Grote Markt 27-28, Het waaggebouw:

Eeuwenlang bloeide de handel in Nijmegen. Aan de Waalkade verkocht men verse vis en hoger op de heuvels lagen markten voor koren, laken, eieren, kannen, varkens, groenten, enzovoort. In veel gevallen herinneren straatnamen hier nog aan. Van producten die niet per stuk maar per gewicht werden verhandeld, moest natuurlijk het precieze gewicht worden vastgesteld. Omdat handelaren regelmatig sjoemelden met afgeschaafde gewichten en dergelijke, richtten vele steden een waaggebouw op. Daar zag de overheid erop toe dat de handel eerlijk plaatsvond. De waag legde de stad geen windeieren, want over alle gewogen goederen moest men waaggeld afdragen.
Al in de middeleeuwen stond op de Grote Markt in Nijmegen een waag, specifiek bedoeld voor het wegen van boter. Het huidige Waaggebouw werd in 1612-13 gebouwd in de Hollandse renaissancestijl, naar het ontwerp van Meester Cornelis Janssen van Delft. Het gebouw kreeg al meteen na de bouw meerdere functies. Het oostelijke deel, aan de rechterzijde, herbergde de daadwerkelijke stadswaag. De grote poorten aan de voor- en achterzijden waren bedoeld om karren naar binnen en weer naar buiten te laten rijden. In het linker deel, verscholen achter de bordestrap, lag de vleeshal. Onder de trap waren korte tijd zelfs twee kleine woningen. De bovenverdieping huisvestte – tot in 1885 – de militaire hoofdwacht. Aan dit laatste feit dankt het straatje links van de Waag overigens haar naam: Achter de Hoofdwacht. Later heeft de Waag nog dienst gedaan als hoofdbureau van de Nijmeegse politie.
Het Waaggebouw is erg opvallend door alle rijke versieringen aan de buitenzijde. De sierlijke natuursteenelementen, dakkapelletjes, glas-in-loodramen en nog oorspronkelijke zwartrode luiken geven het gebouw een levendige aanblik. Op de eerste verdieping zijn bij de toegangsdeur twee reliëfs geplaatst die elk twee leeuwen afbeelden die het stadswapen vasthouden, en ook de balustrade van de bordestrap wordt bekroond met twee wapendragende leeuwen.
De Waag is echter niet helemaal ongeschonden door de eeuwen heen gekomen. Verschillende malen is het gebouw ingrijpend veranderd. Zo werd in 1756 de bordestrap afgebroken en vervangen door een zuilengalerij; iets dat destijds meer in de smaak viel. Ook blijkt uit enkele afbeeldingen dat de kleine dakkapelletjes (waarvan er zes aan de voorzijde zijn) al vóór 1840 waren verdwenen. Bij een grondige restauratie in 1886, onder leiding van gemeentearchitect J.J. Weve, zijn deze dakkapellen en ook de bordestrap teruggekeerd.

001-P0002402.jpg 002-P0001194.jpg 003-P0001195.jpg 004-PICT1046.jpg 005-P0002170.jpg
006-P0001199.jpg 007-P0001198.jpg 008-P0001203.jpg 009-P0001197.jpg 010-PICT1043.jpg
011-PICT1042.jpg 012-P0001204.jpg 013-P0005299.jpg 014-DSC03529.jpg 015-P0002626.jpg
DSC00146.jpg DSC00147.jpg DSC00153.jpg DSC02555.jpg

terug naar Gebouwen terug naar Rijksmonumenten

Reactie 1:

Rob Essers, 01-11-08: Bij een grondige restauratie in 1886, onder leiding van gemeentearchitect J.J. Weve, is vermoedelijk ook een keramische straatnaambord met de naam KANNENMARKT ingemetseld. Het bord met de tekst "achter de hoofdwacht" aan de andere kant van het Waaggebouw is in 1994 door Wilma van Coehoorn ontworpen. Het verschil spreekt voor zich.

Meer over de keramische straatnaam"borden" die Rob Essers ontdekte vindt u hier en hier.

Reactiepagina
Reactie 2:

Rob Essers, 24-08-2016: In 2008 heb ik het straatnaambord met de naam ACHTER DE HOOFDWACHT gefotografeerd. Pas in 2010 kwam ik er achter dat het om een bord van geëmailleerd lava ging van de MANUFACTURE DE LAVE ÉMAILLÉE van François Gillet in Parijs. Nijmegen was zijn eerste klant in Nederland.

Onlangs werd ik gewezen op de tekst linksonder in de hoek. Daar staat het jaartal "1885" en de naam van de producent "Mon Gillet" (Monsieur Gillet). ACHTER DE HOOFDWACHT is het enige 19e eeuwse straatnaambord in Nijmegen met een dergelijke vermelding.

Reactie 3:

Cor van den Hoff, 25-08-2016: In de bovenstaande beschrijving werd de aandacht getrokken dat dit gebouw ook als Politiepost heeft gefunctioneerd. Het heeft ook als LBD-post gediend in de oorlogsjaren. De enkele deur aan de rechter kant van de voorgevel was het kantoor. Mijn vader Kees van den Hoff was hier aanwezig gedurende het Feb.'44 bombardement van V&D en de Hema tegenover.

Vraag: Achter de dubbele deuren hing a grote witte balk iets krom gebogen. Was dit een gedeelte van de weeginstallatie?
Reactie 4:

Peter Keeris, 04-09-2016: Als kind kwam ik na de oorlog in de Waagh toen de vishandel van Overmeer er in zat. De witte balk was een een bot van een potvis of walvis, maar waarvandaan???? Joost mag het weten.
Volgens mijn zoon, enige jaren de uitbater van De Waagh, is voor de laatste verbouwing het bot naar het natuurhistorisch museum in de Gerard Noodtstraat gegaan, die weten nu misschien meer, of het stadsarchief. Het bot was ooit een geschenk aan de stad volgens "iemand?" die ooit mijn zoon daarover sprak. Meer weet ik niet, ook niets over de ouderdom.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: