Phalera index
Ubbergse Phalera
Romeinse phalera, met een gevleugelde Amor of Eros, versierd met duiventros en blad.
Deze dapperheidsonderscheiding had een geldelijke uitkering tot gevolg. Het versiersel werd gevonden op 27 april 1866 door de achtjarige Allard, zoon van Gerard baron Hacfort tot ter Horst en jonkvrouwe Victoire geboren Dommer van Poldersveldt, op de bouwplaats van Heuvellust, Rijksweg 52 te Ubbergen. Waarschijnlijk afkomstig van een graf van een Romeinse krijger van het 10e Legioen Gemina, die daar sinds het voorjaar van 71 n.Chr. een legerplaats had.

Weet u meer over deze vondst? Laat het ons weten, wij maken graag gebruik van uw verhaal.
Ingezonden door Henny Meijer (toegevoegd 30 januari 2011)
Extra informatie van dhr. Meijer:
Toen ik ooit een studie van plan was over de decoraties van de Romeinen, kreeg ik van Professor J.E. Bogaers, Bergendaalseweg 150, Nijmegen het advies om hier niet aan te beginnen. Hij verwees mij naar het standaard werk van Valerie A. Maxfield 'The Military Decorations of the Roman Army' (1981). Nadat ik dat boek had gekocht heb ik daar een samenvatting van gemaakt voor het blad 'Mars et Historia' en later voor mijn standaardwerk 'Bronzen Leeuw Bronzen Kruis, militaire dapperheidsonderscheidingen' (Bataafsche Leeuw 1990).
Van het Rijksmuseum G.M. Kam ontving ik op 9 maart 1981 het bericht dat de Phalera van Ubbergen was geleend van drs H.J.C.M. van Nispen tot Pannerden uit Roermond en weer was teruggeven aan deze eigenaar.
Details over de Ubbergse phalera vindt men in een artikel 'Een Medaille' door J.E. Bogaers dat hij schreef als geschenk voor zijn vriend dr. J.M.G.M. Brinkhoff. Dat artikel ontving ik als kopie van professor Bogaers.
De kennis over Ridderorden en Onderscheidingen wordt in Engels sprekende landen genoemd 'Orders and Medals Research', doch in Europa noemt men deze hulpwetenschap 'Phaleristiek' of 'Falaristiek'
De Falera was een ereteken van de oude Grieken, overgenomen door de Romeinen in hun decoratie systeem onder de naam 'dona militaria'.
Reactie 1:
Louis Swinkels, conservator archeologie, Museum Het Valkhof, 27-02-2011: De Romeinse medaille (phalera) is in 1985 bij testament geschonken aan het Rijksmuseum G.M. Kam en behoort nu tot de collectie van Museum Het Valkhof (inventarisnummer 7.1985.3). Daar wordt het voorwerp ook tentoongesteld.
Over de betekenis van het stuk en over de vondst- en eigendomsgeschiedenis is een uitvoerig artikel verschenen: J.E. Bogaers, ‘Een medaille (voor dr. J.M.G.M. Brinkhoff)’, Numaga 18, 1971, p. 183-191. 
Bijgevoegd zijn een recente foto van de medaille en een tekening van een Romeinse grafsteen uit Verona waarop de met medailles gedecoreerde centurio Sertorius is afgebeeld.
Reactie 2:
Henny Meijer, 05-03-2011: Graag wil ik de heer Louis Swinkels dankzeggen voor zijn reactie op de "Ubbergse phalera". Het belangrijkste nieuws voor mij was dat deze zeldzame Romeinse dapperheidsonderscheiding in mijn geboortestad Nijmegen is gekomen en uitgestald is. Ook dank voor de kwaliteitsfoto van dit stuk!
Waarom zeldzaam? Er zijn maar weinig exemplaren van militaire decoraties uit de Romeinse tijd bewaard gebleven. Dit is begrijpelijk want de materialen goud, zilver en brons bleven hun intrinsieke waarde behouden. De literatuur laat op dit punt aan duidelijkheid niets te wensen over: "in tijden van financiele crisis werden alle edelmetalen omgesmolten, zelfs militaire decoraties, om op deze wijze de oorlog te kunnen financieren.".
De tekening van een grafsteen door de heer Swinkels aangeleverd is heel duidelijk over de bevestiging aan een leren tuigje over de borstplaat. Komt hier het gezegde "een vetleren medaille" vandaan?
Als bijlage een foto van de grafsteen van Marcus Caelius, waarvan een afdruk in Xanten en in Kleve is te zien.
Grafsteen van Marcus Caelius, thans zich bevindend in het Rheinisches Landesmuseum in Bonn. Een kopie is te zien in het Regionalmuseum in Xanten. Deze grafsteen is waarschijnlijk afkomstig van de Fürstenberg bij Xanten. Opschrift: 'M. Caelius, Centurio van Legioen XVIII, gesneuveld tijdens de veldtocht van Varius' (in Germania in het jaar 9 na Chr.)
Duidelijk afgebeeld zijn de volgende decoraties: corona civica (= burgerkrans) om het hoofd, twee torques (= halsketens) aan weerszijden van de hals, twee armillae (= armbanden) aan de polsen, vijf phalerae (= schijven/plakken) bevestigd aan een tuig van riemen op de borst.
(Bron: H.G. Meijer, Bronzen Leeuw Bronzen Kruis, militaire dapperheidsonderscheidingen, Bataafsche Leeuw 1990.)
Reactiepagina
Reactie 3:

Wido Ypey, 04-06-2018: Mijn vader, de archeoloog Jaap Ypey heeft hier ooit een afgietsel van gemaakt in de 70er jaren. De gietvorm (siliconenrubber) en een kopie van plastic steel (een kunsthars) zijn in mijn bezit. Bij interesse zou er gepoogd kunnen worden om een nieuwe kopie te maken. Het siliconenrubber is wel bijna 50 jaar oud...
Reactie 4:

Wido Ypey, 16-06-2018: Bijgevoegd foto's van de kopie en de mal. Ik denk dat het moeilijkste is om de kleur gelijkend te krijgen. Mijn vader deed dat o.a met goudpoederverf (geen echt goud) maar daar weet ik helaas weinig van.
Als kunsthars gebruikte hij Plastic Steel van Devcon. De siliconenrubber mal zelf lijkt nog steeds in redelijke staat, hoewel natuurlijk wel ongeveer 50 jaar oud...
Tegenwoordig zal de archeoloog die een kopie wil, een 3d scan maken en met paintbrushen de boel een kleurtje geven! Maar in de 60er en 70er jaren was dat er niet.
Mijn vader gebruikte bij de lezingen die hij gaf vaak kopieën van diverse archeologische items zoals bijvoorbeeld fibulae van grafveld Rhenen (heeft hij 40 jaar aan gewerkt). De hele collectie afgietsels heeft ruim 15 jaar veilig opgeborgen gelegen in museum Valkhof.


REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: