Lentse Historische Kring

ga naar aflevering 1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23

~ Lent lang vervlogen tijd ~

22. Lent in stukken gehakt

In die barre crisisjaren is Lent een grote bouwput geworden door de aanleg van de nieuwe rijksweg, het dempen van de Grift en de Lentse kolk, het rooien van de prachtige notenbomen en linden langs de Grift, het opruimen van het railnet van de Betuwsche Stoomtram Maatschappij die maar 20 jaar functioneerde en de bouw van de Waalbrug. In Atlas Lent lang vervlogen tijd werd een uitvoerige reportage opgenomen over de bouw van de Waalbrug en het daarvoor 60 meter landinwaarts verleggen van de bandijk en over de geluidsoverlast die het heien van de honderden 'frankipalen' de Lentse inwoners bezorgde. In juni 1936 opende koningin Wilhelmina de nieuwe brug waar Nijmegen trots op was. Er kwam een einde aan het fileleed aan de Veerdam van wachtende fietsers, voetgangers en gemotoriseerd verkeer op de gierpont en voortaan kon men zonder te betalen over de Waalbrug naar Nijmegen gaan. Maar Lent was definitief in stukken gehakt. 

In het interbellum veroorzaakte de stemplicht voor mannen en vrouwen verschuivingen in de machtsverhoudingen in de gemeenteraad van Elst, waar katholieken en protestanten om de meerderheid streden. Zo werd de katholieke Lentse Willem Jansen wethouder en later Statenlid. De onafhankelijke Jan van Hasselt werd met een zetel in de gemeenteraad de wethouder die bepaalde of katholiek of protestant in Elst de regie zou voeren en in de crisistijd was Bouwmeister Sr. een Lentse vertegenwoordiger die door de Leeuw van Elst 'burgemeester van Lent' werd genoemd. De oude controverse Elst Lent bleef bestaan, ook na de tweede wereldoorlog. 

LL 1: De Betuwsche Tramweg Maatschappij haalde de Over-Betuwe uit isolement.
LL 3: Bernard Bouwmeister grondlegger van Het Witte Huis op de plaats van het gesloopte bondsgebouw.
SL 23: Externe invloeden op de ontwikkeling van de woonkernen tegenover Nijmegen.
SL 23C: Bij ons, over ons, maar altijd zonder ons.
AL 6: Hard gevecht om te overleven in de crisistijd.
AL 6: Tussen Waalkade en Oud Lent ligt Veur Lent: Bedrijven en bekende personen, familienamen die verdwenen. De bebouwing in Veur Lent.
AL 6: De bouw van de Waalbrug en de gevolgen voor Lent.

Afb. 22a: Na de ontmanteling van Nijmegen na 1870 was de stad in inwonertal sterk gegroeid en het verkeer via de gierpont nam gestaag toe. Daarvan profiteerden de horecagelegenheden en stalhouderijen. Na de eerste wereldoorlog ook de eerste taxibedrijfjes en de verkooppunten van benzine. Bakker/kruidenier Peters pikte zijn graantjes mee van het verkeer via de gierpont. Zo ook de twee sigarenhandelaren. Mietje Alwicker die petroleum maar vooral snoep verkocht en slagerij van Kempen op de Griftdijk dicht bij de Veerdam. Het werd nog drukker toen in 1908 de eerste lijnen van de Betuwsche Stoomtram Maatschappij werden geëxploiteerd en dicht bij de Veerdam het eindpunt en keerpunt van die lijnen was. Na de eerste wereldoorlog, in de barre crisisjaren, hadden ook de neringdoenden in Veur Lent handen vol te doen om het hoofd boven water te houden. Op de tekening een lange rij wachtenden op de motorpont. Het hoofd van de gierpont is voor de aanleg van de motorpont verbreed. Zie ook AL 6 pags. 4-20 waarin het leven van alledag in Veur Lent in het interbellum wordt beschreven.

Afb. 22b: Sinds 1908 exploiteerde de Betuwsche Stoomtram Maatschappij in de Over-Betuwe een aantal tramlijnen: Lent-Elst-Elden met de halteplaatsen Viaduct Lent (v), Halveweg (hw), Reeth (r), Oude Tol bij Elst (ot), en de Klomp (kl). 

De lange lijn Lent-Bemmel-Haalderen-Gendt-Doornenburg-Angeren-Huissen-Elden met de halteplaatsen Doornik (d), Pannerdense Veer (p), Valom (vo) en Zeegwal (z). Een verbinding tussen Eist en Bemmel met de halteplaats Merm (m) en een verbinding tussen Bemmel en Huissen met de haltes Karburg (k) en Nieuwendiep (n). De tram was er voor zowel personenvervoer als vrachtvervoer.

Afb. 22c: Tramlijnen in de Over-Betuwe kwamen in vergelijking met de gebieden ten zuiden en ten noorden van de grote rivieren in een laat stadium. De Betuwsche Stoomtram Maatschappij was geen lang leven beschoren. Het vrachtvervoer kwam door de concurrentie met de spoorwegen en vooral met het gemotoriseerde vrachtvervoer niet tot winstgevende resultaten. De grootste concurrent van het personenvervoer was de fiets. In 1930 werden de diensten overgenomen door de gele bussen van de GTW. In Lent was Bemard Bouwmeister de 'trambaas.' Hij kocht van Giezen café Waalzicht dat hij omdoopte tot café Tramstation. In 1936 opende hij Het Witte Huis. De tekening geeft een beeld van het eindpunt van de tram in Lent.

Afb. 22d en 22e: Rechts het gebouw van de Sint Vincentiusvereniging in Lent dat in 1944 werd verwoest. Links bij het eindpunt van de tram café Tramstation. Na de plotselinge dood van zijn hitje moest de jonge Bouwmeister uit Wehl zijn zelfstandig bedrijfje opgeven en werd koetsier bij de Zon in Lent. Toen de tramlijnen werden geopend werd hij de trambaas in Lent. Later werd hij lid van de gemeenteraad en hij werd door de burgemeester van Elst 'burgemeester van Lent' genoemd. Toen het tracé van de nieuwe snelweg naar de Waalbrug vast stond wist Bouwmeister dat zijn ondernemerschap aan de Veerdam ten dode was opgeschreven. Hij nam het risico van de exploitatie van Het Witte Huis. Het werd een succes. Bouwmeister overleed 29 maart 1958. Een korte biografie werd opgenomen in Lent lang vervlogen tijd nr. 4. In dat nummer ook een korte schets van de geschiedenis van de Betuwsche Stoomtram Maatschappij.

Afb. 22f: Tot in de dertiger jaren bleef de gierpont tussen Lent en Nijmegen pendelen en kende Lent zijn eerste lange files. De laatste jaren voor de opening van de Waalbrug was de gierpont door sterke motorponten met meer laadvermogen vervangen. De tekening geeft een indruk van de Waalkade met de vertrekkende gierpont in de twintiger jaren toen Nijmegen een stad van kerken en kloosters was geworden.

Afb. 22g: Het fileleed in de spitsuren werd voor de werkende bevolking en voor de schoolgaande jeugd uit Veur Lent in de optiek van de stadsregering zo problematisch dat de trage gierpont door grote krachtige motorponten werd vervangen die tot 15 juni 1936 dienst deden. Na 10 mei 1940 moest de stad op zoek naar die motorponten omdat beide bruggen waren opgeblazen.

Afb. 22h: In 1925 werd de statige R.K. kerk met twee zijbeuken uitgebreid waardoor de kerk toch wat van zijn oorspronkelijke karakter met de hoge glas-in-lood ramen verloor.

Afb. 22i: Tussen 1930 en 1936 was Lent door de bouw van de Waalbrug, de nieuwe rijksweg en de verlegging van de bandijk een grote bouwput geworden. Op de plaats van het oude ABTB gebouw bouwde Bernard Bouwmeister Sr. ‘Het Witte Huis’. Daarachter verscheen het nieuwe ABTB gebouw waarin ook de Boerenleenbank was gevestigd.

Afb. 22j: Na dertig jaar eindeloos politiek geharrewar over de financiering van een Waaloverbrugging, na verhitte discussies over de meest geschikte plaats van de brug, na een collectieve afwijzing van Haagse plannen voor een tolheffing en gejammer over het minieme aandeel van Nijmeegse ondernemers en werknemers bij de bouw werd op 23 oktober 1931 met de bouw begonnen. Op 16 juni 1936 opende koningin Wilhelmina de brug met de grootste boogoverspanning in Europa. De montage van de boog was het grootste risico bij de bouw. Op de tekening wordt de montagebrug weggevaren.

Afb. 22k: Het laatste deel van de bouw van de Waalbrug was het aanbrengen van het wegdek. De kosten van het project waren op 7 miljoen gulden begroot, maar bleven op 5 miljoen steken omdat in die crisisjaren ingrijpend werd gespaard op de arbeidskosten De constructie van de brug eiste drie dodelijke slachtoffers en tientallen gewonden. Van onbeduidend tot blijvende invaliditeit. De mensen in Lent en de mensen in de benedenstad zullen wel gelukkig zijn geweest toen het lawaai van het heien van de honderden betonnen palen voorbij was.Op de tekening het begin van het aanbrengen van het wegdek.

Afb. 22l: De nieuwe Waalbrug loste het fileleed aan de Veerdam op en verloste de reizigers van het veergeld. Voor de Lentse mensen die in de stad inkopen deden en voor de warmoezeniers die in Nijmegen marktten was dat een voordeeltje en het stimuleerde het bezoek aan de stad. In de paar jaar voor de tweede wereldoorlog wandelden en fietsten Nijmegenaren graag over de brug omdat die zo'n wijds aanblik bood over de rivier. Het gloednieuwe 'Het Witte Huis' met uitnodigend breed terras aan de nieuwe rijksweg dat Bernard Bouwmeister in mei 1936 had geopend en 'Het Molentje' aan de Griftdijk profiteerden hiervan. Defensie liet ter bescherming van Waalbrug en spoorbrug betonnen kazematten bouwen.

Afb. 22m: De nieuwe Waalbrug waarvan men overal op de dijken de hoge overspanning kon zien had voor de Betuwe nog een spectaculair voordeeltje. In 1928 was het Betuweparcours van de vierdaagse wandeltochten uit het programma geschrapt. Omdat de wandelaars zich in de vroege morgenuren naar de gierpont haastten om overgezet te worden en omdat het bij de terugkeer naar het eindpunt, 'De Vereeniging" bij de gierpont een chaos werd. In juli 1936 werd het Betuweparcours in ere hersteld en marcheerde het vierdaagseleger heen en terug over de Waalbrug.

Afb. 22n: Vanaf het Belvédère had men een prachtig uitzicht over de Waal met de ranke Waalbrug. Na de oorlog werd aan de voet van het Belvédère een bloemtapijt met het Nijmeegse stadswapen aangelegd.

Afb. 22o: De plattegrond van 1936 na de opening van de Waalbrug laat zien dat de bandijk in Lent 60 meter werd teruggelegd om de doorstroming te bevorderen. Voor de aanleg van de nieuwe rijksweg was de Grift bijna geheel gedempt. De fraaie notenbomen en linden waren gerooid, de Lentse kolk, de ijsbaan voor Lent en Nijmegen bestond niet meer. De gierpont was uit de vaart genomen en de horecagelegenheden aan de Veerdam verkommerden. Lent west zat gevangen tussen de nieuwe rijksweg en de hoge spoordijk en door de rijksweg praktisch afgesloten van Lent oost.

Afb. 22p en 22q: Lent kent geen monumenten die aan lang vervlogen tijden herinneren. IJsrampen en oorlogsgeweld hebben het dorp van karakteristieke panden beroofd. Lent is trots op zijn kleine hervormde kerk, op zijn katholieke kerk en op wat fraaie oudere panden aan de Griftdijk en langs de Oosterhoutse Dijk. In de vorige eeuw werden heel wat oude boerenbehuizingen en arbeiderswoningen gesloopt. Zo viel b.v. het vervallen T-boerderijtje van de Gebr. Jansen in de Vossenpels onder de slopershamer.(op de tekening links.) Een schuurachtig pandje aan de Tuinstraat bleef behouden. Het werd de bekende 'timmerwinkel' van de Bruin en Boerboom. (tekening rechts.)

Afb. 22r: Veur Lent kende in het interbellum zijn eigen kermis die vooral veel mensen uit Nijmegen trok. De kermis was een doorn in het oog van zowel de pastoor als de dominee die beiden probeerden de gemeenteraad onder druk te zetten om de kermis te verbieden. Het is niet gelukt.

Afb. 22r1: Genoten Nijmegenaren in de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw in mei van hun 'kersenuitstapjes ' wanneer in de winter het ijs op de Lentse Kolk betrouwbaar was, kwamen de schaatsliefhebbers uit de stad met de gierpont of, wanneer de Waal zat zoals in 1891 en 1929, te voet over de Waal om te schaatsen op de Kolk. Na de ijspret werden in de Lentse horecagelegenheden de populaire 'Lentse pleskes" gegeten. De Lentse jeugd vermaakte zich op 'botjes' op de dichtgevroren Grift. '

Afb. 22r2: Lent kende zijn eigen toneelverenigingen die jaarlijks wel met een productie kwamen. De beter gesitueerden in Lent gingen naar de concerten en de voorstellingen in concertgebouw 'De Vereeniging' dat in februari 1915 met een benefietconcert voor de Belgische vluchtelingen was geopend.

Afb. 22v: In de vroege morgenuren van 10 mei 1940 marcheerde eerste luitenant Kriekhaus met zijn geniesoldaten naar de nieuwe verkeersbrug en de spoorbrug die beide werden opgeblazen. De kazematten in Lent werden bemand om de vijand het oversteken van de Waal te beletten.

Afb. 22w: De middelste overspanning van de spoorbrug verdween 10 mei 1940 in de Waal. Spoorwegverkeer en verkeer over de weg waren gestremd. Maar ook het scheepvaartverkeer kon pas op gang komen toen de Waal weer vrij was gemaakt.

Afb. 22x: Het stationnetje Lent, hoog op de spoordijk bij het begin van de spoorbrug werd na 10 mei 1940 het eindpunt van de treinen uit Arnhem. Passagiers moesten van die halte naar de Veerdam lopen om naar Nijmegen overgezet te worden. In de stad moesten de passagiers dan de halte van de tram opzoeken.

Afb. 22y: Ten koste van vele gesneuvelden was de oversteek van de Waal op woensdag 20 september 1944 geslaagd. De beide bruggen bleven behouden en Lent werd een bruggenhoofd. Op 28 september slaagden Duitse kikvorsmannen er in de provisorische middelste overspanning van de spoorbrug op te blazen. De Waalbrug bleef gespaard.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
onthoud dit (1 uur)