NOVIOMAGUS.NL Stadswandeling i.s.m. RPV Nijmegen - Bovenstad

'Bone and Joint Decade 2000 - 2010'
Om de toenemende ernst en omvang van de problematiek rondom klachten van het bewegingsapparaat mondiaal een halt toe te roepen, is met steun van de Verenigde Naties en de Wereldgezondheidsorganisatie de internationale 'Bone and Joint Decade 2000 - 2010' in het leven geroepen. In navolging van dit internationale initiatief is in Nederland het 'Decennium van het Bewegingsapparaat 2000 - 2010' opgericht waarbij de provincie Gelderland voor het jaar 2003 toonaangevend is.
In het kader hiervan publiceren wij hier, mede op verzoek van, en in samenwerking met de Reumapatiëntenvereniging Nijmegen en de Bechterewpatiëntenvereniging Nijmegen, de door hen uitgezette stadswandeling, speciaal bedoeld voor mensen die wat minder mobiel zijn, zoals rolstoelgebonden mensen en mensen die gebruik maken van een rollator. Ons heuvelachtig stadscentrum met vele obstakels in de vorm van trappen wordt middels deze bijzondere wandeling voor iedereen toegankelijk. De wandeling bestaat uit twee delen: een rondje bovenstad en een rondje benedenstad, elk met een ander vertrekpunt.

 'UW RONDJE BOVENSTAD' 


Voor de samenstelling maakten we, naast onze eigen bevindingen, gebruik van gegevens van Het Gilde, Noviomagus, VVV Rijk van Nijmegen en de Gemeente Nijmegen, waarvoor wij hen zeer erkentelijk zijn.
De route voert u langs de meest interessante stukjes van het hoge deel van de binnenstad zonder dat u al te veel met klimmen en trappen te maken krijgt. Toch blijft het geen heel gemakkelijke onderneming; u zult misschien meer kinderkopjes tegenkomen dan u lief is. Maar geen nood, u komt talloze gezellige terrasjes en eetgelegenheden tegen om uit te blazen, dus maak er gerust een gezellige dag van.
Als u op problemen stuit die wij niet hebben voorzien, laat het ons even weten. Veel plezier!

 


Startpunt (en eindpunt) is de parkeergarage onder het Kelfkensbos. De lift brengt u naar het niveau -1. Van hier kunt u met de roltrap naar het straatniveau voor het Museum Het Valkhof. Rolstoelers nemen hier de uitgang naar de Voerweg om, steeds links aanhoudend, ook bij het Museum uit te komen. Ga vlak voor de ingang van het Museum links omhoog naar de Belvédère; het is een aardige helling, maar het uitzicht loont beslist de moeite (als u de helling naar de Belvédère niet ziet zitten is er later de gelegenheid, vanaf de balustrade in het Valkhofpark, van net zo'n uitzicht te genieten).

Belvédère
De Belvédère was oorspronkelijk een waltoren van de in de 15e eeuw aangelegde nieuwe stadsmuur. Een deel van deze stadsmuur is nog te zien in het Hunnerpark. In de Gouden Eeuw werd de toren vernieuwd en vergroot, waarbij het gebouw zijn huidige vorm in renaissancestijl kreeg en de balustrade op het dak en de gevelsteen met het stadswapen boven de ingang werden toegevoegd. Later verloor de toren zijn verdedigingsfunctie en werd gebruikt als herensociëteit van het stadsbestuur en ontvangstruimte voor hoog bezoek.
Zoals de naam al zegt (belvédère betekent mooi uitzicht) heeft u van hieraf een schitterend uitzicht op de overzijde van de Waal en de Waalbrug. Deze brug, gebouwd in 1936, was lang de grootste overspanning van Europa en is in de Tweede Wereldoorlog zwaar bevochten. De geallieerde bevrijdingsoperatie Market Garden kon nog gebruik maken van deze brug, maar de volgende brug bij Arnhem was letterlijk de 'Brug te Ver'. Op het gazon beneden u is, aangeplant in bloemen, het gemeentewapen van de stad Nijmegen te zien. Tegenwoordig is in de Belvédère een restaurant gevestigd.


Ga weer terug naar het plein voor het Museum (overigens ook zeer de moeite waard om eens een keertje van binnen te bekijken. In het speelse interieur met zeer verrassende ruimtes herbergt het museum een schat aan voorwerpen en kunst; van de prachtige collectie Romeinse archeologie, via de verzameling oude kunst tot grote schilderijen behorend tot de Pop Art en het hedendaags Expressionisme) en vervolg uw weg aan de rechterkant van het plein tot aan de stalen brug over de Voerweg. Boven de toegangspoort van de brug vindt u de namen van het stuwende drietal achter de stadsuitleg van Nijmegen. U gaat hier de brug over en een lichte helling brengt u een park in.

Valkhof
Het Valkhof is Nijmegens oudste nog bestaande park. Onmiddellijk na de sloop van de burcht ontstond op de historische heuvel een wandelplaats van allure.
In dit Valkhofpark bent u op een door de eeuwen heen beroemd stukje Nijmegen. Rond het begin van de jaartelling stichtten de Romeinen hier hun Oppidum Batavorum, tot de 4e eeuw was het een Romeinse militaire versterking en in de 8e eeuw had Karel de Grote er zijn burcht. Deze werd door onder andere de Rooms-Duitse keizers tot bijna 1800 gebruikt en uitgebreid. Er staan op het Valkhof twee oude bouwsels; als u bedenkt dat deze beide ooit deel uitmaakten van de burcht, heeft u een idee hoe groot het oppervlak was dat deze besloeg.


Ga rechtdoor en u ziet aan uw rechterhand een ruïne.

Barbarossa-ruïne
Officieel wordt deze ruïne, in de vorm van een halfronde tufstenen apsis, gevormd door de overblijfselen van de Sint Maartenskapel. Deze was een onderdeel van het deel van de burcht dat keizer Frederik Barbarossa in de 12e eeuw op het Valkhof liet bouwen; vandaar de benaming Barbarossa-ruïne. 
Toen de burcht rond 1800 werd afgebroken, is de kapel door protesten van de burgerij gered.


U volgt het pad links naar een kapel

Sint Nicolaaskapel
Dit is een van de oudste stenen gebouwen van Nederland en in ieder geval het oudste van Nijmegen. Deze kapel wordt ook wel abusievelijk Karolingische kapel genoemd omdat een tijd lang werd aangenomen dat zij gebouwd werd in de tijd van Karel de Grote. De kapel werd echter omstreeks 1030, eeuwen na Karel de Grote, gebouwd en werd gewijd aan de heilige Nicolaas. De plattegrond van het gebouw heeft de vorm van een achthoek, aan de buitenkant vormt die zelfs een zestienhoek, en is daarmee een zeldzaam voorbeeld van Byzantijnse bouw in Nederland. Ook deze kapel is, net al de Barbarossa-ruïne, door protesten van de burgerij gered toen de burcht werd afgebroken. Het behoud van beide historische bouwwerken is het oudste voorbeeld van acties inzake monumentenzorg in deze stad. Als u het panorama vanaf de Belvédère heeft gemist is hier uw herkansing. Vanaf de balustrade heeft u een schitterend uitzicht op de overzijde van de Waal en de Waalbrug. Als u het uitzicht vanaf de Belvédère hebt gemist nog even het volgende: Deze brug, gebouwd in 1936, was lang de grootste overspanning van Europa en is in de Tweede Wereldoorlog zwaar bevochten. De geallieerde bevrijdingsoperatie Market Garden kon nog gebruik maken van deze brug, maar de volgende brug bij Arnhem was letterlijk de 'Brug te Ver'.

Ga van hieruit niet de trappen af maar verder, het park aan uw linkerhand houdend, naar de uitgang van het park. Door de poort komend ziet u een gevleugeld monument.

Spoorwegmonument
Ter ere van het tot stand komen van de spoorwegverbinding tussen Nijmegen en het Duitse Kleef, werd in 1884 dit monument in renaissancestijl opgericht. Het is daarmee een van de oudste beelden in Nijmegen.
Overigens is het in zink uitgevoerde beeld een replica van een oorspronkelijke stenen beeldhouwwerk in Duitsland.


 

 

Ga verder in de richting van op de borden aangegeven Eiermarktgarage. Ook het volgende bord Eiermarktgarage volgt u (linksaf) waarna u rechtdoor door een smal straatje de brede Burchtstraat bereikt; ga deze rechtsafslaand in. Aan de overkant ziet u de nieuwe Marikenstraat, maar die bewaren we voor later. Na zo'n 50 meter ziet u links het Stadhuis met rechts daarvan de Gedeputeerdenpoort.

Stadhuis
In 1382 is er voor het eerst sprake van een stadhuis op deze locatie. De vorm die het nu heeft stamt uit 1554. Het werd ontworpen door dezelfde bouwmeester die al eerder de Latijnse School (die ziet u verderop nog) had gebouwd. Destijds was het een zeer modern gebouw. Kort na het einde van de Middeleeuwen gebouwd, vertoont het stadhuis nog enkele laatgotische kenmerken, waaronder de trapgevels. De beeldhouwwerken aan de voorgevel zijn echter kenmerkend voor de vroege renaissance. De poort rechts naast het Stadhuis is de Gedeputeerdenpoort. Deze gaf toegang tot de Gedeputeerdenplaats met de vergaderkamers van de gedeputeerden. Nu zijn op de binnenplaats (die meestal vrij toegankelijk is) een aantal gevelstenen uit de vroegere stadspoorten te bezichtigen die in de muren zijn ingemetseld. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd het oudste deel van het stadhuis door brand verwoest waarna alleen de buitenmuren nog overeind stonden. Tussen 1950 en 1953 is het grondig gerestaureerd, waarbij ook het interieur geheel werd aangepast. In 1982 kwam het nieuwe gedeelte van het stadhuis gereed. In het oude deel hangt een unieke collectie wandtapijten uit de zeventiende eeuw. Tijdens het bombardement lagen deze ter restauratie buiten de stad opgeslagen, waardoor ze gespaard zijn gebleven.


Volg de Burchtstraat verder tot de kruising met de Broerstraat en Grotestraat.

Blauwe steen
Precies op deze kruising is een grijze steen (van zg. blauw hardsteen) in de bestrating opgenomen.
De twee stadsassen die elkaar hier snijden verdelen de binnenstad in vier historische kwartieren.
Op deze 'blauwe' steen werden lange tijd de openbare executies uitgevoerd tot meerdere lering ende vermaak van de burgerij.

Volg de Burchtstraat richting het plein en de kerktoren. 

Grote Markt
Met de Sint Stevenskerk boven alles uit torenend, ziet u rechts van u het Waaggebouw en aan de overzijde de zogenaamde Kerkboog. Er voor staat het beeld van Mariken van Nieumeghen, van het gelijknamige middeleeuws mirakelstuk. Mariken staat hier gescheiden van Moenen, de duivel door wie zij zich liet verleiden. Als straf daarvoor kreeg zij vijf zware ringen rond haar hals geklonken, die er pas afgingen als haar zonden waren vergeven. Die vergeving kreeg ze uiteindelijk na zeven jaren boetedoening op de Grote Markt en de ringen ziet u terug op het paaltje dat de steeg naast café Marktzicht afsluit; deze steeg draagt, hoe kan het anders, de oude naam Vijfringengas.

Maar eerst gaan we even een stukje rechtsaf direct langs het Waaggebouw richting Kannenmarkt en vervolgens rechtsaf naar de Korenmarkt om de Commanderie van Sint Jan te bezoeken (en wellicht een biertje te pakken in de stadsbrouwerij 'De Hemel'

Commanderie van Sint Jan
De Commanderie van Sint Jan aan de Franse Plaats werd in de 12e eeuw als een gasthuis voor pelgrims gesticht en is daarmee, na de Sint Nicolaaskapel, het op één na oudste gebouw van Nijmegen. Van de 13e tot en met de 17e eeuw was het eigendom van de kloosterorde der Johannieter Ridders ofwel 'De broeders van de orde van Sint Johannes de Doper van het Hospitaal te Jeruzalem'. De leiding van deze orde lag bij een zogenaamde Commandeur; zo kreeg de Commanderie zijn naam. Nadien werd het complex een tijdje gebruikt door de Kwartierlijke Academie, de voorloper van de universiteit. Deze hogeschool hield nog geen kwart eeuw stand, want in 1678 werd hij op last van de Franse bezetters gesloten. Daarna deed het gebouw tot het eind van de oorlog dienst als kerk voor de Waalse gemeente (vandaar de naam Franse Plaats). Na het bombardement bleef er niet veel van over. De ruïne was een tijd zeer populair onder de studenten als bohémien wijnhuis, hetgeen het gebouw redde van de totale sloop. Met een ingrijpende reconstructie werd het gebouw zo veel mogelijk in oorspronkelijke staat herbouwd. Totdat in 1998 de collectie verhuisde naar het nieuwe Museum Het Valkhof, was in het gebouw het Gemeentemuseum ondergebracht. Tegenwoordig vindt u er onder meer de Museum Brouwerij De Hemel annex proeflokaal

Ga terug naar de Grote Markt

Waaggebouw
Het Waaggebouw kwam gereed in 1613 en is gebouwd in de Hollandse renaissancestijl. Op de begane grond waren de stadswaag en de vleeshal, ofwel het gemeentelijk slachthuis. De grote poorten opzij en achter dienden om de kooplui met hun karren toegang te geven. De bovenverdieping was het domein van de militaire hoofdwacht. Het steegje naast de Waag heet dan ook niet voor niets 'Achter de Hoofdwacht'. Onder de bordestrap bevonden zich aanvankelijk nog twee kleine bedrijfswoningen. De Waag heeft ook nog een tijd gefungeerd als hoofdbureau van politie. Het waaggebouw is aan de buitenzijde rijk versierd met mooie natuursteenelementen. De zwartrode luiken om de glas-in-loodramen komt u bij veel oude Nijmeegse gebouwen tegen: het zijn de gemeentelijke kleuren van Nijmegen.


Kerkboog
In de Middeleeuwen bestond bijna de gehele westgevel van de Grote Markt uit de 'Laeckenhal', in die tijd het centrum van de textielhandel, met voor de handel een open zuilengalerij op de begane grond die pas later werd dichtgebouwd. Eind 16e eeuw werd het gebouw in verschillende panden opgedeeld en in het midden doorgebroken. De bovenbouw werd, net als het Waaggebouw, uitgevoerd in Hollandse renaissancestijl in met natuursteenelementen versierde baksteen. Naast de onderdoorgang werd een torentje met wenteltrap gebouwd, toegang gevend tot de verdieping erboven, waar de chirurgijns hun snijkamer hadden. Deze chirurgijnskamer zou nog twee eeuwen als zodanig in gebruik blijven. Daarna kreeg hij verschillende bestemmingen. Nu is het een woonhuis. Geheel rechts ligt De Blaauwe Hand, ontstaan toen de oude lakenhal werd opgedeeld in verschillende panden. Sinds 1860 een dranklokaal, is dit het oudste café van Nijmegen. De naam dankt het aan de blauw gekleurde handen van de lakenververs van de Laeckenhal, die destijds het café bezochten (door het verven met indigo, waarmee nu nog spijkerbroeken worden geverfd).
Eind 19e eeuw werd de Kerkboog gerestaureerd en in 1955 werd het gebouw voor het laatst grondig opgeknapt.


Ga onder de kerkboog door en u bent op het Sint Stevenskerkhof; aan uw linkerhand ziet u de Latijnse School.

Latijnse school 
Al in 1310 stond er aan het Sint Stevenskerkhof een Latijnse school die in de 16e eeuw werd vervangen door het huidige bouwwerk. Het stamt uit het begin van de Renaissance, maar vertoont nog kenmerken van de late gotiek. Aan de voorgevel zijn veel details te zien. Zo is boven de hoofdingang het stadswapen te zien en op de natuurstenen lijst tussen begane grond en eerste verdieping zijn in het Latijn de Tien Geboden te lezen met daarboven de twaalf apostelen. De Latijnse school bleef bestaan tot 1842, toen hij werd omgezet in een gymnasium. Later bood het gebouw achtereenvolgens onderdak aan een muziekschool, het politiebureau, de Gemeentelijke Arbeidsbeurs en de Armenraad en raakte ondertussen steeds verder in verval. In de jaren zeventig van de vorige eeuw werd de Latijnse school geheel gerenoveerd. Momenteel is in het gebouw een architectenbureau gevestigd.


Sint Stevenskerk 
Aan de Sint Stevenskerk, gewijd aan de eerste christelijke martelaar Stephanus, is gebouwd en verbouwd vanaf de jaren vijftig van de 13e eeuw tot de vijftiger jaren van de 20e eeuw. Met de bouw van de eerste kerk op een heuvel aan de toen meest westelijke stadsrand werd rond 1250 begonnen. Aanvankelijk werd met zware muren en ronde bogen gebouwd in Romaanse stijl, maar toen de kerk zo'n halve eeuw later gereed kwam, was hij inmiddels uitgebreid tot kruisbasiliek en had een meer gotisch karakter gekregen. Omstreeks 1326 kreeg de Sint Stevenskerk pas een toren en het bouwwerk is daarna vele malen verbouwd en vergroot. Sinds 1810 is de kerk eigendom van de Hervormde Gemeente. Bij het geallieerde bombardement in 1944 werd de kerk zo zwaar beschadigd dat overwogen werd om de restanten te slopen, maar gelukkig werd uiteindelijk besloten tot een ingrijpende restauratie, die 20 jaar in beslag nam en de kerk terugbracht naar een staat, zoals hij er in de 17e eeuw heeft uitgezien. Tegenover het indrukwekkende kerkportaal, boven aan de trappen rechts naast de Latijnse School, staat een beeld van Moenen, de duivel die Mariken van Nieumeghen verleidde. Het zal u niet verbazen dat hij met zijn rug naar de kerk zit.


Als u met uw rug naar de Latijnse school staat, zou u links naar beneden helemaal rond de kerk kunnen gaan, maar bedenk dat u iedere meter die u naar beneden gaat, ook weer omhoog moet. Verstandiger is dan ook naar rechts om de kerk heen te gaan tot u in een smalle steeg terechtkomt met aan uw linkerhand de Sint Stevenskerk en aan uw rechterhand de zogenaamde kanunnikenhuisjes.

Kanunnikenhuisjes
Bij de Sint Stevenskerk werd in de 15e eeuw een aantal huisjes gebouwd voor de kanunniken die aan de kerk waren verbonden. In de loop der eeuwen werden deze kanunnikenhuisjes talloze keren verbouwd voor allerlei bestemmingen, waaronder die van pakhuis, en er was weinig anders van over dan krotten. Daarom weten we niet precies hoe ze er oorspronkelijk hebben uitgezien. In plaats van ze te restaureren werden ze daarom in de jaren zestig afgebroken en geheel opnieuw in oude stijl opgebouwd, zodoende een indruk gevend van de oorspronkelijke toestand.


Ga terug naar de Grote Markt onder de Kerkboog door en ga weer de Burchtstraat in. Volg deze tot u zo'n 50 meter na het Stadhuis rechtsaf slaat de Marikenstraat in. U kunt het beste het bovenste niveau volgen, maar als u het onderste niveau volgt kunt u aan het eind ook met een ruime lift terug naar boven.

Marikenstraat
Bij het ontwerp van deze winkelstraat, genoemd naar Mariken van Nieumeghen, heeft men het niveauverschil tussen de Burchtstraat en het Mariënburg benut om de winkelstraat twee niveaus te geven. Aan de rechterzijde is de straatwand onderbroken door een pleintje, waar onder de bomen een schommel staat. Het is een gedenkteken voor de slachtoffers van de toen hier aanwezige school die vielen bij het bombardement op de stad in 1944. Hier is tevens een toegang tot het stadhuis. Door haar bijzondere opzet heeft de Marikenstraat een Europese prijs voor kleinschalige winkelcentra gewonnen.


Aan het eind van de Marikenstraat blijft u aan de linkerzijde. U komt dan uit op een verhoogd plein met recht voor u het Arsenaal.

Arsenaal
Het bouwwerk is begin 19e eeuw gebouwd voor de opslag van wapens en buskruit, een zogenoemd Arsenaal. Oorspronkelijk was het gebouw verbonden met de Mariënburgkapel, hetgeen aan deze kapel nog te zien is. Er zijn vergevorderde plannen om de Marikenstraat dwars door het Arsenaal heen te verbinden met de daarachter gelegen Mariënburg- en Molenpoortwinkelpassages, waarbij het karakter van het gebouw niet verloren mag gaan. Tot voor kort was het Nijmeegs gemeentearchief gevestigd in het Arsenaal.


Midden op het plein staat de Mariënburgkapel.

Mariënburgkapel 
Toen deze kapel rond 1430 werd gebouwd als onderdeel van een kloostercomplex, was dat nog buiten de stadsmuren. Pas een kleine 40 jaar later werd dit kloostercomplex binnen de muren opgenomen, maar het bleef nog enkele eeuwen afgezonderd van de drukke binnenstad. De Mariënburgkapel is een dubbelkerk: het westelijke deel van de kapel heeft twee verdiepingen. Beneden konden de leken de bijeenkomsten volgen, daarboven stond het nonnenkoor. Zodoende konden de zusters en leken elkaar niet zien.
De kapel heeft niet lang als zodanig dienst gedaan. Het middeleeuwse bouwwerk heeft in de loop der tijd onder andere dienst gedaan als kazerne, toneelzaal, opslagplaats en katoen- en garenspinnerij.
Het vervallen gebouw werd in 1910 gerestaureerd en kwam toen pas helemaal vrij te staan.


Ga nu met de Mariënburgkapel aan uw rechterhand aan het eind onder een poortgebouw door.
Sla dan linksaf naar de Burchtstraat. Als u daar aankomt, ga dan rechtsaf en u komt weer bij het plein voor het Valkhofmuseum en dus weer aan het begin van de stadswandeling.
Wij hopen dat u heeft genoten bij het in de praktijk brengen van uw 'Vrijheid van Bewegen'.

Mocht u nog energie over hebben, dan is een kort bezoekje aan het Hunnerpark niet verkeerd. U gaat het Valkhofmuseum voorbij en passeert het oude Poortwachtershuys, nu een restaurant, met een waterpomp uit 1747. Na dit gebouw ziet u het Hunnerpark met aan uw linkerhand een gedeelte van de oude stadsmuur. Wat verder staat een kiosk.

Tramwachthuisje
Deze kiosk, begin 1900 gebouwd, was oorspronkelijk een wachthuisje voor de tram die vanuit het park naar Beek en Berg en Dal reed. Bij het opheffen van de tramlijn werd het wachthuisje verbouwd tot kiosk.


Neem dezelfde weg terug naar het Kelfkensbos en uw 'bovenstadswandeling' zit er nu echt op.
Kom een andere keer nog eens terug voor een minstens zo interessant 'rondje benedenstad' vanuit de Hezelstraatparkeergarage. Voor mensen die de twee stadswandelingen op een dag willen combineren en eventueel aansluitend willen lopen zijn er twee mogelijke verbindingen. Vanaf de Grote Markt kunt u de Augustijnenstraat licht naar beneden afgaan en dan de eerste rechts, de Houtstraat nemen. U komt dan uit op de kruising Lange Hezelstraat-Stikke Hezelstraat. Een tweede verbinding tussen de twee stadswandelingen vormt de Voerweg. Dit is de weg die vanaf het gevleugelde spoorwegmonument bij het Valkhof-Kelfkensbosch naar beneden loopt, onder het bruggetje door dat het Kelfkensbos met het Valkhofpark verbindt. Beneden aan de Voerweg komt u uit op de Waalkade.

Wij hopen dat u van deze wandeling heeft genoten. Mocht u meer willen weten en zien van al hetgeen Nijmegen te bieden heeft, dan nodigen wij u van harte uit nogmaals een bezoek te brengen aan onze website WWW.NOVIOMAGUS.NL Met de regelmatige updates vindt u er altijd weer wat nieuws. Mocht u na de wandeling opmerkingen of suggesties hebben: wij houden ons daar van harte voor aanbevolen. Wilt u onze website ondersteunen? U kunt uw bijdrage storten op giro 9441156 t.n.v. Stichting Noviomagus.nl te Nijmegen o.v.v. Noviomagus Stadswandeling. Niet-internetters kunnen hun reacties sturen aan: Stichting Noviomagus.nl, Jacob Canisstraat 55, 6521 HJ Nijmegen.

Bedankt voor uw deelname!

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: