Parkweg 120-124

Dit complex, bestaande uit drie woonhuizen, werd in 1881 gebouwd door aannemer A.Th. Opsomer en is perfect symmetrisch. Behalve de hardstenen plint en de balkonhekken zijn alle versieringen - omlijstingen van ramen en deuren en consoles - van stucwerk. De topgevel heeft in de loop der jaren wat details verloren, de kleine dakkapellen aan weerszijden hebben de tand des tijds goed doorstaan.

 

001-DSC01894.jpg 002-0DSC01892.jpg 003-DSC01891.jpg 004-DSC01887.jpg 005-DSC01889.jpg
006-DSC01888.jpg 007-DSC01890.jpg 008-DSC01893.jpg

terug naar Rijksmonumenten terug naar Noviomagus.nl

Reactiepagina
Reactie 1:

Rob Essers, 03-09-2017: In het overzicht Verleende bouw- en hinderwetvergunningen tussen 1850 - 1900 te Nijmegen van Hans Giesbertz staat:
"-In 1882 wordt aan L. Wilod Versprille vergunning verleend tot het bouwen van 1 huis aan de Parkweg."
"-In 1883 wordt aan J.J. Schuller vergunning verleend tot het bouwen van 3 huizen aan de Parkweg."

Parkweg 120 t/m 124 zijn op 22 april 2002 ingeschreven in het rijksmonumentenregister. In de inleiding staat: "Drie aaneengesloten HERENHUIZEN gebouwd in 1881 door architect Bert Brouwer (overl. 1890). Bert Brouwer was de stedenbouwkundige die het uitbreidingsplan op de plaats van de gesloopte vestingwerken ontwierp en er vervolgens grond aankocht om er herenhuizen op te bouwen. (...)".

Parkweg 126 is een gemeentelijk monument. De omschrijving van dit woonhuis eindigt met "Bouwjaar: 1883. Architect: A.Th. Opsomer. Karakteristiek eind-negentiende-eeuws pand, door de nadrukkelijke uitwerking van de vormen zeer opvallend in de straatwand."

In een beschrijving van Nijmeegse gevels gebouwd tussen ca. 1780 en ca. 1910 staat: "Parkweg (...) 1881 aanvraag drie woonhuizen no. 122 met één gezamenlijke voorgevel, architect B. Brouwer; 18.5.1883 aanvraag drie huizen nos. 126-128 door A.Th. Opsomer aannemer;" (Grinten, E.F. van der, Een eeuw aan de weg getimmerd. Numaga XXI (1974), nr. 1 (februari), appendix, p. 127).

Het vermelde bouwjaar 1881 is in ieder geval niet juist. Op een overzichtstekening staan zes percelen die bij de veiling van bouwterreinen op 19 september 1882 zijn verkocht. In het verslag van de de raadsvergadering van 10 maart 1883 staat:

"1. Aan de orde is het adres van J. J. Schuller alhier, d.d. 6 dezer, daarbij te kennen gevende, dat hij bij de laatste veiling van gedeelten der voormalige vestinggronden eigenaar is geworden van de perceelen 3 en 4 aan den Parkweg, en dat hij alsnu verzoekt, dat het hem in afwijking van de voorwaarden van verkoop worde vergund om het gedeelte van die perceelen, hetwelk volgens die voorwaarden aan de straatzijde onbebouwd moet blijven liggen, te bebouwen en op de beide perceelen, in plaats van twee gebouwen, één gebouw, in drie woningen verdeeld, te stichten." (bron: PGNC, 13 maart 1883)

Het verzoek van Johannes Jacobus Schuller (Nijmegen 10 augustus 1833 – Nijmegen 11 augustus 1895) wordt ingewilligd en op de percelen 3 en 4 worden de drie woningen gebouwd die nu in het rijksmonumentenregister staan staan vermeld met het verkeerde bouwjaar. De woningen zijn ook niet gebouwd op gronden die door Lambertus Augustinus Brouwer (Amsterdam 2 februari 1844 – Hees 3 mei 1891) zijn aangekocht. Vermoedelijk is hij niet de architect.

Op het aangrenzende perceel 2 is één woonhuis gebouwd waarin Lieven Wilod Versprille (Oud-Vossemeer 24 november 1854 – Nijmegen 19 september 1911) waarschijnlijk zelf tot 1888 heeft gewoond. In 1888 wordt het pand betrokken door zijn oom én zwager Lieven Versprille (Sint Annaland 14 september 1818 – Nijmegen 25 oktober 1889) die in 1874 met dispensatie was getrouwd met Catharina Maria Willemina Wilod Versprille (Oud-Vossemeer 22 juni 1851 – Tilburg 14 maart 1945), de dochter van zijn broer Arnoldus.

Lieven Wilod Versprille vestigde zich in 1879 als opzichter en aannemer in Nijmegen. Later staat hij vermeld als houthandelaar. In 1880 trouwt hij met Adriana Geertrui Groot (Hatert 7 februari 1854 – Nijmegen 23 februari 1901). Zij is de dochter van timmerman en aannemer Gerrit Jan Groot en de zus van bouwkundige Jan Antonie Groot. Het is niet erg waarschijnlijk dat timmerman en architect Adrianus Theodorus Opsomers (Nijmegen 23 april 1839 – Nijmegen 17 januari 1907) betrokken is bij de het huis aan de Parkweg waarvoor in 1882 of 1883 vergunning is verleend.

In de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) staat bij de panden met de huisnummers 120, 122 en 124 het bouwjaar 1881 en bij het pand met huisnummer 126 het bouwjaar 1887.
Reactie 2:

Rob Essers, 05-09-2017: Mijn zoektocht naar de eerste bewoners van Parkweg 120 t/m 126 heeft een aantal opmerkelijke zaken aan het licht gebracht. De straatnaam Parkweg is op 17 juni 1882 door de gemeenteraad vastgesteld. De huisnummering is in 1890 en 1913 gewijzigd. Sinds 1880 zijn de huizen in de stad per straat genummerd. Een onderscheid tussen de oneven nummers aan de linkerkant van de straat en de even nummers aan de rechterkant wordt pas vanaf 1890 gemaakt. In de periode 1880-1890 zijn de huizen per straat nog doorlopend genummerd.

De naam Parkweg komt in het adresboek 1887 niet voor. De vijf adressen in de Parkstraat hebben op één uitzondering na allemaal betrekking op de Roomsche Voet. Dat was tot 1882 de naam van het weggedeelte tussen Doddendaal en de Kronenburgergas. Het aantal vermeldingen van de naam Kronenburgersingel overtreft het aantal adressen. Zeven van de dertien vermeldingen zijn niet juist. De niet-bestaande huisnummers 2, 5, 6 en 7 blijken in de Kronenburgergas of op de Parkweg te liggen. De onjuiste gegevens in het adresboek zijn afkomstig uit het bevolkingsregister 1880-1890.

Met deze voorkennis kan het volgende overzicht worden gemaakt van de bewoners van de monumentale panden. Het is niet duidelijk of zij ook de eerste bewoners zijn van Parkweg 5 t/m 8.

Parkweg 8 (120): "Noorduijn, Arn., Kassier (Firma A. Noorduijn & Zonen), Parkstraat, 8"
Parkweg 7 (122): "Swaan, P. C. L.. gep. Rijksontvanger, Kronenburgersingel, 7."
Parkweg 7 (122): "Voss, J. R. M. G., zonder beroep, Kronenburgersingel, 7."
Parkweg 6 (124): "Schreck, M., 1e Luitenant Infanterie, Kronenburgersingel, 6."
Parkweg 5 (126): "Versprille L. Wilod, Houthandelaar, Kronenburgersingel, 5."

Parkweg 120
Bankier Arnoldus Noorduijn (Nijmegen 17 april 1855 – Brussel 3 maart 1938) was de zoon van Arnoldus en Christina Johanna Noorduijn. Hij is op 24 april 1884 in Arnhem getrouwd met Johanna Elisabeth Reijers (Arnhem 19 juli 1862 – Brussel 22 nov. 1940). Volgens het bevolkingsregister 1880-1890 zouden zij eerst op het adres Nassausingel 8 hebben gewoond, maar dat kan een verschrijving zijn. In de PGNC van 21 oktober 1887 vraagt "Mevrouw NOORDUIJN, Parkweg" (zonder huisnummer) een bekwame tweede meid die goed moet kunnen "NAAIEN, MAAZEN en STRIJKEN".
Op 30 maart 1889 verhuist boterfabrikant Bauke Tjessinga (Minnertsga 4 augustus 1860 – Utrecht 29 april 1939) met zijn gezin vanuit Barradeel naar Parkweg 8. Hij is de echtgenoot van Derkje van 't Lindenhout (Nijmegen 16 december 1861 – Oldenzaal 4 februari 1919), dochter van weeshuisdirecteur van 't Lindenhout en Hendrina Sipman. Bauke Tjessinga vertrekt op 16 april 1896 naar Rees in Duitsland.

Parkweg 122
Pieter Cornelis Lauwerens Swaan (Bergen op Zoom 31 maart 1819 – Nijmegen 18 februari 1888) vestigt zich op 6 mei 1885 met zijn gezin in Nijmegen. Daarbij is ook Johanna Roelina Maria Gesina van Voss (Laar 14 november 1811 – Nijmegen 26 januari 1896). Op 4 februari 1888 behandelt de gemeenteraad "het adres van den heer P. C. L. Swaan en 4 andere bewoners van huizen aan den Parkweg, houdende bezwaren tegen de beplanting van het Kronenburgerpark, waardoor hun het uitzicht belemmerd wordt." (bron: PGNC, 7 februari 1888)
Pieter Swaan overlijdt enkele weken later op 68-jarige leeftijd. In de overlijdensakte 1888, nr. 115 staat dat hij "aan de Parkstraat in nummer acht" is overleden.
Eind 1888 staat in advertenties van F.C. VERSÉLEWEL DE WITT HAMER over de handel in brandstoffen dat bestellingen onder meer kunnen worden gedaan aan "aan huis Parkweg No. 7 beneden" (bron: PGNC, 10 november 1888). De weduwe Swaan-Rikkers en mejuffrouw Voss verhuizen na 1890 van Parkweg 80 naar het adres St. Annastraat 18.

Parkweg 124
Hoe lang Marinus Schrek, (Zwolle 8 april 1846 – Arnhem 8 juni 1926) op het adres Parkweg 6 heeft gewoond, is onduidelijk. Op 11 mei 1884 verhuist hij vanuit kampen Kampen naar Hezelstraat 16 (na 1890: Stikke Hezelstraat 31). Zijn echtgenote Johanna Geertruida van der Dussen (Kampen 6 augustus 1855) met wie hij op 2 augustus 1884 trouwt, vestigt zich hier op 7 november 1884. In het bevolkingsregister 1880-1890 wordt geen melding gemaakt van Parkweg 6. Voor 1890 is het echtpaar blijkbaar al weer verhuisd naar Groesbeekschestraat 2.
De volgende bewoner is de gepensioneerde majoor Willem Schut (Antwerpen, 11 april 1826 – Nijmegen 26 januari 1894) met zijn echtgenote Pieternella Didrika van Wijngaarden (Willemstad 4 februari 1825 – Nijmegen 15 februari 1910). Willem Schut overlijdt op 67-jarige leeftijd "aan den Parkweg, in nummer twee en tachtig" (bron: overlijdensakte 1894, nr. 91). Zijn weduwe verhuist in of omstreeks 1895 van nummer 82 naar Lange Burchtstraat 40a.

Parkweg 126
Het ligt voor de hand dat Lieven Wilod Versprille de eerste bewoner is van Parkweg 5. Hij heeft het huis zelf gebouwd of laten bouwen. Op 22 oktober 1888 verhuist Lieven Versprille met zijn gezin vanuit Utrecht naar dit pand. Hij overlijdt op 25 augustus 1889 op 70-jarige leeftijd "aan den Parkweg, in nummer vijf" (bron: overlijdensakte 1889, nr. 491). Zijn vierde echtgenote Catharina Maria Willemina Wilod Versprille blijft met haar drie jonge kinderen nog tot in 1892 in op nummer 84 wonen.

Na de zevende tienjarige volkstelling in het Koninkrijk der Nederlanden op 31 december 1889 krijgen de panden een nieuw huisnummer. De laatste hernummering dateert uit 1913 en houdt verband met de bouw van Parkweg 66 t/m 76. In het adresboek 1892 staan de volgende bewoners vermeld:

Parkweg 78 (120): "Tjessinga B, Tjessinga en Co, boterfabrikant, parkweg 78"
Parkweg 80 (122): "Schuller J J, winkelier parkweg 80"
Parkweg 82 (124): "Schut W, gep majoor, parkweg 82"
Parkweg 84 (126): "Wilod Versprille wed L. geb Ca Ma Wa Wa Versprille, zond ber, parkweg 84"

Johannes Jacobus Schuller heeft pas na 1890 zijn intrek genomen in het middelste van de drie panden die hij heeft laten bouwen. Vanaf 1893 staat ook zijn zoon boekhouder Gerrit Pieter Schuller (Nijmegen 9 augustus 1866 – Ubbergen 8 oktober 1929) in de adresboeken vermeld. Johannes Jacobus Schuller overlijdt op 11 augustus 1895 op 62 jarige leeftijd "aan den Parkweg, in nummer tachtig" (bron: overlijdensakte 1895, nr. 529). Voor 1898 verhuist zijn weduwe Janna Christina Tegronde (Nijmegen 11 september 1834 – Nijmegen 20 oktober 1907) naar nummer 78 waar zij tot haar dood blijft wonen. Haar zoon die vanaf 1898 als papierfabrikant in de adresboeken staat, woont tot zijn huwelijk in 1909 op hetzelfde adres.
Reactie 3:

Rob Essers, 06-09-2017: Als afsluiting van mijn zoektocht heb ik het Regionaal Archief Nijmegen bezocht om de tekeningen te bekijken met de beschrijving:
- "Parkweg Eig.: Wilod Versprille, L. Opmerking: bouw woonhuis + 2 tekeningen" (Inventarisnummer 11730)
- "Parkweg (straat) Eig.: Schuller, J.J. Opmerking: bouw blok van 3 woningen en bouw tijd. directiekeet. + 2 tekeningen" (Inventarisnummer 11731)

Op het ontwerp van het woonhuis op perceel 2 en ook op de plattegrond van de voorgevel staat alleen de naam/handtekening van L. Wilod Versprille. Beide tekeningen zijn op 24 november 1882 gewaarmerkt door de burgemeester en de gemeentesecretaris.
Op op de goedgekeurde tekeningen van de voorgevel en de plattegrond van de te bouwen woonhuizen op de percelen 3 en 4 staat alleen de naam/handtekening van J.J. Schuller. Deze zijn op 10 april 1883 gewaarmerkt door de burgemeester en de gemeentesecretaris.
Bij de stukken zat een brief d.d. 15 mei 1883 (ingeschreven 18 mei 1883) die begint met: "De ondergeteekende A. Th. Opsomer aannemer geworden tot het bouwen van drie woonhuizen aan de parkstraat, en een gedeelte afbreken en weder opbouwen van een huisje aan het Kronenburgs gasje voor den Heer Schuler alhier, verzoekt (...)." Het verzoek betreft onder meer de tijdelijke directiekeet. Hieruit blijkt dat aannemer A.Th. Opsomer(s) in ieder geval Parkweg 120 t/m 124 van J.J. Schuller heeft gebouwd. Uit niets blijkt dat hij op enigerlei wijze betrokken is geweest bij de bouw van Parkweg 126 van L. Wilod Versprille.

andere bewoners
In het archief heb ik ook het Raadssignaat 1888 bekeken dat het originele exemplaar bevat van het "adres van den heer P. C. L. Swaan en 4 andere bewoners van huizen aan den Parkweg". Het adres d.d. 10 december 1887 is ondertekend door P.C.L. Swaan, L. Wilod Versprille (Lieven Wilod Versprille), M. Coenen, N. Azn (Arnoldus Noorduijn) en Schrek (Marinus Schrek). Vier van de vijf personen worden in reactie 2 genoemd. Vast staat dat zij op 10 december 1887 aan de Parkweg woonden.

Parkweg 128
Het bouwen van het woonhuis op de hoek van de (Lange) Hezelstraat en Parkweg is op 15 oktober 1886 aanbesteed. In De Gelderlander van 3 november 1887 staat een advertentie van "M. Coenen WNzn., in IJZER, STEENKOLEN en GRUIS" waarin gemeld wordt dat hij "van den Bagijnengas naar den Parkweg, hoek Hezelstraat" is verhuisd. Waarschijnlijk woont koopman Martinus Coenen (Tuil 6 december 1816 – Nijmegen 16 januari 1891) met zijn gezin op nummer 4. Hij overlijdt op 74-jarige leeftijd "aan den Parkweg in nummer 86" (bron: overlijdensakte 1891, nr. 39).
Bij de beschrijving van de gevelsteen staat meer informatie over dit hoekpand. Ook Parkweg 128 is aangewezen als gemeentelijk monument.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: