Via een tip van Noviomagus

Via een tip van Noviomagus-gastredacteur Arjen W. Kuiken werden we er op gewezen dat in 1995 in het parochieblad van de Parochie van het Heilig Sacrament in Brakkenstein een deel van een oorlogsdagboek was gepubliceerd. Dit dagboek werd destijds geschreven door pater Jan Beurskens. Omdat we graag ook niet-Brakkensteiners kennis laten nemen van dit verhaal, plaatsen we het graag op Noviomagus.nl.

Bron: Parochieblad van de Parochie van het Heilig Sacrament in Brakkenstein

mei 1995

Ook de paters van het heilig Sacrament (S.S.S.) in Brakkenstein hielden een dagboek bij waarin het wel en wee van de kloostergemeenschap en de Brakkensteiners centraal staan. Het dagboek, geschreven door pater Jan Beurskens, bevindt zich in het provinciaal archief van de paters S.S.S. alhier. Over enkele gebeurtenissen zwijgt de tekst of blijft opvallend beknopt. De reden ligt voor de hand: “Even geschreven document immers kon worden gevonden en dan gevaar opleveren. (…..). Drie maal hebben wij de Gestapo op bezoek gehad”.


In augustus 1943 werd het klooster geëvacueerd. Zo’n tien kloosterlingen vonden onderdak bij Brakkensteinse families. De overigen verhuisden naar de boerderij en de varkenshokken van de congregatie ( nu Heemraadstraat, westkant kloostertuin).
De filosofie- en theologiestudenten weken uit naar het klooster De Burcht in Baarlo (L). Andere congregatiegebouwen die in het dagboek voorkomen zijn het parochiehuis Roomsch Leven (1927) en drukkerij St. Joseph (opgericht 1933; in 1960 voortgezet als Drukkerij Brakkenstein).
Al in de zomer van 1941 werd het uitgeven en verspreiden van de congregatietijdschriften verboden. Wel verscheen nog enige tijd “Het Kostersblad”. Oplages in voorbereiding moesten worden vernietigd. Zo zei de Gestapo tot één van de hoofdredacteuren: “Waag het niet er een ander boekje voor in de plaats te stellen!”. Daarmee verloor het klooster een belangrijke inkomstenbron. Sinds de zomer van 1943 was het klooster in gebruik van Duitse soldaten. De kapittelzaal deed dienst als kantine, de kleine kapel als eetzaal. De militairen hielden er vreselijk huis. De wanden werden volgekalkt met politieke leuzen, obscene teksten en dito afbeeldingen, maar ook met “goede schilderingen, zoals landschappen”.
Op de voorgevel van het klooster prijkte de leus: Unsere Ehre heiszt Treue” en boven de deur van de kapittelzaal viel te lezen: “Was die Heimat für uns Deutschen bedeutet, wissen die am besten, die für die Heimat kämpfen”. Verder wordt vermeld over 19 april 1944: “Op de plaats van het hoogaltaar is een rood hakenkruis op witten achtergrond”. Nog enkele bijzonderheden. In de laatste maanden van 1943 bivakkeerden in het klooster veel Elzasser soldaten, die onder dwang in het Duitse leger dienden. Het dagboek: “Verschillende hunner trokken des nachts op de drukkerij burgerkleren aan en deserteerden. De burgerkleren kregen we van menschen uit Brakkenstein. Van tijd tot tijd kwam er een Duitsch soldaat biechten en communiceren (officieel verboden)”. 

Hieronder een ruime selectie uit het dagboek.

24/04/44 De algemene overste pater Longari schrijft zijn deelneming met alles wat ons overkomen is. Vandaag worden alle boeken van de bibliotheek overgebracht naar bakker Vrolijks op de Heijendaalseweg. De Wehrmacht hakt bomen om in de tuin. De loods van Mijnheer Vest wordt ook gevorderd. We moeten onze spullen daaruit verhuizen.

29/05/44 Pater Govaert komt terug uit kamp Amersfoort. Hij is verzwakt, zijn hoofdhaar afgeschoren. Geestelijk lijkt hij niet gebroken.

18/06/44 De Duitsers hebben enkele biljarts van Roomsch Leven die tevoorschijn kwamen bij de ontruiming van de loods van Mr. Vest “gemietet”. Jammer, ze waren zo goed opgeborgen.

08/07/44 Er zijn in de stad enkele moorden gepleegd op NSB' ers en een lid van de Duitse Wehrmacht. Daarom moeten we 's avonds voor 8 uur binnen zijn. Het kloosterreglement wordt aangepast. We moeten alle fietsen aangeven. We gaven er vijf aan. Broeder Koen maakte van oude onderdelen drie fietsen om in te leveren.

30/08/44 Pater Mathijssen vanmorgen om half vijf opgepakt door Duitse Wacht, toen hij de Mis ging doen bij de zusters in Dekkerswald. Pater Schelstraete komt terug van Utrecht waar hij clandestien bijeenkomsten heeft gegeven voor onderwijzeressen.

04/09/44 Veel Duitse soldaten trekken weg uit Brakkenstein. Het is een bezienswaardigheid. Het wordt er stil. Pater Bakker komt uit Baarlo en vertelt dat het huis daar bezet is door rondtrekkende Duitse soldaten. De retraite wordt afgebroken vanwege de spannende situatie. Overal lawaai van geschut.

07/09/44 Geallieerde vliegtuigen zijn doelwit van het versterkte afweergeschut. We oogsten onze aardappelen. Grote gezinnen mogen 100 kg kopen, kleine gezinnen 50 kg. Tegen lage prijzen. Veel mensen uit Brakkenstein komen er op af. De rondtrekkende soldaten zijn brutaal en onfatsoenlijk.

13/09/44 Alle mannen van 18-50 jaar moeten graafwerk verrichten voor de Duitsers. We mogen ons niet melden van pater Overste. Broeder Lud en Broeder Koentje zijn van de akker gehaald en werken nu ergens in Nijmegen.

16/09/44 Er worden razzia's gehouden en de geestelijken dienen als gijzelaars. We moeten op andere plaatsen gaan slapen.

17/09/44 De dag der bevrijding! In de namiddag landden er duizenden Amerikaanse parachutisten. We zitten weer volop in de oorlog. De kerk wordt gesloten. Alles in veiligheid gebracht op de kamer van Broeder Lud. De koeien zijn in Heumen, maar kunnen niet meer terug gehaald worden. Veel geschoten. De parachutisten kwamen uit de bossen op de Scheidingsweg en begonnen een vuurgevecht met daar geposteerde Duitsers. Na een uur was het gevecht beëindigd. De Brakkensteiners begroetten de Amerikanen hartelijk op de Scheidingsweg. Het laatste luchtalarm werd nooit beëindigd. In het klooster waren nog drie Duitse soldaten. Een was gewond. De andere twee waren oudere mannen en gaven zich schreiend over aan de robuuste Amerikanen. Op pater Bakker en twee broeders is vanavond nog geschoten. We weten niet door wie. Niemand gewond.

18/09/44 In de morgenuren vallen er granaten welke vanuit de stad afgevuurd zijn. De kerk wordt even opengesteld. Er komen bijna geen mensen. Daarna weer op slot. In de stad wordt vreselijk gevochten. De Duitsers steken huizen in brand en trekken zich terug op het Valkhof. Onze drukkerij is de enige in de stad die nu voor de geallieerden werkt. De proclamaties van de Koningin, van generaal Eisenhouwer en van het Brakkensteinsche beveiligingscomité worden daar gedrukt. Gisteren hebben we even een kijkje genomen in ons klooster. Het ziet er verschrikkelijk uit. Enkele flessen wijn door de Duitsers achtergelaten hebben we leeggedronken op de bevrijding. (Het dagboek is verre van volledig over wat er gebeurde in klooster en in Brakkenstein. Alles wat geschreven was betekende ook een gevaar. Immers diverse keren hadden we de Gestapo in huis die het hele huis doorzocht hebben. Diverse paters zijn gearresteerd en verhoord. Er is een aparte bijlage met bijzonderheden)

19/09/44 Vandaag veel vluchtelingen uit de stad aangekomen. In de keuken van het klooster wordt er voor hen gekookt. Er is een EHBO-post in het Secretariaat. De kapel is eetzaal. De Brakkensteinsche Ordedienst heeft onze varkens opgeëist voor de voedselvoorziening. De Amerikaanse tanks komen Brakkenstein binnen.

20/09/44 Er wordt veel geschoten. De Amerikanen vuren vanaf de Scheidingsweg op het Valkhof en het fort van Pannerden. De boerderij heeft veel scheuren ervan opgelopen. Vanacht kwam een granaat terecht op het dak van de kerk, vloog door een raam op de bovenverdieping en bleef onontploft in het klooster liggen. Mijnheer Lentjes, vader van een groot gezin op de Pater Eymardweg, heeft -zonder iemand in te lichten- het gevaarlijke projectiel verwijderd en begraven in de tuin. In het klooster wonen gezinnen van gevluchte mensen. Br. Rudolf mag de koeien in Heumen gaan melken. Melk is voor de baby’s.

21/09/44 Rond het klooster staat het Engels geschut. Velen kunnen van het gebulder niet slapen. De Engelse tijd is ingevoerd. We hadden de Duitse.

22/09/44 Vanwege het gevaar heeft pater Overste iedereen ontheven van de plicht tot Mishoren.

25/09/44 De Engelsen trekken in het klooster. In de zijvleugel wordt een postkantoor voor Engelse veldpost ingericht. Er wordt veel geschoten. De kloosterlingen zijn erg bang. Veel families, ook van onze paters, zijn verongelukt. Er woont nu ook een familie Sliepenbeek in de drukkerij.

30/09/44 De toren van de kerk is een Engelse observatiepost geworden. Vanwege de inbraken in ons klooster worden de deuren dichtgespijkerd. Vanwege het granaatvuur dat de Duitsers op de stellingen rond het klooster en op de Scheidingsweg afvuren, slapen we in de kelders en de boerderijsilo's. Groesbeek wordt door de burgers ontruimd.

02/10/44 Vannacht is er een artillerieduel geweest. De stellingen van Brakkenstein lagen onder granaatvuur. Verscheidene Brakkensteiners zochten een onderkomen in de kelders van het klooster.

03/10/44 Slecht weer. De Engelse soldaten worden binnen genodigd. Ze bridgen met enkele paters. De vluchtelingen moeten van de politie weer uit ons klooster, terug naar hun huizen. De Engelsen vertrekken uit de kloostertuin. Ze komen allemaal bedanken voor de goede zorgen. De kok van de groep kent onze paters in Leicester heel goed. Hij heeft een briefje aan zijn vrouw gestuurd die de groeten aan de paters in Leicester zal overbrengen.

05/10/44 De Engelsen hebben een balletvoorstelling in Roomsch Leven. Ze zeiden dat het een Concert was. Vele kloosterlingen waren aanwezig, maar vertrokken spoedig omdat het ballet niet voor hen geschikt was. Er vielen 's avonds weer Duitse granaten.

06/10/44 Een Engels vliegtuig is neergestort op het veld langs de Scheidingsweg. Pater Overste heeft de piloot nog “de absolutie” gegeven. Hij bleek later “Presbyteriaan”.

08/11/44 Er zijn nog Amerikaanse parachutisten in het waterleidingbos. Een van hen heeft influenza en slaapt in het bed van Broeder Lud. We krijgen van hen Amerikaanse en Engelse kranten. We lezen ook weer de Gelderlander.

09/10/44 Weer veel granaten op Brakkenstein. Sinds enkele dagen is de Britse Legerbrandweer in ons klooster ondergebracht.

11/10/44 We waren weer uitgenodigd voor een legerfilm in Roomsch Leven. Nu ging alleen Pater Overste.

14/10/44 Alle gebouwen in Brakkenstein, ook klooster etc., zijn nu in gebruik bij de Engelsen. We krijgen nu huur voor het gebruik. De boekhandel en het secretariaat zijn nog steeds noodhospitaal.

15/11/44 De Anglicaanse geestelijke houdt een dienst voor de Anglicanen in Roomsch Leven. Hij leent bij ons alle spullen. De Engelsen diepen de beerput uit achter het klooster.

18/10/44 Er vielen splinterbommen op de Lighallen. Vele mensen gewond en gedood. De zusters van de Lighallen vragen of een pater er 's nachts blijft slapen. De meesten durven niet. Pater Loerakker neemt het op zich. Als hij niet kan Pater Pleunes.

19/10/44 Het is een komen en gaan van Engelse frontsoldaten in ons klooster. Het klooster wordt uitgeleefd. Er zijn geen kolen meer. Ze stoken gewoon hout op de vloeren. Het klooster ziet er erger uit dan in de Duitse bezetting.

20/10/44 Alles is nu erg schaars. We branden in de kerk maar één kaars. Er is geen miswijn meer. De kippen zijn gestolen. De moestuin wordt geplunderd. De kolen zijn op. Eten wordt een probleem. Broeder Siardus heeft in Boxmeer wat miswijn en hosties gehaald voor het hele dekenaat.

29/10/44 Veel bommen op de stad. De Groenestraat en de Dobbelman erg getroffen. De paters zijn er naar toe getrokken om stervenden en zieken bij te staan. In onze kerk zijn er vaak drie uitvaarten op een dag omdat het voor Dhr. Kramer hier redelijk veilig is om uitvaarten te doen.

06/11/44 Vandaag liet een Duits vliegtuig bommen op Brakkenstein vallen. Enkele boerderijen werden zwaar beschadigd. Gelukkig geen doden of gewonden. In de drukkerij wordt het Amerikaanse krantje voor de troepen gedrukt. Ook de Gelderlander is er gedrukt omdat het in de stad niet ging.


Het dagboek van het klooster vermeldt dat de laatste maanden van 1943 er in het klooster Elzassers gelegerd werden. Zij waren gedwongen dienst te nemen in het Duitse leger. Verschillenden hunner trokken in de nacht in onze drukkerij burgerkleding aan en deserteerden. De burgerkleding kregen wij van de Brakkensteiners. Van tijd tot tijd kwam er in het geheim, vooral 's nachts, een Duits soldaat biechten en communiceren. Het was hun officieel verboden om aan godsdienstoefeningen van de Nederlanders deel te nemen.

08/11/44 Er is door een Engelse tank een lindeboom omgereden in onze tuin. Aanstonds waren enkele mensen erbij om het hout weg te halen, doch de broeders konden er zelf nog net beslag op slaan.

10/11/44 Het bericht komt binnen dat Roosevelt nogmaals herkozen werd als president der Verenigde Staten. Daarom werd besloten een feestavondje te geven voor de Amerikaanse parachutisten, die nog steeds op de boerderij slapen. Broeder kok bakte oliebollen, de soldaten gaven goede koffie (dat is nog iets anders dan onze surrogaat). Pater Hock vermaakte ons allen met zijn goocheltrucs. Hedenmorgen liet een Duits vliegtuig een zware bom vallen bij de kliniek “Brakkenstein” en hedenmiddag suisde opnieuw een dergelijk projectiel neer op het veld tussen ons klooster en de Scheidingsweg. Deze laatste maakte een gat in de grond van 3 à 4 mtr diepte en 5 à 6 mtr omtrek. Geen ongelukken. Wel kapotte ramen.

11/11/44 De pastoor van Hatert eist dat wij bij hem in de parochiekerk weer de Missen komen doen. Wat sinds de evacuatie niet meer gebeurt. Hij toont een oud contract waarin staat dat wij beloven steeds bij hem gratis de Missen te komen doen, als we in Brakkenstein een kapel openen. Hij legt het “steeds”, terwijl wij vinden dat dat alleen voor zon- en feestdagen geldt. Gratis neemt hij ook letterlijk. Wegens de distributie krijgen de paters ook geen ontbijt na de Mis. We moeten wel, willen we als rectoraat blijven bestaan. Omdat de tanks de wegen naar Hatert tot een modderpoel hebben gemaakt, vindt de pastoor het goed dat de paters niet door het donker hoeven. Doordeweeks om half negen en zondags om half elf. De parachutisten gaan van de boerderij weg. Als dank voor de gastvrijheid geven ze ons veel sigaretten, zuurtjes, lucifers en zeep.

13/11/44 Heden vangt de cursus aan voor de priesterstudenten. Behalve onze Brakkensteinse priesterstudenten doen ook jongens uit Brakkenstein (niet priesterstudenten) mee aan de cursus: totaal 32. Ze willen dit studiejaar zo nog laten gelden. Pater Ruigrok geeft Latijn en Historie. Pater Beurskens en Pater Pleunes: Engelsch. Pater Bakker: Grieks. Pater van Aarnhem: Duitsch. Pater Derijks: Godsdienst. Het leerarencorps wordt uitgebreid met leeken: Dhr. Goosens: wiskunde. Dhr. Veldhuys: Grieks en Latijn. Dhr. Hopster: Natuurkunde en Meetkunde. Als klaslokaal dient de schuur van de gevangengenomen Dhr. Franken en ook enkele huiskamers. De ouders betalen, naar ik meen, enige vergoeding.

14/11/44 We krijgen bezoek van een officier van de Britse luchtmacht: een gemigreerde Brakkensteiner: Gerard Claessen. Hij studeerde nog voor pater in ons klooster in Leicester. Was navigator van vele bombardementen op Duitsland.

20/11/44 Op bevel van de burgerlijke overheid wordt er op onze boerderij gedorst. Wijl er overdag geen stroom is, werkt de drukkerij nu des nachts. Broeder Theodorus heeft geheime duplicaten gemaakt van al onze adresbestanden en ondergebracht bij de Weduwe Jansen-Lok. Er was vanmiddag een Mis voor de soldaten met biecht en communie.

28/11/44 Canadese artilleristen legeren zich op de boerderij. De meesten spreken Frans. Ze hebben kanonnen ingegraven en met dennenboompjes afgedekt. Van de boerderij zijn alle ramen nu dichtgetimmerd tegen de luchtdruk van de kanonnen.

29/11/44 Een Duits vliegtuig liet een bom vallen bij de kanonnen op de boerderij. Er is een soldaat gewond. Steeds maar uitvaarten in onze kerk. Op de Daalscheweg zijn begravingen onmogelijk.

25/11/44 Met Kerstmis is de kerk verwarmd. Nachtmis om 5 uur. De Canadezen hebben onze boerderij versierd met kerstboom en slingers. Broeder Kok heeft spiegeleieren met ham voor ze gebakken. Er was echte koffie en pudding van maïzena. De grote monstrans, die steeds in de grond verborgen was, is weer gebruikt bij de uitstelling. Vele kloosterlingen hebben zweren. Vooral Broeder Koen.

31/12/44 Broeder Koen vond (zogenaamd) in het stro een fles rum die door de Canadezen achtergelaten was. We hebben de fles leeggemaakt vanwege oudjaar. Broeder Lud en Siardus werden er ziek van.

19/01/45 Er wordt een rouwdienst gehouden in onze kerk voor tien gevallen Canadese militairen. De drukkerij drukt een rouwprentje voor hen. De kloosterlingen dragen onder hun toog tegenwoordig Canadese soldatenbroeken 

30/01/45 Ons klooster staat weer leeg. We zijn gaan kijken. Het huis is onbewoonbaar. De vloeren liggen vol met allerlei vuilnis. De muren zijn beschilderd met allerlei schunnige tekeningen en teksten. Jongelui uit de buurt hebben de brandkranen losgezet. Het aanzicht is om te huilen.

09/02/45 De Engelse soldaten vertrekken weer. Ze nemen alles mee wat ze denken nodig te hebben. Ook de grote ladder van de kerk. Brief gekregen van aalmoezenier Norman Silverman die dankt voor de goede tijd op de boerderij: “Our sanctuary in Holland”. De pap van Br. Ambrosius was geweldig. Stanislaus krijgt een parachutemedaille . . . . en praat Broeder Koen nog zo vlug?

02/03/45 We krijgen bericht dat de Canadese aalmoezenier J. Dalcourt in Duitsland is gedood. Hij deed steeds de uitvaartdiensten in onze kerk voor de militairen.

04/03/45 Priesterjubileum van pater Schelstraete. Broeder Koen houdt ondanks zijn stotteren een prachtige speech waarin hij benadrukt dat pater Overste hem zijn geweren moet laten behouden.

14/03/45 Pater Overste protesteert er tegen dat een van de parochiepaters een stuk van het geslachte varken heeft afgesneden voor een arm gezin in de parochie.

05/05/45 Vandaag is er een jubileummis voor dhr en mevr. Pijffers vanwege hun 25 jarig huwelijksjubileum. ln het lof avonds Te Deum omdat thans heel Nederland bevrijd is.

08/05/45 De boerderij is versierd met slingers in de nationale kleuren. Op het hek van de boerderij wappert de Nederlandse vlag.

27/08/45 In de vroege morgen werd er een plechtige Requiemmis gehouden in het nieuwe kapelletje op het kerkhof, ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de oorlog in ons rectoraat.

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: