Crommert

© Henk Hendriks; digitale bewerking 01-09-2018 Marcel van Dinteren/Stichting Noviomagus.nl

Jan van de Crommert

door Henk Hendriks


Jaren 30 · Jaren 40 · Jaren 50 · Jaren 60 · Jaren 70


Nijmegen kende in de vorige eeuw vele bekende inwoners. Een van deze bekende inwoners was Jan van de Crommert, vele oud Nijmegenaren hebben hem gekend, maar zeker ook van hem gehoord, vele verhalen over Jan deden in Nijmegen in de jaren dertig tot de jaren zeventig de ronde.

Maar wie was nou eigenlijk Jan van de Crommert?

Jan was een jongen uit het Willemskwartier, geboren op de Willemsweg in 1912. Zijn vader was conducteur bij de NS en woonde op de Willemsweg 178 later op de Willemsweg 227. Jan heeft bij zijn ouders gewoond op de Willemsweg tot 1939.1


Willemsweg 227. (Foto: Google Maps).

1932

Jan van de Crommert begint een autohandel op Willemsweg 227 op 20-jarige leeftijd.2

1933

Jan opent een garage aan het Kelfkensbos.


De Gelderlander van 13-05-1933.


Naast het repareren en het in- en verkopen van auto's, had Jan ook nevenactiviteiten. Hij was in die tijd een berucht en brutaal smokkelaar, zo kopten diverse Nederlandse dagbladen van 31-5-1933.

als slachtoffer van eigen beroep gestorven. Grenscommies te Gennep door een auto overreden.  In den nacht van Zaterdag op gisteren heeft zich te Gennep wederom een noodlottig smokkeldrama afgespeeld, waarbij de commies H. de Man door een auto van een smokkelaar werd overreden, tengevolge waarvan hij enige uren later is overleden.
 In de nabijheid van de Roepaan had de commies H. de Man op den weg post gevat. Toen deze een vrachtauto zag aankomen, gaf hij het bekende sein met het vlaggetje om te stoppen. Hierbij had hij zich vóór den wagen geplaatst. De chauffeur gaf echter opnieuw gas en de commies zette toen zijn voet op het nummerbord van den wagen om zoo op den radiator te kunnen klimmen. Doordat door deze manoeuvre het nummerbord afbrak, kwam de man te vallen, waarna de wagen over hem heen reed.
 Met zware wonden en hevig bloedend werd hij opgenomen en naar het ziekenhuis te Gennep gebracht, waar bleek, dat het slachtoffer een bekkenfractuur had opgelopen en dat zijn borstkas was ingedrukt. Enige uren later is De Man overleden.
 Toen het ongeluk gebeurd was, reed de smokkelauto in razende vaart in de richting Nijmegen door. De inmiddels gewaarschuwde veldwachter van Ottersum had op den rijksweg postgevat, doch kon slechts constateren, dat de smokkelauto met een snelheid van 80 tot 100 km voorbij joeg. De chauffeur lag met zijn hoofd op het stuur om herkennen onmogelijk te maken.
 Den gehelen nacht is de politie uit de streek in de weer geweest om den brutalen chauffeur op te sporen, echter tot nu toe zonder resultaat.
 Van andere zijde meldt men ons, dat de commies in de auto den wagen herkende van den beruchte smokkelaar C. D. Crommert uit Nijmegen.

Algemeen Handelsblad van 29-05-1933, pag. 20 (vijfde blad).

(Red.: De naam C.D. Crommert blijkt fout, de PGNC van dezelfde dag noemt J.A. v.d. Crommert.)

Het Smokkeldrama bij Gennep Een uiterst brutaal smokkelaar.
Hoe de auto gevonden werd.
 Over de arrestatie van De Crommert te Amsterdam, meldt de Telegraaf het volgenden: Nadat de Crommert zich enige dagen te Nijmegen verborgen had gehouden, is hij maandag met een anderen Nijmegenaar, zekeren De V., met een personenauto naar Amsterdam gereden, waar hij door de waakzaamheid van een agent in den val liep. De Crommert is naar Gennep overgebracht en ter beschikking van de Justitie te 's-Hertogenbosch gesteld.
 Intussen was de auto, waarmede het misdrijf gepleegd was, nog steeds zoek. In Nijmegen deden talloze geruchten de ronde, dat de auto in verschillende gedeelten van de stad gezien was. Men beschikte over een vrij nauwkeurig signalement van den wagen, maar het was bekend, dat De Crommert nogal eens dikwijls van nummerplaten verwisselde, terwijl het niet onmogelijk geacht moest worden, dat hij den wagen een gedaanteverwisseling had laten ondergaan. Opsporing was dus niet zoo gemakkelijk. Gistermorgen is de wagen echter door de politie in beslag genomen ten huize van zekere K., in de omgeving van het Jonkersbosch. Het bleek, dat de smokkelaar in den nacht van zaterdag op zondag met den auto, waarin hij alleen gezeten was, met een snelheid van ongeveer 80 km in de richting Nijmegen is gereden. Hij heeft den wagen in de nabijheid van de woning van K. neergezet. Waar hij toen heengegaan is, is nog niet bekend, maar K. vond des morgens omstreeks zes uur den auto en heeft dezen tot 's avonds daar laten staan.
 Tegen het invallen van de duisternis vervoegde zich bij hem een Duitser, die namens De Crommert den auto kwam halen, K., vertrouwde de zaak echter niet en gaf de wagen niet af. Gisteravond las hij in de bladen van het gebeurde en hij heeft toen vanmorgen de politie gewaarschuwd, die de auto is komen halen en naar het hoofdbureau van politie heeft gebracht. Daar werd het voertuig definitief herkend als de auto van De Crommert en bovendien kwam vast te staan, dat hij Zaterdagavond met dezen wagen heeft gereden.
 Nummerplaten waren op den auto, een oud model vrachtwagen, niet aanwezig. De caburateurdop, waaraan de douanebeambte zich heeft vastgegrepen, was afgebroken, terwijl de kap van den motor, die aanvankelijk rood gekleurd was, met zwarte lak was besmeerd, waarschijnlijk om de bloedvlekken te verwijderen.
 De auto is gistermiddag naar 's HertogenBosch gebracht, ter beschikking van de Justitie aldaar. Met de arrestatie van De Crommert is een bekend smokkelaar voorlopig onschadelijk gemaakt. In samenwerking met een aantal kornuiten smokkelde hij van alles, wat maar enige winst opleverde. Hij wordt niet alleen verdacht van het smokkelen van Duitse margarine naar ons land, maar ook staat hij onder verdenking zich te hebben schuldig gemaakt aan het smokkelen van verdovende middelen, wapens, koffie, tabak enz. Bovendien heeft men redenen om aan te nemen, dat hij tientallen auto's uit Duitsland, die daar door diefstal verkregen werden, naar ons land heeft gebracht.
 De Crommert stond bekend als een buitengewoon brutale smokkelaar, die nimmer op een sommatie om te stoppen, reageerde en zich reeds meermalen er over had uitgelaten, dat hij alles wat hem in den weg kwam, ondersteboven zou rijden. Hij werd reeds talrijke malen aangehouden wegens overtreding van de verkeersvoorschriften en kort geleden moest een Nijmeegse politieman, die hem wilde aanhouden, wegens het rijden met verblinde lichten, zich door een snellen sprong zijwaarts in veiligheid stellen. Het moet uitgesloten worden geacht, dat hij den douanebeambte niet gezien heeft. Toen het drama plaats vond, was het helder daglicht en de ambtenaar had zich met zijn vlag, waarmede hij het stopteken gaf, dat De Crommert zeker niet onbekend kon zijn, midden op den weg geposteerd, hetgeen hem noodlottig werd.

De Gelderlander van 31-05-1933, pag. 9.


Het autodrama bij Ottersum Commies met opzet doodgereden? Beklaagde vrijgesproken. Den Bosch, 12 september. De rechtbank van Den Bosch deed heden uitspraak in de strafzaak tegen den 22-jarigen chauffeur J. van den Crommert te Nijmegen, aan wien doodslag ten laste was gelegd op den assistent commies der directie belastingen A. de Man. In den avond van 25 mei volgde hij als bestuurder van een auto het stopteken van den commies niet op, maar vermeerderde zijn snelheid, en reed den man aan tengevolge daarvan is hij overleden. De officier van justitie had wegens doodslag 8 jaar gevangenisstraf geëist. De rechtbank sprak den verdachte vrij.

De Gelderlander van 12-10-1933, pag. 11.

1934

Wilde jacht op auto Berucht smokkelaar, verdacht van doodslag, weet te ontkomen Agent van treeplank gegooid  De beruchte 22-jarige revolversmokkelaar J. de Crommert die enkele maanden geleden bij Gennep den kommies-dienstgeleider De Man met zijn smokkelauto doodreed, heeft vrijdagavond, onder den invloed van sterken drank verkerende, weer van zich doen spreken door zijn verregaande staaltjes van brutaliteit.  Om ongeveer elf uur bereikte de politie het bericht, dat De Crommert de stad onveilig maakte door in zijn auto als een wildeman door de stad te jakkeren. Verschillende posten werden in de stad uitgezet om hem te pakken te krijgen, maar hij kon steeds den sterken arm ontwijken.  Bij den Stadsschouwburg was het hem onmogelijk door het drukke verkeer heen te komen en De Crommert moest stoppen voor den daar geposteerde agent. Deze deed het portier van den auto open en wilde op de treeplank stappen. Daar De Crommert intussen zijn kans schoon zag om door te rijden, gaf hij den agent een stomp tegen de borst, zodat deze van de treeplank aftuimelde.

Razende vaart
 De Crommert maakte van deze gelegenheid gebruik om vol gas te geven en voor de agent van de schrik bekomen was en de omstanders begrepen wat er eigenlijk gaande was, vloog De Crommert alweer met een vaartje van 65 km weg. Hij doofde de lichten en verdween in de richting van Berg en Dal. De politie zette in een paar taxi's de achtervolging in, maar De Crommert gaf nog eens vol gas en reed met een vaart van bijna 110 km op Den Berg en Dalseweg. De politie volgde op een paar honderd meter, en kon de wagen niet dicht genoeg naderen om onder schot bereik te komen. Als een film . . .
 De achtervolging bleef echter zonder succes want De Crommert sloeg een zijstraat van den Berg en Dalseweg in, terwijl de achtervolgende wagens door van de andere zijde komende auto's gedwongen waren achter te blijven. De Crommert zag hierdoor kans om te verdwijnen, waarvan hij gebruik heeft gemaakt.
 De Nijmeegse politie houdt de omgeving scherp in de gaten en zal De Crommert, wanneer hij zich binnen haar bereik vertoont, onmiddellijk arresteren.
 De Crommert zal binnenkort voor het Gerechtshof in hoger beroep terechtstaan voor den moord op den kommies-dienstgeleider.

Het volk van 20-01-1934, pag. 3.


SCHIETPARTIJ TE NIJMEGEN. Berucht smokkelaar bij ontvluchting door kogel zwaar gewond. ZIJN TOESTAND ZORGWEKKEND. NIJMEGEN, 15 Juni. -- Hedenmorgen is de Sint-Annastraat alhier het toneel geweest van een schietpartij, waarbij de beruchte smokkelaar J. v. d. Crommert is gewond, toen hij vluchtte voor marechaussees, die hem moesten arresteren.
Zoals bekend, is v. d. C. eenige maanden geleden gearresteerd in verband met het smokkeldrama te Ottersum. Daar werd hij als bestuurder van een vrachtauto met smokkelwaar aangehouden. De kommies werd door den auto, die met grootte snelheid reed, gegrepen en zo zwaar gewond, dat hij korten tijd later overleed. V. d. C. werd enige dagen later te Amsterdam gearresteerd en onder verdenking van doodslag naar Den Bosch overgebracht. Wegens gebrek aan bewijs werd hij vrijgesproken.
 Kort voor de zaak in hoger beroep behandeld zou worden, heeft hij te Nijmegen, toen een politieagent hem wegens het in gevaar brengen van de veiligheid van het verkeer wilde aanhouden, vol gas gegeven, toen de agent, nadat herhaalde sommaties zonder uitwerking bleven, op de treeplank gesprongen was. De agent viel van den auto en liep verschillende verwondingen op. Ter zake werd hij door de rechtbank te Arnhem tot zes maanden gevangenisstraf veroordeeld.
 Deze straf moest hij nog ondergaan en toen de marechaussee hem hedenmorgen op de Sint-Annastraat wilde arresteren nam hij de vlucht. Toen hij aan de herhaalde sommaties geen gehoor gaf, werd een schot gelost, dat hem in den schouder trof. V. d. C. werd vrij zwaar gewond. Hij is per auto naar de marechausseekazerne overgebracht en daar opgesloten.
De achtervolging.  Nader vernemen wij, dat aanvankelijk van de Crommert gewillig mee ging en ongeboeid tussen de beide marechaussees liep. Even voor de brug over het spoorwegemplacement op de St. Annastraat nam hij plotseling de vlucht. Hij snelde de garage van de firma Moll in, waar hij zich tusschen de daar staande auto's verschool. De marechaussees begonnen onmiddellijk de achtervolging. Een van hen begaf zich door de voordeur van de garage, de andere liep om het gebouw heen, ten einde een vlucht door de achterdeur onmogelijk te maken. Toen de marechaussee die de voordeur inging de garage binnenkwam, ontdekte hij den man onmiddellijk. Een wilde achtervolging ontstond, waarbij beide mannen kwamen te vallen. Van de C. krabbelde het eerst weer overeind en snelde naar de achterdeur, doch toen hij hierdoor de garage wilde verlaten was de tweede marechaussee inmiddels daar weer gearriveerd. Ook een burger nam aan de achtervolging deel. Er is toen een korte worsteling ontstaan, waarvan het resultaat was, dat Van de C. weer kans zag los te komen. Hij rende in gebogen houding op een der marechaussees af die in de veronderstelling verkeerde, dat de vluchteling hem wilde scheppen. De man trok daarop zijn revolver en loste een schot, dat De Crommert in den schouder trof. Deze viel neer en bleef hevig bloedend liggen.  De marechaussees hebben hem vervolgens geboeid en om de garage heen naar den weg gebracht, naar bleek, dat de vluchteling niet kon loopen. Hij werd in het gras neergelegd, waarna een politieauto werd ontboden, waarmede hij naar de marechausseekazerne werd vervoerd. Een geneesheer die de gewonde daar onderzocht constateerde, dat deze van zeer ernstige aard was. Van de C. werd daarop naar het Canisius-ziekenhuis overgebracht, waar hij door dokter Ten Horn geopereerd werd.

Ernstig getroffen.  Het bleek, dat de kogel door den rechterschouder het lichaam was binnen-gedrongen, vervolgens door den rechterlong, het rechtermiddenrif en de lever gegaan was en in de buik was blijven steken. Hedenmiddag om één uur was men er in geslaagd den kogel te verwijderen. De toestand van den getroffene is niettemin hoogst zorgwekkend.
 Van bevoegde zijde vestigde men er onze aandacht op dat de marechaussee in het onderhavige geval volkomen gerechtigd was van de vuurwapenen gebruik te maken.

De Telegraaf van 16-06-1934 pag. 4.

1936

ACHTERVOLGING OP DEN WEG.... Pijnenburg en Slaats jagen op smokkelaar
die met zijn auto wielrijder aanreed.
N ij m e g e n, 14 April.  Op den eersten Paaschdag reed een land-bouwersknecht met zijn rijwiel op het rijwielpad van den rijksweg Nijmegen—Den Bosch. Plotseling naderde uit de richting Grave een auto, die met razende snelheid reed en over den weg slingerde. De wagen haalde plotseling naar rechts uit, zodat deze op het rijwielpad terecht kwam en den wielrijder aanreed. Deze liep een hersenschudding en een schouderfractuur op terwijl zijn rijwiel geheel werd vernield. De bestuurder van de auto reed na de aanrijding zonder vaart te verminderen door.
 De wielrenners Pijnenburg en Slaats, die zich eveneens met een auto op den weg bevonden, zagen de aanrijding en zetten dadelijk de achtervolging in. Zij slaagden erin den wagen van den woeste autobestuurder tot stilstand te brengen, doch konden de twee inzittenden, die zwaar beschonken waren, niet bewegen naar de plaats van de aanrijding terug te keren.
 Zij raasden met gedoofde lichten verder en werden het laatst gezien in de buitenwijken van Den Bosch waar zij een politieagent, die hen wilde sommeren om te stoppen omdat ze nog steeds met gedoofde lichten reden, bijna inreden. De man kon slechts zijn leven redden door vlug op zij te springen.
 Intusschen was uit het door Pijnenburg en Slaats gegeven signalement van de auto en de inzittenden gebleken, dat de bestuurder de beruchte smokkelaar J. A. van der Crommert uit Nijmegen was, die reeds tallooze malen voor dergelijke feiten heeft terechtgestaan en enige jaren geleden bij Ottersurn een douanebeambte dood reed.
 Hij moest voor dit geval echter wegens gebrek aan bewijs worden vrijgesproken. -Sindsdien was de man nog enige malen veroordeeld o.a. tot intrekking van zijn rijbewijs, doch daar hij een verzoek om gratie tot de Koningin heeft gericht, kon hij onder de huidige wetsbepalingen nog steeds de wegen onveilig maken en het leven van zijn meden mens bedreigen. De burgemeester van Nuland heeft zijn arrestatie verzocht, doch hij is onvindbaar en houdt zich blijkbaar schuil.

Algemeen Handelsblad van 15-04-1936, pag. 5 (tweede blad).

1937

In 1937 verhuizen de gebroeders van de Crommert naar een pand in de Bloemerstraat 55a-55b.3
Vanaf 1939 bestiert Jan zijn garage zonder zijn broer.4

1938

Auto botst tegen boom. Chauffeur ernstig gewond.  Heesch, 1 Nov. — Op den Rijksstraatweg 's-Hertogenbosch—Nijmegen is gisteravond een ernstig auto-ongeluk gebeurd, waarbij de chauffeur van den auto levensgevaarlijk gewond en een mede-passagier lichtere verwondingen opliep.
 Omstreeks tien uur passeerde v. de Crommert uit Nijmegen, die de automarkt te Steenberg had bezocht en thans naar zijn woonplaats terugkeerde, de gemeente Heesch. De auto werd bestuurd door den chauffeur, den 23-jarigen Van Bentum uit Nijmegen. Waarschijnlijk doordat het pas geregend had en het wegdek, mede door de gevallen bladeren zeer glibberig was, begon de auto ter hoogte van kilometerpaal 18 te slippen, met het gevolg, dat de chauffeur de macht over zijn stuur verloor. De auto maakte eerst een zwenking naar rechts, botste vervolgens in volle vaart tegen een boom slingerde een eind over den weg om ten slotte een tweeden boom tot stilstand te komen. Voorbijgangers en omwonenden, die op het geluid van den hevige slag kwamen toegesneld, haastten zich de inzittenden uit de wrakstukken van den vernielden auto te bevrijden. De chauffeur, die achter het stuurrad bekneld zat, verkeerde in bewustelozen toestand en was er zeer ernstig aan toe. Hij had een schedelbasisfractuur en zware inwendige kneuzingen opgeloopen. Op advies van dr. Verbeek uit Oss, die ter plaatse hulp verleende, is het slachtoffer, dat niet vervoerd mocht worden, naar het St. Ludovicus gesticht te Heesch overgebracht, waar hij ter verpleging is opgenomen. Zijn toestand was hedenochtend nog zeer ernstig.
 De passagier had verwondingen aan het gelaat bekomen en kon na ter plaatse verbonden te zijn, naar zijn woonplaats terugkeren. De marechaussee uit Oss stelt een onderzoek in naar de schuldvraag.

De Telegraaf van 01-11-1938, pag. 18 (vijfde blad).

1939

Op 16-9-1939 verschijnt een bericht in De Gelderlander. Heden uitgesproken het faillissement van J.A. de Crommert te Nijmegen. Curator: Mr. K.L.F. Kerssemakers advocaat procureur te Nijmegen.5

1942

In 1942 verschenen veel van onderstaande advertenties in de Nederlandse dagbladen, later zou blijken waarvoor deze tractoren dienden.


Advertentie uit de Zeeuw van 26-09-1942.

1944

De garage van Jan van de Crommert wordt door het bombardement van 22 februari 1944 getroffen en geheel verwoest.


Bloemerstraat vanuit de Augustijnenstraat via plein 1944, in de richting van de Smetiusstraat. (Bron: RAN F65359).

Links van het midden de schoorsteen van de koekfabriek van Ooijen, op die hoogte had Jan van de Crommert zijn garage in de Bloemerstraat 55a en 55b.

1945


Groenestraat 62. (Foto: Google Maps).

Na de oorlog vestigt Jan van de Crommert zich van 1945 tot 1949 op de Groenestraat 62.
Op 12-05-1945 verschijnt de volgende oproep in De Gelderlander.

Oproep   De ondergeteekenden, door den Militairen Commissaris voor de Provincie Gelderland aangesteld als beheerders over het vermogen en het bedrijf van
J. A. VAN DE CROMMERT laatstelijk gewoond hebbende aan de Groenestraat 62 te Nijmegen, verzoeken allen, die iets te vorderen hebben van- of ver­schuldigd zijn aan bovengenoemde, dan wel goederen, gelden of andere waarden voor dezen in hun bezit te hebben, of met dezen in eenigerlei rechtsbetrekking staan, hiervan uiterlijk 1 Juni a.s. betaling, schriftelijke opgave of mededeeling te doen aan het kantoor van Van de Crommert Hazenkampscheweg 14, Nijmegen. (Bezoek uitsluitend van 9-12 uur v.m.).
Niet voldoen aan dit verzoek is strafbaar krachtens de Besluiten Herstel Rechtsverkeer en Vijandelijk Vermogen.

De Beheerders:
Mr. E. M. HEKKING
J. W. AALBERS
(technisch beheerder)

1946

Rijk en toch veel zorgen Verdiensten : f 247.000, bezit: nul "Goocheme jongen"?
 Voor het tribunaal stond maandag terecht de Nijmeegse autoreparateur en handelaar J.A. v.d. Crommert. Hij had, volgens de aanklacht, steun verleent aan den vijand door eraan mede te werken, dat vrachtwagens voor den bouw van vliegvelden aan de Duitsers werden afgestaan. Een groot aantal landbouw-tractoren had van de Crommert opgekocht en aan de moffen overgedaan. Deze tractoren betrok van de Crommert van de boeren; hij betaalde er goed geld voor, gaf ze daarna een kleurtje, zodat ze er als nieuw uitzagen en plakte er een briefje op met 1930, zodat ze een verjongingskuur van 10 jaar ondergingen. De moffen liepen er voetstoots in en van de Crommert, die zich nu voor zijn Tijl Uilenspiegel-streken moet verantwoorden verdiende dik geld aan dit handeltje.
 Op zichzelf is een dergelijke methode — om de moffen iets voor te spiegelen en voor het lapje te houden — niet onverdienstelijk. Ze werd ook, en met succes, door mensen toegepast die er het vaderland een dienst mee bewezen, welk doel zij uitsluitend voor ogen hadden. In dit geval was het winstmotief de drijfveer. Wat het verhuren van wagens betreft verklaarde van de Crommert, dat hij nooit rechtstreeks wagens had verhuurd aan de Duitsers. Er zat steeds een Hollandsche firma tussen: de aannemers kwamen bij Bergmans uit Maastricht of bij Boon uit IJmuiden, met wie van de Crommert zijn relaties had. Hij wist wel, dat de auto's voor de Weermacht werden gebruikt. Pro-Duits was hij niet, hij profiteerde alleen maar van de gelegenheid.
 In 1942 werd hij door de Duitsers gearresteerd omdat hij een aantal auto's en banden niet had opgegeven. Vier en een halve maand heeft hij in Maastricht gezeten en zou, volgens zijn zeggen vrijgekomen zijn alleen op voorwaarde, dat hij tractoren voor de Duitsers wilde inkopen.

Een H.K.P. werkplaats V. d. Cr., die van den ene handel met de moffen in den anderen was gevallen, verklaarde dat hij wel steeds verder moest gaan, omdat hij in dit schuitje zat en er niet uitkon. Hij had bovendien een H.K.P-werkplaats, waar hij voor de Weermacht reparaties verrichtte.
 Omtrent het houden van deze H.K.P-werkplaats acht hij zich niet schuldig. Het lid van het Tribunaal Ir. J. Janssen is echter een andere mening toegedaan en wijst v. d. Cr. erop, dat de moffen goed wisten aan wie ze een H.K.P-werkplaats gaven: aan N.S.B.'ers, landverraders en menschen, die hen in de hand werkten, zoals beklaagde. En daarom is hij schuldig.
 De president, de heer Muller vraagt: "Was er niet een bepaald oogenblik, waarop U zeide: dit is tegen mijn eer en geweten, ik ga onderduiken?"
 "Neen" antwoordt v. d. Cr., "er zou veel uitgelekt zijn. Ik genoot het vertrouwen, waarvan vooraanstaande personen gebruik maakten. Zij biechten aan mij op waar zij een auto hadden verborgen, V. d. Crommert, dat is een man, de goede Nederlander, zoo zeiden zij. Ik nam risico's en durfde de consequenties aan."
 Niet onaardig is uit den mond v. d. Cr. te vernemen hoe hij aan benzine kwam. Hij schilderde de letters W. L. op een wagen, reed ongestoord het vliegveld op, boorde de moffen, die dachten dat ze met een wagen van de Weermacht te doen hadden, ongestoord flink wat benzine door den neus en reed weer weg. Hij bracht daarna den wagen naar zijn punt van bestemming, waar hij ze verkocht, en de letters W. L. verdwenen van het tooneel. Dit was het patent van beklaagde om aan benzine te komen.

Hoeveel verdiend  Het raadselachtige bij dit geval is de vraag: hoeveel heeft van de Crommert aan zijn transacties verdiend? Volgens een rapport, dat berust op schattingen moet v. d. Cr. aan de Duitschers verdiend hebben f 247.000,—. Zijn boekhouding bevestigd dit niet; inkoopprijzen van de verhandelde tractoren e. d. staan nergens genoteerd. En het eind van het liedje bij de behandeling van deze zaak is de vraag van den beheerder: "Hoe kom ik aan baten om de schulden v. d. Cr. te betalen?"

 De financiële toestand van deze verdachte aldus de beheerder ziet er donker uit. Hij ligt aan drie ankers vast: belastingen, bank, hypotheken.
 De f 25.000,—, die hij cash op de Bank heeft zijn het enige reële, al het andere hangt in de lucht. Zijn vermogen is op het oogenblik beneden nul. Wanneer deze werkelijk de eindbalans is van den handel, die v. d. Cr. dreef "om te saboteeren", dan is de eindconclusie van iemand uit het publiek niet erg juist: "van den Crommert is een goocheme jongen. En geraffineerd!"
 Of is er misschien nog een oude kous in het onvaderlandslievende spel, dat deze "goocheme jongen" bedreef, die zichzelf van "slimheid" voor de zoveelste keer omver liep?
 Uitspraak over 14 dagen.

De Gelderlander van 12-03-1946 pag. 2.


UITSPRAAK
"Het Tribunaal begon den Maandagmorgen met een reeks uitspraken, waarvan die tegen J. v. d. Crommert opmerkelijk is. Hij was al sinds enigen tijd op vrije voeten, maar dat mocht niet hinderen dat hij zich tot liefst 10 jaar internering hoorde veroordelen, met aftrek van voorarrest. Zijn vermogen wordt in beslag genomen en het recht is hem ontzegd om nog ooit zich als garagehouder te vestigen." 6

1948

Na de oorlog, Nederland was druk doende met de wederopbouw. Zwaar materiaal zoals draglines, vrachtauto's en trucks waren daarvoor zeer gewenst. Jan van de Crommert begreep dat, ging daarvoor langzaam over van de autohandel over tot het opkopen van surplus-oorlogsmateriaal, hiervoor ging hij openlijk naar Engeland, Frankrijk en Duitsland om materiaal op te kopen vooral dump. Veel onbruikbaar materiaal wordt tot nuttige voertuigen herbouwd. Hij kocht o.a. half rupsvoertuigen en liet er kranen opbouwen. Die dan verkocht werden voor werkzaamheden bij de Nederlandse kustverdediging.

1949

Vervolgens verhuist Jan in 1949 van de Groenestraat 62 naar de Eekhoornstraat 9 te Nijmegen.1


Eekhoornstraat 9. (Foto: Google Maps).

1951

Ook zijn garage aan de Eekhoornstraat is al snel te klein, en de ruimte om auto's te stallen beperkt, Jan moet al snel op zoek naar nieuwe ruimte en vind deze in 1951 op de Hazenkampseweg 14 dacht hij. De familie van de Crommert blijft wel wonen in de Eekhoornstraat 9.1


Hazenkampseweg 14. (Foto: Google Maps).

Voor uitbreiding van zijn garage aan de Hazenkampseweg tot aan de Hermelijnstraat wenst de heer J.A. van de Crommert een terrein te kopen voor f 4862, - waarbij is inbegrepen de kosten voor het bouwrijp maken. Geen uitrit mag echter worden gemaakt voor voertuigen naar de Hermelijnstraat.7

Het voorstel om grond te verkopen aan J.A. van de Crommert voor uitbreiding van diens garage aan de Hazenkampseweg naar de Hermelijnstraat, ontlokte nogal discussie in de gemeenteraad die geopend werd door de heer J.D.A. Ophijsen (KVP). Deze had groot bezwaar tegen de bouw van een garage, met kantoor en magazijnen, in een woonwijk. Het voorstel werd aangehouden ter nadere bestudering door B. en W.8

1952

Hierop kon Jan van de Crommert niet wachten, en kocht een braak liggend terrein op de Graafseweg te Nijmegen, even voorbij Hotel Café Restaurant St. Teunismolen, en bied zijn garage met kantoorruimte aan de Hazenkampseweg met het daarachter liggende terrein te koop aan.9


Ter hoogte van de garage van Merkus (1975), (de voormalige showroom van
Jan van de Crommert), op de achtergrond het tankstation aan de Muldersweg,
aan de linkerkant naast Hotel Sint Teunismolen had Jan van de Crommert zijn
opslagplaats. (Foto: RAN F7546).

Kofferbak
Rijnaken volgeladen met dumpauto's kwamen aan, aan de Waalkade in Nijmegen, vaak werden deze auto's ter plekken verkocht (particulier) of doorverkocht (bedrijven). Alles was in die tijd handje contantje, de kofferbak van de auto van de Crommert diende daarbij als kassa.10


Limburgs Dagblad 21-09-1955.


1956

Het waren gouden tijden voor het automobielbedrijf van Jan van de Crommert. Alleen de export omzet van af 1948 tot 1955 bedroeg fl. 50.000.000,-.11 Jan was wereldberoemd in Nijmegen en verre omstreken, zeker ook in de Horeca gelegenheden, daar had hij vele vrienden. Jan kon je zeker miljonair noemen.

Op 02-01-1956 verscheen een sensationeel artikel in het "Empire News", een Engelse Zondags krant.

Engels zondagsblad: 'Vier Nederlanders
grootste handelaren
in surplus-materiaal'
  De grootste handelaars in surplus-oorlogs-materiaal zijn Belgen, noch Engelsen, maar vier Nederlanders, aldus verklaart het Londense zondagsblad Empire News in een sensationeel opgemaakt artikel, dat gedagtekend is uit Nijmegen.
 Het blad noemt de namen van deze vier Nederlanders, die volgens deze publicatie kantoren hebben in Amsterdam, Rotterdam en in de Midlands in Engeland. De namen luiden: Van Crommert, Bert van Gemonden, Peter Baiross en Cornelis Groen, maar hun bijnaam is "de vliegende Hollanders", omdat ze jaarlijks honderdduizenden mijlen afleggen om hun zaken in surplus-oorlogsmateriaal te doen.
 Zij kopen het grootste gedeelte van deze goederen in Groot-Brittannië, Duitsland en Frankrijk en een belangrijk gedeelte hiervan is van Amerikaanse origine, aldus Empire News. Volgens Victor Hudson, de schrijver van dit artikel, heeft de heer Bert van Gemonden zelf verklaard in het afgelopen jaar vijf miljoen gulden omgezet te hebben.
 Hij zei, dat zijn syndicaat de grootste handelaar in oorlogsmateriaal in heel Europa is. Een klein gedeelte van dit materiaal, vertelde hij, wordt voor vreedzame doeleinden gebruikt.
 Hij monteert bijvoorbeeld kranen op voertuigen en deze kraanwagens worden voor de bouw van dijken in Nederland gebruikt.
 Voor zijn laatste aankoop van Brits oorlogsmateriaal heeft deze firma 180.000 pond (bijna twee miljoen gulden) betaald.
 Het artikel noemt nog twee namen van Nederlanders, die in Groot-Brittannië als ver-tegenwoordigers van het Nederlandse syndicaat werken. Deze twee namen zijn Hankenschmidt en De Boer. (in het stuk gespeld De Boor).
Rijke Smit  Verder wordt ook de naam Smit genoemd. De heer Smit heet immens rijk te zijn en buizen voor de NAVO te leggen. Volgens Empire News is hij wegens een grote transactie deelgenoot van het syndicaat geworden.
 Het ging om lichte en zware tanks, dieselmotoren, rupsbandenvoertuigen, vracht-auto's, verkenningswagens, vlammenwerpers, ten dele splinternieuw, die door de Britse regering in New Castle-Ander-Lyme verkocht werden.
 Door het syndicaat van Goole werden deze naar Rotterdam verzonden waar de "Vliegende Hollanders" 80 pct. van hun voorraad houden. Geen succes  Anthony Terry, de correspondent van Empire News in Duitsland, heeft geprobeerd bij de Amerikaanse autoriteiten iets over dit Nederlandse syndicaat te weten te komen. Hij had echter geen succes. Hun namen waren bij de Amerikaanse legerautoriteiten in Heidelberg niet bekend.
 Dezelfde autoriteiten verklaarden echter, dat er in Duitsland en Frankrijk niet minder dan 50 verkoopkantoren van Amerikaanse oorlogs-materialen zijn.

Het Vrije Volk van 02-01-1956 pag. 2.

Privé vliegtuig
Jan liet zich met zijn privé vliegtuig over Engeland-Duitsland en Frankrijk vliegen vooral over Amerikaans legerbases, en kocht ongezien alles wat hem aangeboden werd, hij kende de prijzen van oudijzer, en er bleef genoeg winst over. Maar vooral ook de nog te gebruiken materialen, die hij dan ombouwde en voorzag van een nieuw spuitlaagje en voor een goede prijs doorverkocht.12

Martin Schröder
Tussen de dump auto's van Jan van de Crommert, stonden gebruikte legerambulances en vrachtauto's, voor de verkoop van deze wagens, werden deze ambulances en vrachtauto's overgespoten door de firma Kemperman, die als autospuiter in dienst had de heer Martin Schröder.13 In de periode (1948-1955) verbleef deze in Nijmegen voor zijn opleiding bij de toenmalige Luchtstrijdkrachten, de voorloper van de Koninklijke Luchtmacht. En daarmee wat bijverdiende, om in zijn onderhoud te voorzien. Martin Schröder begon in 1956 met een eigen luchtreclamebedrijf, wat uitgroeide tot de later grote maatschappij Martinair. In 1998 nam hij 40 jaar na de oprichting afscheid als president-directeur van Martinair.14

Dumphandelaren verklaren: 'Uit ons land géén
oorlogsmateriaal
naar Nabije Oosten'
  DE CONTROLE die de economische controle-dienst uitoefent op de in- en uitvoer van oorlogsmateriaal, is zo scherp, dat er geen sprake van kan zijn, dat er via ons land een on-geoorloofde handel met welk land in het Nabije Oosten dan ook zou kunnen ontstaan.
Het laatste halfjaar heeft de Engelse regering bovendien vrijwel geen vergunningen voor de export van — voor schroot bestemd — oorlogs-materiaal afgegeven.

 Dit is de mening van twee Nijmeegse firma's in het aannemings- en handelsbedrijf, E. W. Smit en de Crommerts Automobielbedrijf die beide in de wapenaffaire zijn genoemd door het Engelse zondagsblad Empire News.
 Beide bedrijven zeggen wel ongeveer te kunnen nagaan hoe hun naam in de wereld is gekomen. De combinatie Crommert—Van Gemonde—Baris—Groen (vier schroothande-laren) kocht ongeveer een jaar geleden een Engelse legerdump met 300.000 ton legermateriaal op in Stoke-on-Trent.
 Tegelijk reflecteerde de firma Smit naar deze dump en na een korte procedure ontstond er een nieuwe combinatie Smit—Crommert—Baris. De combinatiegenoten Crommert en Baris werden ten slotte door Smit uitgekocht: de meesten der Nederlandse handelaars hadden het materiaal in Stoke-on-Trent zelfs niet eens gezien.
 Onder de dumpvoorraden vond men tussen veel legerwagens en carriers ook 24 Shermantanks. Deze 24 tanks inmiddels dus eigendom van de firma Smit staan nog in Engeland en zij zullen aldus een der directieleden van Smit, de heer Boon te zijner tijd wel eens naar Nederland komen.
 Dat kan, zelfs nu nog, nu de Engelse regering de uitvoer van oorlogsmateriaal officieel heeft stopgezet.
Volledige demilitarisatie  De Nederlandse ambassade in Londen heeft de Engelse regering de garantie gegeven, dat de tanks en het Nijmeegse bedrijf volledig en onherstelbaar zullen worden gedemilitariseerd onder toezicht van de economische controle-dienst.
 En dat gebeurt en gebeurde met alle militaire materiaal, dat uit Engeland, uit de Amerikaanse legerdumps in West-Duitsland of van waar dan ook door de Nederlandse schroothandelaren wordt opgekocht, vertelde men ons.
 Stalen rupsen gebruikt men voor het bouwen van draglines en caterpillars; zij worden voornamelijk gebruikt voor het werk in de "natte bouwkunst". "Veel handel"  Er is op het ogenblik een vrij sterke handel in militaire dumpzaken, omdat Nederland op korte termijn met het oog op de Deltaplannen nogal wat bulldozers, grintgrijpers, caterpillars en rijdende kranen kan gebruiken.
 De economische controledienst, die de invoer controleert, ziet er bovendien bij alle handelaars op toe, dat het materiaal wel degelijk wordt gedemilitariseerd en omgebouwd tot werk-tuigen voor vreedzamer doeleinden.
 Naar het ANP meldt, is er bij het Ministerie van Economische Zaken niets bekend dat er oorlogsmateriaal uit Nederland is uitgevoerd.
LONDEN GEEFT TOE: 'Twijfel gerezen over
bestemming wapenzendingen'
 De opwinding in Engeland over de verkoop van Brits surplus oorlogsmateriaal dat terecht is gekomen in het Midden-Oosten, is zo groot geworden, dat de Britse regering er gisteravond een officiële verklaring over heeft uitgegeven.
 Allereerst wordt er de nadruk op gelegd, dat de Britse regering alles in het werk stelt om een bewapeningswedloop in het Midden-Oosten te voorkomen, uit welke bron de wapens ook afkomstig zijn.
 De regering geeft toe, dat er sinds de nazomer van 1953 twijfel over was gerezen of de feitelijke bestemming van uitgevoerd oorlogsmateriaal we overeenkwam met de gegeven verzekering.
 Daarom zijn sindsdien geen vergunningen meer verstrekt voor de export van tanks of aanzienlijke hoeveelheden oorlogsmateriaal, met één uitzondering: er is nl. nog wel een vergunning afgegeven voor de uitvoer van 8000 ton reserve-onderdelen van pantserwagens naar N e d e r l a n d.
 Deze onderdelen zouden worden gebruikt in landbouwtractoren en voor anderen niet-militaire doeleinden.
 De Nederlandse regering, aldus de verklaring, had zich verplicht er voor te zorgen, dat deze goederen niet zouden worden uitgevoerd in een zodanige vorm, dat zij voor militaire doeleinden konden worden gebruikt. Naar particulieren  De verklaring zegt verder, dat sinds het einde van de oorlog veel overtollig oorlogsmateriaal ter beschikking is gesteld van particuliere handelaren. Een groot gedeelte hiervan is verkocht als schroot en een klein deel wordt gebruikt voor burgerlijke doeleinden. In de praktijk werden van de exporteurs verzeke-ringen gevraagd over de bestemming van de goederen, waarvoor uitvoervergunningen werden afgegeven.
 Nu twijfel is gerezen over deze bestemmingen, is besloten dat er geen uitvoervergunningen meer zullen worden gegeven aan particuliere handelaren voor de export van materiaal, dat weer verbouwd kan worden tot oorlogstuig tenzij de regering van het land van bestemming bereid is een garantie te geven, dat dit niet zal gebeuren. Eden verwerpt voorstel  Volgens politieke kringen zou de Arbeiderspartij de zaak zo ernstig opvatten, dat zij het parlement van het kerstreces wil laten terugroepen.
 Sir Anthony Eden heeft tijdens een onder-houd van gisteravond met Gaitskell, de leider van de arbeiderspartij, het voorstel verworpen, dat het westen Rusland zou vragen tot handhaving van de vrede in het Midden-Oosten.


Engeland heeft honderden oude tanks en pantserwagens als schroot naar België (en misschien ook naar Nederland?) verkocht en Belgische handelaren hebben ze opgeknapt.

Het Vrije Volk van 03-01-1956 pag. 1, 5.


Engeland zet uitvoer oud legermateriaal stop Nijmeegse firma's niet betrokken bij
wapenhandel naar nabije Oosten
Economische controledienst oefent een
zeer intensieve controle uit.
   NIJMEGEN, 3 jan — Zoals bekend, is door de Engelse regering elke export van overtollig oorlogsmateriaal uit Engeland stopgezet totdat een diepgaand onderzoek zal zijn ingesteld naar de illegale wapenhandel via België en Nederland met het Midden-Oosten. Volgens het Engelse zondagsblad "Empire News", dat hierover een sensationeel opgemaakt artikel publiceert vanuit Nijmegen, zou de aankoop van dit tweedehands legermateriaal, dat kort geleden via Antwerpen naar het nabije Oosten is verscheept, voor een groot deel in handen zijn van een groep Nederlandse zakenlieden, die de grootste handelaren in surplus-oorlogsmateriaal worden genoemd. Als zodanig worden genoemd: Van Crommert, Peter Baiross en Cornelis Groen, terwijl het een interview afdrukt met de heer Bert van Gemonde, adjunct-directeur van de N.V. Crommerts Automobiel bedrijf te Nijmegen. Met deze combinatie, die in Engeland de bijnaam heeft "de vliegende Hollanders", omdat zij jaarlijks duizenden kilometers reizen om materiaal te kopen, worden bedoeld laatstgenoemd automobielbedrijf en het Automobielbedrijf P.L. Baris te Spijkenisse.

 Een Nederlands ochtendblad wist gisteren bovendien te berichten, dat de combinatie Crommert-Baris een dump te Stoke-on-Trent zou hebben overgedaan aan Aannemings- en Handelsbedrijf E.W. Smit te Nijmegen en dat deze firma wel in de handel van wapens is betrokken.
  E.W. Smit kocht dump in Stoke-on-Trent, maar verscheepte geen tanks In verband hiermede verzekerde ons de directie van dit bedrijf, dat het in geen enkel opzicht bij de bewuste wapenhandel is betrokken en dat er nimmer tanks (of onderdelen) of legervoertuigen via Engelse of Nederlandse havens verscheept of aan andere zijn geleverd. De firma heeft inderdaad een dump gekocht in Engeland doch de uitvoer hieruit naar Nederland geschiedt krachtens een exportvergunning en onder strenge controle van de Economische Controle Dienst van het Ministerie van Economische Zaken. Over de gang van zaken bij de aankoop van de betrokken dump die te Stoke-on-Trent is gelegen, deelden de heer Smit en zijn procuratiehouder de heer Boon ons het volgende mede.
December 1954 januari 1955 was deze dump oorspronkelijk door de fa. Smit aangekocht van een Engelsman zekere Maccann, doch inmiddels waren hierbij de firma's Crommert en Baris betrokken, zodat een Nederlandse combinatie gevormd werd, de z.g. Basco die de dumpvoorraad, welke was geschat op 20.000 ton, aangekocht op basis van de Engelse schrootprijs van plm. 8 ct. per kilo tegen een totaal bedrag van 180.000 pond of ongeveer 2 miljoen gulden. Later evenwel kocht de fa. Smit de beide andere deelnemers in de combinatie uit, elk voor f. 250.000 gulden. De fa. Smit ontkent derhalve wat het betrokken ochtendblad beweert, namelijk dat de combinatie Crommert-Baris de dump zou hebben overgedaan aan de fa. Smit. De N.V. Crommert geeft van deze aankoop een andere lezing en beweert dat zij de dump in eerste instantie kocht en later ter plaatse in Engeland verkocht, doch de koper wenste zij niet te noemen. Haar zegsman verklaarde verbaasd te zijn, dat de fa. Smit over de grootte van een uitkoopsom had gesproken, en noemde dit "interne zaken die niet voor publicatie bestemd zijn"

Hoe echter deze aankoop moge zijn verlopen, vast staat, dat de dumpvoorraad toebehoord aan de fa. Smit, voor wie het koopcontract echter eerst effect kon sorteren indien er voor zover de goederen konden worden uitgevoerd. Vergunningen voor uitvoer van strategische materialen worden in het algemeen niet gegeven, doch in dit geval werden zij aldus de fa. Smit, door bemiddeling van het Ministerie van Economische Zaken verkregen onder voorwaarde, dat alle in te voeren materialen van het militaire karakter zouden worden ontdaan en dat de Nederlandse regering zich voor de naleving van deze voorwaarde garant zou stellen. In verband hiermede wordt bij de ontscheping van het materiaal in de Nederlandse havens scherper controle uitgeoefend, en elk stuk wordt ofwel van het militaire karakter ontdaan of ter plaatse vernietigd om dan als schroot naar de hoogovens te worden vervoerd. Zo werden ingevoerde motoren van tanks e.d. tot een hoeveelheid van plm. 600 ton tot schroot verwerkt. Gevarieerd materiaal De dumpvoorraad bevat o.m. tanks, vlammenwerpers, (ten dele splinternieuw), landingsvaartuigen, bulldozers, rupsvoertuigen, draglines, dieselmotoren, verkenningswagens, machines, T en U-ijzers e.d. Een groot deel van het materiaal en onderdelen ervan worden door de firma Smit gebruikt voor haar eigen machines en voertuigenpark, terwijl hetgeen niet zelf kan worden gebruikt regelmatig openbaar wordt geveild. Zo heeft er reeds een zevental grote veilingen plaats gehad, terwijl dezer dagen een nieuwe veiling zal volgen. Daar worden o.a. verkocht meet apparaten, lichtaggregaten, bougies, koper e.d. In de werk- en opslagplaatsen van de fa. Smit te Neerbosch bevindt zich thans een hoeveelheid van het reeds ingevoerde dumpmateriaal, waarvan het onbruikbare gedeelte tot schroot wordt verwerkt of voor de veiling wordt gesorteerd.

In de dump te Stoke-on-Trent is momenteel nog plm. 6000 ton aan materiaal aanwezig, w.o. 24 tanks, 78 landingsvaartuigen en een aantal vlammenwerpers. Het ligt niet in de bedoeling van de fa. Smit deze tanks naar Nederland te verschepen, omdat voor dit specifieke strategische materiaal geen exportvergunning kan worden verkregen, terwijl verscheping bovendien niet lonend zou zijn. De heer Smit verklaarde de tanks terstond van de hand te willen doen, mits de koper een Engelsman is. Eventueel echter ook aan de Nederlandse regering, die ze volgens hem, uitstekend als oefenmateriaal zou kunnen gebruiken.

De heer Smit, van wie de verslaggever van "Empire News" beweert, dat hij "immens rijk is", bevestigd ons, zoals een der ochtendbladen berichtte, dat hij inderdaad afgelopen week een aanbod op de tanks heeft gehad van een Belg, die speciaal in oorlogsmateriaal handelt. Ondanks de zeer behoorlijke prijs heeft de heer Smit, naar hij verklaarde, het aanbod afgewezen omdat hij zich strikt aan de bij de exportvergunning opgelegde voorwaarde wenst te houden. Bovendien zou deze Belg geen exportvergunning bezitten. De heer Smit verklaarde thans nog niet door het exportverbod van de Engelse regering te zijn getroffen.
In het interview van "Empire News" wordt gezegd, dat de heren Hankenschmidt en de Boor als vertegenwoordigers van het syndicaat Crommert-Baris in Engeland werkzaam zijn. Hiermede worden bedoeld de heren A. Ankersmit en de Boer, employés van de fa. Smit, die ook uitsluitend voor die firma aldaar werken. Scherpe controle Van de zijde van het Ministerie van Economische Zaken bevestigde men ons, dat inderdaad een scherpe controle wordt uitgeoefend op de aankoop of verwerking van goederen, die Nederlandse firma's uit Engelse dumps betrekken. Dat vanuit Nederland strategische materiaal illegaal zou zijn uitgevoerd, was niet gebleken.
Tijdens het interview, dat de verslaggever van "Empire News" met de heer van Gemonden van de N.V. Crommert had, verklaarde de heer G. in het afgelopen jaar voor 5 miljoen gulden te hebben omgezet. Hij zou hebben gezegd, dat hun syndicaat de grootste handelaar in oorlogsmateriaal in heel Europa is. Een klein gedeelte, aldus vertelde hij, wordt voor vreedzame doeleinden gebruikt. Hij monteert b.v. kranen op voertuigen en deze kraanwagens worden o.a. voor bouw van dijken in Nederland gebruikt. Van de zijde van de N.V. Crommert wordt nu medegedeeld, dat zij inderdaad in samenwerking met het Automobielenbedrijf in Spijkenisse legervoertuigen en dumps in Engeland en in Europa aankoopt. Maar, aldus de directie, hierbij bevinden zich geen tanks. Ook worden geen legervoertuigen naar het Nabije Oosten uitgevoerd. De aankopen geschieden volgens de daarvoor geldende voorschriften en met medewerking en onder toezicht van de Nederlandse, Engelse, Amerikaanse autoriteiten in West Duitsland en de Westduitse autoriteiten. De leveringen uit Engeland, zo voegde de directie er nog aan toe, zijn dan ook niet stopgezet. Regelmatig worden nog zaken gedaan en komen legervoertuigen naar Nederland die hier worden opgeknapt en gekocht.

De Gelderlander van 03-01-1956, pag 1, 3.


Goud te vinden onder roest Dumphandelaren kwestie van
nuchter koopmanschap
Oorlogstuig voor de wegenbouw   De Hollanders blijken nog steeds de Chinezen van Europa te zijn. Tot deze conclusie voert het nuchtere verhaal van enige Nederlandse zakenlieden, die heel West-Europa afstropen, op zoek naar legerdumps, en uit oud oorlogsmateriaal een rijk-belegde boterham halen. Er is de laatste dagen veel geschreven over geheimzinnige wapenleveranties aan het Midden-Oosten en aanvankelijk werd de indruk gewekt, dat hierbij ook Nederlandse handelaren betrokken waren. Het Ministerie van Economische Zaken ontkent echter categorisch, dat Nederland bruikbare wapens heeft uitgevoerd. Ook de betrokken handelaren verklaren, dat tij geen wapens aan het buitenland geleverd hebben. Zij zeggen, dat hier slechts sprake is van een normale handel in dumpgoederen, die zowel in Engeland als in Frankrijk en West-Duitsland te koop zijn. Hierbij moet opgemerkt worden — al zeggen de handelaren dit niet — dat in Nederland omgebouwd, dus gedemilitariseerd, wapentuig in het buitenland weer in oorspronkelijke staat hersteld kan worden. Het is dan de vraag in hoeverre men deze wapenhandel door Nederlanders noemen kan. Zijn de Nederlandse dumphandelaren steeds precies op de hoogte van de toekomstige bestemming van de goederen, die zij afleveren aan het buitenland?

 Hoe het ook zij, zeker is, dat Nederland na de oorlog het Europese centrum van de handel in dumpgoederen geworden is. Er zijn plm. tien Nederlandse bedrijven, die zich met deze handel bezighouden, waarvan de drie grootste — Crommert in Nijmegen, Baris in Spijkenisse en Groen in Bleiswijk — verleden jaar een combinatie gevormd hebben en deze handel thans vrijwel geheel beheersen. Duizenden tonnen afgedankt oorlogsmateriaal wordt door deze handelaren opgekocht en naar Nederland vervoerd. De waardeloze rommel, slechts een klein percentage, wordt als schroot aan de Hoogovens verkocht, de rest wordt opgeknapt, gereviseerd, omgebouwd, kortom weer bruikbaar gemaakt, maar thans voor vredelievende doeleinden, voornamelijk waterbouw, wegenaanleg en andere grote werken.
 In onafzienbaar grote buitenlandse dumps staan duizenden vrachtwagens, bulldozers, draglines, vorkheftrucs e.d., waarvan het merendeel nog in goede staat verkeert, soms nauwelijks gebruikt is. De opkopers weten precies wat zij er mee kunnen doen en waar voor deze goederen belangstelling bestaat.
 In Spijkenisse, op het eiland Putten, is het een van de gebroeders Baris die ons zakelijk, zonder ophef, het verhaal vertelt.
 Het blijkt, dat West-Europa nog vol afgedankt oorlogstuig zit; de heer Baris voorziet althans het einde van deze handel nog niet. "Zolang er legers zijn met motorvoertuigen, zolang zullen er dumps zijn", zegt hij met rustige zelfverzekerdheid. Deze dumps worden regelmatig aangevuld met naoorlogs materieel, dat inmiddels verouderd is. Bovendien zijn er nog grote voorraden uit de oorlog: legerwagens, vorkheftrucs, bulldozers, kranen, draglines, enz. Niet zelden is het materieel nog zo goed als nieuw, slechts een enkele keer gebruikt. Daarom gaat slechts een bescheiden deel als schroot naar de Hoogovens; het meeste is nog uitstekend bruikbaar; "Er zijn auto's bij, die alleen maar een accu en benzine nodig hebben; we rijden er zo mee weg", zegt de heer Baris.
 Terwijl hij dat zegt, rinkelt de telefoon. "Drie Macks?" horen we vragen. "Dat zal wel gaan." Alsof er bij de kruidenier een kilo bruine bonen besteld wordt.
 Al het bruikbare materieel wordt grondig nagezien en eventueel gerepareerd. Daarna vinden de opkopers in Nederland een gretig afzetgebied. Volgens onze zegsman blijft 65% in het eigen land, de rest wordt geëxporteerd, o.m. naar.... Engeland! Inderdaad, de Chinezen van Europa!
 De grote Nederlandse belangstelling voor dit materieel is begrijpelijk. Nergens is de z.g. "natte bouw" zo belangrijk als in ons soppige waterland. Voor allerlei polder- en dijkwerkzaamheden is men vrijwel uitsluitend op dit zware en bijna onverwoestbare oorlogsmaterieel aangewezen. Bijna onverwoestbaar. "Van buiten schijnt zo'n dump één grote hoop oud roest, maar het binnenwerk is meestal nog uitstekend", zegt de heer Baris. "Alle vitale delen zijn met plastic of vet bespoten, zodat het weer er geen invloed op heeft." Geen landbouwtanks  Er rijden in Nederland duizenden vrachtwagens uit legerdumps en tientallen aannemers gebruiken de draglines, bulldozers, enz. voor wegenaanleg, dijkverhoging, inpoldering en afgraving. Over tanks spreekt de heer Baris niet. "Allemaal onzin", zegt hij slechts. Onzin noemt hij ook het verhaal, dat in de Nederlandse landbouw oude tanks als tractors gebruikt worden. "Het ombouwen zou veel te kostbaar zijn". In de Arabische landen schijnt men dit echter wel te doen.
 Over de winsten laat de Baris zich begrijpelijk niet uit. Maar het is duidelijk, dat deze zeer aanzienlijk zijn, op de enorme hoeveelheden die verhandeld worden. Het bedrijf in Spijkenisse spreekt trouwens voor zichzelf. Tientallen monteurs werken in een enorme montagehal, terwijl metselaars en schilders de laatste hand leggen aan een nieuwe hal, die reeds vol staat met vrachtwagens, kranen enz. De winst moet in de miljoenen lopen, wordt hier en daar verteld. Waarschijnlijk een tikkeltje overdreven. Maar dat het een lucratieve handel is, laat zich begrijpen. Zeker is, dat de omzet een kwestie van miljoenen is. En waar een zeker risico in deze handel niet ondenkbaar is, mag verondersteld worden, dat de winstmarge behoorlijk zal zijn.
 Het terrein rondom he hallen lijkt een beter soort autokerkhof. Hier en daar liggen bergen roestig afval, bestemd voor de Hoogovens. Maar er staan ook rijen voertuigen, waarvan zelfs een leek kan zeggen, dat ze niet voor de sloop bestemd zijn. In de loodsen vindt men stapels onderdelen keurig gesorteerd. Reeds in gebruik zijnde wagens en werktuigen kunnen hiermee gerepareerd worden.
 Los van de vraag of Nederland iets met wapenleveranties te maken heeft, die zoveel opschudding teweeggebracht hebben, moet gezegd worden, dat uit deze handel een ondernemersdurf spreekt, die de beste Nederlandse tradities waardig is. De Nederlandse dumphandelaren hebben begrepen, dat er goud te verdienen valt, mits men enig risico wil nemen. Goud, dat verborgen ligt onder bergen oud roest. Zij nemen het risico en vinden het goud. Zij investeren grote kapitalen en strijken met een nuchter gebaar de winst op.
 Niet zonder reden schreef een Engels zondagsblad over de "vliegende Hollanders", deze internationale handel beheersen. Ook andere landen, vooral ook in België, vindt men dumphandelaren, maar hun omzetten moeten aanzienlijk geringer zijn dan van hun Nederlandse collega's.
 Mag men de laatsten geloven, dan is er niets geheimzinnig aan, niets romantisch. Eenvoudig een kwestie van nuchter koopmanschap. Zij zeggen het niet met zoveel woorden, maar het komt hierop neer, dat een stel uitgeslapen Nederlanders niet kan aanzien, dat in Engeland en elders in West Europa goud te vinden is, dat niet gedolven wordt. Dan zullen zij het wel even doen; daar zijn zij tenslotte Nederlanders voor.

De Tijd van 05-01-1956, pag. 7.


Nog in datzelfde jaar vindt er een belangrijke veiling plaats, n.l. wegens onteigening van het terrein, zal op donderdag 19 april 1956 te 's morgens 11 uur per opbod verkopen, de algehele voorraad goederen, liggende op het terrein t.o. de NV Crommerts Automobielbedrijven op de Graafseweg te Nijmegen.15

1957

In dit jaar wordt Automobiel bedrijf Jan van de Crommert omgedoopt in NIJKET N.V. met als directeur Harry Helsloot.

1958

Op 30-08-1958 wordt de showroom van automobielbedrijf Jan van de Crommert te koop of te huur aangeboden in de Gelderlander. De showroom is dan al in bezit van Harry Vloet automobiel bedrijven, maar verhuurd aan N.V. Crommert Automobielbedrijven.16
Op 8-11-1958 overlijdt Harry Helsloot van NIJKET N.V. en de nieuwe directeur is J.A. van de Crommert Graafseweg 388.17

Omstreeks 1960 wordt Merkus autobusdiensten de nieuwe eigenaar van de showroom.

1961

Op 4 januari overlijdt de vrouw van Jan van de Crommert - Cornelia van de Crommert geboren Van Gemonden na een langdurig ziekbed op 48 jarige leeftijd.18

In ditzelfde jaar verschijnt het bericht van Faillissement van J.A. van de Crommert Autohandelaar - Nijmegen Eekhoornstraat 9. Is bij beschikking van de rechtbank te Arnhem van 7 december 1961 opgeheven wegens gebrek aan baten.19

1964

De laatste advertenties Jan van de Crommert automobielbedrijven verschijnen in de Nederlandse dagbladen.

1965

Het wordt stil rond Jan van de Crommert, hij begint steeds meer het overzicht over zijn bedrijf, maar ook over zichzelf te verliezen.

1968

Plots duikt Jan weer op, ditmaal als koopman van tweedehands artikelen op de 'lusemert' in Nijmegen, tegen de kerstdagen probeert hij zelf gemaakte kerststukjes aan de man te brengen. Lang ook heeft hij met tweedehands schoenen gevent, langs de horeca.

1975

Totdat op 23-03-1975 zijn overlijdensbericht in De Gelderlander verschijnt. Dat Johannes Adrianus van de Crommert op 20 maart 1975 op de leeftijd van 63 jaar is overleden. De begrafenis heeft in stilte plaats gevonden.20

Bronnen
1 Algemeen adresboek voor de stad Nijmegen en omliggende dorpen van 1926 t/m 1963.
2 Advertentie: De Gelderlander van 28-07-1932.
3 De Gelderlander van 04-12-1937.
4 De Gelderlander van 14-01-1939.
5 De Gelderlander van 16-09-1939.
6 De Gelderlander van 26-03-1946.
7 De Gelderlander van 17-01-1951.
8 De Gelderlander van 25-10-1951.
9 De Gelderlander van 09-09-1952.
10 Oud Nijmegenaar die aan de Waal woonde.
11 Het Vrije Volk van 12-09-1964.
12 Oud medewerker van Jan van de Crommert.
13 Kemperman jr. spuiterij.
14 Martin Schröder; Een Jongensdroom werd Martinair 1998.
15 De Gelderlander van 14-04-1956.
16 De Gelderlander van 30-08-1958.
17 De Gelderlander van 24-12-1958.
18 De Gelderlander van 05-01-1961.
19 De Gelderlander van 11-12-1961.
20 De Gelderlander van 25-03-1975.

Nijmegen, maart 2014

Henk Hendriks

terug

Reactiepagina
Reactie 0:

Henk Hendriks, 03-09-2018: Jan van de Crommert
Reactie 1:

Dick Jacobs, 04-09-2018: Aan lezen ben ik nog niet echt toegekomen, maar het geheel is uitstekend gedocumenteerd en ziet er fantastisch uit!
Ik woon al 50 jaar in Brabant maar als ik dit soort mooie verhalen lees, verlang ik erg terug naar mijn geboortestad.
Reactie 2:

Gerard Centen, 05-09-2018: Ik zelf heb Jan de Crommert nog gekend, vlak na de oorlog. Als tiener kwam ik regelmatig bij Wattenberg in de kuul (wolfskuil). Daar kwam ook Jan de Crommert want daar was ook ruimte voor zijn legertrucks. Het was een aardige man met veel verstand van auto's.
Later heb ik hem ontmoet in 1968 in caf Bruisten op het Koningsplein en inderdaad met handel, schoenen en nog wat spullen en toen hoorde ik aan de bar: "dat is Jan de Crommert". Ik kon hem niet meer terug. Het was heel triest: de man met het grootste wagenpark na de oorlog in Nederland zo afgetakeld.
Mijn vrouw heeft een aantal foto's van de fam Crommert, gemaakt o.a. in de Eekhoornstraat, en die heeft zij altijd goed bewaard, zij heeft daar leuke herinnering aan. Hoe komt zij daar nu aan? Jawel, haar moeder werkte in de jaren na de oorlog bij Jan de Crommert en bij een verjaardag van de kinderen van Jan werd mijn schoonmoeder met haar kinderen ook uitgenodigd. Mijn schoonfamilie is al lang overleden, maar oude foto's blijven altijd een herinnering. De foto's van de fam de Crommert stellen wij beschikbaar aan de dochters Beb, Loes en Geetje, en zoon Jan Willem.
Reactie 3:

Redactie, 05-09-2018: Zie ook enkele advertenties van Jan van de Crommert en reacties elders op deze site.
Reactie 4:

Henk Hendriks, 11-09-2018: Na de reacties gelezen te hebben op de pagina elders op deze site, wil ik toch een aantal kanttekeningen plaatsen.

"de vliegende Hollanders"
In de periode dat Jan v.d. Crommert deel uitmaakte van "de vliegende Hollanders" was hij altijd onderweg of ergens. Hij was in die periode niet of nauwelijks aanwezig op zijn wagenpark aan de Graafseweg en dan zou men kunnen denken dat als de kat van huis is dansen de muizen op tafel.

Boekhouder
Er was totaal geen controle op in- en uitgaande goederen, zeker ook geen controle over de geldstromen niets was er vastgelegd, dat bleek ook al in 1946 (De Gelderlander van 12-03-1946),
en dan zou men kunnen denken dat de gelegenheid de dief maakt.

Het was voor het eerst dat Jan zocht voor directe indiensttreding van een boekhouder. (De Gelderlander van 21-01-1950). En voor een boekhouder het reilen en zeilen van deze onderneming ik kaart heeft gebracht gaat enige tijd overheen, Jan moest deze boekhouder wel van alle informatie voorzien, maar Jan was er immers nooit. En dan zou men kunnen denken dat

Amsterdam
Jan zou tijdens een uitje in Amsterdam na een paar borrels van een trap zijn gevallen/geduwd en hersenletsel hieraan hebben overgehouden, en daarna nooit meer de oude zijn geworden, en dan zou je kunnen denken dat dat

Conclusie
Van alle verhalen die betrekking hebben op bovenstaande is geen bewijs voorhanden, en zeker geen betrouwbare bron.
Veel oud Nijmegenaren heb ik hier over gesproken, ook mensen die dicht bij Jan stonden, als je na zon verhaal dan vroeg hoe weet u dat kent u mensen die daar meer over weten, betrouwbare bronnen misschien. Neen, dan was het dat wordt verteld of van horen zeggen. Ik zelf zet grote vraagtekens bij deze verhalen, sterker nog ik verwijs ze naar het rijk der fabelen.

Duidelijk voor mij is dat boekhouden niet Jan zijn dingetje was, en bedrijfsvoering, van beiden had hij niet heel veel kaas gegeten, hij was handelaar pur sang, die in alles een mogelijkheid zag om geld te verdienen.

Belastingdienst
Als de zwager van Jan in de functie van adjunct-directeur van de N.V. Crommerts Automobiel bedrijf te Nijmegen in een interview met het Empire News een Engelse Zondags krant verklaard in het afgelopen jaar voor 5 miljoen gulden te hebben omgezet alleen aan export.

En vervolgens (wel later in tijd) in de Nederlandse dagbladen advertenties plaatst waarin je vermeld in de periode 1948 t/m 1955 voor fl. 50.000.000 alleen al aan export hebt omgezet.

Ja, bij de belastingdienst leest men ook de krant, en daar zijn een aantal bellen gaan rinkelen. En dat een ijverige ambtenaar van dienst deze uitspraken zal verifiren met de eerder gedane aangiftes, mochten er dan grote verschillen in worden aangetroffen, dan valt er binnen de kortst mogelijke tijd een gecorrigeerde definitieve aanslag in de bus. En mogelijk nog met terugwerkende kracht.

Onteigening
Opvallend is dan ook dat vrij kort na de uitspraken van de adjunct directeur er een belangrijke veiling plaats vindt, n.l. wegens onteigening (beslaglegging) van het terrein, zal op donderdag 19 april 1956 te s morgens 11 uur per opbod verkopen, de algehele voorraad goederen, liggende op het terrein t.o. de NV Crommerts Automobielbedrijven op de Graafseweg te Nijmegen.
Een onteigeningsprocedure kan alleen door een overheidsinstantie (o.a. belastingdienst) in gang worden gezet.
Reactie 5:

Rein van Beijnum, 15-09-2018: Ons gezin heeft van 1943 tot 1945 gewoond op het adres Groenestraat 60. Ik was toen nog geen tien jaar oud. Jan van de Crommert was dus onze buurman. Ik herinner mij hem als een heel vriendelijke, joviale man. Hij had weinig haar en droeg altijd een hoed. Hij reed in een grote zwarte Chevrolet met een houtgas generator achterin de kofferbak. Ik heb later gehoord, dat die auto ook heel goed reed zonder dat apparaat in de kofferbak. Dat klopt dus aardig met wat ik heb gelezen in het artikel, dat vermeldt, dat hij brutaalweg benzine bij de Duitsers haalde!
Zijn bedrijf, waar tractoren werden gereviseerd voor verkoop aan de Weermacht was gevestigd aan de Hazekampseweg. Ik heb daar fotos van waar hijzelf met al het personeel op staat.
Tot zijn personeel behoorden ook zijn twee zwagers: Bertie en Wim van Gemonden. Wim, getrouwd met Truus Zwaan, woonde in op het adres Groenestraat 62. Bertie, getrouwd met Riekie Menge, woonde in de Nimrodstraat. Dat waren sportieve mannen. Beiden zijn lid geweest van Quick. Bertie reed wel op de wielerbaan van het Goffertstadion en werd dan gegangmaakt door zijn broer Wim.
Met een deel van de winsten, die hij met de handel met de Duitsers verdiende, zou van de Crommert het Nijmeegse verzet financieel gesteund hebben. Wat is daarvan waar? Wel reed hij na de bevrijding rond op een Harley Davidson en droeg hij daarbij een tommygun. Dat valt moeilijk te rijmen met zijn arrestatie later en nog later met zijn veroordeling.

Op beide fotos staat Jan van de Crommert naast zijn zwarte Chevrolet. Hij is de grootste man met scheefstaande donkere hoed, midden voor het witte muurdeel.
Reactie 6:

Henk Hendriks, 17-09-2018: Reactie op de bijdragen van Rein van Beijnum in reactie 5.

"Met een deel van de winsten, die hij met de handel met de Duitsers verdiende, zou van de Crommert het Nijmeegse verzet financieel gesteund hebben." Wat is daarvan waar?
Dit verhaal is voor mij nieuw, ik hoor het voor het eerst.
Als dat waar zou zijn geweest was dat zeker ter sprake gekomen voor het Tribunaal bij de veroordeling en later voor de uitspraak, al was het maar voor strafvermindering, en dat is niet gebeurd. (veroordeling en uitspraak. De Gelderlander van 12-03-1946 en 26-03-1946)

Twee artikelen om een gedetailleerder beeld van de handel en wandel van Jan van de Crommert te krijgen:
-Verteld op 16 december 2016 door Geurt Franzen:
https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/nijmeegse-smokkelaar-rijdt-beambte-ottersum-dood
-Verteld door Jan van de Crommert in het Parool van 6 januari 1956 op pag. 3, over zijn werk en iets over zichzelf:

Oud legermaterieel naar Midden-Oosten
Dumphandelaren reizen met een lach over de wereld

(Van een onzer verslaggevers)
NIJMEGEN, vrijdag - In Liberia rijden zingende negers in een ouwe stoomtram uit Friesland, in Bangkok daveren acht tons vrachtwagens, waarmee GI's eens in Normandi Europa zijn binnengetrokken, mijngangen van de staatsmijn Maurits worden gestut met brokken tramrails uit Frankrijk, en ik kan nu, direct, onmiddellijk de hemelsblauwe Cadillac - "26.000 mijltjes gelopen meneer" - kopen van de heer J.A. van der Crommert uit Nijmegen voor viereneenhalve rooie rug, - "maar dan ook n ja zeggen!" Dat heet: dumphandel, f handel in dumpgoederen, f ook wel, deftig, handel in legersurplusgoederen.


DUMPHANDEL is een vak van bekijken, zegt de heer J. van der Crommert, die op de foto hierboven voor een van de wagens staat, die door zijn handen gaan.

Want alles is zeer betrekkelijk in dit leven, en de wagen waarin kolonel Soandso waar ook ter wereld, bepaald niet meer kan rijden, is een luxe-voertuig voor de heer Wong in Thailand, en de ouwe gammele stoomtram uit het Friese land, waar we nu dan eindelijk vanaf zijn, is een Pullman voor de heer Labadidi in Monrovia.
Er hebben altijd mijnheren gezeten tussen de mening van kolonel Soandso en het kleine geluk van de heer Wong. En deze mijnheren, de dumphandelaren, reizen over deze wereld in de snelste vliegtuigen, die er te vinden zijn, en ze kopen, en ze verkopen, en ze rijden met de overmoedige lach van de avonturier in hun Cadillac van Madrid naar Nijmegen, omdat het eeuwenoude spel van kopen en verkopen juist in di handel, dat fascinerende heeft, wat de normale handel soms mist.
Ze hebben allemaal dezelfde gezichten, de mijnheren van de dumphandel, ze spreken ongeveer dezelfde taal, en hun manieren verschillen weinig.
Toen er dus in Engeland een schandaal losbarstte omdat er Britse tanks uit Britse dumps via Antwerpen naar Egypte waren gegaan, hebben zij zich allen even achter de oren gekrabd. Meer niet. En zij zwegen.

Grote zaak
En toen viel in Nederland de naam Stoke-on-Trent. Want er zijn in Nijmegen een paar mensen die deze naam bijzonder goed kennen. Daar is bijvoorbeeld de heer J.A. van der Crommert, eigenaar, directeur van Crommert's automobielbedrijf. En daar is ook E.W. Smit's aannemersbedrijf.
Bij Smit werken 600 man, men maakt pijpleidingen voor de NATO in Belgi en Nederland - een gigantisch werk - men koopt rails in Frankrijk en Belgi, en stut er de mijngangen van onze mijnen mee, men levert onze hoogovens schroot in grote hoeveelheden, bouwt draglines (op rupsbanden uit legerdumps, bijvoorbeeld), waar met het deltaplan grote vraag naar is, men houdt zich bezig met utiliteitsbouw, kortom: E.W. Smit is een zeer grote taak.
Bij Van der Crommert gaat het ook in-het-groot. Jan van der Crommert begon met niks, hij was een monteurtje, zoon van een spoorwegbeambte uit Gennep - "ik ben Limburger" - hij had drie garagebazen gehad, waar hij 80 en 90 uur per week moest werken, zonder een cent overwerk te krijgen. En toen startte hij 25 jaar terug zelf.
Hij heeft thans een brede Amerikaanse hoed op het hoofd, hij vertrekt 's zondagsmiddags om n uur uit Madrid, en drinkt dan 's maandagsavonds om zes uur koffie thuis, in de Eekhoornstraat in Nijmegen.
"Dit is een vak van bekijken", zegt hij, "bekijken, en kopen, of niet kopen. En het is net als autorijden mijnheer: de dunne bomen geven mee, en de dikke niet. Tegen die dikke moet je dus nooit op."
Hij rukt zijn paspoort uit zijn zak, en toont alle stempels van de hele wereld, waar hij hl trots mee is. Even trots als met zijn zoontje Jan Willem, dat 12,5 jaar na de geboorte van zijn jongste dochter ter wereld kwam, en waar hij gek op is. "Vierenveertig jaar ben ik, en een boy van een jongen".
Dan belt hij zijn vrouw op, zegt "dag suikerbeestje is het eten klaar?"


Materieel dat wordt opgeknapt: oud er in, nieuw er uit.

In zijn werkplaatsen staan gammele oude legertrucks, die nit meer zullen rijden - denkt u - en die spiksplinternieuw, fel roodgelakt de werkplaatsen weer verlaten. Als u er zo rondwandelt hebt u de kans, dat Jan van der Crommert zegt:
"Zie je dat Chevroletje? Nieuw, 1955, vier rugjes. Kom joh, ja zeggen."

Stoke-on-Trent
Enfin, daar bij Smit, en bij Van der Crommert viel toen de naam Stoke-on-Trent.
Stoke-on-Trent ligt in de Midlands, bij Manchester. Er staat een dump van 20.000 ton surplusgoed, en in november 1954 wilde de Britse koopman mr McCann die 20.000 ton wel kwijt.
Op 5 november 1954 kwam de heer Smit persoonlijk met een vliegtuig uit ons land naar Engeland, zag de dump, en kocht. Voor 180.000 Pond sterling. De heer McCann krabbelde ter plaatse een kattebelletje, zonder briefhoofd zonder iets, en dat was het contract. Dat krabbeltje is er, het ligt in het archief bij Smit.
En er ligt ook, een later tot stand gebracht, cht contract, want bij E.W. Smit gaat men natuurlijk niet over n nacht ijs. Maar toen de oude heer Smit in ons land terugkeerde, kwam hij tot de ontdekking, dat Jan van der Crommert - die om zo te zeggen op een steenworp van hem af woont - k een contract op zak had. Twee contracten dus? Koopman McCann moet een vreemde koopman wezen.
Nu geldt in deze handel uiteraard de wet van het eerst komen, eerst malen. Maar er gelden ook andere wetten: men kan het elkaar zr lastig maken, met beslagleggingen, met procesjes. En dat kost allemaal tijd, en dus geld. Daarom zijn Smit en Van der Crommert rondom een tafel gaan zitten, en hebben de zaak samen afgedaan.
Dat "samen" is niet lang goed gegaan. "Het ging niet, en we hebben Van der Crommert uitgekocht", zegt men daarover bij Smit. "Onze uitvoervergunningen zijn prima voor elkaar, want we hebben via de Nederlandse ambassade in Londen, garanties kunnen geven, dat het dumpmaterieel door ons volkomen bonafide wordt verwerkt, dat het grootste deel hier door ons als schroot doorgaat naar verschillende overheidsinstellingen. De rest, moeren, dozen, kisten, bakken, verkopen we op veilingen. De economische controledienst kijkt toe".
En Egypte?
"Nog nimmer hebben wij iets aan Egypte verkocht. Wij zijn geen handelaren. En de 24 tanks, die wij nu nog in Stoke-on-Trent hebben staan, die zullen ook wel hier komen. Als men maar de garantie heeft, dat ze niet als legermaterieel weggaan. Wij zetten de rupsen onder onze draglines, enz."

Hl anders
Wie bij Van der Crommert met dit verhaal komt, wordt met een brede lach ontvangen, "'t Is heel anders jong. Ik heb de dump gekocht, Ik heb doorverkocht aan Smit. Zo is het n niet anders.
Twee contracten? Weet ik veel. Egypte? Ik geloof het niet, 't interesseert me niet. Ik stap soms in een vliegtuig, ik beb een ticket en dan kom ik ergens en ik koop, of verkoop. Je mag b mij alles zien, en alles bekijken. De wereld komt bij Van der Crommert, want ik ben een van de grootste."
Of d e grootste?
Hij knipoogt, Jan van der Crommert, en hij grijnst. "We kochten bij McCann, ten", zegt hij. "En als er mensen binnenkwamen wenkte hij met zijn duimpje, en zei: "Please go out, Van der Crommert kn ik. Zo ging dat."
Maar Jan van der Crommert, een van de brutaalste, en charmantste mensen, die deze wereld kent, toont geen papieren, en gn contracten. Hij lacht maar, en praat maar.
"Mijn zwager, Bert van Gemonden, weet er alles van, die heb ik op zijn zesde jaar al leren autorijden, die jongen. Als je hier 50.000 gulden op tafel legde, zei ik ng: jong, die Bertie krijg je niet van me. Hij weet het, en als hij uit het buitenland terugkomt straks, morgen, overmorgen, houden we een persconferentie. Daar zal je het goed hebben. En Bertie zal het allemaal vertellen."

Wij hadden geen 50.000 gulden om de heer Bertie van Gemonden te kopen, evenmin als de rooie ruggen voor de Cadillac of de Chevrolet van de charmante heer Jan van der Crommert. Nog n vraag:
Egypte?
"Weet ik veel", zegt Van der Crommert. "Nee, ik geloof het niet, dat we dat gedaan hebben." Hy loopt naar buiten, gaat voor een trekker-met-rupsbanden staan. Dt noemen de mensen ook tanks. Weet ik veel?"
Zijn er tanks uit ons land naar het Midden-Oosten gegaan? Wie in de vakkringen informeert, en navraagt, komt tot de conlusie: n.
Is er ander materieel, trucks, brencarriers, etc. gegaan? Dat kan best.
Want landbouwmaterieel - zo heet dat dan - wordt vrij regelmatig van Rotterdam naar de vrijhaven Antwerpen verscheept. Het is interessant te weten, dat de tanks, die inderdaad uit Antwerpen naar Egypte zijn gegaan als landbouwmaterieel Belgi binnenkwamen. Want het staat langzamerhand wel vast, dat de tanks van de Brusselse taxichauffeur Jef Peeters - waarschijnlijk een stroman, en niet meer - in 1948 inderdaad als landbouw tractoren uit Engeland naar Tanganyika zijn gegaan. Daar had Engeland destijds het grootse plan voor de verbouw van aardnoten, waar zeer weinig van terecht is gekomen. Men zou de dump-tanks dan verbouwen tot landbouwtractoren. Jarenlang heeft het dumpmaterieel daar in Dar-es-Salaam gestaan. Tot een Brits koopman het opkocht, en.... zijn aanbiedingen deed. Ok in Nijmegen bij E. W. Smit, waar men toen geen belangstelling had.... Ook misschien bij Van der Crommert?
Die lacht slechts: "Weet ik veel?"


OOK deze wagens worden bij J. van der Crommert verhandeld.

Van Tanganyika zijn de tanks toen terug naar Europa gegaan, naar Antwerpen. En van Antwerpen zijn er 191 naar Egypte gegaan, via taxichauffeur-stroman Peeters. Zo zijn er in September ook tanks naar Isral gegaan. Want aan wie de dumphandelaar verkoopt, het laat hem koud. Als er maar wordt betaald.
Reactie 7:

Paul Rouw, 17-09-2018: Kan mij nog een anekdote herinneren over van den Crommert dat hij een keer een legerwagen verkocht met de mededeling "er zit geen achteruit in" waarop de koper zei "och, dat is niet zo erg." hij neemt de wagen mee en komt wat later terug met de woorden "krijg hem niet in z'n achteruit" waarop van den Crommert zei "maar man, dat had ik jou toch verteld!"
Reactie 8:

Bart Janssen, 24-09-2018: Ik heb in mijn familie vaak over Jan v.d. Crommert gehoord (zijn zus Lies was met een broer van mijn oom getrouwd), maar zo uitgebreid als hier beschreven heb ik het nooit gehoord.
Hierbij uit mijn archief zijn rouwadvertentie en zijn grafmonument op de begraafplaats Jonkerbos. Het graf bestaat nog steeds.

Reactie 9:

Bert Roes, 14-10-2018: Ik kan mij de opslag van Jan "de" Crommert aan de Graafseweg nog goed herinneren. Medio jaren 50 werkte mijn oom Toon Roes voor Jan. Vermoedelijk ook in het herstel en spuitwerk van de dumpwagens.
Door de na-oorlogse woningnood kon mijn oom, na zijn huwelijk met Doortje Eykhoudt, geen fatsoenljke huurwoning vinden. Hij kreeg van Jan toestemming om een woonwagen op het opslagterrein te plaatsen en daarin te gaan wonen. Als tegenprestatie moest mijn oom een oogje in het zeil houden dat er niets 'gejat' zou worden van de gestalde voertuigen. Ik heb daar heel wat middagen op het terrein rondgezworven tussen de GMC's, Dodges, Bedfords en Willy-jeeps.
Wat mij echter het meest is bijgebleven waren de prachtige roodleren fauteuiltjes in de woonwagen. Dat waren luxe-autostoeltjes uit een Engelse Austin die met wat las- en verfwerk tot handige draaifauteuils waren omgebouwd.
Mijn oom en tante zijn eind jaren 50 naar Canada geëmigreerd en hij heeft daar een bloeiend autoschadebedrijf opgebouwd.
Reactie 10:

Gerard Centen, 17-10-2018: Inderdaad, Jan had voor alles een oplossing, zelfs voor woningnood na de oorlog, maakt zelf een woonwagen en plaats hem bij mijn op het wagenpark maar hou wel in de gaten of er gejat word, het was toch een man met lef.
Een Nijmegenaar die op 12-03-1946 werd veroordeeld tot 10 jaar internering wegens samenwerking met de Duitsers in de oorlog, ik kan mij herinneren dat verschillende middenstanders die in het bezit waren van een vrachtauto op de voorruit een bewijs hadden met WIR FAHREN VOR DIE WERMACHT. Die zijn nooit veroordeeld, die kwamen meestal weg om dat zij dan het verzet konden steunen?
Een Nederlandse kleding grootheid, er was behoefte aan uniformen, maakte gebruik van goedkoop personeel en verkocht de uniformen aan de Duitsers, na de oorlog wilden zij er liever niet aan herinnerd worden. Jan van de Crommert begon zijn handel na de oorlog in dump leger voertuigen en werd rijk en een bekende Nederlander en Nijmegenaar, allemaal gebeurd in de oorlog en na de oorlog, hoe dan ook hij was een bijzondere Nijmegenaar.
Reactie 11:

Theo Phoelich, 30-10-2018: In het webmuseum heb ik nog een bakje voor notitieblaadjes staan van de Crommert.
Reactie 12:

Frans Leenders, 14-12-2018: Mijn vraag is......heeft martin schroder (martinair) in nijmegen gewoond....verteld is mij dat dat waar is...en dat de hr. Schroder in de wijk willemskwartier heeft gewoond....ergens in de vroege 50er jaren, de naam martin schroder lees ik in het verhaal....en enkele jaren geleden is dat mij verteld....toen ik op zoek ging naar mijn biologische vader.
Reactie 13:

Rob Essers, 14-12-2018: @Frans Leenders - zie reactie elders op deze website.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: