Relief

Herinnering aan een walmolen:

Op de hoek van de Parkweg en de Van Berchenstraat staat een fraai, door architect Dirk Semmelink ontworpen wooncomplex uit 1889-1890. Onder de erker op de afgeschuinde hoek bevindt zich een relif van een molen, uitgevoerd in cement. Het kunstwerkje verwijst naar de Polmolen, een standaardmolen die tot in 1887 op de nabijgelegen Sint-Jacobstoren stond. Zeven jaar lang woedde er een strijd tussen de eigenaar van de molen en de gemeente, die de molen wilde slopen. Uiteindelijk kreeg de gemeente haar zin en werd de laatste walmolen van de stad afgebroken.
Vanwege de gelijkenis met het legendarische (maar niet op waarheid berustende) verhaal over de lange strijd tussen de Pruisische koning Frederik de Grote - bewoner van slot Sanssouci in het Duitse Potsdam - en een naburige molenaar, werd de Polmolen vr zijn sloop ook wel 'Sans Souci' genoemd: zonder zorgen.

Reactiepagina
Reactie 1:

Rob Essers, 22-01-2016: Op facebook stond vandaag archieffoto RAN F47553 van Gerard Korfmacher die genomen is vanuit de van Berchenstraat. De straatnaam is op 23 april 1881 door de gemeenteraad vastgesteld.

In de beschrijving staat: "De St. Jacobsmolen, ook Polmolen 'Sans Souci' genoemd, met handgeschreven verklarende tekst: 'Molen op de wal der vesting. Berucht omdat de molenaar hem niet wilde laten onteigenen. Gekocht op speculatie door tante Sien, die er huizen bouwden aan de Walstraat. Een molentje staat nog op een der huizen' (Tante Sien, Clasina Barbara Philomena Felet, was de vrouw van Lambertus Theodorus van der Waarden)".

De datering 1870-1875 klopt niet. Aan de linkerkant is een gedeelte te zien van het pand waarvoor in 1882 bouwvergunning verleend is aan G. Cool die hier enkele jaren een MAGAZIJN VAN SCHOORSTEENMANTELS had. Dit zogenaamde 'Ivenspand', van Berchenstraat 17-19, staat er nog steeds; zie gevelstenen-inventarisatie. De foto kan onmogelijk gemaakt zijn vr 1882.

Het nog onbebouwde terrein werd in 1887 verkocht. Joh. H. Graadt van Roggen schreef in Ontmanteling en uitleg der Stad Nijmegen (April 1874 tot Juli 1907) onder meer:

"10 Maart. De Polmolen (zie bl. 30), op den voormaligen wal, wordt ingezet op f.17,500 met f.500 hoogen. Op den 16 .Mei wordt hij verkocht voor f.4900. De koopers verklaarden zich bereid om den molen aan de Gemeente af te staan, tegen een oppervlakte bouwterrein groot 800 c.A., met 30M. gevelbreedte aan de van Berchenstraat. Dit werd aangenomen. De molen werd daarop 18 Juni voor afbraak verkocht tegen f.50. Bij vroegere onderhandelingen met den eigenaar, had men laten doorschemeren dat men wel tot f.8000 zou willen gaan. Een basreliefje, voorstellende een molen met een wiek, boven de deur van het hoekhuis der Van Berchenstraat, herinnert aan dezen in zijn tijd veel besproken molen."

In het overzicht van de Verleende bouw- en hinderwetvergunningen tussen 1850-1900 te Nijmegen staan de volgende vergunningen vermeld:
"-In 1888 wordt aan de weduwe L.Th. van der Waarden vergunning verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Van Berchenstraat.
-In 1889 wordt aan de weduwe L.Th. en W.J. van der Waarden vergunning verleend tot het bouwen van 5 huizen aan de Van Berchenstraat."


De vergunning uit 1888 heeft betrekking op van Berchenstraat 31 t/m 35 en Parkweg 1 en is verleend aan Clasina Barbara Philemena Felet (1838-1918), de weduwe van Lambertus Theodorus van der Waarden (1831-1878); zie gevelstenen Lange Hezelstraat 107. In het bijschrift op de foto wordt zij 'tante Sien' genoemd en wordt het molentje op het hoekpand beschreven.

De vergunning uit 1889 heeft betrekking op van Berchenstraat 21 t/m 29. Deze is verleend aan weduwe Van der Waarden-Felet en aannemer Wijnandus Johannes Hermanus van der Waarden, (1860-1930), een achterneef van haar overleden echtgenoot. De foto moet gemaakt zijn in de periode 1882-1889, terwijl het bijschrift later is toegevoegd.

Op www.bing.com zijn bovengenoemde panden met daarachter de St. Jacobstoren te zien. De naam van de toren, Parkweg 5, is op 19 december 2012 door de gemeenteraad vastgesteld.
Reactie 2:

Rob Essers, 31-01-2016: Op bijgevoegde afbeelding heb ik archieffoto F31011 uit 1910, een detail van archieffoto F47553 die niet gemaakt kan zijn vr 1882, en een afbeelding van Street View uit juni 2015 bij elkaar gezet. Hierop is drie maal hetzelfde deel van de gevel van het 'Ivens'-pand te zien.


REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: