Neerbosch

NEERBOSCH EN LINDENHOLT:

In de 13de eeuw werd het moerassige gebied ten westen van Nijmegen drooggelegd. De nieuwe polders werden verdeeld in langgerekte percelen. Dit patroon is tot op de dag van vandaag nog herkenbaar. Van het platteland is weliswaar weinig meer overgebleven, maar in het stratenpatroon van de nieuwbouwwijken Neerbosch-Oost en de Lindenholt zijn de rechte lijnen nog te herkennen. Ook is een aantal eeuwenoude straten en laantjes gedeeltelijk bewaard gebleven.

Dennenstraat, Dr. de Blécourtstraat en Lindenhoutseweg:
De Dennenstraat loopt nu vanaf de Graafseweg in noordwestelijke richting, tot aan de kruising met de Kerkstraat. In het verlengde van de Dennenstraat liggen de Dr. de Blécourtstraat en dan - aan de andere kant van het Maas-Waalkanaal - de Lindenhoutseweg.
Vroeger vormden deze drie straten één doorgaande weg, de Dennenstraat. Deze weg verbond de Graafseweg met de toen nog binnen de gemeente Nijmegen gelegen Jonkerstraat. Na de aanleg van het kanaal kregen de drie delen van de Dennenstraat hun huidige naam.
Aan de huidige Dennenstraat zijn nog duidelijk de sporen van het vroegere dorp Neerbosch zichtbaar. Er staan nog enkele oude boerderijtjes, een kerk en het hoofdgebouw van een vroeger nonnenklooster.
Het noordelijke deel van de Dr. de Blécourtstraat ligt nu op het industrieterrein Oostkanaalhaven, dat eind jaren '60 werd ontwikkeld. Her en der staan echter nog enkele woonhuizen, die vóór de aanleg van het industrieterrein werden gebouwd.
Aan de Lindenhoutseweg moet je goed zoeken naar sporen van de vroegere Dennenstraat. Komende vanuit de Hogelandseweg volgt de Lindenhoutseweg het oude tracé van de Dennenstraat. Na ongeveer 500 meter maakt de weg een knik naar links, maar de Dennenstraat liep hier nog rechtdoor. Op het grote grasveld dat hier ligt, staan nog enkele oude bomen, die precies het vroegere tracé volgen.

Dorpsstraat en Sint Agnetenweg:
Nijmegen is een van de grootste Nederlandse steden met een Dorpsstraat. Het was vroeger de hoofdstraat van Neerbosch, een langgerekt dorp dat werd gedomineerd door boerderijen.
De straat is tegenwoordig zeer kort en is ingeklemd tussen het Maas-Waalkanaal en het talud van de Neerbosscheweg. Voor de aanleg van het kanaal was de straat echter vele malen langer.
De Dorpstraat begon op de huidige kruising van de Dr. de Blécourtstraat (vroeger de Dennenstraat) en de Energieweg. In zuidwestelijke richting volgde de straat de huidige loop van de Energieweg, de nog bestaande Dorpsstraat, de Sint Agnetenweg en de Voorstenkamp 10. Daarna liep de straat nog even in een rechte lijn door. Ter plaatse van de aansluiting van de Wijchenseweg op het Takenhofplein boog de straat af naar het zuiden. Vervolgens kruiste deze het spoor en sloot aan op de huidige Teersdijk, net ten oosten van het tolhuisje.

Na de aanleg van het Maas-Waalkanaal veranderden er wat dingen. Nabij het witte kerkje werd de Dorpstraat doorsneden door het kanaal. De straat werd aangesloten op de Oostkanaaldijk. Aan de andere zijde van het kanaal werd het laatste gedeelte van de straat - na de bocht - afgesloten. De spoorwegovergang, waarbij zelfs nog een wachthuisje had gestaan, verdween. Iets ten oosten van de huidige Spijkerhofweg werd een nieuwe verbindingsweg aangelegd tussen de Dorpstraat en de Graafseweg, die bij de aanleg van het kanaal naar het noorden werd verlegd.
Rond 1930 werd de Dorpstraat ten westen van het kanaal omgedoopt tot Sint Agnetenweg. Het stuk tussen Dennenstraat en kanaal werd Dorpsstraat.
Bij de aanleg van Lindenholt werd de verbinding tussen de Sint Agnetenweg en de weg naar 's-Hertogenbosch voor automobilisten gesloten. 

De aanleg van de Neerbosscheweg - eind jaren '70, begin jaren '80 - ging gepaard met ingrijpende veranderingen. Het nieuwe talud voor de oprit van de Neerbosschebrug splitste de Dorpsstraat in tweeën. De nog bestaande Dorpsstraat liep min of meer dood tegen het talud: alleen fietsers kunnen nog onder de Neerbosscheweg door. Het gedeelte tussen Neerbosscheweg en Dr. de Blécourtstraat werd een onderdeel van de Energieweg, die in de jaren '60 al in het verlengde van de Dorpsstraat was aangelegd.

Aan de Dorpsstraat staan nog enkele oude gebouwen, waaronder het kerkje van Neerbosch en bijbehorende pastorie. Ook aan de Sint Agnetenweg bevinden zich nog enkele boerderijtjes.

Neerbosschebrug:
Tijdens de aanleg van het Maas Waalkanaal werd even ten noorden van het dorp Neerbosch een brug aangelegd tussen de Oost- en Westkanaaldijk. De brug lag ongeveer 50 meter noordelijker dan de huidige Neerbosschebrug.
De nieuwe brug werd met de Dorpsstraat in Neerbosch verbonden door de aanleg van de Kanaalbrugweg. Deze begon ter plaatse van de huidige kruising van de Energieweg en de naamloze straat waaraan het Nijmeegse kartcentrum ligt. Vervolgens liep de weg in een rechte lijn - ongeveer parallel aan de Neerbosscheweg - naar de brug.
In 1980-1982 werd de nieuwe Neerbosschebrug aangelegd. Toen deze was voltooid, werd het oude, witte bruggetje gesloopt. Aangezien ook de opritten geheel verdwenen, is er tegenwoordig geen spoor meer van deze oude brug te vinden.
In de rubriek 'Gastredactie' zijn enkele foto's van de oude en nieuwe brug te zien, begin jaren '80 gemaakt door Arie Kool.

Laantje naar Weesinrichting Neerbosch:
In 1867 werd een begin gemaakt met de bouw van Weesinrichting Neerbosch. Het weeshuis lag een stuk buiten het dorp en was vanaf de Dorpsstraat te bereiken via een kaarsrecht grindpad van ruim een kilometer lengte.
In 1920 verdween een deel van het pad door de aanleg van het Maas-Waalkanaal. In de jaren '80 verdween er nog meer door de aanleg van de Neerbossche- en de Hogelandseweg. Delen van het oude grindpad zijn echter nog zichtbaar.
Het laantje begon aan de Dorpsstraat, naast de pastorie van het witte kerkje. Dit begin is nu nog te zien, maar het pad loopt al na honderd meter dood tegen de Oostkanaaldijk.
Aan de overzijde van het kanaal is het laantje nog zichtbaar als een smal voetpad, dat de Hogelandseweg met de Microweg verbindt. Tenslotte is er nog een stuk te zien op het terrein van Behandelingscentrum Neerbosch, de vroegere weesinrichting.

Nieuwstadweg en Nederheidseweg:
De Nieuwstadweg liep ongeveer tot 1980 in een kaarsrechte lijn van de Sint Agnetenweg naar de Jonkerweg, op de gemeentegrens van Nijmegen en Beuningen. De weg volgde deels de huidige Nieuwstadweg en verder de huidige Meeuwse Acker 20 en de Nederheidseweg. Eind jaren '70, bij de bouw van Lindenholt, werd tussen de Gildekamp en de Wellenkamp een dubbele knik in de weg aangelegd. Iets verderop werd de weg onderbroken door de nieuw aangelegde Neerbosscheweg. Het stuk tussen laatstgenoemde weg en Jonkerweg werd toen Nederheidseweg genoemd.
Aan de Nieuwstadweg staan nog enkele boerderijtjes uit het begin van de 20ste eeuw. Aan de Nederheidseweg zijn zelfs nog enkele eeuwenoude boerderijen te vinden.

Broekstraat:
De Broekstraat begint aan de IJpenbroekweg en eindigt bij de kruising met de Bijsterhuizenstraat in de gemeente Beuningen. Vóór de bouw van stadsdeel Lindenholt in de jaren '70 begon de straat echter op een andere plek: op de kruising van de huidige Meeuwse Acker 20 - toen nog Nieuwstadweg - en Meeuwse Acker 17. De Broekstraat volgde de loop van deze laatste straat en verder volgde hij de nog bestaande Broekstraat. Ter hoogte van het viaduct over de A73 stopte de weg.
Links en rechts aan de Broekstraat en aan de Meeuwse Acker 17 zijn nog oude boerderijtjes te vinden. Een ervan werd helaas in 2001 gesloopt.

Smallesteeg:
De Smallesteeg verbond tot in het begin van de jaren '70 de Broekstraat met de Teersdijk. De lange, kaarsrechte steeg is nog goed te herkennen in het landschap en begon op de huidige kruising van Broekstraat en Ackerbroekweg. De laan volgde de eerste 300 meter van de huidige Ackerbroekweg, vervolgens Leuvensbroek 17 en 13 en daarna het smalle pad door de Wedesteinbroek, dat in het verlengde van voorgaande straten ligt. Aan de overzijde van de Weijbroekweg heeft de Smallesteeg zijn oorspronkelijke naam behouden. Na 500 meter loopt de straat dood op de Nieuwe Wetering. Vroeger lag er een brug over deze sloot, maar die is verdwenen na de aanleg van Knooppunt Lindenholt.
De Smallesteeg hield hier echter niet op. Aan de andere kant van het knooppunt - wat tot de gemeente Wijchen behoort, maar tot in de jaren '70 nog van Nijmegen was - is de weg nog te herkennen in respectievelijk de Oude en de Korte Smallesteeg.
Halverwege de jaren '70 werd de Smallesteeg voor het eerst doorsneden en wel door de aanleg van de A326. Een groter stuk verdween begin jaren '80, toen Knooppunt Lindenholt werd aangelegd. Verder werd de straat in stukken opgeknipt bij de bouw van Lindenholt.
Er hebben nooit veel boerderijen aan de Smallesteeg gestaan. De enige (oudere) gebouwen die er nog te vinden zijn, zijn enkele woonhuizen uit de jaren '30 en '60.

Zwanenstraat:
De Zwanenstraat is een zijstraat van de Sint Agnetenweg en loopt tegenwoordig dood tegen het talud van de oprit van de Graafsebrug. Tot 1920 liep de straat echter in dezelfde (zuidoostelijke) richting door naar de Teersdijk, de oude weg naar Grave. Waar de Zwanenstraat op de Teersdijk uitkwam, ligt nu het kanaal.
De Zwanenstraat werd vanaf 1881 doorsneden door de spoorlijn 's-Hertogenbosch-Nijmegen en in de straat werd een spoorwegovergang aangelegd. Deze verdween echter rond 1920. Toen moest de lage spoordijk worden opgehoogd als oprit voor de nieuwe spoorbrug over het Maas-Waalkanaal. Naast de spoordijk werd tegelijkertijd een nieuwe verkeersweg aangelegd (de Graafseweg), die eveneens een oprit voor een brug over het kanaal kreeg.
De Zwanenstraat werd door deze ingrepen in tweeën verdeeld. Het noordelijke deel van de straat werd vóór het talud van de Graafseweg naar het oosten afgebogen en kwam vervolgens uit op de verhoogde kruising van de Westkanaaldijk en de Graafseweg. Het zuidelijk deel van de Zwanenstraat was alleen nog bereikbaar vanaf de Teersdijk en liep dood tegen de spoordijk. Deze straat kreeg de naam 'Oude Zwanenstraat'.
Rond 1960 werd de bocht uit Zwanenstraat gehaald en werd de straat aangesloten op de Graafseweg. Toen laatstgenoemde weg rond 1975 werd verbreed en er een nieuwe, hogere verkeersbrug over het kanaal kwam, ging deze aansluiting verloren.
De Oude Zwanenstraat, aan de andere kant van de spoorlijn, verdween grotendeels bij de bouw van Dukenburg. Een stukje van Zwanenveld 46 volgt de Oude Zwanenstraat nog.
Aan de huidige Zwanenstraat staan nog enkele oude boerderijen, alsmede enkele woonhuizen uit de jaren '30.

terug naar titelpagina

Reactie 1:

Margriet Abels, 09-11-2021: Ik ben voor de Nieuwsbrief voor onze bewoners op zoek naar informatie over de "Honinghut" die vroeger op de plaats van de huidige Honinghoeve (verpleeghuis) stond.

Redactie: Rob Essers stuurde eerder een luchtfoto waarop die boerderij te zien is. Ook zijn stratenlijst maakt melding van het "Honighutje". Maar allicht zijn er nog verhalen over deze boerderij die pas na de tweede Wereldoorlog gesloopt is. Laat het ons weten!
Reactie 2:

Marco van der Wal, 29-05-2022: Het Honinghutje stond niet op de plaats van de Honinghoeve, maar vlakbij de kinderboerderij, ongeveer op het stukje Nocturnestraat dat tussen de Tangostraat en O.C. Huismanstraat ligt.
De huidige Honinghoeve staat deels op het voormalige landgoed Leuvenhof.

Geheel Neerbosch-Oost maakt onderdeel uit van het voormalige Tiendblok (=belastinggebied) met de naam 'Honicholt'. Die naam verwijst naar wat dit gebied oorspronkelijk was: honinghout, ofwel een stuk bos waar voornamelijk honing werd gewonnen.
Ook de bewoners van het Honinghutje hielden bijen en om die reden stond het huis als Honinghutje bekend. Een foto van het Honinghutje is nog te vinden in het boekje "Hatert, Hees en Neerbosch in oude ansichten, deel 2" (foto 67). Er wordt bij die foto vermeld, dat het huis rond 1920 werd bewoond door de familie Jansen-Nicolasen en tussen 1930 en 1960 door de familie H. Albers.

Redactie: hartelijk dank voor deze uitleg. Weet je ook van wanneer tot wanneer die indeling in tiendblokken bestond?
Marco: De tiendplicht werd vanaf 789 door Karel de Grote via wereldlijke wetgeving bekrachtigd. Naar aanleiding van de invoering van die tiendplicht vormden zich vanaf de 8e eeuw min of meer afgebakende parochies, zodat iedereen wist aan welke kerk hij tiendplichtig was. Later werden sommige parochies weer opgedeeld in afzonderlijke tiendblokken. De tiendplicht werd afgeschaft aan het begin van de 20e eeuw.
Bron van deze informatie is:  Bert Thissen, "Een zevenhonderdjarige 'cope' op koningsgoed: de ontginning van Lindenholt-Neerbosch", Numaga Jaarboek Deel XLVVII - 2000.
Ter aanvullende informatie: vanwege het schrijven van het boek "De Geschiedenis van de Dominicushof - Van Landgoed tot Woonwijk", heb ik mij in de tiendblokken verdiept. Wat betreft Honicholt heb ik de voormalige grenzen volledig onderzocht. Voor de leden van onze Bewonersvereniging Dominicushof heb ik wandelingen en fietstochten langs die grenzen georganiseerd, als ook recentelijk een fotopresentatie daarover gegeven in het Dominicuscollege. Momenteel werk ik aan een nieuwe wandel- en fietstocht: "Naar het hart van Honicholt". Deze voert o.a. langs de plek waar het Honinghutje heeft gestaan.
Reactie 3:

Rob Essers, 30-05-2022: @Marco van der Wal (reactie 2) - De informatie dat het huis rond 1920 bewoond werd door de familie Jansen-Nicolasen en van 1930 tot 1960 door de familie H. Albers strookt niet met de feiten. Op de woningkaart 1920-1946 staat de weduwe Jansen-Thomassen als eerste vermeld. Haar echtgenoot Martinus Jansen was op 23 december 1918 overleden. Het adres Graafscheweg 550 Neerbosch is in 1924 gewijzigd in Oostkanaaldijk 206 Neerbosch. Meer dan 30 jaar was P.W. Gerrits de hoofdbewoner.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: