Pelser2Cat

© Willem Pelser, digitale bewerking Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

De firma Pelser te Nijmegen in schoenen

Volgens een inschrijvingsformulier van het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en Fabrieken te Nijmegen uit 1921 heeft mijn overgrootvader Willem Pelser (1841 – 1900) in 1868 zich gevestigd als schoenmaker. Waar? In de archieven valt niet veel te vinden over de vestigingsplaats, maar het zou me niet verbazen als dat was op de St. Annastraat nummer 223, tenminste volgens de adresgegevens uit 1898. Hij was getrouwd met Elisabeth Hermsen (1847 – 1926) en zij gaf hem drie zonen: Petrus Hendrik, Gerardus Antonius en Willem. (Over Gerardus Antonius heeft Tineke Toussaint als gastredacteur het menige geschreven op noviomagus.nl).
Toen hij overleed heeft zijn jongste zoon Willem (1881 – 1931) de schoenenzaak overgenomen en is daarmee verhuisd naar Molenstraat 26 of 28. In de archieven worden deze twee nummers gebruikt, maar in ieder geval duikt dit adres in 1905 op. Volgens een foto in een of ander vakblad zou de winkel gestaan hebben op de Bisschop Hamerstraat 1. Dat levert enige verwarring op, want rond die tijd veranderde de naam van dat stuk straat van Molenstraat in Bisschop Hamerstraat, vernoemd naar de martelaar-bisschop Hamer die tijdens de Boksersopstand in China in 1900 werd vermoord.
In 1909 verhuisde de winkel naar In de Betouwstraat 12 en zeker de wat oudere mensen weten zich dit pand nog wel te herinneren. Momenteel is daarin gevestigd het café “Twee keer bellen”.
Mijn grootvader Willem Pelser heeft de zaak tot grote bloei gebracht en hij was in de schoenenwereld, maar ook anderszins, een man van aanzien. Hij bekleedde meerdere bestuursfuncties in landelijke en plaatselijke (vak)bonden en verenigingen. Zo was hij voorzitter van de Ned. R.K. Bond van Schoenwinkeliers en Schoenmakerpatroonsverenigingen, leider van het R.K. Schoenmakerspatroonsgilde, bestuurslid van de R.K. Middenstandsvereniging, lid van de Vakraad van de Ned. R.K. Middenstandsbond, bestuurslid van de R.K. Plaatselijke Jeugdcommissie, bestuurslid van de Nijmeegse Pluimveevereniging, enz., enz.
Het was een knap vakman en hij was in heel het land bekend om het maken van orthopedisch schoenwerk. Onder zijn klanten had hij vooraanstaande personen en hij maakte toentertijd schoenen voor de reus van Rotterdam en zelfs voor Zijne Heiligheid Paus Pius XI in Rome. Hij kreeg daar, naast de gebruikelijke beloning, ook een oorkonde voor met de apostolische zegen en een volle aflaat voor hemzelf, zijn echtgenote en zijn kinderen in het stervensuur. Ruim een half jaar na het krijgen van deze oorkonde met de datum 16 mei 1931 overleed hij plotseling op 9 december van dat jaar, slecht 50 jaar oud.
In kranten en tijdschriften werden heel wat necrologieën aan hem gewijd. Hij werd geschetst als “een echte Nijmegenaar van waarachtige katholiciteit, die zich met hart en ziel wijdde aan de belangen van het algemeen.”
Een ander schreef: “De heer W. Pelser, een zeer geacht ingezetene onzer stad, was eigenaar van de bekende orthopaedische schoenmakerij in de Inde Betouwstraat. Hij was een man met grote kennis, zowel in de theoretische als in de practische zijde van zijn bedrijf, dat bij hem op geheel wetenschappelijke grondslagen rustte. Zijn naam was dan ook bekend ver buiten onze stad en overal in den lande, ja zelfs daarbuiten, profiteerde men van zijn groote kunde en ervaring.”
En weer een ander: “De Plaatselijke R.K. Jeugdcommissie, welke zich bij de begrafenis officieel had doen vertegenwoordigen, verloor in den heer W. Pelser een van haar beste leiders, die steeds voor de katholieke jeugdvorming zijn beste krachten en adviezen wist te geven.”

Naast zijn onvolprezen vakmanschap waar het orthopedische schoenen betreft, zorgde hij er ook voor dat jongeren in echte vakkennis onderwezen werden. Hij was een van de leiders van de katholieke Jeugdbeweging en ook in de St. Canisiusparochie aan de Molenstraat nam hij ruim deel in de parochiële jeugdbeweging en was “de rechterhand van de geestelijke leiding in de behartiging van de geestelijke en stoffelijke belangen van de opgroeiende jeugd in de St. Canisiusparochie”. Hij werd een echte burger van Nijmegen genoemd, die zijn vaderstad liefhad en veel in stilte deed voor de opbloei van het katholieke leven in Nijmegen.
Op 12 december werd hij begraven op het kerkhof aan de Daalseweg. Vooraf vond er een plechtige H. Mis van Requiem plaats die werd opgedragen door pastoor Guus Swagemakers S.J., geassisteerd door de beide kapelaans in de St. Canisiuskerk aan de Molenstraat. Het zangkoor voerde de Mis van Perosi uit en daarna bewoog de stoet zich door de stad naar de begraafplaats. Nadat de pastoor de absoute had verricht, dankte de oudste zoon van de overledene, Willem, voor de eer aan zijn vader bewezen.
Eer aan hem blijkt ook uit een herinneringsalbum dat na zijn dood is gemaakt door een bevriende frater. Met prachtige tekeningen en schilderingen tussen de foto’s door is het een waardevol geheel geworden. Enkele bladzijden worden afgebeeld in de fotogalerij.

Willem Pelser liet niet alleen zijn vrouw, Wilhelmina Jacoba Pelser-van Lierop (1875 – 1951) achter, maar ook zijn zes kinderen: 4 jongens en 2 meisjes. Het jongste meisje (Mientje) was in 1923 al op 6-jarige leeftijd overleden. Met drieën liggen ze in hetzelfde graf begraven op het R.K. Kerkhof aan de Daalseweg.

De schoenenzaak in In de Betouwstraat werd voortgezet door de oudste zoon Willem. Zijn moeder woonde boven de zaak en in 1947 verhuisde zij naar Huize Joachim en Anna aan de Groesbeekseweg. Wij noemden haar altijd “oma van het grote huis”. Daar heeft zij haar laatste levensdagen gesleten tot zij op 31 maart 1951 is overleden. Ondertussen heeft mijn vader Herman met mijn moeder Rie Pelser-Käller en hun (toen) 2 kinderen de woning boven de zaak betrokken. Het was vlak na de oorlog en de gevolgen van het bombardement waren nog overal te zien. Zo was de gehele hoek tegenover de winkel een braakliggend terrein, waar we heel wat redelijk veilig gespeeld hebben.
Tot 1953, toen hield de firma op te bestaan. Er waren wat verschillen van inzichten en meningsverschillen binnen de familie en men heeft toen besloten de zaak op te heffen.
Dat had ook tot gevolg dat wij moesten verhuizen naar Nijmegen-Oost: vader, moeder en vijf kinderen.
De firma Pelser, schoenmakerij en orthopedie, bestond niet meer.
Frappant in dit verhaal is, dat vanaf de vestiging in 1868 tot en met 1953 de schoenenzaak continu in handen is geweest van Willem Pelser: mijn overgrootvader, mijn grootvader en mijn oom. Naar hen ben ik vernoemd. Overigens zijn er meer “Willemen” in de familie, van mijn eigen generatie zeker nog twee buiten mijzelf. Het was vroeger een heel normale zaak, kinderen te vernoemen naar voorouders.

Wilt u reageren of heeft u aanvullingen? We noteren graag uw reacties!

 
01-1895-Pelser15.jpg 02-Hermsen.jpg 03-1900-Pelser11.jpg 04-1926-Pelser12.jpg 05-1931-12-Pelser09.jpg
06-1931-DSC04984.jpg 07-1931-DSC04984a.jpg 08-1951-Pelser10.jpg 09-Lierop.jpg 10-1904-Pelser13.jpg
11-1921-Pelser06.jpg 12-1925-Pelser08.jpg 13-1925-Pelser14.jpg 14-1931-05-Pelser05.jpg 15-1931-12-Pelser01.jpg
16-1931-12-Pelser02.jpg 17-1931-12-Pelser03.jpg 18-1931-DSC04963.jpg 19-1931-DSC04971.jpg 20-1931-DSC04972.jpg
21-1931-DSC04973.jpg 22-1931-DSC04974.jpg 23-1931-DSC04975.jpg 24-1931-DSC04977.jpg 25-1931-DSC04978.jpg
26-1931-DSC04979.jpg 27-1931-DSC04980.jpg 28-1931-DSC04982.jpg 29-1931-DSC04965.jpg 30-1931-DSC04965a.jpg
31-1931-DSC04965b.jpg 32-1931-DSC04966.jpg 33-1931-DSC04966a.jpg 34-1931-DSC04966b.jpg 35-1931-DSC04968.jpg
36-1931-DSC04968a.jpg 37-1931-DSC04969.jpg 38-1931-DSC04969a.jpg 39-1931-DSC04969b.jpg 40-1931-DSC04969c.jpg
41-381931-DSC04970.jpg 42-1931-DSC04970a.jpg 43-1931-DSC04976.jpg 44-1931-DSC04976a.jpg 45-1931-DSC04976b.jpg
46-1931-DSC04981.jpg 47-1931-DSC04981a.jpg 48-1931-DSC04983.jpg 49-1931-DSC04983a.jpg
 
Reactie 1:

Albert Pelser, 04-02-2021: Hallo Willy (Willem), al 40 jaar woon ik in Drunen gemeente Heusden. Ik was daar werkzaam als fysiotherapeut. 30 jaar geleden kwam er een patiënt in de praktijk met een aantal foto’s van opa Willem, ongeveer 45 jaar als leraar op de vakschool in Drunen. Hierdoor was Drunen tot in de jaren zeventig het mekka voor moeilijke orhopaedische schoenen. De naam van deze leerling van opa was Dhr. Rechters.
Tot zover. Groeten van neef Albert.
Reactie 2:

Johnny Meuleman, 05-02-2021: Dag Willem, misschien helpt dit een beetje.
Voordat in 1880 de Keizer Karelplein werd aangelegd heette dat stukje al "Verlengde Molenstraat", en inderdaad werd het in 1902 omgedoopt naar "Bisschop Hamerstraat".
Misschien helpt dit met de verwarring met de nummers.
Anders adviseer ik de "Stratenlijst van Nijmegen" van Rob Essers, daar wordt alles haarfijn uitgelegd.
Reactie 3:

Rob Essers, 22-01-2022: De foto van de schoenenzaak Pelser in de Bisschop Hamerstraat 1 te Nijmegen is gemaakt na de hernummering op 9 september 1922; zie woningkaart 1920-1946. Op archieffoto F12791 (datering 1905-1910) is te zien hoe het hoekpand er oorspronkelijk uitzag. De woning (bouwjaar 1881) is pas in 1917 tot winkel verbouwd; zie VERBOUW WONING TOT WINKEL (16-11-1917) en VERBOUWEN PAND (21-04-1922).

Op bouwtekening D12.386999 is dezelfde vernieuwde winkelpui te zien als op de foto van de schoenenzaak. Nadat Spruyt van Rietschoten's Corsettenmagazijn in april 1928 was verhuisd, werd op 4 mei 1928 de nieuwe zaak van W. Pelser op het adres Bisschop Hamerstraat 1 geopend. De schoenenzaak was ruim zes jaar op dit adres gevestigd. Eind 1934 kondigde J. Schaeffer de verplaatsing aan van zijn herenmodezaak naar Bisschop Hamerstraat 1. De opening vond plaats op 29 maart 1935.
Reactie 4:

Rob Essers, 24-01-2022: Schoenmaker Willem Pelser (1841-1900) had twee oudere broers die ook schoenmaker waren. Waarschijnlijk is hij in 1868 in Lobith voor zichzelf begonnen. Hij trouwde op 4 mei 1871 in de gemeente Herwen en Aerdt met Elisabeth Hermsen (1847-1926). Haar vader Theodorus (Hendrik) Hermsen (1813-1888) was tuinier en woonde in de gemeente Nijmegen op het adres Heijendaal, Wijk G, nr. 38. Willem Pelser vestigde zich op 7 november 1878 met zijn gezin op het adres St. Anna, Wijk G, nr. 40. In augustus 1878 had hij onderhands het nog onbebouwde kadastrale perceel Hatert, sectie C, nummer 1072, gekocht.

Vanaf 1880 had het pand op dit perceel het adres Wijk G, nr. 101 (St. Anna 101) en vanaf 1890 het adres Wijk G, nr. 223 (St. Anna 223). Bij de invoering van de straatgebonden huisnummers in 1905 werd het adres gewijzigd in St. Annastraat 290. Vanaf 1910 had het pand huisnummer 292 en vanaf 1920 huisnummer 292-292a. Het pand (bouwjaar 1878) maakte in 1927 plaats voor het nog bestaande dubbele woonhuis met dezelfde huisnummers (bouwvergunning d.d. 22 februari 1927).

Willem Pelser (1881-1931) was de zesde van tien kinderen. Hij had drie broers die ook schoenmaker waren. Hendrik Pelser (1875-1899) en Theodorus Pelser (1876-1897) waren al overleden toen hun vader op 10 juni 1900 stierf. Franciscus Pelser die op 20 februari 1892 werd geboren, was de jongste. Hij werkte 29 jaar voor de Fa. W. Pelser voordat hij in 1935 voor zichzelf begon op het adres Jan van Galenstraat 18 (bron: PGNC 28/9/1935)

De Fa. W. Pelser & Co. opende in 1904 een winkel op het adres Molenstraat 26 Nijmegen (bron: PGNC 3/7/1904 en De Gelderlander 3/7/1904). In augustus 1907 kocht Willem Pelser een pand in In de Betouwstraat. Begin 1908 verhuisde de winkel van de Molenstraat naar In de Betouwstraat 12 (bron: PGNC 18/1/1908). Op 4 mei 1928 werd een tweede zaak geopend op het adres Bisschop Hamerstraat 1 (bron: PGNC 4/5/1928 en De Gelderlander 4/5/1928); zie reactie 3.

Na de dood van Willem Pelser op 9 december 1931 werd de zaak voortgezet door zijn zoon Willem Pelser (1905-1977). De winkel in de Bisschop Hamerstraat werd drie jaar later gesloten en het pand In de Betouwstraat 12 werd in 1935 verbouwd door architect Charles Estourgie (bron: De Gelderlander 28/2/1935). Het gestyleerde opschrift 'Pelser' op bouwtekening D12.401460 is te zien op archieffoto F65361 (datering 1942).

Op 31 maart 1951 overleed Wilhelmina Jacoba van Lierop, de weduwe van Willem Pelser. Twee jaar na haar dood hield de Fa. Pelser op te bestaan. Op 1 juni 1954 werd het kledingbedrijf 'Chic' verplaatst van Driehuizerweg 40 naar In de Betouwstraat 12.
Reactie 5:

Willem Pelser, 25-01-2022: Heel hartelijk dank, Rob Essers. Een zeer welkome aanvulling op de gegevens die ik al tot mijn beschikking had. Er stonden gegevens in uw reactie waar ik geen weet van had. Alweer een stukje verder in de familiegeschiedenis. Nogmaals dank en een hartelijke groet.
Reactie 6:

Fred Schaeffer, 26-08-2022: Ik kende een Piet Pelser die in the Betouwstraat woonde toen ik ong. 8 j. oud was. Hij was mischien its ouder. Is het mogelik dat Piet een van de Willem Pelser kinderen was?
Reactie 7:

Willem Pelser, 19-09-2022: Beste Fred Schaeffer, het is heel goed mogelijk dat de Piet Pelser die u bedoelt een zoon is van Willem Pelser. Zijn vader, Willem Pelser (mijn grootvader), had in In de Betouwstraat zijn schoenenzaak op nummer 12. Zij woonden boven de zaak. Piet (Peter Hendrik) is geboren in Nijmegen op 5 november 1913 en overleden in Leiden op 10 april 1969.

Redactie: Als we Fred Schaeffer goed begrijpen was de Piet die hij kende iets ouder dan hijzelf. Fred's geboortejaar staat hier niet bij, maar in een eerder bericht van hem schreef hij dat dat in 1940 was. De Piet die je nu noemt zou dan te oud zijn. Was er nog een Piet in een van de latere generaties?
Reactie 8:

Willem Pelser, 03-10-2022: Helaas zou ik geen andere familieleden met de naam "Piet" in In de Betouwstraat kunnen plaatsen. Er zijn heel wat mensen met de naam "Peter" in de familie (de naam van een aantal voorvaders!), maar die dragen allemaal alleen die naam en niet een van hen was gedurende die jaren in de buurt van In de Betouwstraat. M.a.w. hier loopt alles dood.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: