Voormalige Bank van Lening

Vooral in economisch slechtere tijden hebben ze veel klandizie: banken van lening, ook wel pandjeshuizen of ‘de lommerd’ genoemd. Van oorsprong waren het liefdadigheidsinstellingen, opgericht om armen de mogelijkheid te bieden geld te lenen tegen een laag rentepercentage. De eerste banken van lening ontstonden in de 15de eeuw in Italië, in Nederland kwamen ze in de 17de eeuw op. Was de bank van lening oorspronkelijk een kerkelijk instituut, later richtten ook gemeentelijke overheden pandjeshuizen op.
De werking is en was simpel gezegd als volgt: de pandgever laat bij de bank zijn roerende goederen taxeren en geeft deze voor een bepaalde tijd (bijvoorbeeld maximaal 6 maanden) in onderpand. In ruil voor de goederen krijgt hij een vastgesteld geldbedrag mee, de beleensom. Per maand betaalt de pandgever de bank een klein rentepercentage. Binnen de gestelde termijn moet hij de beleensom terugbetalen en krijgt hij zijn onderpand terug. Lukt dat niet op tijd, dan kan de bank de in onderpand gegeven goederen per opbod verkopen. 
In Nijmegen ging de gemeentelijke overheid zich in het begin van de 19de eeuw met de ‘Bank van Leening’ bemoeien en vanaf 1880 nam zij de exploitatie geheel in eigen handen. Het onderkomen van de bank, gelegen aan het doodlopende (nu verdwenen) steegje Eenigheid, liet veel te wensen over. De gemeente kocht daarom in 1888 een groot perceel aan de Pijkestraat om hier een nieuwe Bank van Leening te bouwen. Het middeleeuwse Cellenbroederenhuis – ook wel het Dolhuis genoemd – moest ervoor wijken. Stadsarchitect Jan Jacob Weve maakte het ontwerp, dat in de jaren 1889-1890 werd uitgevoerd.
Weve had zich laten inspireren door de Nederrijnse baksteengotiek, wat vooral blijkt uit het robuuste voorkomen van het pand, met zware muren met steunberen, diep liggende vensters, een forse spitsboog boven de hoofdingang en de uitkragende erkers aan weerszijden hiervan. Tijdens de bouw moest het ontwerp vanwege geldgebrek worden aangepast. Zo vervielen de geplande trapgeveltjes boven de hoofdingang. Aan het metselwerk besteedde Weve veel aandacht, let bijvoorbeeld op de fries vlak onder de daklijst, het siermetselwerk met verschillende kleuren baksteen en de geprofileerde bakstenen rond vensters en deuren.
Het langgerekte gebouw bestond uit vier delen: de hoofdingang op de hoek Pijkestraat-Hessenberg gaf toegang tot een vestibule met loketten, waar de taxatie en uitbetaling van de beleensom plaatsvonden. Daarachter lag het 40 meter diepe magazijn, waarin oorspronkelijk ijzeren stellages stonden die tot dakhoogte reikten. In 1909 werd hier een verdiepingsvloer aangebracht. Nog verder naar achteren lag de verkoopzaal, die via een aparte ingang aan de Pijkestraat toegankelijk was. Het achterste deel van het pand, dat doorloopt tot aan de Lange Hezelstraat, was de beheerderswoning, bewoond door de directeur van de bank. Ook dit gedeelte was toegankelijk via de Pijkestraat, zodat in de fraaie trapgevel aan de Lange Hezelstraat een deur ontbreekt.
Het liep storm bij de bank en ook al was hij zes dagen per week geopend, men kon de drukte niet aan. In 1913 opende men daarom een filiaal aan in het eveneens door Weve ontworpen pand Waldeck Pyrmontsingel 14-16. Dat deed tot 1932 dienst.
Daarna maakte de gemeente een eind aan de werkwijze van de bank van lening en richtte zij de Gemeentelijke Volkscredietbank op. Men nam geen goederen meer aan maar verstrekte goedkope leningen. In 1949 verhuisde deze bank naar de Groesbeekseweg en werd het gebouw aan de Pijkestraat opgedeeld in kantoren, werkplaatsen en een groothandel. Dit alles deed het pand weinig goed. In 1974 werd de bovenverdieping tijdelijk bestemd als atelierruimte voor kunstenaars, waarna het pand zou worden afgebroken. Een actie van de kunstenaars leidde tot behoud van het pand als atelierruimte. Restauratie volgde in 1988. Daarbij verhoogde men onder andere de lage dakpartijen, met uitzondering van de daken boven de ingangen. Tot 2008 huisvestte het pand kunstenaarscentrum Beam.

 

01-DSC00817.jpg 02-DSC02172.jpg 03-DSC02174.jpg 04-DSC02170.jpg 05-DSC02179.jpg
06-DSC02187.jpg 07-DSC02175.jpg 08-DSC02176.jpg 09-DSC02177.jpg 10-DSC02184.jpg
11-DSC02180.jpg 12-DSC02182.jpg 13-DSC02185.jpg 14-DSC02186.jpg

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: