Boerderij van de maand april 2003

Boerderij van de maand april 2003: 

Kerkstraat 115/121



Hees is van oorsprong een agrarisch dorp en hoewel het in de jaren '50 en '60 zowat werd opgeslokt door het sterk groeiende Nijmegen, heeft het een groot deel van zijn landelijke karakter behouden. Hees is door parken, weilanden en sportterreinen gescheiden van de stad en aan de Schependomlaan, Bredestraat en Kerkstraat zijn statige landhuizen en oude boerderijen te vinden.


Een bijzonder oude boerderij, die in twee woningen is opgedeeld, staat aan de zuidzijde van de Kerkstraat. De ijzeren muurankers in de voorgevel zijn zo vormgegeven dat ze samen het bouwjaar aangeven: A VD 1736. Waar de letters A VD voor staan, is niet bekend bij mevrouw Peters, die in het rechter gedeelte van de vroegere boerderij woont.*
Mevrouw Peters komt oorspronkelijk uit Brakkenstein. Ze trouwde ruim 50 jaar geleden en verhuisde toen naar de boerderij in Hees, die al eeuwenlang van de familie van haar echtgenoot was geweest en waar haar man was opgegroeid. Hij heeft haar dan ook veel verteld over de geschiedenis van de boerderij. Elf jaar geleden is haar man - met wie ze 40 jaar was getrouwd - overleden en nu woont ze met haar dochter in het grote huis.
Kerkstraat 115/121 werd gebouwd als een zogenaamde T-boerderij, waarbij de schuur dwars op het woonhuis stond. Mevrouw Peters vertelt dat de schuur echter al was afgebroken toen zij er kwam wonen. Ze doet de achterdeur open en laat de grote tuin zien. 'Waar het gras ligt, was vroeger de stal. Daar stonden de koeien en paarden. Dit was namelijk een melkveehouderij.' Bij het bedrijf hoorde een groot stuk land, dat direct achter de boerderij lag en ongeveer doorliep tot waar nu basisschool De Lanteerne staat. Naast het melkvee had de familie Peters ook een groentetuin, die niet alleen voor eigen gebruik was, maar vooral voor de verkoop op de markt.
De heer Peters was van plan om het bedrijf van zijn ouders voort te zetten, maar de gemeente wilde de grond achter de boerderij hebben. De grond werd onteigend en de gemeente ging voor hem op zoek naar ander werk. 'Ze hebben hem toen een baan bij de plantsoenendienst gegeven. Hij heeft daarna nog lang als parkwachter gewerkt in de Goffert. Dat had je toen nog, een parkwachter.' Mevrouw Peters wijst naar een foto aan de muur: 'Hij had zelfs een eigen uniform.'
Zo'n 33 jaar geleden werden achter de vroegere boerderij huizen gebouwd. Mevrouw Peters heeft daar nooit zo mee gezeten: 'Wanneer je ouder wordt, weet je ook niet meer wat je met zoveel grond aanmoet. Bovendien is er nu nog genoeg vrijheid, niemand kan zo in onze tuin kijken.'

Het voorhuis van de boerderij, dat grotendeels nog in oude staat verkeert, heeft volgens mevrouw Peters altijd uit twee woningen bestaan. Zij zelf bewoont de grootste woning. Hij wordt in tween gedeeld door een gangpad. Links daarvan ligt de woonkamer, waar een enorme schouw de aandacht trekt. 'Die is al heel oud. Aan de andere kant van de muur, bij de buren, staat er ook zo een. Vroeger werd gezegd dat de schouw z groot was, dat een paard zich erin zou kunnen keren!' Een grote haard is overigens geen overbodige luxe, want de muren van het huis zijn maar n steen dik en er is geen dubbel glas. Ook centrale verwarming ontbreekt. De oude balken van het plafond zijn achter gipsplaten verdwenen, evenals de zijmuren. 'Verder hebben we een nieuwe vloer. Vroeger lag er een van hout, maar die begon te rotten. Toen is er een betonnen vloer in gekomen.'
Rechts van de gang ligt een verdiepte keuken met oude balken tegen het plafond en een kleine kelder. Boven de keuken bevindt zich een opkamer (een vertrek dat wat hoger ligt dan de overige kamers op dezelfde verdieping), die bereikbaar is via een korte trap. 'Aanvankelijk zat de trap aan de andere kant van de gang, maar mijn oudste zoon - hij is timmerman, dus handig in dat soort dingen - heeft hem aan deze kant gemaakt.' Op de bovenverdieping zijn nog wat kamers, waar het in de winter echter te koud is om te verblijven. Van de kapconstructie zijn nog originele delen bewaard. Het huis heeft een rieten dak, dat in april 1992 voor het laatst is vernieuwd.
De boerderij wordt goed onderhouden, vindt mevrouw Peters. 'Vorige zomer is het nog opgeschilderd en een tijd geleden zijn de muren opnieuw gevoegd, op een speciale manier.' Een nadere blik op het voegwerk leert dat er allemaal gleuven in zitten. 'Deze voeg hoort bij het huis. Ze zijn er dagen mee bezig geweest', zegt ze. Mevrouw Peters is trots op het feit dat haar huis een monument is en zou nergens anders meer willen wonen. 'In Brakkenstein ken ik niemand meer en een flatje zie ik ook niet zitten. Hier is rust en ruimte, terwijl ik dicht bij de stad woon!' Ze hoopt wel dat het huis in de familie zal blijven. 'Maar ik denk dat, als ik er niet meer ben, het huis te groot zal zijn voor mijn dochter. Mijn oudste zoon zou het heel erg vinden als het huis uit de familie gaat en in handen van een vreemde komt.'



De boerderij ligt wat lager dan de weg en is meerdere malen blank komen te staan. Zo ook tijdens een overstroming in 1799, waaraan een gevelsteen in het kerkje van Hees nog altijd herinnert. Ook mevrouw Peters heeft regelmatig moeten dweilen. 'We hebben hier geen dakgoot en als het veel had geregend, dan stroomde het water zo de gang binnen. Nu is er een kleine dakgoot boven de voordeur en ligt er grind voor het huis, zodat het water snel kan wegzakken', vertelt ze.
In de gang laat ze een lijst zien met oude familiefoto's. Op n ervan staat haar man, als klein kind. 'Als jongetje ging hij in de winter wel eens op schaatsen naar zijn school aan de Dorpsstraat', vertelt ze. 'Toen kon dat nog, want langs alle straten liepen sloten.' Op een andere foto is de boerderij in vroeger tijden te zien. Het enige verschil met nu is dat de voortuin op de foto nog een open erf was.

Tenslotte laat mevrouw Peters de fraaie voortuin zien. Helemaal vooraan staan enkele lijlindes, die hun takken naar elkaar uitstrekken en uiteindelijk aan elkaar zullen groeien. Vooral de struiken die daarnaast staan, vindt Peters heel mooi.
De levensboom boven de voordeur komt nog even ter sprake, evenals de donkergroen geschilderde luiken bij de ramen. 'Die zijn onlangs weggebracht voor een opknapbeurt, maar toen ze terugkwamen, gingen ze niet meer dicht!'

Met hartelijke dank aan mevrouw Peters.

*De betekenis van de letters A VD is later duidelijk geworden dankzij een tip van Peter den Dikken. De A staat voor 'Anno' en de letters VD betekenen 'Volente Deo', ofwel: zo God wil.

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: