TERUGBLIK OP NIJMEGEN

Paul van der Heijden

Op dood spoor

In de Spoorkuil liggen, overwoekerd door onkruid, de resten van een bijzonder stukje treinverleden. De verroeste rails vormen de romantische erfenis van het oudste spoorlijntje van Nijmegen. Dit initiatief van de plaatselijke burgerij beloofde Nijmegen een gouden toekomst, maar heeft de verwachtingen nooit waar kunnen maken.

Zo'n 150 jaar geleden beleeft de trein, in die tijd een hypermodern vervoermiddel, een stormachtige opkomst in Nederland. Nijmegen valt echter buiten de boot en krijgt, ondanks jarenlang aandringen bij de regering, geen aansluiting op het landelijk spoorwegnet. Een verbinding naar Arnhem met twee bruggen is te duur. Daarom richt de plaatselijke burgerij een eigen, Nijmeegse spoorwegmaatschappij op. Met eigen geld komt er dan toch een spoorlijn. Niet naar Arnhem, maar de grens over, naar Kleef. 
Op 8 augustus 1865 wordt het lijntje met veel feestgedruis geopend. Heel Nijmegen ziet deze spoorverbinding als een nieuwe impuls voor een welvarende toekomst. De stoomtreinen vertrekken 
vanaf het station buiten de dan nog bestaande vestingmuren, op de plek waar nu de Vereeniging staat. Als veertien jaar later alsnog de spoorverbinding naar Arnhem wordt aangelegd, wordt het gebouw verkocht, afgebroken en verplaatst naar de Ooijpolder. Daar staat het nog steeds. 

Concurrentie

In het begin gaat het goed met het lijntje. Daarom richt de trotse burgerij een monument voor zichzelf op, dat nog steeds op het Valkhof staat. De concurrentie met andere internationale verbindingen is echter hevig. Al snel rijden de meeste treinen naar Duitsland via Arnhem-Emmerich. In plaats van een internationaal knooppunt wordt het traject Nijmegen-Kleef een regionaal lijntje. Met nostalgische waarde, dat wel. Het spoor slingert zich door een prachtig landschap, over de Groesbeekse heuvels en door de bossen van het Reichswald. De klim naar Groesbeek is een bijzondere belevenis. In het najaar, als de rails glad worden door dode bladeren, moeten zandstrooiers zorgen voor meer grip. Soms moet een leerling-machinist uitstappen om de rails vrij te maken van gebladerte. En als dat niet helpt, komt er speciaal vanuit Nijmegen een locomotief die de trein de bult over duwt.

Aan het lijntje ligt een aantal, kleine stationnetjes. Al snel blijken de meeste niet rendabel en moeten sluiten. Dat geldt voor de stations Heilig Land Stichting en Groesbeek, maar ook voor de Duitse haltes Nütterden, Donsbrüggen en Kleef Tiergarten. Deze laatste halte is aangelegd in 1909 vanwege een bezoek van Kaiser Wilhelm. De laatste Duitse keizer vond het te min om midden in de stad uit te stappen. Een aardig verhaal, maar ook van dit station is niets meer over.
Op het Duitse gedeelte van het traject werken tot het laatst nog zeven spoorwachters. Op afgelegen, verlaten spoorwegovergangen openen ze de bomen louter op verzoek. Een vooroorlogs, mechanisch systeem van honderden meters draadkabel wordt met een slinger handmatig in werking gezet.

Opheffing

De laatste jaren rijden per dag nog maar vijf treinen heen en weer. Zo'n trein bevat doorgaans naast de locomotief maar één wagon. De dienstregeling is ook niet meer uitnodigend, want de eerste trein vertrekt pas na negen uur 's ochtends en de laatste is al voor zevenen binnen. Al met al is van de hoge verwachtingen uit de beginjaren uiteindelijk niets terecht gekomen. Op 1 juni 1991 wordt het lijntje opgeheven. Kille rendementscijfers hebben het oudste lijntje van Nijmegen definitief op dood spoor gezet. Nu, negen jaar later, is nog altijd onduidelijk of deze Nijmeegse spoorwegromantiek een tweede kans krijgt.

Eerder verschenen in magazine

terug

Reactie 1:

Marco Miedema, 04-09-09: Op Noviomagus kom ik een stuk tegen uit "De Blik". De tweede alinea eindigt met:

De stoomtreinen vertrekken vanaf het station buiten de dan nog bestaande vestingmuren, op de plek waar nu de Vereeniging staat.
Als veertien jaar later alsnog de spoorverbinding naar Arnhem wordt aangelegd, wordt het gebouw verkocht, afgebroken en verplaatst naar de Ooijpolder. Daar staat het nog steeds. 


Dit laatste is niet correct. De loods die in de Ooijpolder staat is het tijdelijke hoofdgebouw van het eerste SS-station (SS als in StaatsSpoorwegen). Dat is in 1878 gebouwd op de plek van het huidige station ter vervanging van het station op de plek van de Vereeniging en in 1894 verplaatst naar de Ooij.

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: