mulder01


Spoorstraat ca 1914, fotograaf J.G. Mulder, collectie gahetNA.nl (klik op de foto om de 3D-foto te zien)
 

Reactie 1:

Wim Erkens, 02-12-2013: Op deze foto zien we het muziekkorps van de Koloniale Reserve met daarachter de kolonialen (KNIL militairen) op weg naar het station. Wanneer de kolonialen hun opleiding hadden volbracht gingen ze met muziek voorop naar het station. Vandaar met de trein naar Amsterdam of Rotterdam, vervolgens met de boot naar Nederlandsch Indie.

Reactie 2:

Gerard Centen, 02-12-2013: Deze foto laat zien het afmarcheren van de koloniale reserve naar het station Nijmegen, Op de dag van vertrek naar de Oost marcheerden de Oostgangers te midden van hun kameraden en burgers, en altijd met muziek voorop door Nijmegen vanaf de Prins Hendrik kazerne naar het station. Het was ook wel een gebeurtenis in die tijd: voor zes jaar naar IndiŽ.
Ik heb zelf geen herinnering aan zo'n uittocht van de Koloniale Reserve. Ik ben in 1934 geboren in Nijmegen, op 5 mei 1940 kwamen de Duitsers en ik kan mij wel herinneren dat ik voor 1940 soldaten heb gezien met prachtige uniformen, (kolonialen).
Maar in 1954 moest ik in dienst bij het korps mariniers, en na vier maanden opleiding werd ik uitgezonden voor 16 maanden naar Nieuw-Guinea, en daar heb ik verschillende kolonialen gesproken die de oorlog tegen de jappen hebben overleefd. Als Nijmegenaar kreeg ik gouw kontact met die mannen. Dus ik hoorde verhalen wat deze mannen in hun opleiding in Nijmegen zoal hadden beleefd. Helaas de meeste kolonialen die in de jaren vanaf 1936 naar IndiŽ gingen zijn nooit meer teruggekomen. Ook de oom van mijn vrouw is in 1942 gesneuveld in Tarakan (Borneo) tegen de Japanners, hij staat in de lijst van Nijmeegse oorlogsgevallenen (sergeant Joop van Benthem). In de bijlage zie je geld wat in IndiŽ was tijdens de Japanse bezetting, dit is wat ik als herinnering aan de kolonialen reserve nooit vergeet.

Reactie 3:

Theo Binnendijk, 06-12-2013: hier is het muziekkorps van de koloniale reserve te zien. Bijgaande foto heb ik gedownload van Wikimedia en het kan niet missen. De koloniale reserve was zoals bekend dicht bij het station gelegerd.


detail uit de stereofoto

REAGEER

terug

Reactiepagina
Reactie 4:

Rien Vermeulen, 28-02-2014: In die tijd was volgens mij de KNIL gelegerd in de kazerne in de Hoogstraat bij het Valkhof. De KNIL opleiding is later naar de Prins Hendrik kazerne gegaan.
Beste Gerard de Duitsers kwamen op 10 mei 1940 Nederland en dus ook Nijmegen binnen. Ik heb op de Groesbeekseweg nog staan te kijken toen ze daar door kwamen. Ik weet dat nog zeer goed die Duitse soldaten met hun motor en zijspan in hun grauw groen grijze tenue, een soort regenjassen. Als ik het fout heb dan hoor ik het graag.
Reactie 5:

Gaston Pfister, 25-04-2016: Mijn opa George Emile Pfister, horlogemaker, emigreerde omstreeks 1900 vanuit Zwitserland naar Nijmegen, vestigde zich en trouwde daar in 1903 met de Nederlandse Mietje Renssink en deed daar dienst bij de muziek van de Koloniale Reserve. Ik probeer zijn biografie reconstrueren maar kom juist hier absoluut niet verder. Weet soms iemand iets over hem?

Uitgebreidere informatie: Opa was horlogemaker en muzikant bij de koloniale reserve, naar overlevering speelde hij de bombardon (zo'n enorme toeter om je nek). Dat heb ik uit oude Nijmeegse adresboeken (zie aanhang). Opa emigreerde in de crisistijd vanuit de Zwitserse Jura naar Nederland, ik stel me voor om zich te laten aanwerven door het KNIL. Ik tref hem ook aan bij de Antwerpse Immigratie. Helaas weet ik daar veel te weinig over, mensen die hem gekend habben zijn al lang overleden. Grote vraagtekens.
Hij woonde in Nijmegen op diverse adressen en genoot naar zeggen van mijn ouders als horlogemaker een uitstekende reputatie. Ik trof hem en mijn oma in 1963 nog hoogbejaard (95) aan vlak voor zijn dood in een bejaardentehuis, destijds ergens vlak achter Plein 1944. In een hoek van de slaapkamer stond een klein draaibankje dat hij beroepsmatig gebruikt had. Er bestonden toen nog geen digitale uurwerken, alles liep op veer- of zwaartekracht, wieltjes, asjes en palletjes maakte hij handmatig. Zijn vader Samuel was in Zwitserland ook al klokkenmaker; ze kwamen uit Kanton Jura, de franstalige streek in het noord-westen van Zwitserland, die daar nog steeds het grote centrum van horlogerie is.


Adresboek 1910-1911

Ik ben in Nijmegen vlak na de 2e wereldoorlog geboren, naar school gegaan etc. Was al in het buitenland voordat we naar Zwitserland vertrokken en daar nu al ruim 40 jaar wonen. De familie in Nederland verloren we uit het oog. Ik probeer nu met genealogie (my heritage) het een en ander van hem en zijn 6 zonen boven water te halen. Enkelen waren in NL militair, ook in het KNIL en gevangen in een jappenkamp (zie www.gahetna.nl). Erg spannend, maar helaas bijna onmogelijk meer te weten te komen omdat al die gegevens onder slot en grendel liggen. Daarom zoek ik in het internet en hoop op die manier meer te ervaren.

Redactie: in Nederland wordt met 'crisistijd' meestal de jaren 20-30 bedoeld. Was dat in Zwitserland anders?
Gaston: Zwitserland was lang niet altijd welvarend. Crisistijd (werkeloosheid en armoede) bestond er net zoals in NL in de jaren 20-30 maar vooral in de 2e helft der 19e eeuw met name op het platteland. Tienduizenden emigreerden toen, vooral naar Amerika.
Opa was ook cultureel geen onbekende en liep natuurlijk met de Vierdaagse mee met de muziek. Bij Reactie 3 staat een prachtige foto van het muziekkorps der koloniale reserve in Nijmegen, (omstreeks 1910?). Mijn opa staat er heel zeker ergens tussen. Of nog iemand hem herkent?

Redactie: In de beeldbank van het Regionaal Archief staat ook deze:


Koloniale Reserve verlaat de Valkhofkazerne, datering 1910 (Bron: RAN F51124)

Reactie 6:

Johnny Meuleman, 25-04-2016: Ik heb zelf enige speurwerk verricht en ben erachter gekomen dat mijn familie oorspronkelijk uit Zwolle komt. Hoe wij in Nijmegen terecht zijn gekomen dat kunnen 3 redenen zijn maar daar kan ik niet meer achter komen.
Eťn van die redenen zou kunnen zijn dat mocht de bovenste foto uit 1914 zijn dan kan daar mijn opa tussen zitten. Die heeft met tussenpozen tot in de jaren '30 in Nederlands-IndiŽ vertoeft.
Reactie 7:

Gerard Centen, 29-01-2019: Op 4 mei 2019 wordt op het oorlogsmonument op Plein 1944 een erelijst onthuld met de namen van 160 gesneuvelde Nijmeegse militairen waarvan 70 namen van KNIL (kolonialen) 1940-1945 die gesneuveld zijn, in toen nog Nederlands IndiŽ, met de oorlog in 1942-1945 tegen Japan. Nijmeegse kolonialen waren er behoorlijk veel, vooral in de jaren 30. De opleiding was ook in Nijmegen in de prins Hendrikkazerne.
Ik heb in mijn diensttijd 1954-1956 nog veel gepensioneerden kolonialen gesproken over de oorlog tegen de Jappen en na 1945 tegen Soekarno nationalisten, die heeft geduurd tot 1949, waarin ook veel beroeps- en dienstplichtige Nijmeegse militairen gesneuveld zijn.
Ieder jaar ga ik naar Roermond waar op de eerste zaterdag van september in park Hattum, IndiŽ en Nieuw-Guinea veteranen komen om de gesneuvelden van onze voormalige koloniŽn te herdenken. Alle namen staan op zuilen op bronsplaten. Drie jaar geleden waren er bronsplaten afgebroken door flapdrollen. Als oud marinier zou ik graag met een Papoea pijl de daders in hun laffe reet schieten.
Reactie 8:

Gaston Pfister, 30-01-2019: Mijn oom, sergeant Arie Pfister, werd in IndiŽ van zijn vrouw gescheiden en moest van de Jappen aan de Birma-Spoorweg meewerken. Dat was ook niet gezellig. Veel flapdrollen van tegenwoordig hebben geen benul van al die dingen.
Reactie 9:

Gerard Centen, 06-05-2019: op zaterdag 4 mei was ik samen met mijn vrouw aanwezig bij de onthulling van de plaquette met 180 namen van gesneuvelde Nijmeegse militairen in de 2e wereldoorlog, het samenstellen was een monnikenwerk weet burgemeester Hubert Bruls, en er zullen altijd mensen zijn die vinden dat iemand er ook, of juist niet had op moeten staan, maar daar gaat het vandaag niet om, natuurlijk dat is ook zoo, maar er zijn toch een hoop nabestaande families, van gesneuvelden die niet met hun namen op de Plaquette staan die zijn behoorlijk geraakt, en dat is jammer want ik kom jaarlijks in september in Roermond bij de herdenking van indien en nieuw-guinea daar staan 6000 namen van gesneuvelden, maar goed hoe dan ook, als de st steven toren klokken luiden dan galmen de geluiden over de plaquette met 180 namen van gesneuvelde Nijmeegse soldaten, en dat geldt dan ook voor de gesneuvelde Nijmegenaren 1940-1945 die niet op de plaquette staan. Want in gedachte brengen alle nijmegenaren een militairen groet aan hen.
Reactie 10:

Rob Essers, 25-10-2019: @Gerard Centen (reactie 9) - Wie zou burgemeester Bruls bedoeld hebben met de opmerking "er zullen altijd mensen zijn die vinden dat iemand er ook, of juist niet had op moeten staan"? Dat het onbegonnen werk is om een complete en correcte lijst samen te stellen, is wel een verklaring maar geen rechtvaardiging voor verkeerde en/of ontbrekende namen.

Het monument op Plein 1944 dat op 5 mei 1951 werd onthuld, was een initiatief van de Afdeling Nijmegen van de Nederlandse Bond van Oud-Strijders en Dragers van het Mobilisatiekruis. Op het eerste voetstuk van het monument op Plein 1944 stond "VOOR HEN / DIE IN ONS MIDDEN / LEEFDEN"; zie archieffoto GN8912. Dit stuitte op bezwaren van de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. De Commissie voor Oorlogs- en Vredesgedenktekens te Amsterdam heeft het opschrift "Trouw tot in de dood. Ter nagedachtenis van de gesneuvelde militairen te Nijmegen" voorgesteld (bron: De Gelderlander, 31 oktober 1951).

In een ingezonden brief van de penningmeester van de afd. Nijmegen van de Nederlandse Bond van Oudstrijders en Dragers van het Mobilisatiekruis in De Gelderlander van 17 maart 1952 stond het (gewijzigde) opschrift van het monument op Plein 1944: "Zij deden hun plicht in trouwe dienst". Ik heb geen foto kunnen vinden waarop te zien is dat deze tekst op het voetstuk is aangebracht. Ik herinner mij verschillende voetstukken zonder tekst. Pas na een burgerinitatief werd (ook) dit monument in 2007 voorzien van een niet geheel foutloos bordje met de tekst: "Jac Maris / Monument voor de Nederlandse militaire / gevallen in de 2e Wereldoorlog / 1951". Bij de herplaatsing van het huidige monument is geen bordje op het nieuwe voetstuk aangebracht.

De bronzen plaquette die op 4 mei 2019 is onthuld, begint met de tekst: "TER NAGEDACHTENIS AAN / DE NIJMEEGSE MILITAIREN DIE VIELEN VOOR DE VRIJHEID / TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG / 1940-1945". Wat in dit verband verstaan wordt onder 'Nijmeegse militairen', is mij niet duidelijk. Op de plaquette staan de namen BLIJDERVEEN G.J.H., MAS A.A., NAVEST G.J. NIEUWENHUIS M., SPOEL F.J.P. en VLIET J.F. VAN DER, die ik (nog) niet heb aangetroffen op www.oorlogsdodennijmegen.nl. Bij vijf van de zes gaat het om militairen van het KNIL die geboren zijn in Hees.

Op de plaquette met 180 namen staan 77 KNIL-militairen (42,7%). Hiermee is het monument op Plein 1944 het belangrijkste KNIL-monument in Nijmegen geworden. In een aantal gevallen is de band met Nijmegen discutabel. Opmerkelijk is ook de vermelding van Mattheus Nieuwenhuis (Hees 27 december 1895 Ė Soerabaja 18 juni 1940). Hij overleed al voordat de oorlog in Nederlands-IndiŽ in januari 1942 begon. Zijn jongere broer Paulus Nieuwenhuis was werfagent voor de S.S.; zie documentnummer 3000.160. Omdat de doodstraf uit de mode was, werd tegen deze Nijmeegse cafťhouder in 1946 levenslange gevangenisstraf geŽist (bron: Nieuwsblad van het Zuiden, 3 september 1946).
Reactie 11:

Gerard Centen, 27-10-2019: vanmorgen, bij het uitlaten van ons hondje Bobby, ben ik naar Plein 1944 gelopen en ik heb de plaquette van de gesneuvelden 1940-1945 nog eens bekeken en naar enkele namen gezocht.
De eerste naam is dan de naam van JTH van Benthem want dat is de oom van mijn vrouw, gesneuveld 1942 op Tarakan. Hij staat wel bij oorlogsdoden Nijmegen en ook in het nieuwe boek van Bart Jansen Het verdriet van Nijmegen.
Mattheus Nieuwenhuis staat niet bij oorlogsdoden Nijmegen en ook niet in het genoemde boek. Opmerkelijk dat hij wel op de plaquette staat. Waarschijnlijk omdat heel veel Nederlanders weinig weten over de geschiedenis en de oorlog van Japan in toen nog Nederlands Indie.
Die begon in 1942, en dat was het begin van het einde van ons 300 jaar koloniale bewind in Indie. November 1954 moest ik voor 16 maanden naar Nieuw Guinea. Ik heb daar met veel Indo-Nederlanders gesproken, die merendeels de Jappenkampen hadden overleefd, en toen terecht kwamen in de oorlog tegen Soekarno (de nationalisten die in 1949 aan de macht kwamen). Met het gevolg dat Ambonezen en indo-Nederlanders, die als Knil soldaten hadden gediend en gevochten tegen Soekarno beter indie konden verlaten.
Burgemeester Bruls heeft gelijk: er kunnen namen op de plaquette staan die niets met 1940-1945 te maken hebben. Maar het is toch een mooie erkenning voor de Nijmeegse gesneuvelden ondanks misschien wat namen waar men aan twijfelde.
Reactie 12:

Rob Essers, 28-10-2019: @Gerard Centen (reactie 11) - Burgemeester Bruls gaat voorbij aan het raadsbesluit d.d. 7 maart 2018 inzake het Initiatiefvoorstel "Erelijst van namen van gesneuvelde Nijmeegse militairen" (aangepast raadsvoorstel 16/2018). In het raadsvoorstel stonden de volgende beslispunten:

ē Het, in overleg met de initiatiefnemer, de heer F. Willems[,] en de heer J. Rosendaal, samenstellen van een lijst van namen van Nijmeegse soldaten die zijn gesneuveld tijdens de Tweede Wereldoorlog;
ē Het vervaardigen van een plaquette waarop deze lijst met namen zal worden aangebracht;
ē Het bevestigen van de plaquette met namen op het "Monument voor de gesneuvelde Nederlandse militairen uit de Tweede Wereldoorlog";
ē De plaquette bevestigd op het monument te onthullen voor de nationale Dodenherdenking op 4 mei 2019;
ē De kosten die hiermee gemaakt zullen worden, geschat op Ä 5.000, te halen uit het budget Verleden Verbeeld.

Het initiatiefvoorstel was geagendeerd als hamerstuk. De raad heeft conform besloten met inachtneming van een stemverklaring van VVD. Daarin had mw. Kossen, een van de initiatiefnemers, het onder meer over "deze grote omissie als ik het zo mag noemen, dat nergens in ons Nijmeegse raadsbeeld [lees: stadsbeeld] de namen van de gesneuvelde Nijmeegse soldaten tijdens de oorlog te vinden zijn. De mensen die gestorven zijn voor de vrijheid waarin wij nu leven en waar wij nu van mogen genieten." (Verslag van de Besluitronde Politieke Avond d.d. 7 maart 2018, p. 4).

'onmogelijke' opdracht
Wat er verstaan moet worden onder 1) Nijmeegse, 2) soldaten en 3) gesneuveld,staat niet in het voorstel. De initiatiefnemers hebben verzuimd om duidelijke criteria in het voorstel op te nemen. Een besluit over de ongenummerde beslispunten 2 t/m 5 had beter pas genomen kunnen worden op het moment dat de lijst van namen beschikbaar was. De 'onmogelijke' opdracht heeft geleid tot een namenlijst waarbij ik moet raden waarom bepaalde namen wel en andere namen niet vermeld zijn.

M.H. van de Poll en A.J.M. Willenborg die in mei 1940 bij de gevechten in en om Nijmegen zijn gesneuveld, staan niet op . Waarschijnlijk omdat zij niet in Nijmegen zijn geboren. L.G.J. Creutzberg, de jongste zoon van ds. Creutzberg, staat er wel op. Hij kwam op 28 juli 1945 in Wolverhampton om het leven "doordat een vrachtauto bij een inhaalmanoeuvre Loed op zijn fiets van de weg reed". In zijn overlijdensadvertentie stond "killed in action".

Ook de vermelding van E.J. Meulenberg roept vragen op. In Het verdriet van Nijmegen 1940-1945 staat op pagina 894: "Talloze jonge mensen, onder wie Eddy Meulenberg en Henri Hekking, vrienden van Jules [Moormann], zij zo op een gruwelijke wijze om het leven gebracht." Volgens zijn overlijdensadvertentie overleed Edmundis Johannes Meulenberg op 4 juli 1945 "na kortstondige ziekte, geheel onverwacht".

Op de plaquette staan ook 13 namen (7,2%) van mensen die op 18 september 1945 in de Indische Oceaan zijn omgekomen toen de Junyo Maru werd getorpedeerd door Britse onderzeeŽr Tradewind. Hierbij vielen ongeveer 5600 doden. Slachtoffer J.J.L. Heldring is niet in Nijmegen, maar Zetten geboren. Waarschijnlijk is hij vermeld omdat hij op het Stedelijk Gymnasium in Nijmegen heeft gezeten.

Zijn de Nijmeegse KNIL-militairen in Nederlands-IndiŽ of daarbuiten 'gesneuveld' voor de vrijheid? En waarom geldt dat niet voor de Nijmeegse militairen in vreemde krijsdienst die in Rusland of daarbuiten zijn gevallen in de strijd tegen het bolsjewisme? In het initatiefvoorstel stond niet de 'eis' dat de gesneuvelden (nog) de Nederlandse nationaliteit hadden. W.L. Huigen nam al voor de Tweede Wereldoorlog dienst in het Franse Vreemdelingenlegioen. Hij is op 22 januari 1943 in TunesiŽ gesneuveld "pour la France".

conclusie
Het resultaat van de 'onmogelijke' opdracht is een indrukwekkende lijst inclusief een aantal fouten en tekortkomingen die te voorzien waren. De bronzen plaquette roept bij mij vooral vragen op. Hetzelfde geldt overigens voor het verlenen van een terrasvergunning zonder voldoende rekening te houden met het oorlogsmonument.
Reactie 13:

Gerard Centen, 30-10-2019: Rob Essers, het lijkt mij dat de militairen uit Nijmegen die in Duitse dienst hadden gevochten tegen het bolsjewisme in Rusland, zich aangemeld hadden bij Paul Nieuwenhuis, Ziekenstraat 66 Nijmegen, die na de oorlog zowat de doodstraf kreeg. Hij keurde alles goed en de meesten wisten niks van politiek en ook niet dat ze gebruikt werden voor de oorlog in Rusland. Ik heb er verschillende die het overleefd hebben gekend en gesproken. Een doffe ellende wat die hebben meegemaakt, ook nog het gevolg hier, gestraft en stateloos dus ook geen uitkering, en dat allemaal voor het Duitse uniform en heil Hitler.
Hetzelfde gebeurde met de mannen die in de Spaanse burgeroorlog tegen de fascisten van generaal Franco vochten, die soldaat waren bij de internationale brigaden. Franco won met de hulp van de luftwaffe van Adolf Hitler, maar dat was allemaal voor 1940. Wel staat sinds 1986 in Amsterdam-Noord voor de 700 Nederlandse oud-Spanjestrijders een monument voor de strijd tegen de fascisten van Franco.
Komt er een monument voor de strijders tegen Rusland en bolsjewisme??? Dan het liefst in Duitsland Kranenburg daar is plaats genoeg.
Reactie 14:

Ria Centen, 08-12-2019: Beter laat dan nooit. Het mobilisatie-oorlogskruis voor wijlen mijn oom J.Th. van Benthem, waarvoor ik in 2017 een verzoek heb ingediend bij het ministerie van defensie, afdeling decoraties, is hem op 20 november 2017 postuum toegekend. Ik heb het desbetreffende versiersel en het bijbehorende certificaat ontvangen per aangetekende post. Mijn oom J.Th. van Benthem staat ook op de plaquette op Plein 1944 bij de gesneuvelde Nijmeegse soldaten.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: