CircusKrone

© Laurens A. ten Horn; Digitale bewerking 19-12-2021 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

Circus Krone Nijmegen 26-7-1929

Olifanten in de Burchtstraat en leeuwen op de Wedren.....

door Laurens A. ten Horn



Op donderdag 25 juli 1929 was er in de Burchtstraat iets bijzonders te zien: er trok een stoet olifanten voorbij.
Het lijkt fantasie, maar dat is het niet. De kranten stonden er al dagen vol van. En dat niet zonder reden.
Bovendien: die olifanten kwamen niet alleen. Er liepen ook buffels mee, karbouwen, kamelen, dromedarissen, zebra's, prachtig opgetuigde paarden, bizons, nijlpaarden en ga zo maar door. Ook was er "een onafzienbare stoet menschen van allerlei ras en kleur, in de meest fantastische kleederdrachten" (De Gelderlander, 25-7-1929). De stoet werd afgewisseld door muziekkorpsen en praalwagens "waarin revue-girls en diverse andere 'attracties'" te zien waren.


De Gelderlander 25-07-1929 p5

De stoet kwam van de Wedren, waar hij geformeerd was. Hij ging verder over de Markt en via Augustijnenstraat en Bloemerstraat naar het station. Daarna trok het verder over de Graafseweg, Willemsweg, St. Annastraat, en via de Fransestraat en Groesbeekseweg weer terug naar de Wedren.

Heel Nijmegen liep uit. Het kan niemand ontgaan zijn: er was een circus in de stad, circus Krone.
De "Exotische Optocht" die voorbij trok was bedoeld om aandacht te trekken en reclame te maken voor de voorstellingen in de grote tent op de Wedren.
Het circus was de dag tevoren aangekomen uit Kleef waar op dinsdagmiddag nog een laatste voorstelling was gegeven. Daarna was de hele zaak opgebroken en 's nachts met vier lange treinen naar Nijmegen gekomen. De avond daarop stond alles alweer klaar voor de eerste voorstelling in Nijmegen.
Om een indruk te geven van de omvang van de onderneming: 285 wagens, 800 dieren, waaronder 25 olifanten, 34 leeuwen, 42 tijgers; verder ijs- en andere beren, de al genoemde dromedarissen en kamelen (65 stuks), panters, bizons, antilopen, schildpadden, nijlpaarden, sneeuw-apen, struisvogels en 285 paarden.
Het Wedren-terrein kon het allemaal nauwelijks herbergen en de zaak vertakte zich in de aangrenzende straten. Het circus beschikte over eigen elektriciteit- en watervoorziening, eigen brandweer, smederij en timmerwerkplaats en nog allerlei andere eigen voorzieningen. In totaal werkten er zo'n 1300 mensen.
De tent zelf had 12000 zitplaatsen rond drie pistes. Er waren per dag drie voorstellingen met acrobaten, trapezewerk, jongleurs, paarden- en leeuwennummers, fietsende en rolschaatsende beren enzovoorts. Kortom: alles wat je jezelf bij een circus maar kunt voorstellen was er en alle kunsten werden vertoond. En dat is uiteraard inclusief balletten met schaars geklede dames, waarover dadelijk meer.


De Gelderlander 22-07-1929

In feite was circus Krone niet alleen een circus met voorstellingen in een grote tent. Ze hadden ook de ambitie een "reizende dierentuin" te zijn met dieren die geen taak hadden in het circus. Het "bezoek aan de stallen" was op zich dus ook al een attractie waarvoor mensen graag apart betaalden.
De Nijmeegse kranten waren al dagenlang in de ban van het "grootste circus van Europa". "Wie het circus niet gezien hebben, kunnen zich geen voorstelling vormen van den geweldigen omvang en de ontzagwekkende prestaties." schreef De Gelderlander (22-7-1929). De advertenties van het circus zelf logen er ook niet om. Breed werd uitgemeten hoe groot en indrukwekkend, bijzonder en ongekend het allemaal was. En het moet gezegd: ook na bijna honderd jaar kom je als lezer van die oude kranten nog onder de indruk en zou je er nog graag voor 80 cent heengegaan zijn om het allemaal met eigen ogen te aanschouwen.

De foto hieronder geeft een beeld van de ingang van het circus.

De twee Nijmeegse kranten schrijven ook uitvoerig over de eerste voorstelling. Ze zijn allebei laaiend enthousiast. De acts, 48 in totaal, worden uitgebreid besproken: de gedresseerde ijsberen, de Siberische en de Bengaalse tijgers die door hoepels sprongen, de acrobaten hoog in de nok van het circus, de paardennummers en de 20 gedresseerde olifanten van directeur Carl Krone zelf. "Imposant was de hoogstand van de twintig olifanten tegelijk. Dat was nog niet vertoond in een circus en pakte de menigte" (De Gelderlander, 25-7-1929). Dan waren er de bekendere attracties: clowns, jonglerende zeeleeuwen, Romeinse gladiatoren en wagenmenners.
Beide kranten pakten dus breed uit, maar er lijkt een tikkeltje verschil in waardering voor één onderdeel: het Krone-ballet met schaars geklede danseressen. De Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant meldt het ballet en neemt er geen aanstoot aan. Maar de Gelderlander (25-7-1929) maakt een preutse aantekening:

Krone geeft ook een exotische optocht en een Krone-ballet - en offert daarbij te veel aan de zucht naar moderne revue-cultuur der massa in de grootstad.

Zooals de girls van Krone hierbij gekleed gingen gisterenavond, was 't een aanslag op de eer, zoowel van de oostersche als westersche vrouw. Een vrouw, die zich zelf nog respecteert, vertoont zich zoo niet in het openbaar. Een meer eerbare kleedij voegt een jonge vrouw, ook al moet zij voor haar brood revue- of circusgirl spelen.


en de krant voegt er aan toe:

Wij brachten zulks onder de aandacht van den vertegenwoordiger der directie, die ons toezegde voor fatsoenlijker aankleeding zorg te zullen dragen.


Dat leidt tot een snelle reactie van de circus-directie: het programma wordt direct aangepast. Daar zal geen morele overweging aan ten grondslag hebben gelegen, mogen we aannemen. Wel goed commercieel inzicht.
Het leidde in elk geval tot geruststelling van de krant. Die eindigt het bovenstaande artikel dan ook met dit naschrift:

Naschrift:

Hedenmorgen belde de Circus-Direktion ons op met de mededeeling, dat voor de volgende voorstellingen het ballet zou vervallen en dat verder de revue-girls in tafereelen, waarover onze redakteur aanmerkingen maakte, in komono's zouden optreden.

Met voldoening brengen wij dit ter kennis van onze lezers.


Overigens: ook de Arnhemsche Courant heeft het in een zeer uitvoerig verslag van een latere voorstelling in die plaats over "het elegante Krone-ballet van eenige danseresjes". Maar die krant voegt er geen morele verontwaardiging aan toe. De Arnhemse krant geeft een zeer gedetailleerd overzicht van de hele show en alle nummers. Voor wie het allemaal precies wil weten:
Arnhemsche Courant 31-07-1929 p5 en p6.

Na Nijmegen ging het circus nog naar Arnhem en Hengelo, maar daarna vertrokken ze weer naar Duitsland. Ze maakten hun oorspronkelijk geplande tournee niet af. De opbrengsten in Nederland vielen toch een beetje tegen.
Het was ook wel een hele onderneming met al die beesten, die enorme tent en die grote groep mensen die nodig waren.
En dan hadden ze ook nog die dierentuin bij zich met schildpadden en weet ik wat, waarvoor de inkomsten moesten komen van de kaartjes voor bezoek aan de stallen.

Die stallen... Die was ik nog haast vergeten! Maar daar zijn juist nog foto's van. Dit in tegenstelling van wat er allemaal plaats had in de tent. Van de binnenkant van de circustent of het optreden van de artiesten ontbreekt helaas beeld. Er zijn dus alleen enkele foto's van de stallen.

Samen met de kranten geven ze een mooi beeld van de circusdagen in Nijmegen in juli 1929.
Het is boeiend te zien en te lezen hoe onze voorouders zich vermaakten, waar de kranten opgewonden van raakten en waar aanstoot aan werd genomen. Je zou als mens van bijna een eeuw later het allemaal wel eens hebben willen meemaken. Je had er best een dagje tussen willen zitten!


Geraadpleegd materiaal:
De Gelderlander, 20-7; 22-7; 25-7; 31-7; 24-8-1929
Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant, 22-7; 23-7; 24-7; 25-7; 26-7; 27-7; 29-7; 23-8-1929
Arnhemsche Courant, 31-7-1929
Foto's: collectie L.A. ten Horn

Redactie: ging u ook naar het circus in Nijmegen? We horen graag uw herinneringen!

Onderstaande foto's zijn te vinden op sleutelspoor.nl waar ook de speciale Krone-treinen worden beschreven. En een uitgebreide geschiedenis van dit circus -toen het grootste van Europa- staat op circopedia.org.


de tent in 1929


echtpaar Krone


olifantenwagon

terug naar Gastredactie-overzicht

Reactie 0:

Laurens A. ten Horn, 19-12-2021: Circus Krone in Nijmegen in 1929
Reactie 1:

Paul Broekman, 22-12-2021: Twee mooie artikelen over het het 70-jarig bestaan van circus Krone: De Telegraaf 14-12-1940 en PGNC 14-12-1940.
Reactie 2:

Gerard Centen, 25-12-2021: Ik heb in mijn leven heel wat circusvoorstellingen gezien in Nijmegen, de meeste op de Wedren.
Eén circusoptreden vergeet ik nooit en dat was van Circus Mandera in Concertgebouw de Vereeniging in de jaren 40 in of vlak na de oorlog. Mijn opa Rinus Dankers was kelner in de Vereeniging en had twee vrijkaarten. Dus mijn oudere broer en ik mochten met die kaarten naar dat circus. De plaatsen waren op de zijtribune van de grote zaal.
Na de oorlog Circus Rens-Krone-Boltini-Strassburger allemaal op de Wedren. Nijmegen was door de oorlog niet meer zoo Rooms dus in de voorstellingen waren veel schaars geklede dames in de arena – in plaats van roofdieren, en dat viel goed bij de soldaten die ons bevrijd hadden, want als beloning werd er lekker spul in de arena gegooid: sigaretten, chocolade, kornbeef. De blote dames waren er blij mee en liepen een extra rondje op de muziek Trees heeft een Canadees.

Redactie: Mooi dat je de naam nog weet, daarmee vonden we deze informatie: Circus Mandera trad in de oorlogsjaren twee keer op in de Vereeniging: 15-19 januari 1943 (verlengd tot 24 januari) en het volgend jaar 12-17 mei 1944. Een bespreking van de voorstelling stond in de PGNC van 13-05-1944 op p1 en 2.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: