Zuuk t mar uut - Wim Janssen

Uit het Nimweegs verleden 108

27-07-1983

De Nijmeegse politie (12)

Nog nooit heb ik zoveel reacties gehad op mijn stukjes dan van de serie over de Nijmeegse politie. Iedere woensdagavond en donderdagsmorgens - wanneer de mensen in het bezit van „De Brug" waren - bleef de telefoon maar rinkelen. Veel complimenten kreeg ik, omdat er zoveel informatie in mijn stukjes vermeld werd. Alleen van één dame kreeg ik te horen dat ik daar niet van kon weten omdat ik daar veel te jong voor was. Dat klopt ook want hoe kan ik als aankomend AOW-er schrijven over de commissarissen vanaf 1810?

Verantwoording

De gegevens in mijn stukjes heb ik gehaald uit het boekje De Nijmeegse Politie van 1810 tot 1968, dat de heer Bussemaker - die de relaties voor de Nijmeegse politie met de burgers onderhoudt - mij zeer bereidwillig ter hand heeft gesteld. Het boekje is geschreven door de historicus dr. J. A. Schimmel en de journalist Joh. A. Eilander en is uitgegeven in 1968 ter gelegenheid van het in gebruik nemen van het nieuwe politiebureau. Ook deze mensen waren te jong om alles van de vorige eeuw te weten en hebben dat uit diverse gegevens samengesteld.

De nieuwe aanpak

In de kranten hebt u laatst kunnen lezen dat de politie in de toekomst anders georganiseerd zal gaan worden. Het is de bedoeling dat de stad in drie ambtsgebieden verdeeld zal worden. In deze gebieden komen dan vaste politiegroepen te werken met een gevarieerde aanpak. Zo zullen leden van deze groepen o.a. betrokken worden bij het recherchewerk, de surveillancedienst, het verkeerswezen alsook de bewoners van zo'n gebied helpen bij diverse problemen. (Voor het laatste is nu een wijkagent aangesteld die bemiddeld bij huwelijksproblemen, scheidsrechter bij burenruzies is, als contactman bij diverse instellingen voor de wijkbelangen optreedt enz. enz.) Deze groepen worden bijgestaan door een team van specialisten op elk gebied van het politiewerk. De bedoeling van dat alles is om een betere verhouding tussen de burgerij en de politie te bewerkstelligen. Voor het een en ander dient het Amerikaanse voorbeeld, waar een wijkgebonden ploeg agenten vanuit een vast punt in de wijk werkt. Het ligt natuurlijk niet in de bedoeling dat wij hier de wildwest taferelen krijgen die zo dikwijls op de televisie te zien zijn. Zo'n zelfde soort aanpak bestond in zekere zin al vele jaren voor de oorlog.

De oude aanpak

De commissarissen hebben vroeger jaren altijd moeten knokken tegen de burgemeester en de gemeenteraad. Vooral commissaris Witt - van 1865 tot 1897 - heeft menig keer slag moeten leveren met de halsstarrige burgemeester F. P. Bijleveld en de gemeenteraad. Deze waren afkerig van iedere uitbreiding of verbetering van het politiekorps. Wanneer de burgemeester in 1874 afscheid neemt op hoogbejaarde leeftijd wordt hij opgevolgd door zijn neef P. C. Bijleveld die in Zaltbommel ook al als burgemeester werkzaam is.
De commissaris krijgt nu een goede en progressieve medestander aan hem. Maar dat het niet allemaal meteen van een leien dakje gaat is met zo'n gemeenteraad niet te verwonderen. Een treffend staaltje van onderbezetting uit die tijd wil ik u niet onthouden. 

In 1884 telt Nijmegen 28 politieambtenaren op 29.000 inwoners, Schiedam 62 op 25.000, Den Bosch 47 op 25.000, Leeuwarden 44 op 29.000, Zutphen 20 op 16.000 en Dordrecht 66 op 29.000 inwoners. Daarbij verdiende de Arnhemse commissaris het dubbele salaris van de Nijmeegse commissaris. Erg hè, vindt u niet? 

Wanneer commissaris Witt in 1897 overlijdt kunnen de manschappen die hem ten grave dragen met moeite hun emoties in bedwang houden. Hij stond bij zijn korps héél goed aangeschreven. Er moet een andere commissaris benoemd worden. Is het soms toeval dat De Fouw - commissaris in Zaltbommel en leerling van Witt - als zodanig benoemd wordt? De Fouw komt weer met zijn oud-burgemeester te werken en aan hen beiden heeft de gemeenteraad een zware dobber. Zij huldigen ook samen het standpunt van commissaris Witt om de politie dichterbij de burgers te brengen en dringen er bij de raad op aan om politieposten in diverse wijken te brengen zodat men wijkgebonden agenten krijgt. 

De eerste post die tot stand kwam was aan het pas aangelegde Keizer Karelplein in 1888 nog onder commissaris Witt. Het idee om deze post in 1898 te verbouwen verdwijnt van tafel en er wordt een grotere post gebouwd aan de Sloetstraat. Een jaar later komt er een post aan de Daalseweg. Inmiddels is op het eind van de zogenoemde „Galerij" aan de Waalkade een kleine post geïnstalleerd. Het is wel een pietepeuterig gebouwtje, reden dat er enige jaren later een andere en ruimere politiepost betrokken wordt op de hoek die gevormd wordt door de Lage Markt en de Waalkade tegenover de pont. In Hees wordt in 1900 de veldwachterswoning verbeterd en gecombineerd met een brandspuitenhuisje. In 1905 wordt de veldwachterswoning aan de Koninginnelaan totaal verbouwd tot politiepost. 

Commissaris De Fouw blijft doordrukken en vergeet ook de veldwachters niet. Aan de Graafseweg wordt een nieuwe veldwachterswoning geplaatst, terwijl het postje aan de Mooksebaan - St. Annastraat gesloten wordt en er een nieuwe post komt aan de Kastanjelaan. Aan de Teersdijk komt in 1912 ook een nieuwe veldwachterswoning te staan. In Hatert wordt de oude afgebroken en vervangen door een nieuwe. Onder aan de Lange Hezelstraat aan de Nieuwe Marktzijde van de Korenbeurs komt in 1916 ook een politiepost. Zelfs in 1928 wordt er nog een veldwachterswoning gebouwd op de hoek van de Heiweg en St. Annastraat. In de Sloetstraat wordt de politiepost verbouwd en uitgebreid met een schakelkast voor de elektriciteitscentrale.

Klik hier en reageer daarmee per email als u uw reactie hieronder wilt laten plaatsen

Bron (©) 1983 Wim Janssen - Nieuwsblad De Brug Nijmegen

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: