs waren "wakken" uitgehakt.
Ik herinner mij ook dat ik een keer in het kasteel ben geweest omdat een van de gidsenleidsters daar woonde. Haar naam weet ik niet meer.
Reactie 5:

Fred van Breukelen, 18-12-2016: Vorige week over het Universiteitsterrein gefietst, omdat ik voorheen ook niet eerdergenoemde Grootvadersberg kon vinden. Ook ik was er in mijn jeugd vaak te vinden en met schoolvriendjes gevoetbald op het open terrein bij het stukje weiland, waar nog koeien en een paar bokken graasden. Als kleuter (1948) van de kleuterschool aan de Akkerlaan nog meegemaakt, dat zuster Pia, een van de nonnetjes bij een bezoek met de kleuterklas, door een bok, die over het hek was gesprongen, op de horens werd genomen. Ik spreek dan van begin jaren '50. Om verder te gaan in mijn zoektocht naar Grootvadersberg, vond ik een heuveltje, waar nog wat spoorbielsen omheen lagen. Ik ben van mijn fiets gestapt en er omheen gelopen. De boom was vroeger naar mijn idee hoger en dikker, maar ik zag nu ook dat deze boom gesnoeid was. De boom staat vlak aan de straatkant ter hoogte van de Thomas van Aquinostraat en Willem Nuyenslaan. Aan de linkerkant de Universiteitsgebouwen en rechts het bos, waar je naar de tuin van Bergmanianum cq Houtlaan kijkt. Ik ben benieuwd of iemand het (h)erkent.
Reactie 6:

Hessel, 21-12-2016: Ben zelf natuurlijk in het verleden ook meermalen met nostalgie terug wezen kijken op zoek naar die grote eik op dat kleine heuveltje: Grootvadersberg(je). Wég! Voor een kleuter was het ooit echt wel wat. Ik denk door de spannende omgeving met die dichte begroeiing. Wij kleuters staken geïnstrueerd, begeleid de toen nog smalle Sint Anna over, handje in handje. Dan het gesloten bos in -hoge bomen en op onze eigen hoogte forse begroeiing van Rododendrons. Een plek waar je zélf nooit zou komen; de gespannen zuster Ignatia ?/juffrouw Gonnie en dan was er natuurlijk ook nog die bok... en soms dook er een 'vreemde' bos-werker op, die ons -en soms zelfs ook nog de juf- terechtwees !! Wij, met het verhaal van Klein Duimpje in het achterhoofd... "Grootvaderberg(je)", een gemoedelijk klinkende naam (bezwering van gevaar?), door de jaren heen van kind naar kind aan elkaar doorgegeven.

Heyendaal: Het was oorspronkelijk heel arme, schrale grond. Uiteindelijk letterlijk omgezet tot een jachtgebied waar voor de begroeiing heel veel mest moest worden ingebracht. Grote bomen vroegen natuurlijk een zwaardere grondlaag en er zijn door Jurgens bij de aanleg juist heel wat forse bomen neergezet. (Hij wilde als plantertje zelf profijt hebben) Dat betekent grondverplaatsing - zonder dat ik overigens ergens iets gelezen heb over het opwerpen of formeren van hoogteverschillen. Voor de hand ligt dat er voor de jacht wat schuilgebieden, bosschages, verzamelplekken zijn ontstaan of gecreë:erd. Mogelijk het oefenen (schietbaan) met een wal o.i.d. Grootvaders'berg' lijkt mij een toevallig stukje natuur. Mogelijk het groeizaam restant van bv. een mesthoop? Ja, 'hoop' doet leven. En, maar nu worden we erg speculatief zonder alternatieve theorie: een plek waar opa e.a. werkend in het bos zich regelmatig 'ontlastte': "goed voor de grond, prettig voor opa". We kennen immers ook én de naam: Duivelsberg én de uitdrukking: De duivel schijt altijd op dezelfde hoop!

NB. In de Radbode las ik ooit van de arts/schrijver Ignace Schretlen juist over dit heuveltje: .. nu schuilt die oude eik in mij / en knelt er iets van binnenuit !
Reactie 7:

Rob Essers, 26-02-2017: Grootvadersberg ken ik ook onder de naam Opa's berg. Het was in de volksmond in ieder geval een 'berg' en geen 'heuveltje'. In de loop der jaren is de omgeving ingrijpend veranderd, maar de overblijfselen zijn nog duidelijk in het landschap te herkennen.

Bij de aanleg van de Willem Nuyenslaan is het terrein aan de noordkant opgehoogd waardoor Grootvadersberg vanaf de weg een stuk lager lijkt. In mijn herinnering was de bodem rondom de boom onbegroeid. De spoorbielzen zijn een latere toevoeging, waarschijnlijk om erosie tegen te gaan.
Reactie 8:

John de Kluijs, 07-03-2017: In mijn tijd en ik weet niet beter, werd het Grootvaders Heuveltje genoemd. Ik woonde tegenover landgoed Heijendaal en heb er het eerste gebouw van het ziekenhuis zien bouwen. Het Heuveltje was inderdaad toen iets hoger en onbegroeid, behalve dan de boom, die stond er toen ook al. In de winter, als er sneeuw lag, werd er veel met de slee vanaf gegleden.

Ik heb het hier over de jaren vijftig, zestig van de vorige eeuw. Ik ben aan de St. Annastraat geboren, 1947 en woonde daar op 342 en later 338 tot 1972.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: