Lentse Historische Kring

ga naar aflevering 1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23

~ Lent lang vervlogen tijd ~

19. Voortschrijdende specialisatie in het agrarisch bedrijf

Op het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw waren fruitteelt en groenteteelt de belangrijkste bronnen van inkomsten voor de Lentse inwoners naast de opkomende potplantencultuur. In het agrarische bedrijf waren toen de bakkenplekken gekomen waardoor men vroeger met verse groenten naar de markt kon gaan In het agrarische bedrijf hadden de standsorganisaties en de coöperaties hun entree gemaakt met duidelijke voordelen voor de boeren. Natuurlijk, zo hoorde dat toen, naar religie gesplitst. In Lent kwam het bondsgebouw van de ABTB. In deze periode kwam de export van fruit en groenten naar de snelgroeiende nabijgelegen Duitse industriecentra tot ontwikkeling. Duitse inkopers bezochten de agrarische ondernemers in Lent en kochten rechtstreeks van de producent of zij kochten op de veiling. In het begin van de 20e eeuw boerden de Lentse agrarische ondernemers goed. In de eerste wereldoorlog groeiden de economische bomen tot in de hemel en floreerde de smokkelhandel.

LL 2: De oude korenmolen gesloopt.

LL 4: Het agrarisch bedrijf 1795-1940

Afb. 19a: Gezicht op het oude gebouw van de Aarts Diocesane Boeren- en Tuindersbond met weegbrug, (niet te zien op de tekening.) In 1936 werd het gebouw gesloopt ten behoeve van de bouw van 'Het Witte Huis'.

Afb. 19b en 19c: Tekening links geeft een beeld van smederij Wolters die op de hoek van de Griftdijk/Oosterhoutse Dijk was gevestigd. In Veur Lent waren in het interbellum tal van ambachtelijke bedrijven gevestigd. Zoals koperslager Scholten die gieters aan de Lentse tuinders leverde en mandenmakerij Liskamp. Wagenmaker Sanders bouwde lichte wendbare wagens voor het lichte maar volumineuze transport van groenten en ooft. Dorus de Bruin was de hoefsmid en zijn broer timmerman, die de kistenmaker werd genoemd. Reuser was zadelmaker en Mulder loonslager. Op de tekening rechts woonhuis en praktijk van Dr. v.d. Werf aan de Griftdijk. Het leven van alledag in Veur Lent werd uitvoerig beschreven in AL. 6, pags. 4-20.

Afb. 19d: Huis Bato aan de Oosterhoutse Dijk werd gebouwd door de invloedrijke familie Reijnders uit Lent. Zij waren de exploitanten van de Lentse molen en zij hadden in Lent een bierbrouwerij en een stijfselfabriek die in 1853 door bliksem werden verwoest en niet meer werd opgebouwd. Zij hadden grond door onteigening verloren aan de spoordijk. In 1906 financierden zij de eerste school met de bijbel in Lent en werden zo een concurrent voor het openbaar onderwijs in Lent.

Afb. 19e: Passanten op de Oosterhoutse dijk zien het bovendeel van de fraaie witte zijgevel van 'Huis Bato.' boven de hoge dijk uitkomen.

Afb. 19f: Dit oude pandje aan de Zaligestraat ademt nog de sfeer van Lent zo'n honderd tot honderdvijftig jaar geleden.

Afb. 19g: Heel wat oude behuizingen in Lent zijn allang gesloopt. Hier en daar is nog een typische oude behuizing bewaard gebleven. Zoals dit pandje aan de Griftdijk Zuid.

Afb. 19h: Een lang verdwenen pandje aan het Molenpad in Lent. ledereen in Lent had voor de 1e wereldoorlog kippen. Eieren en kippenvlees voor eigen gebruik en voor de markt.

Afb. 19i: Door onvoorzichtigheid van de bezetters uit Hannover werd het oude Huis Kriekenbeek in het najaar van 1794 door brand verwoest. Het nieuwe Kriekenbeek Jijkt qua bouwstijl veel op de herenhuizen die na de ontmanteling van Nijmegen o.m. aan de St. Annastraat werden gebouwd. In het begin van de vorige eeuw werd Kriekenbeek bewoond door de eerste huisarts in Lent, Dr. Kuipers, naast deze yilla 'De oude Post.'

Afb. 19j: In de negentiende en twintigste eeuw werden tal van herenhuizen langs de Griftdijk Zuid gebouwd (en vele daarvan ook weer gesloopt) maar ook werden nieuwe behuizingen in de vertrouwde oude stijl gebouwd zoals dit pand dat het karakter van een oude T-boerderij heeft.

Afb. 19k: Nijmegen en de gierbrug voor Lent in 1890

De katholieken in Bemmel waren trots op hun nieuwe kerk die in 1873 was voltooid zoals de Lentse katholieken trots waren op hun neogotische kruiskerk uit 1879. Het waren voorbeelden van het herlevend katholicisme in de tweede helft van de 19e eeuw. Nijmegen werd een stad van kerken en kloosters en in 1928 de stad van de eerste katholieke universiteit. Nijmegen werd spottend monnikendam aan de Waal genoemd. Op de tekening van Louis Chantal uit 1890 zien wij rechts de lange gierbrug met de afgemeerde gierpont. Achter de Stevenskerk de Augustijnenkerk die door Cuypers was gebouwd. Links de toren van de Broerstraatskerk die ook door Cuypers was ontworpen. Rechts de Franciscuskerk aan de Doddendaal uit 1882. In het begin van de 20e eeuw werden de monumentale kerken aan het Keizer Karelplein, de Berg en Dalseweg en de Groenestraat voltooid.
In het interbellum was de invloed van de kerken in het maatschappelijk leven in Lent bijzonder groot. Pastoor en dominee drukten hun stempel op het leven van alledag. De katholieke emancipatie, pas goed in de tweede helft van de 19e eeuw begonnen, beheerste het onderwijs, de ziekenzorg, de ouderenzorg en de armenzorg. Het verbeteren van het onderwijs was de kurk waarop die emancipatie dreef. Op de bijzondere kweekscholen was godsdienstonderwijs een vak waarin men apart werd geëxamineerd. Bij de akte voor onderwijzer moest men godsdienstdiploma A hebben gehaald om in het katholiek lager onderwijs een aanstelling te krijgen. De kinderen moesten in de eerste schooljaren de kleine en later de grote catechismus van buiten leren en zij moesten de liturgische gewaden, de liturgische kleuren en de paramenten kennen. Ook de indeling van het kerkelijke jaar en de hoogtepunten uit de bijbelse geschiedenis. De bijbel zelf mochten de katholieken in die tijd niet lezen. De protestantse kinderen kregen bijbelonderricht op de zondagsschool. Elke morgen moesten de kinderen naar de schoolmis. De jongens rechts in de kerk en de meisjes links. Onder toezicht van het onderwijzend personeel. Wie de schoolmis verzuimde kreeg een aantekening op zijn schoolrapport. Zondagsplicht was vanzelfsprekend evenals de veertigdaagse vasten en de quatertemperdagen. Kinderen hoefden niet te vasten maar, op onthoudingsdagen mochten zij geen vlees eten. Het was geen must maar van de kinderen werd eigenlijk verwacht dat zij ook de kruisweg in de kerk zouden bijwonen en in het Lof aanwezig zouden zijn en de lijdensmeditaties in de vastentijd zouden volgen, ook al begrepen die jonge kinderen daarvan niet erg veel. Hoogtijdagen voor de kinderen waren het communiefeest wanneer de kleintjes van zeven jaar hun eerste communie ontvingen, de hernieuwing van de doopbeloften voor de leerlingen van de hoogste klas van de lagere school en het vormsel dat door de bisschop werd toegediend. Elke veertien dagen moesten de kinderen onder toezicht naar de kerk om te biechten en op school leerden zij Latijnse gezangen die bij de eucharistieviering werden gezongen. Voor de kinderen waren er drie vakanties per jaar; met Pasen, Kerstmis en de zomervakantie. Voor de gewone mensen was er in die tijd geen vakantie. Zij hadden vrij op de kerkelijke feestdagen zoals Driekoningen op 6 januari, de feestdag van Sint Joseph op 19 maart, Hemelvaartsdag 40 dagen na Pasen en daarna Sacramentsdag. In de zomervakantie viel het feest van Maria ten Hemelopneming, in september Maria Geboorte en 1 november was Allerheiligen. De kerk had een stevige greep op het maatschappelijk leven via de R.K. Werkliedenvereniging en het Christelijk vakverbond, via de Protestants Christelijke en de Rooms Katholieke Bloemistenorganisatie, via de ABTB en de CBTB en via de jeugdorganisaties als KJM, (Katholieke Jonge Meisjes) KJV, (Katholieke Jonge Vrouwen) Jonge Wacht, welpen en verkenners en de protestants christelijke en katholieke sportorganisaties. Al die verenigingen hadden hun geestelijke adviseur die het beleid van de vereniging mede bepaalde en die er voor waakte dat de christelijke normen werden gehandhaafd. Die verregaande verzuiling bracht Jan van Hasselt in conflict met pastoor van Laak want Jan van Hasselt wilde de verenigingen die hij sponsorde, de voetbalclub, de biljartvereniging en de harmonie, voor alle gezindten open stellen. Pastoor van Laak antwoordde met de oprichting van de R.K. Harmonie St. Theresia om katholieke muzikanten bij de harmonie van van Hasselt, Crescendo, weg te halen. In die dagen werd dat zonder meer als juist geaccepteerd. In de barre crisisjaren hebben de protestantse en katholieke charitatieve instellingen in Lent heel wat zwarte armoede kunnen lenigen.

Afb. 19l: Groentenmarkt op de Nijmeegse Grote Markt in het begin van de vorige eeuw. De warmoezeniers uit Lent probeerden toen nog hun groenten en fruit op de markt rechtstreeks aan de man te brengen. Langzaam namen de veilingen die taak over. Lentse ondernemers specialiseerden zich voor, maar vooral na de eerste wereldoorlog, in de kweek van potplanten. Na de tweede wereldoorlog markten de Lentse ondernemers niet meer in Nijmegen

Afb. 19m: De drukke Grote Markt in Nijmegen op een marktdag in 1915. Het pand uit de 19e eeuw op de hoek van de Stikke Hezelstraat is verbouwd tot het voor die tijd moderne pand van de Gebrs. Lampe dat niet harmonieert met de panden aan de Grote Markt. Op deze ets van J.W. Dingemans in museum Het Valkhof ontbreken aan weerszijden van de Kerkboog de schreeuwende gevelreclames. Waarschijnlijk heeft de kunstenaar deze storende reclames aan de dakgoten opzettelijk achterwege gelaten.

Afb. 19n: De foto geeft een beeld van de vertrekkende gierpont op het einde van de eerste wereldoorlog. Aan de Veerdarn zien wij het nieuwe Hotel Lent dat in de plaats van Wildenbeest was gekomen. Het opvallende pand van de firma van Hasselt werd pas later gebouwd. De gierpont had in die tijd nog niet met fileleed te maken zoals een aantal jaren later. Naast Hotel Lent waren toen aan de Veerdam een aantal café's: De Zon, Waalzicht, De Engel en De Swaen.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
onthoud dit (1 uur)