NOVIOMAGUS.NL Stadswandeling i.s.m. RPV Nijmegen - Benedenstad

'Bone and Joint Decade 2000 - 2010'
Om de toenemende ernst en omvang van de problematiek rondom klachten van het bewegingsapparaat mondiaal een halt toe te roepen, is met steun van de Verenigde Naties en de Wereldgezondheidsorganisatie de internationale 'Bone and Joint Decade 2000 - 2010' in het leven geroepen. In navolging van dit internationale initiatief is in Nederland het 'Decennium van het Bewegingsapparaat 2000 - 2010' opgericht waarbij de provincie Gelderland voor het jaar 2003 toonaangevend is.
In het kader hiervan publiceren wij hier, mede op verzoek van, en in samenwerking met de Reumapatiëntenvereniging Nijmegen en de Bechterewpatiëntenvereniging Nijmegen, de door hen uitgezette stadswandeling, speciaal bedoeld voor mensen die wat minder mobiel zijn, zoals rolstoelgebonden mensen en mensen die gebruik maken van een rollator. Ons heuvelachtig stadscentrum met vele obstakels in de vorm van trappen wordt middels deze bijzondere wandeling voor iedereen toegankelijk. De wandeling bestaat uit twee delen: een rondje bovenstad en een rondje benedenstad, elk met een ander vertrekpunt.

 'UW RONDJE BENEDENSTAD' 


Voor de samenstelling maakten we, naast onze eigen bevindingen, gebruik van gegevens van Het Gilde, Noviomagus, VVV Rijk van Nijmegen en de Gemeente Nijmegen, waarvoor wij hen zeer erkentelijk zijn.
De route voert u langs de meest interessante stukjes van het lage deel van de binnenstad en het Waalfront zonder dat u al te veel met klimmen en trappen te maken krijgt. Toch blijft het geen heel gemakkelijke onderneming; u zult misschien meer kinderkopjes tegenkomen dan u lief is.
Maar geen nood, ook hier komt u aan de Waalkade talloze gezellige terrasjes en eetgelegenheden tegen om uit te blazen.
Als u op problemen stuit die wij niet hebben voorzien, laat het ons even weten. Veel plezier!



Startpunt (en eindpunt) is de Hezelstraatparkeergarage aan de Parkweg. Er is een lift, niet al te groot, maar geschikt voor rolstoelers. De uitgang komt uit op de Parkweg die langs het Kronenburgerpark loopt. Ga rechtsaf zodat u het park aan uw linkerzijde houdt. In het park ziet u een toren.

Kronenburgerpark
Het park wordt gedomineerd door de ruim dertig meter hoge Kronenburgertoren, die, omdat hij vroeger in gebruik was als opslagplaats voor buskruit, ook wel bekend is onder de naam 'Kruittoren'. Deze verdedigingstoren werd in 1425-1426 gebouwd als onderdeel van de tweede stadsomwalling.
Op de terugweg kunt u meer van het Kronenburgerpark bekijken.


 

 

Vervolg uw weg over de Parkweg en sla rechtsaf de Lange Hezelstraat in. 

Lange Hezelstraat 
De Lange Hezelstraat is een van de oudste straten van Nijmegen en de enige straat binnen de middeleeuwse omwalling waarvan de historische structuur nog intact is; sloop noch oorlogsgeweld hebben de bebouwing, zoals elders in de benedenstad wel het geval is, verstoord. De wirwar van straatjes en gassen er om heen komt op de een of andere manier steeds weer uit op de ruime Hezelstraat, vanouds een belangrijke Oost-Westverbinding met intensieve handelsactiviteiten en daarmee de eerste Nijmeegse winkelstraat. De Lange Hezelstraat is met 7 rijksmonumenten, 42 gemeentelijke monumenten en 19 beeldbepalende panden onderdeel van het beschermd stadsgezicht. Laat u niet afleiden door de in de loop der tijd ontelbare malen verbouwde winkelpuien op de begane grond, maar kijk naar de rijke historische gevarieerdheid van de gevels boven die puien. In de Hezelstraat bevinden zich ondergronds nog middeleeuwse kelders. Gedurende de komende jaren kunt u getuige zijn van de ontsluiting en heropening van deze eeuwenoude geschiedenis; de Hezelstraat zal bij elk bezoek anders zijn.


Als u aan uw linkerhand de Glashuis(steeg) bereikt gaat u er in. Waar de steeg afbuigt ziet u links een poortje met daarachter een muur, helemaal behangen met vogelnestkasten; als u ze wilt natellen: 65 stuks. Door dit poortje betreedt u het Vogelhofje. Als u al dacht heel wat tuinkabouters te hebben gezien, gaan hier uw ogen pas goed open. Volg het hofje, sla bij de parkeerplaats rechtsaf en u komt via twee onderdoorgangen bij een oude kapel. 

Glashuiskwartier
U bent hier in een stadsgedeelte onder gezamenlijk beheer van de Stichting de Oude Stad, Vrienden van de Sint Jacobskapel en het buurthuis 't Oude Weeshuis. Het glashuiskwartier is momenteel volop in restauratie, waarvan u de verschillende stadia kunt zien. De kapel heeft een tijdlang de vreemde naam Glashuis gedragen omdat het gebouw in het midden van de 17e eeuw een tijdje als glasoven in gebruik was. Een groot succes is de glasblazerij overigens nooit geworden en de kapel heeft haar oorspronkelijke functie als godshuis weer terug gekregen; de naam is echter blijven hangen. De kapel, nu Jacobskapel geheten, was vroeger onderdeel van een veel groter middeleeuws complex dat bekend stond als het Sint Jacobsgasthuis. Dit hospitaalcomplex had tijdens pestepidemieën speciaal de functie van stedelijk pesthuis.
U ziet hier ook 't Oude Weeshuis dat in 1562 werd betrokken. Na de stichting van een nieuw Rooms Katholiek Arme Kinderen Weeshuis in 1638 elders in de benedenstad, werd het in de omgeving aan de Begijnenstraat bestaande Protestants weeshuis, dat alleen voor burgerkinderen was, het Arme Borgeren Kinderen Weeshuis genoemd. Het Oude Weeshuis is in de loop der tijd vrij intact gebleven; het verloor na de oorlog zijn functie als weeshuis en nu zijn er een wijk- en verzorgingscentrum in gevestigd.


Verlaat het Glashuiskwartier, met 't Oude Weeshuis aan uw rechterhand, via de Papengas in de richting van de rivier. Sla rechtsaf de Oude Koningstraat in waarna u een kruising bereikt met links de Korte Brouwerstraat en rechts de Begijnenstraat. In het karakteristieke hoekpand op nummer 48 is een vioolbouwatelier gevestigd. (Als u ook het Arme Borgeren Kinderen Weeshuis wilt bezoeken, hetgeen zeer de moeite waard is, vindt u dat zo'n 50 meter de Begijnenstraat in aan uw rechterhand op nummer 27. Als de parkeerplaats van het als gezondheidscentrum in gebruik zijnde gebouw open is, kunt u daar de oude poort met beeldhouwwerk bewonderen. Kom daarna weer terug op naar kruising van de vioolbouwer). Ga de Korte Brouwerstraat in en u bereikt de Oude Haven (deze straat heet zo omdat zich hier in vroeger tijden een havenkom bevond). Ga rechts en direct daarna bij het pand De Zeemeermin op nummer 108 de tegenovergelegen parkeerplaats op. Volg deze naar rechts en u bevindt zich nu achter een muur die dient als hoogwaterkering als het peil van de rivier stijgt en de Waalkade overstroomt.
Aan uw rechterkant ziet u de Sint Anthonispoort.


Sint Anthonispoort
Molenpoort, Hunnerpoort, Hezelpoort, ooit vormden ze de monumentale toegangen tot de stad. Lang vormden de vestingmuren de middeleeuwse ketenen waarbinnen de stad niet kon groeien. Rond 1880, toen Nijmegen zich eindelijk kon bevrijden uit dit strakke keurslijf en de eeuwenoude stadsmuren werden geslecht, vielen de grote stadspoorten stuk voor stuk ten offer aan de expansiedrift. De kleinere waren geen beter lot beschoren. Aan de Waalkade bleven echter de Sint Anthonispoort en een kleine poort bij het Besiendershuis bewaard. Met de Sint Anthonispoort is onverbrekelijk de naam van Maarten Schenk verbonden. Een gedenksteen herinnert aan het feit dat deze militaire leider hier in 1589 het leven liet. Schenk probeerde de Waalstad via een verrassingsaanval aan de bezetters van destijds (in 1585 was Nijmegen in Spaanse handen gevallen) te ontfutselen. Zijn op de Waalkade begonnen aanval werd echter al op de Lage Markt tot staan gebracht. Schenk en zijn mannen moesten ijlings terug naar hun boten. Hijzelf verdronk daarbij door het gewicht van zijn harnas en werd door de Spanjaarden uit de rivier gevist. Zijn lichaam werd onthoofd en gevierendeeld en de lichaamsdelen hingen ter afschrikking een tijd te pronk aan de diverse stadspoorten om daarna te worden begraven in de Sint Stevenskerk De poort vormde een onderdeel van de ommuring van de stad in de 14eeeuw, maar kreeg pas rond 1600 zijn huidige vorm. Doordat de Waalkade werd opgehoogd en de poort te laag kwam te liggen, raakte hij al in de 17e eeuw buiten gebruik. Pas sinds de restauratie van de dichtgemetselde poort, zo'n 20 jaar geleden, is het weer mogelijk om er doorheen te lopen.


Volg de weg evenwijdig aan de rivier. Waar die aan het eind lichtjes afbuigt steekt u over (ga niet door de opening in de hoogwaterkering links van u) en volg aan de overzijde de lichte helling van Achter de Vischmarkt. Als u bij een onderdoorgang komt met erboven een gevelsteemtje met een eenhoorn gaat u rechtsaf de Vosstraat in; volg deze bij de Lutersche Plaats naar links en steek de Grotestraat over. U bent nu in de Steenstraat, waar u aan de rechterkant een tweetal historisch panden aantreft.

Brouwershuis
Het Brouwershuis heeft een interessante gevel met huiskenmerken en vooral met een mooie latei als opvallend element met het opschrift WIE IN DEN HEER NEEMT SINEN LUST DIE LEEFT IN SINEN STAET GERUST. Het jaartal wekt verwarring omdat het gebouw niet uit de 17e maar uit de 14e eeuw stamt. Het jaar 1621 duidt op een verbouwing waarbij de huidige gevel ontstond.


Besiendershuis
Dit pand uit omstreeks 1525 dankt zijn naam aan de opzichter die de tolgelden van de op de Waal voorbijvarende schepen moest innen, de 'besiender', en die hier zou hebben gewoond. In werkelijkheid heeft er echter nooit een besiender gewoond. Dat zou ook niet veel zin gehad hebben want door de bebouwing destijds aan de Waalkade kon men vanuit het Besiendershuis de Waal niet eens zien. Het laatgotische bouwwerk is opgetrokken in Nederrijnse stijl. Het Besiendershuis is momenteel een woonhuis. In de muur van het pand links naast het Besiendershuis is (speciaal voor u) een spreuk ingemetseld: "Sta stil, wandelaar ……". Schuin tegenover het Besiendershuis, achter een hek en half onder het pand van café Kandinsky (overigens ook een historisch pand), leidt de tweede bewaarde kleine stadspoort van Nijmegen een verscholen bestaan. Van oudsher is dit poortje bekend onder de namen Besienders-, Lossert- of Onze Lieve Vrouwepoortje.


Via de doorkijkjes in de Steenstraat zag u al een hoge muur hoog boven de achterzijde van de oude panden oprijzen. Daar ligt aan de Vleeshouwerstraat het zogenaamde Groene Balkon. Als u de 9 treden van Nijmegens kleinste straatje (zo'n 9 meter lang en 1 meter breed), de Mussengas rechts naast het Besiendershuis, kunt overwinnen, heeft u er een goed zicht op.

Groene Balkon
Al voor de Tweede Wereldoorlog had men plannen om de grotendeels verkrotte benedenstad af te breken. Na de oorlog werden de plannen weer tevoorschijn gehaald. Het Groene Balkonplan uit 1940 voorzag in de aanleg van een grote keermuur die de hoogteverschillen in de benedenstad moest overbruggen. Omdat het plan zeer omstreden was, werd het maar gedeeltelijk uitgevoerd. Desondanks verloor dit deel van de benedenstad met deze acht meter hoge muur zijn typische karakter van steile straatjes met schilderachtige doorkijkjes. Dit verlies is later enigszins hersteld met de doorbraak van de Veerpoorttrappen naar de hogergelegen Lindenberg. 

Verlaat nu de Steenstraat door de opening in de hoogwaterkering tegenover het Besiendershuis (U moet hierbij wel een drempel over; als dat niet lukt, ga dan terug naar de Grotestraat waar u een rolstoelafrit vindt) en u bent op de juiste plaats om even wat gas terug te nemen: de terrasjes aan de Waalkade…… 

Waalkade
Al tijdens de Middeleeuwen was de Waaloever een centrum van grote activiteit, hetgeen niet altijd even probleemloos verliep; de rivier liet bij tijd en wijle zien wie de baas was en men had dan de handen vol om het hoogwater min of meer te keren. Nu nog is een deel van de benedenstad slechts hoogwatervrij dankzij de gebouwde hoogwaterkering. Om droge voeten te houden moeten de doorgangen in deze keermuur bij dreigend hoogwater worden afgesloten. Het loopgebied voor de café's ligt, gescheiden door trappen, op een hoger niveau dan de Waalkade maar is niet hoogwatervrij. De gevels van de gebouwen maken op een aantal plaatsen deel uit van de hoogwaterkering en moeten bij hoogwater dan ook in aller ijl worden voorzien van waterkerende voorzieningen. Kom eens een keer terug als het écht hoogwater is; vanuit de café's, die dan alleen vanaf de Steenstraat toegankelijk zijn, heeft u dan een uniek zicht op de rivier.


Als u genoeg heeft van de terrassen en de bedrijvigheid op de rivier, volgt u de Waalkade terug richting de Spoorbrug (rolstoelafrit bij de Grotestraat), deze keer aan de buitenzijde van de keermuur. Bij de kleine rotonde gaat u nu wél door de opening in de hoogwaterkering (let op de sponningen in de zijkanten van de doorgangen; overal waar de keermuur wordt onderbroken zijn zulke sponningen opgenomen. Bij dreigend hoogwater worden hierin houten balken en schotten geplaatst en wordt de ruimte ertussen opgevuld met paardenmest. Wonderlijk dat zo'n oud beproefd middel nog steeds het beste blijkt te voldoen). U bent nu op de Lage Markt.

De Lage Markt
De Lage Markt behoort tot de straten die hier hun oude historische sfeer grotendeels hebben kunnen behouden. Veel van de gebouwen gaan in aanleg terug tot de 16e eeuw. Zo passeert u Wijmpje's Bistro aan uw rechterhand in een 17e eeuws pand. Rechts daarvan ziet u weer de Sint Anthonispoort, nu van de andere kant. Ook van deze zijde is het duidelijk dat het straatniveau inmiddels veel hoger ligt dan in de tijd toen de stadspoort nog in gebruik was. Aan uw linkerhand ziet u een hoekpand met een olifantje hoog aan de gevel als teken dat hier destijds een winkel in koloniale waren was gevestigd. Nu kunt u er, vooral 's maandags, hedendaagse bronsgieters aan het werk zien. Interessant zijn ook de gevelstenen die in dit deel van de stad volop aanwezig zijn en veel zeggen over het verleden, zoals die van het pand Lage Markt 60, waarop duidelijk wordt hoe hoog de Waal in het verleden soms kwam. Interessant is ook de tekst op de gevelsteen van Lage Markt 59: "paX et qVIes VsqVeqVaqVe hVIC DoMVI" (Vrede en rust voor dit huis te allen tijde) vormt een chronogram, een tijdvers. Als de hoofdletters als Romeinse cijfers worden gelezen komt u, als u ze optelt, tot 1648, het jaar van de Vrede van Munster.


Tegenover Lage Markt 3, galerie Marzee, gaat u links de Vinkegas in, steekt de Lange Brouwerstraat over en volgt de Kabelgas tot u op de Ganzenheuvel komt.

De Sint Stevenskerk heeft u in de doorkijkjes in de benedenstad vast al een aantal keren gezien. Vanaf de Ganzenheuvel wordt pas goed duidelijk hoe hoog de kerk letterlijk boven de omringende bebouwing 'uittorent'.

Na een laatste blik op de Sint Steven gaat u rechts de Lange Hezelstraat in (niet links de Stikke Hezelstraat want u zou er dan spoedig achter komen dat 'stik' Nimweegs is voor 'steil', en dat proberen we al uren te vermijden) tot u aan uw rechterhand de Glashuis steeg ziet, waar u aan uw verkenning van de oude benedenstad begon. Als u nu links de Pijkestraat in kijkt ziet u de Hezelstraatparkeergarage al liggen en zit uw stadsrondgang er op. Wij hopen dat u heeft genoten bij het in de praktijk brengen van uw 'Vrijheid van Bewegen'.

Als u nu echter nog genoeg tijd en energie over hebt ligt het Kronenburgerpark voor u open. Loop dan rechtdoor tot het eind van de Lange Hezelstraat, steek schuin over voor de viskraam langs en ga dan linksaf het Kronenburgerpark in en weer rechtsaf langs het water. Houd er rekening mee dat de hoogteverschillen in het park groot zijn; afhankelijk van uw mogelijkheden kunt u een groter of kleiner deel van het park 'nemen'

Het Kronenburgerpark
Eind 19e eeuw had de oude vestingstad Nijmegen aan stadstorens, rondelen etc. geen gebrek. Bij de aanleg van het park werd dan ook niet alleen doelbewust gebruik gemaakt van de aanwezige hoogteverschillen, maar ook van de bewaard gebleven historische onderdelen van de oude vesting. Zo werden de Kruittoren, het rondeel De Roomse Voet, de Sint Jacobstoren en de verbindende muurfragmenten opgenomen in de romantische opzet. De stinkende, meestal droogvallende gracht onderging een metamorfose en keerde als grote vijver met waterpartij terug. Ook kreeg het park een hertenkamp en later een grote volière. Behalve als rustpunt in de stad doet het Kronenburgerpark ook nog dienst als waterwingebied en u vindt er een grote verscheidenheid aan bomen, variërend van de zwarte den tot de zilverlinde. De Kronenburgertoren, gebouwd in 1426, zag u al aan het begin van uw rondgang. Zuidelijk van de toren zijn de muren van later datum (16de eeuw). Eerst staat daar het rondeel De Roomse Voet. Nog eens 100 meter verderop ligt de Sint-Jacobstoren. Bovenop dit bolwerk stond eens de Sint Jacobsmolen. Deze vormde destijds een groot probleem, want de aanwezigheid van de bouwvallige molen op de Sint Jacobstoren verpestte volgens het stadsbestuur de allure van het nieuwe park. Pas na een langdurig proces tegen de molenaar kon de molen worden onteigend en gesloopt. De molen kreeg dan ook de bijnaam 'Sans-souci', naar het gerechtelijke duel tussen Frederik de Grote en een andere molenaar bij de bouw van het koninklijk lustslot in Potsdam.


Zorg dat u het park weer uitkomt waar u er in ging, sla nu rechtsaf de Parkweg in naar de Hezelstraatgarage waar u aan de rond'wandeling' begon en uw 'rondje benedenstad' zit er nu echt op. Kom een andere keer nog eens terug voor een minstens zo interessant 'rondje bovenstad' vanuit de parkeergarage onder het Kelfkensbos. Voor mensen die de twee stadswandelingen op een dag willen combineren en eventueel aansluitend willen lopen zijn er twee mogelijke verbindingen. Vanaf de Lange Hezelstraat kunt u op de Ganzenheuvel, bij de Stikke Hezelstraat, rechtsaf de Houtstraat opgaan. Op de eerstkomende kruising gaat u linksaf de Augustijnenstraat omhoog en komt u uit op de Grote Markt. Een tweede verbinding tussen de twee stadswandelingen vormt de Voerweg. Dit is de weg die vanaf de Waalkade licht omhoog loopt richting Waalbrug. U houdt deze weg rechts aan, gaat onder het bruggetje door dat het Kelfkensbos met het Valkhofpark verbindt en komt boven uit bij het gevleugelde spoorwegmonument aan de rand van het Kelkensbos - Valkhofpark.

Wij hopen dat u van deze wandeling heeft genoten. Mocht u meer willen weten en zien van al hetgeen Nijmegen te bieden heeft, dan nodigen wij u van harte uit nogmaals een bezoek te brengen aan onze website WWW.NOVIOMAGUS.NL Met de regelmatige updates vindt u er altijd weer wat nieuws. Mocht u na de wandeling opmerkingen of suggesties hebben: wij houden ons daar van harte voor aanbevolen. Wilt u onze website ondersteunen? U kunt uw bijdrage storten op giro 9441156 t.n.v. Stichting Noviomagus.nl te Nijmegen o.v.v. Noviomagus Stadswandeling. Niet-internetters kunnen hun reacties sturen aan: Stichting Noviomagus.nl, Jacob Canisstraat 55, 6521 HJ Nijmegen.

Bedankt voor uw deelname!

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: