Zuuk t mar uut - Wim Janssen

Uit het Nimweegs verleden 100

01-06-1983

De Nijmeegse politie (4)

Nieuwe korpsleden worden door de oude kern vaak een lange tijd gemeden en in de gaten gehouden. Iedere nieuweling wordt met wantrouwen bekeken en gekeurd, want men wil precies weten wat voor vlees zij in de kuip hebben. Eén vertrouwelijke mededeling aan een meeloper van de gehate bezetter kan fatale gevolgen hebben voor hem of haar die deze mededeling doet. Men kan er de vrijheid of zelfs het leven door verspelen.

Het lijdzaam verzet van de commissaris en zijn getrouwen is de vijand een doorn in het oog. Daarom gaat de bezetter de commissaris in een onhoudbare positie laveren. Zij doen dat door hem tevens hoofd van de plaatselijke luchtbeschermingsdienst te maken. Omdat het voor de commissaris niet mogelijk is deze functies gelijktijdig te vervullen (wat de bezetter héél goed weet) mag hij zich, voor wat de LBD betreft, door een hoofdinspecteur laten vervangen. Hij blijft evenwel verantwoordelijk voor de fouten die door een van beide diensten gemaakt worden. Ook als hoofd van de LBD probeert Veltman deze dienst van vreemde smetten vrij te houden en verdachte manschappen op buitenposten te plaatsen waar zij zo min mogelijk kwaad kunnen doen. Deze tegenwerking pakt de bezetter niet van de commissaris en hij wordt met verlof gestuurd. Enkele weken later - op 30 september 1941 - krijgt hij zijn ontslag aangezegd. Reeds tijdens zijn verlof is er al een waarnemer geïnstalleerd het is:

Van Dijk 1941-1943

Op 22 september wordt hij als waarnemend commissaris aangesteld, op 6 mei 1942 volgt zijn officiële benoeming. Hij is al sedert 1929 inspecteur in Eindhoven en wordt door de bezetter naar Nijmegen gehaald om hier orde op zaken te stellen. Hij is partijgenoot en een vurig SS-er, daarom is hij voor de Duitsers een goede ledepop in hun handen. De Nijmeegse politiemannen krijgen het erg moeilijk met hem, want de samenwerking tussen Van Dijk en de Duitse Sicherheitsdienst groeit uit als de „allerbeste" in Nederland. Dat zet ontzettend veel kwaad bloed waardoor vrijwel het gehele recherche-apparaat niet alleen lijdzaam, maar ook daadwerkelijk verzet gaat plegen. Op uiterst gehaaide manieren weten zij opdrachten tot arrestaties te saboteren en de betrokken personen bijtijds te waarschuwen dat er een arrestatie op komst is, zodat zij kunnen onderduiken. Op l maart 1943 krijgt hij ontslag als commissaris maar wordt meteen benoemd tot majoor-korpscommandant van de Nijmeegse politie. Kort daarop krijgen de manschappen andere titels die beter overeenkomen met de benamingen die de Duitsers voor hun politie gebruiken. Het is dan ook de bedoeling van de bezetter dat het hele politie-apparaat omgevormd zal worden naar het voorbeeld van de Duitse staatspolitie. 

Van Dijk is een keiharde en overmoedige man die met veel bravour zijn post bekleedt maar dat veel verzet bij de politie en de burgerij kweekt. Deze harde aanpak en zijn overmoed worden hem tenslotte noodlottig.

Dagelijks wandelt hij, volgens een vaste route van zijn huis naar het politiebureau, alleen vergezeld door zijn hond. Dat doet hij alleen om aan te tonen dat hij voor geen mens bang is. Op 8 juni 1943 wordt hij op het Hertogplein door een lid van de illegaliteit neergeschoten en zwaar gewond naar het Diaconessen-ziekenhuis in Arnhem overgebracht, waar hij op koninginnedag van hetzelfde jaar aan zijn verwondingen bezwijkt Hij wordt opgebaard in de nieuwe raadzaal van het stadhuis en met de bekende Germaanse pracht en praal begraven.

Van Aperen 1943-1944

Commissaris Van Aperen is majoor van de staatspolitie en ook uit de SS-gelederen afkomstig. Omdat hij wellicht het einde van de oorlog voelt naderen treedt hij minder overmoedig en hard op als zijn voorganger. Hij stelt zichzelf zelfs tégen de Sicherheitsdienst op door hun bevel om - danig verzetplegende - recherche in zijn totaliteit te arresteren naast zich neer te leggen met de mededeling dat hij zonder recherche zijn taak niet goed kan uitvoeren. Hij probeert het politiekorps hun werk te laten doen zonder de manschappen in moeilijkheden te brengen. Hij kan echter niet voorkomen dat de Sicherheitsdienst enige medewerkers van de recherche arresteert. Onder hen bevinden zich onder anderen Albertus Henricus Marcusse, Hermanus Oolbekkink, Wilhelmus Adrianus Beerman, Bartholomeus Hendriks en de nauw bij het verzet betrokken burger Cornelis de Jong. Zij allen worden op 6 juni 1944 - de dag van de geallieerde invasie in Frankrijk - door de Duitsers doodgeschoten. In diezelfde noodlottige septembermaand van 1943 wordt ook de zeer moedige mej. A. M. A. van Velzen gearresteerd, medewerkster van de afd. kinder- en zedenpolitie. Zij overleeft verschillende Duitse kampen en wordt door een actie van de Zweedse graaf Bernadotte uit het beruchte vrouwenkamp Ravensbrück bevrijd en keert na de oorlog terug naar Nederland waar zij op 3 juni 1967 overlijdt. Ook wordt later de bekende vrouwenarts dr. Daniël van Vugt gearresteerd die nauwe betrekkingen onderhield met de verzetplegende recherche. Hij overlijdt op 2 mei 1945 in het concentratiekamp te Sanbostel. Op 22 februari komt ook nog agent F. J. H. van Ballegooi door het oorlogsgeweld op de binnenplaats van het hoofdbureau van politie om het leven. Op 15 april 1944 wordt Van Aperen ontslagen als majoor-korpschef in verband met zijn benoeming tot waarnemend politiepresident te Haarlem.

Klik hier en reageer daarmee per email als u uw reactie hieronder wilt laten plaatsen

Bron (©) 1983 Wim Janssen - Nieuwsblad De Brug Nijmegen

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: