DagboekGalama
Dagboek Nijmegen 17 september 1944 - 17 maart 1945 door Sybrand Galama O.F.M.
17 sept Zondag, 17 september 1944

"Inter arma silent Musae".

Ons studiehuis in de Vermeerstraat is een schuilkelder geworden. Gedurende de laatste jaren ontbrak meermalen de voor de studie zo nodige rust, maar toen de machines deze Zondag zo onrustbarend over ons kloostertje vlogen, heb ik de heerlijke 'Brieven van S.Cyprianus' vaarwel gezegd en mijn aandacht aan andere dingen besteed.

De hele morgen waren er ongewoon veel vliegtuigen boven de stad en de Duitse Flak werkt er uit alle macht. Onder de koffie na tafel scheerden enige vliegtuigen knetterend over on huis, zodat we voor het eerst de gang opstoven. Koen hing daarbij eens aan de rokken van pater Vicarius. Vooral Antonius was erg op zijn hoede. De Flak kapotgooien leek het doel van de vliegers te zijn. Een prachtige vuurlijn van een racketbom wekte mijn bewondering. De Jongenheer Smit klom overeenkomstig zijn gewoonte op de rookpijpen van zijn dak. Een aanstuivend machien deed hem als de weerlicht afdalen, waarbij hij tot hilariteit van veel paters het tweede ruit van zijn kamertje intrapte. Om half twee een bom of was het door geschut? In elk geval verscheen er een dikke rookkolom schuin tegenover de ingang van ons klooster. We hoorden spoedig, dat er auto's op het Molenveld waren geraakt. Precies getroffen. Om half tien was de sirene al bezig geweest en van "afblazen" scheen geen sprake te zijn. De Geneeskundige Dienst zat de heie dag in de grote gastenkamer. Pater Gardiaan bleef zowat de hele dag in de kapel.

Om half drie schreeuwde de jongenheer Smit, die met een verrekijker was gewapend: "parachutisten". Wij naar de cel van Honorius, Willibald en Victor. Scharen laagvliegende machines gooiden ze uit. Er hing in ieder geval iets aan het uitgeworpene. We schatten: boven Mook en bij Grave. We realiseerden ons nog helemaal niet dat de bevrijding was begonnen. Maastricht, dat geloofden we, maar die flauwe berichten over Valkenswaard etc. hadden ons erg ongelovig gemaakt. Nijmegen, zo dachten we, zal nog wel enige weken geduld moeten hebben. Bonfilius sprak van Sinterklaas, al wou hij niet wedden. Gebhard noemde hem eens "agent van Goebbels" en het was inderdaaad opvallend hoe hij de donkere zijden van de overigens zo lichtende toekomst kon aanwijzen! 's Avonds in de recreatie speelde Bon vaderlandse liederen, wat Pater Gardiaan "rijkelijk vroeg" noemde. Daarna heeft Bon de luchtbeschermers vergast met verhalen van de bajes. Dat was het begin van onze oorlog.

We waren allen thuis, behalve Prof.Pompen die veiliger oorden, Lith had opgezocht, toen er Woensdagmiddag nog een trein naar Oss liep, en Monald en Theodorus die op vacantie waren. We wisten niet, dat Matthias juist die dag vrij kwam en naar Sint Tunnis (St.Anthonis) kon vertrekken. Negentien personen vormden dus het aanvangsfront, vijftien paters en vier broeders. Hiervan zouden we enige verliezen, maar het aantal huisgenoten zou reeds de volgende dag de honderd overschrijden.
index

18 sept Maandag, 18 september 1944

Om half drie vannacht begon het geknetter in de straten. De parachutisten drongen in groepjes de stad binnen. Het geluid in de duistemis herinnerde me terstond aan tien Mei 1940. Verschillende paters stonden op. Pater Vocarius op de eerste plaats, als die tenminste naar bed is geweest. Antonius ging op de gang slapen.

Om vier uur kwam Frans Beermann aan de poort vragen om onderdak voor zijn moeder en zuster. Het Canisiuscollege zou worden opgeblazen. Benignus en Canies vonden het goed en het tuinpoortje werd open gemaakt. Toen Benignus bovenkwam, zag hij lichtjes naderen door onze tuin, en ja hoor, daar had je de eerste schendsters van ons Slot: de familie Beermann. Hoe lang hebben ze in het kleine spreekkamertje gewacht? Om half vijf stond de munitie op de Kopse Hof in de brand. Vele paters hadden toen al gelezen. Pater Gardiaan vind dat later niet(?) goed. Ik ben rustig blijven liggen tot zeven uur, las om half acht en ging na mijn Mis even door het poortje. Ik zag twee parachutisten gaan en terugkeren, ze waren met vijf man op de Berg en Dalseweg en werden bijgestaan door verschillende partizanen. Ik vond het een petieterige boel, maar was toch de eerste die ze zag. Met Bon en Geb heb ik toen op de gang gedanst. Even maar, toen gingen zij beiden kijken. Bon heeft nog een kruisje gegeven aan de luitenant die een uur geleden was doodgeschoten, toen hij in zijn auto wilde wegrijden uit het Verwaltungshuis naast Canisius. Benignus en Knippenborg gingen met Nagel mee en zagen daar met doodsangst naar twee jongens die uit nieuwgierigheid te ver op straat waren gegaan en onder hevige angsten van dekking tot dekking hun huis bereikten. Om half tien stond ik aan de Berg en Dalseweg. Het was feest. Een grote groep parachutisten zag ik langs de bomen naar het Mariaplein trekken. Veel juichende mensen. Het portret van Hitler werd onder het gejubel van de menigte door een dansende dominee (van Selms) vertrapt. Diens vrouw haalde het toen uit de lijst en vele meisjes scheurden het tot snippers.

Mij stuitte het gedoe, eerlijk gezegd, tegen de borst. Een man op het balcon zwaaide met onze vlag. We dachten, dat de zaak "erledigt" was. Heel de Vermeerstraat liep te hoop. Mijnheer Mol dacht, dat om twee uur heel Nederland vrij zou zijn.

We hadden te vroeg gejuicht. De vrede moest duurder betaald worden, helaas al te duur. Toen Bon om elf uur een radio uitgroef bij Noordduyn, en Benignus en Canisius oranjebitter dronken bij Schreurs, kwam plotseling de eerste granaat. het huis van de Rijke kreeg de voltreffer in het dak. Het lijkt wonderbaarlijk: niemand gewond, zelfs niet de eenbenige en bedlegerige vrouw. Ze werd ons huis binnen gedragen, geëscorteerd door haar twee dochters en de oude heer. Uljee verzorgde het vervoer en bleef zelf ook bij ons. Op een stoel droeg ik het vrouwtje naar beneden. Op deze eerste schuilkelder­familie volgde Schuurmans, wiens ene dochter door een glasscherf aan de arm gewond was. Daarna de familie van Haaren en Hendriks. Bij een inslag op de Daalseweg, bij schoenmaker van de Broek, werd Thijssen gewond, buiksplinter. Hij stond buiten. Krelis, de Manke en Bon haalden hem. Dr. Noorduyn verbond hem, maar moest aan de doodsbedroefde vrouw zeggen, dat haar man wel sterven zou. Beneden in het appelhok is hij schoon afgestorven bijgestaan door twee nijvere verpleegsters, gesterkt door de zorgen van Pater Gardiaan en vooral van Knippenborg, in tegenwoordigheid van zijn vrouw, zijn vader (die op dezelfde morgen zijn vrouw verloren had) en een zwager/ luchtbeschermer. We hebben hem plechtig opgebaard in de broederskamer. Het was de eerste die ik heb zien sterven.

Nauwelijks was dit geschied, of de heer Fontein van de Dommer van Poldersveldtstraat 10 wordt hier op een kar gebracht. Hij had reeds teveel bloed verloren en is dan ook spoedig gestorven. Benignus had hem bediend, eerste met een unctie, maar onder de behandeling van Dr. Noorduyn zag hij kans te suppleren. Pater Gardiaan verrichtte de gebeden der stervenden, in de gang. Opgebaard naast Thijssen. God geve hen beiden de eeuwige rust. Fontein liet hier zijn vrouw en vier kinderen bedroefd, maar toch christelijk gelaten achter. Ze sloegen hun verblijf op in de appelkelder. Had dokter Swemle hem willen verbinden, dan was er nog levenskans geweest.

Om twaalf uur waren de Zoetmulders en de van der Linderts al binnen. Om acht uur Aelen, Marttin en Ricken. 's Avonds was alles vol. Het werd een tamelijk rustige nacht. Pater Gardiaan sliep eerst op een stoel naast zijn cel, later beneden in de gang. Daar heb ik enige uren naast gezeten. Willibald was als een zenuwachtige zoutzak. Even heeft hij rechtuit in de gang voor de voeten van P. Gardiaan geslapen.
19 sept Dinsdag 19 september 1944

Wij hadden allen nogal vroeg gelezen. Broeder Victor diende maar Missen. P. Gardiaan was een van de laatsten. Het geschut was beangstigend. Willibald kreeg schijnbaar een voorgevoel van het onheil, zelf ging hij weg en zei tegen de meisjes die nog in de kapel waren, onder het oksaal te gaan zitten. Pas was dit gebeurd, of er kwam een granaat door de zijmuur en ontplofte achter het hoofdaltaar. Pater Gardiaan werd in de bovenarm getroffen, bloedde hevig en werd boven geholpen.

Broeder Victor heeft enige tijd alleen gelegen, hoorde water suizen, en kwam met een "Heer in de Hemel" bloedend de keldertrap afstrompelen. De hoofdwondjes bleken ongevaarlijk, al bloedde het oorlelletje z'n best. Hij meende een wond te hebben ter hoogte van zijn hart. Ik voelde bij zijn tuniek en inderdaad bleek ook daar bloed te zijn. Met Bon heb ik toen de schouders van zijn pij doorgeknipt en de pij naar beneden getrokken. Het zijwondje bleek eveneens van weinig betekenis, al bleef Victor het voelen. Dr. Noorduyn kon het werk van de Geneeskundige Dienst goekeuren. We hebben de moedige koster lekker in de dekens gedraaid. In de kapel was het een ravage. Het was 10 voor 7, na de consecratie, bij het Agnus Dei. Het H. Bloed was nog in de kelk, vol gruis. In de Lavabo gedaan. De H.Hostie is Zaterdag bij de schoonmaak gevonden. Naast de deur van het tweede kapelletje. In het water gezet. Ook vol gruis. Het tabernakel met inhoud heeft niets geleden. Hugolinus en Canisius brachten alles in de kluis.

Vijf minuten later: weer een slag in onze straat. Achter bij Monshouwer naar binnen. Om vijf voor half acht opnieuw. Het huis van Mol geruïneerd. Beide families ongedeerd. Zijn onze huisgenoten geworden. De geallieerden werden terug geslagen naar Berg en Dal. Alles moest opnieuw beginnen. De ziekenauto kwam voor en Noordduyn besliste, dat onze gewonden naar het Sint Canisiusziekenhuis moesten. Mevrouw Zoetmulder, die een scherf door het been had gekregen en zo angstig was, dat ze man en dochtertje geen minuut uit het oog wilde verliezen, Mejuffrouw Schuurmans met haar armwond, Broeder Victor die zelf alweer naar de auto kon wandelen en vol goede moed was en eindelijk onze toegetakelde Pater Gardiaan, die al die dagen zijn heil in de kapel had gezocht en nu aldaar onder zijn Mis aan de rechterarm gewond was. Tot aller verbazing kwam Victor enige uren later weer naar huis getippeld door het geschut heen. Het was daar te vol, alleen de zwaarste patiënten bleven. We hebben 's avonds een praalbed voor hem bereid in de kelder bij de trap.

Plotseling kwam toen het onrustbarend bericht: verhuizen naar het Galgeveld, brand in aantocht. Enkele waren al naar boven gegaan. Broeder Victor voorop. Vele fiches en dierbare stukken van Pater Vicarius onder de trap gelegd, zelf stopte hij nog veel in zijn twee tassen, blijkbaar ook het Missenboek. Gelukkig kwam toen Knippenborg die zo ongemerkt de algemene leider was geworden bekennen, dat het een flater van hem was geweest, dat er nog geen brandgevaar was. De mensen gingen weer naar hun hok. Teun had zijn pleidooi voor het open veld al voor me afgestoken, maar na die Knipse flater drong hij nog meer aan. Het moet er toch van komen, zei hij. Ik heb toen geplet voor "blijven tot het uiterste", en de meesten waren van dezelfde opinie. Dus bleven wij, goddank. Het was een veelbewogen dag geweest. Ook de familie van Bochove was sinds deze middag bij ons ingekwartierd. Overal werd brand gesticht, met fakkels, benzinelinten om huizenblokken enz. Er was geen water.


20 sept Woensdag 20 september.

Niemand van ons heeft gelezen. Brand in de Museum Kamstraat. Mijn hulp overbodig. Een gruwelijke dag. Dat gemene moordkanon deed zijn projectielen over ons huis suizen. Om c.11 uur brand in de Heydenrijcktraat. Aukes komt om schoppen, houwelen en helpers. Ik erop af. Huizen dicht. Met houweel open geslagen. Geen water, geen helpers genoeg. Meest plat in de goot gelegen, hopeloos. Maar terug gegaan toen ik zag dat onze kant ongevaarlijk was. Bij mijn thuiskomst kwam van Nieuwenhuizen om onderdak. Ik zei: "kom maar hier met de familie, dan breng ik u naar Canisius, hier is het propvol". Zo gezegd. zo gedaan. De angstige Laura beschermd. In de kamer van Goddijn kregen ze onderdak. Ook ik ben daar toen gebleven. Het was al te warm Mooi en gezellig daar geweest, ook de volgende nacht. Behalve de serie Goddijntjes was daar commandant Jan Oudhuis, van Duuren en zijn vrouw, en nog een vrouw wier naam ik kwijt ben. Ik heb mijn hulp verschillende malen aangeboden en in feite enige diensten verricht, maar over het algemeen voelde ik me daar te werkeloos. Het was de ergste dag.

Omstreeks uur voltreffer bij Uljee. Hendriks zijn vrouw daar naast het fornuis. Onder was het duister. Naar de oude Gerritsen die wat spijkers haalde. Uljee c.s. was hier.

's Avonds kwam Bon over. Ze waren ook ongerust over mij. Hij wou niet alleen terug. Overal rondgeweest. Een school(?) ging met me mee: o.a. Pillekens, Bartels, van Oord, Willibald etc. Direct daarop volgde een nieuwe groep met Antonius, Theobald en Knip. Knip had met zijn stem de leiding verloren. Hij werd commandaant van zaal De Waele.
21 sept Donderdag 21 september.

Ofschoon ik de hele dag op Canisius was, bereikte mij al gauw de blijde mare, van de joyeuze entree van professor Pompen. Een Amerikaanse tank stopte voor Vermeerstraat 7 en had aan de professor de gelegenheid gegeven om van Wijchen thuis te komen langs al de "bezienswaardigheden" van onze hevig geteisterde stad. Nijmegen is geen Nijmegen meer, maar een puinhoop. De branden waren nog vernietigender dan de treffers. Het verhaal van de professor bracht in de vele kelders een juichende stemming. Pompen wilde alle weerbare mannen verplichten met emmers water te gaan halen uit de Waal. In de keukentrap begon Willem III, het fotohok ontving de naam Emma, de weckafdeling heette voortaan Juliana, de grote zaal Wilhelmina, tevens verenigingslokaal, dan volgde Margriet, waarin de familie van Geuns, Sneevliet en de Blank huisden plus onze partisaan, vervolgens de kamer van Mulder, van Meer welke Irene gedoopt werd, dan komt het appelhok vol met Marttinetjes en Uljeetjes: Beatrice, en eindelijk mijn afdeling en die van Hugolinus: Bernhard. Pastoor van Doddendaal hier. Om vier uur kon Pater Vicarius het in onze kelders niet meer harden, en vertrekt per fiets naar Alverna. Hugolinus werd als opvolger-leider door scheidende onder-pastor achtergelaten, maar praktisch was Bonfilius de opperman, met Canisius en Hugolinus als eerste ministers. Ook Gebhard kon natuurlijk niet al te gemakkelijk een gewichtig gezicht boven zich velen, zodat er sprake van schijnt te zijn geweest, mij in mijn otium te storen.

Er was nog brand in de Heydenrijckstraat. Vooral het tweetal Hugolinus-Uljee hielp z'n best. Ook anderen zorgden, dat er nog betrekkelijk veel uit de huizen werd gered, o.a. veel van het angstige tortelduivenstelletje van Lent, dat naar Canisius was verhuisd, maar zich in de Vermeerstraat thuis voelde. Daar mochten ze ook hun spulletjes opbergen. Het was een tamelijk rustige dag. Het gruwelkanon zweeg. Men vertelde, dat niet alleen het Valkhof (wat ik meende en nog meen), maar ook het fort van Pannerden en Oosterbeek debet waren aan onze grootste angsten.
22 sept Vrijdag 22 september 1944

Rustige morgen. Nemesius hier en Lucas. Bij een oproep naar blussers snelde ik naar de Rosendaelstraat. Iedereen droeg Oranje. Ravage op de Berg en Dalseweg. Hulp overbodig. Ik besloot weer naar mijn post in de Vermeerstraat te gaan, nam afscheid in Canisius van mijn kamergenoten en sliep voortaan op mijn eigen cel. Ik hield mijn afdeling, waar evenwel mensen van Willem III in waren gekomen, de familie van Haaren en Hendriks. Ook broeder Stephanus huisde daar. 's Middags trachtten de meisjes Mol, Jettie Hendriksen, Bon en Geb zich bij het Rode Kruis aan te sluiten. Jo bleef daar in de Koloniale kazerne tot 's avonds, de anderen kwamen met Turmack terug. Nijmegen leek klaar en had zelfs zijn beide bruggen behouden. Lange leve de bevrijders.

Helaas, het was nog lang niet ten einde. De straat bleef onveilig, en Arnhem was met een: "veni vidi..." niet gewonnen.

's Morgens zag ik c.150 Duitse krijgsgevangenen met enige NSBers en "dames" met de handen gevouwen achter op hun hoofd naar het Mariaplein marcheren, geëscorteerd door partisanen met geladen geweer. De mensen glimlachten tevreden. Enkelen riepen "Heil Hitler". Diezelfde dag nog een schandprocessie. NSBers in groethouding. Burgemeester Lokhorst maakt WC's schoon.
23 sept Zaterdag 23 september 1944

De meisjes Mol, Marietje van Marttin en enige anderen poetsen onze cellen. Jettie veegt wat op onze bibliotheek. Alle glas-in-loodraampjes van de voorkant zijn naar buiten gezogen, al liggen de scherven veelal binnen. Het is gaan regenen, zodat veel huisraad, dat buiten stond waterschade opliep. We brachten o.a. de boeken van prof. Mulders in de grote gastenkamer.

Met Geb een wandeling gemaakt door de straten, of liever door de puinen. Museum Kamstraat, Barbarossastraat, Lodewijkplein, waar Geb gelegenheid kreeg met Amerikanen te praten. Drie jonge mannen kwamen op ons af. Zeiden alledrie katholiek te zijn. Als bewijs haalde een zijn kerkboek te voorschijn. Ze wilden morgen naar de kerk. Ik wees op de Maria Geboorte, maar wist nog niet, dat die zo goed als onbruikbaar was. Sint Jorisstraat, Kelfkensbosch, we wilden de Burchtstraat in naar een kolenbureau, maar mochten niet. Er zaten in 'kleding naar maat' naast Lissone nog Duitsers, die elk ogenblik konden gaan schieten. Toen de Hertogstraat in, blindgangers in Winteroord, Mariënburg, door de oude puinen naar de Augustijnenstraat en toen omhoog. Geen kolenbureau, geen kathedralenman, terug door de Ziekerstraat, wilden in onze onschuld bij van Kleef om kolen vragen, en toen verschillende mensen ons op Biessels van de Jacob Canisstraat hadden gewezen, kwamen we ook daar voor de dichte deur. Thuis was in de refter de schare verzameld. Het leek wel de gouden bruiloft van Gerretsen. Mevrouw Gerretsen troonde als abdis onder de bel. Cox heeft dat allemaal vastgelegd. 'Avonds ging hij met toestel en schijnwerper door de verschillende kelders. Overal erg welkom. Het regende. 's Middags Ter... en Burchgraaf bezocht. Behalve de ruiten geen schade. Goede moed.




24 sept Zondag 24 september

Het is vandaag een trieste Zondag. Het regent z'n best. Arme geredde meubeltjes. Ik begon met het typen van een brief naar huis. Een overzicht te geven van de feiten van de afgelopen week was ondoenlijk. Ik zette nog Nijmegen boven mijn brief, maar het ging eigenlijk vanaf een puinhoop. Ons gezelschap was gelukkig wat gekrompen, al gaat het nog over de honderd. Er is een lijst getypt. Nog steeds is het niet veilig in de lucht. Nog steeds is er geen vlag in de straten te bekennen.

Tweemaal is De Gelderlander verschenen. We wachten op de val van Arnhem. Als trossen ruziënde mussen leken de vliegers boven ons huis te vechten. Wij weer in de kelders. Als ik een ervaring van de afgelopen weken mag beschrijven, dan is het deze: met redeneren is geen angstig mens te bedaren. Het beste optreden is zelf kalm te blijven. Voor de meeste paters bleek dat niet erg moeilijk. Wat hebben we te verliezen? Trouwens, de hemel is geen verschrikking. Op kritieke ogenblikken baden we allemaal samen weesgegroetjes. Dat heeft een kalmerende uitwerking, ook psychologisch bekeken. Het kalme optreden van de paters en van vele andere moedige mannen en vrouwen heeft een aangename sfeer in onze kelders geschapen. Het is er Franciscaans gezellig. Pater Matthias kwam thuis. Vorige week Zondag ontslagen, en nu zag hij al kans om met een auto uit het onbevrijde Sint Tunnis naar hier te komen. Hij was enigszins vermagerd, maar overigens tiptop.

Wim Smits in volle wapenrusting voorbij. Willy naar Sint Tunnis. Een partisaan met drie Amerikaanse soldaten gingen met geladen en gericht geweer door onze kelders. Het ging om de bovenbuur: geen succes. Beneden zingen meisjes vaderlandse liedjes bij de piano. Mannen timmeren ramen in hun zwaar beschadigde huizen of roken een pijpe in de kelder. Hout en tabak zijn anders zeer schaars. Veel vrouwen helpen de kok (soms ook achteruit). De paters regelen en roken. Mijn voorraad sigaren slinkt, want 'ze hebben niks anders te doen dan roken', en dan maar wachten. Mijnheer de Deken had door de krant ten overvloed bekend gemaakt, dat niemand naar de kerk hoefde.

Professor Pompen werd onder de prefatie begeleid door geknal, ditmaal van vreemde herkomst. Enige mensen zijn toen de kapel uitgegaan. Gauw over. Knip preekte tot paters en "mensen" over de naastenliefde. Streng en goed.

Ds. D. Monshouwer, die hier ook huist met zijn meisje, vergaderde om tien uur de Protestanten in de recreatiezaal.










25 sept Maandag 25 september 1944

Het is elf uur. Het spookte vannacht. Vanmorgen wilden vele straatgenoten hun huis wat gaan opknappen, althans een kamer bewoonbaar maken. De ruziënde vliegtuigen en de granaten dreven de meesten gauw weer naar de kelders. Verschillende personen zijn op straat gedood vanmorgen. Ze waagden teveel voor een broodje of voor informatie over verwanten en kennissen. De Gelderlander en De Nijmeese Courant verschijnen vandaag niet om het risico van de arbeiders en bezorgers. Onze voedselvoorziening dreigt hard minder te worden. We proberen ons aan te sluiten bij de Centrale Keuken, die draait voor daklozen en schuilkelder­bewoners. De keuken heeft een goede naam. Canisius wordt voedselcommissaris. Er zijn duizenden naar Hatert, Malden etc. Zeven professoren van onze Universiteit hebben alle boeken, aantekeningen etc. verloren: Prof. Cornelissen, Rutten, De Waele, en de vier Dominicanen. Prof. Molkenboer reeds lang bezig met een uitvoerige Vondelbiographie, had nog geen papiertje om iets op te schrijven. Prof.De Waele verloor 4000 boeken, redde alleen dat van Knipping!, dwaalt als een verloren schaap door de gangen van Canisius, blij dat hij zijn kinderen behouden heeft terug gekregen. Mevrouw De Waele is erg angstig om de praatjes over haar man. Prof. Rutten ligt zwaar ziek - ziekte van Weil; zal de Universiteit dat zware offer ook nog moeten brengen? Het Hoofdgebouw is met het hele Keizer Karelplein vernield, in de Snijderstraat verdwenen de leeszaal en de geschiedenis-, theologieinstituten volgens Aukes die hier meermalen komt. S.Thomas zit nog rustig te leraren. Canisius staat ongeschonden, een dooie Duitser met granaten aan zijn voeten. De Broerskerk is onbruikbaar, doordat het dak verbrand is. De toren staat scheef, volgens anderen nog recht. Ook de Maria Geboorte is onbruikbaar. Toch weinig schade. Bekeken van de Dominicanenstraat een gat van een vierkante meter in het dak. Het H.Hartaltaar vernield, ook het H.Hartbeeld, maar dat is volgens de parochianen niet erg. Andere kerken zijn gespaard, doordat de in benzine gedrenkte brandstof bijtijds werd ontdekt. Ook de Twentse Bank brandde door brandstichters totaal uit. Brandkasten intact. Arnhem moet vallen, anders komen we hier niet tot rust. Er wordt verteld van geweldige slagen en branden aldaar. Wordt die puinhoop nog groter? Het vreselijkste wordt het eerste en het graagst geloofd, maar je kunt ook werkelijk alles verwachten. Er komt een zware lucht opzetten en de machines ronken over ons huis. Ik ga naar beneden. Eten. Al vijf uur. Nog even achter de typmachine. Het ronkt en knettert evenwel te hevig om ons huis. Ik vertrouw het hier niet. Duiken!
 
26 sept Dinsdag 26 september 1944

Kwart voor negen. Erg rustige nacht, al suisde er telkens, waarschijnlijk van de Kleefse kant, een projectiel naar de Waalbrug. 'Niet op straat' is weer de boodschap. Binnenshuis is angst niet redelijk. Wat spelletjes doen, wat lezen, wat kletsen. Ik ga elke dag met boeken rond. Ze hebben graag wat, maar het valt niet mee rustig verder te lezen. Vier Engelse vliegmachines patrouilleren evenals gisteren voortdurend boven de stad. Aan de kant van Brakkenstein is niets gebeurd, nog geen ruit kapot. De bevrijding is daar een feit. Ze komen graag even in de stad kijken en begrijpen het gevaar niet, waarin zij zich begeven. Geduld is een uiterst moeilijke deugd. We lezen 's morgens altijd de H.Mis. Het opstaan is niet erg geregeld, dus ook geen sprake van een enigszins geregeld steekbord. Heel rustig sta je niet aan het altaar. De vorige week had ik enkele malen overgeslagen. Woensdag las niemand en Donderdag ben ik in Canisius te communie gegaan, omdat het daar te druk was en te armoedig. Nu is onze kapel weer aardig opgeknapt, vooral door de hulp van Mijnheer Driessen, zodat sinds Zondag alles weer netjes gaat. Er zijn reuze helpers onder onze schuilkelder­genoten. Vooral de familie Bol maakt als zodanig naam. Preisser is bij ons in de kelder, zodat gemakkelijk aangevuld kan worden, wat aan de Centrale Keuken, waarmee we vandaag beginnen, ontbreekt. De schade van de vorige week kunnen we inhalen. Er is genoeg brood en ook met de stamp komen ze meermalen langs. Arnhem nog steeds niet gevallen. Hoe lang nog, Heer? We gaan scherper en strenger worden aan de deur en met de hygiëne. Na de boterham van acht uur moeten alle kelders nat worden opgenomen. De vuilakken moeten nog properder worden gehouden dan thuis het geval was! O, familie Aelen. Er is geen WC bevuild, of een Alewijntje is er debet aan. Ook liegen en stelen zijn hun geen onbekende grootheden. En het grootbedrijf van de Jesuïten is natuurlijk nog strenger. Bij ons is het wat kleiner en gemoedelijker, Franciscaanser?! Pater Gardiaan maakt het goed in de gang van het Canisiusziekenhuis. Erastus is nog steeds op de geneeskundige post in Canisius.

Het is al vijf uur. Zoëven hevig geknetter, maar overigens een rustige middag. Ik heb twee potjes geschaakt met Tonny van Lindert, een beginneling, maar in het tweede potje merkte ik, dat je niet te veel op stommiteiten van beginnelingen moet rekenen. We liggen nog bij het front, hoor maar! Tot morgen!
 
27 sept Woensdag 27 september 1944.

Gisterenavond spande het weer. De kelder dreunde en ruiten, deuren en ramen rammelden. De Flak leek vlakbij bij ons te staan. Hels lawaai. Sommige mensen leken nog angstiger dan een week geleden. De nacht 'was betrekkelijk rustig. Nieuwe klanten kwamen aan de deur, moesten worden afgewezen. De familie Friedrichs en Draaisma slapen in de gang, en kleine spreekkamertje.

Daar voelden zij zich veiliger dan in eigen huis. De paters zitten en slapen altijd met de mensen mee. Ook het eten, ook al krijgen ze van de kok wel eens een extraatje. We liggen nu tenminste allen rechtuit 's nachts. Dat zittend slapen is geen allemanswerk. Al vijf keer heb ik op mijn cel geslapen. Matras, dekens en kussens zijn wel ergens beneden, maar van mevrouw Hendriks kreeg ik een gewone en een dikke deken. Het slaapt zo best. Laat ze maar knetteren en snorren. Drie stevige jongedochters doen de was, anderen dweilen de gangen, nog anderen doen de Alewijntjes in het bad. We horen berichten van alle fronten en het laat ons ijskoud; alle aandacht hebben we nodig voor thuis, tussen onze stad en Arnhem. Dat wil maar niet opschieten. Toch houden we de moed er gemakkelijk in.

Half twee. De Centrale Keuken houdt zich niet aan onze dagorde. Het kan vijf uur worden, voordat er iets komt. Melk krijgen we ook niet, ofschoon het Canisiuscollege 300 liter ontvangt. Onze Canies zal wel zorgen, dat dat anders (?) wordt. Dus vanmiddag koud, vanavond warm.

Gisterenavond begon Pompen met de declamatie van zijn Hamlet-vertaling - zaal Wilhelmina. Het ging erin als koek. Berichten van hedenmorgen niet gunstig. Erastus vertelde, dat Elst weer door de Duitsers was veroverd en dat van den Bogaard op de Broerdijk een voltreffer had gehad (gisteravond), ook de hoek van de Rembrandtstraat en Berg en Dalseweg (dat is bij van de Loo). Ik hielp Draaisma met het dichtmaken van de keuken, met patrijzen; bezoek van hem (een dominee), kende nog een Galama Blauwhuis van het Sneker gymnasium, en vroeg of ik ook gehoord had, dat Nijmegen geheel moest evacueren. Ik wist van niets. De paters vertrekken zeker het laatst en dan naar Alverna. Ik hoorde, dat Antonius gisteren naar Alverna is vertrokken. Gelukkig maar voor hem en voor ons. Er wordt in huis erg met carton gewerkt. Met de bibliotheek is niets te beginnen, al kon Hugolinus zeildoek krijgen bij Post op de Waalkade, naar hij Gebhard is met een Ierse kapitein op stap. Hij is erg gebrand op engelse conversatie (en Engelse sigaretten!). Theobald blijft slapen op Canisius en moet een verslag maken van de gebeurtenissen aldaar. Nicetius komt hier overdag bemoedigen en bemoederen, maar 's nachts waakt hij over zijn professor.

Half vier. Ik ben even gaan kijken in de Rembrandtstraat. De familie van de Loo had een briefje op de deur, verhuisd naar de Abeelstraat. Er was niet veel kapot. De voltreffer was gekomen op het huis van Paulissen, ook het huis van ir. Deur had erg geleden. Ik was van plan door te lopen naar de Broerdijk, maar in de schooldeur van Mater Dei wenkte Nol me naar binnen. Hij had daar na een angstige en koude nacht tegenover hun beschadigde huis een onderkomen gevonden met heel de familie. Alles wel!

Oss en Oploo bevrijd.

Weinig mensen op straat. Het blijft gevaarlijk. De partisaan is naar Alverna geweest. Overste niet thuis, maar 120 mensen van ons konden zeker worden geherbergd. Wie weet? De mensen voelen zich bij ons veilig, en wij blijven in elk geval. Professor Pompen zet zijn declamatie voort, pakt de voornaamste spulletjes bij elkaar voor eventuele evacuatie.
 
28 sept Donderdag 28 september 1944

Na een tamelijk rustige avond en een dito nacht begon vanmorgen om tien over vijf weer dat angstige fluiten van kanonprojectielen over ons huis. De richting was Zuid-Noord, op de Waalbrug, naar wij meenden; sommige kwamen dichterbij neer. We vonden het niet verstandig te lezen. Toen het om half acht wat rustiger werd, heeft professor toch nog gelezen, eerst gediend door Bon, toen door mij. Ook heb ik Victors werk vanmorgen overgenomen. Hij heeft een schok gehad en dat is vanmorgen nog minder (?) geworden. Toen ik om kwart voor zeven even aan hem en denk kok Communie wilde uitreiken. Juist deed Victor de kaarsen aan, of daar begon het gedonder. Victor stoof met de kaarsendomper de sacristie in en zei "ik ga weg". Vandaag bestaat de kans, dat hij met de familie Blank naar Alverna kan. Anders een kranige vent, die Victor.

Een dame van het Rode Kruis komt hier om een pater vragen die een angstige familie wat kan sussen. Liefst 's nachts ook, dan waren er 10 in de kelder. Dr. Noorduyn en Bonfilius wezen mij aan. Ik vond op de Berg en Dalseweg 109 een zenuwachtig stelletje in een de beste schuilkelders van Nijmegen, genoeg geld en voedsel etc. Mijnheer zelf, Willod Versprinkel [= Wilod Versprille (red.)], was een bekend autoracer, maar sinds de oorlog waren de zenuwen hem de baas. Anders kan je nog op de rem trappen, zei hij, maar hier doe je niets. Natuurlijk wilden zij vluchten, maar waarheen? Dr.Noorduyn kwam ook, wilde in deze geen advies geven en zei, dat ze nog op een drie weken moesten rekenen. Het in positie zijnde vrouwtje meende, dat ik al de oogmerken van de Duitse en Engelse strategen kende en vroeg me honderduit over de duizend en een berichten die zij gehoord had. Ze stond verbaasd toen ik zei daar niets van te weten. Ik zei: blijf hier maar rustig, vluchten kan altijd nog. Thuisgekomen, hoorde ik, dat de evacuatie van Nijmegen was stopgezet. Niemand mocht de Nijmeegse grenzen overschrijden. Priesters wel in functie etc. Ook werd gefluisterd, dat zij [die] nog een bewoonbaar huis hadden, weg moesten gaan uit de kelders ten bate van de daklozen. Een van de vele geruchten? Precies heeft Bon hier een nachtwachtregeling getypt, telkens drie man, waaronder altijd een priester. De eerste week ben ik vrij met het oog op mijn particuliere assistentie op 109. Arnhem zou totaal moeten worden geëvacueerd, de Harderwijkse kant op. Vanmiddag zou daar een bombardement plaats vinden, daar het beleg, naar de bekentenis van de Engelse radio, mislukt was. De lucht is vol machines, die het mogelijk maken, dat de kinderen in de tuin spelen. Pater Canies is bleek en dun, vind ik. Hij verzet stilletjes veel werk. Familie van de Boogaard met een auto van de Engelsen naar Wychen.

29 sept Vrijdag 29 September 1944

Gisterenavond weer erg onrustig. Brand in de van Heutzstraat en de Huygensweg. Hugolinus en Uljee naar de eerste brand. Nog 7 doden sub conditione bediend. In plaats van Gebhard heb ik de wacht gehad met Uljee en de dominee. Het was tamelijk rustig. De granaten vlogen hoog over. Vanmorgen zei Knip, dat de spoorbrug door een mijn was vernield. De Majoor van de Brigade Irene is met gulle handen en stoere verhalen door onze kelders gegaan. In de refter gebruikte hij met ons het elf uurtje. Hij zei, dat de Waalbrug, voetbrug, onklaar was gemaakt, je kon er niet meer over. Ze hadden anders ook een pontonbrug gebouwd, over de Orne (56 uur) en over een tochtsloot volgens eenzelfde systeem. Hij kende de broer van Gebhard, uit Londen, sprak vloeiend Nederlands, was Zuid-Afrikaan, bezat 45.000 ha grond, 300 paarden en 8000 koeien. Die ronde getallen hielpen nog mede om bij den professor in de smaak te vallen. Erastus vond hem wat branieachtig, ook op grond van andere uitlatingen. De 90 man die hij mee wilde nemen naar Grave, moesten tenslotte toch nog thuis blijven. De patiënten van Noorduyn gingen voor, maar hij kon er nog wel een dertig bij hebben. Hij raadde particulieren aan alsnog te evacueren, mensen als wij en de kelderratten van Canisius waren safe. Hugolinus wilde nog mee om de mogelijkheden in Grave in ogenschouw te nemen, maar de auto vertrok zonder de 90 man vlak voor zijn neus.

Drie uur. Het eten van de gaarkeuken verschijnt vanavond pas. Dus was het vanmiddag weer koud. Direct daarna naar 109 geweest. Het mevrouwtje wilde nog weg. Mevrouw Vossenaar (er is daar altijd bezoek) haalde alle geruststellende redenen aan. Ik dacht: laat ze maar, die woorden helpen niet, maar wel de rustige houding van Mevrouw zelf. Evacuatie is trouwens niet meer geoorloofd, en gezien de toestand van vele geëvacueerden, tamelijk dwaas.

Erastus houdt meer van Sedee dan van Noordduyn. Bon zei, dat hij wat brutaal moest zijn tegenover de allesbeheersenden dokter. Dat hij zijn plaats in Canisius moest handhaven, nu hij overdag met Tewissen zielzorger van de schuilkelder­bewoners aldaar geworden is. Zijn preek van zondag zal hij ook hier houden. Dominee van Selms schijnt niet van veelvuldig kerken te houden, zodat er sprake van is, dat Noordduyn naar Monshouwer komt luisteren. De familie Terwindt is nu helemaal weg, zodat Friedrichs en Draaisma met hun vrouwen wel naar beneden zullen komen. Koen werkt met carton en aan de opvoeding van de algemeen als vuilakkies beschouwde Alewijntjes. Allebei nogal ondankbare arbeid. Mevrouw Uljee heeft zich wat verwerkt en hield het bed. Uljee timmert en kookt z'n best thuis, reuze handige en gezellige baas die oud-kanonnier. Met de oren en de "knapheid" van de kok wordt wel eens gelachen, maar over zijn unverfroren kalmte en verrukkelijke kookkunst zijn allen vol lof en bewondering. Stephanus is ook kalm, maar houdt teveel van onrustbarende berichten en is al te verzekerd bij zijn strategische uiteenzettingen. De voedselvoorziening wordt hoe langer hoe beter. Canies weet daar meer van.
30 sept Zaterdag 30 September 1944

Een onverwacht rustige nacht. Allen rustig gelezen. De schare van van der Linden huist in de afdeling van Terwindt en Blank, dus in Juliana. De vrouw is ineens erg bang voor de nacht. Pillekers die met dezelfde aanvrage kwam, moest worden afgewezen. Draaisma blijft boven, want hij snorkt teveel. Friedrichs in het gastentoilet 's nachts, overdag volgens de eisen der etiquette in het kleine spreekkamertje, dat nog nimmer zulke mooie kleden over zijn tafeltje heeft gezien. Gisterenmiddag was de lucht telkens vol machines geweest. Men zei: ter bescherming van de pontonbrug in aanbouw. Nog altijd vrezen we een geweldige aanval, temeer daar ze onze beide bruggen nooit ongemoeid laten. De weg naar Amhem ligt open. De situatie is onklaar. Honorius maakt foto's van de kelderratten op Canisius. Die van ons zijn goed geslaagd en de 'patiënten' waren over het algemeen vol lof over de 'fotopater'.

Elke dag ga ik rond met boeken. Havank, Ivans, Marie Koenen, Kees Meekel, Verkade, Farrow, Aart van der Leeuw, Narrenkap, K.I. etc. Veel wordt er toch niet gelezen. Dames vragen nogal eens om Engels. Een maal. Om tien uur vlogen de granaten weer over ons huis. [Ze] ploften bij de brug, meenden we. De kinderschare speelde vanmorgen zo aardig in de tuin met Bon en Geb; binnen blijven, is weer de boodschap. Een Comité voor den schuilkelder­verslagboek zal zich vormen. Het boek zal uitgegeven worden door Schuurmans, die wanneer het onrustig wordt in de lucht, steeds weer zijn overjas aantrekt. Daar schijnt nogal wat geld in te zitten. Wij willen geen kelder zijn van Canisius, maar aan een meer algemeen verslagboek zou volgens Pompen onze Bon mee moeten werken, die dan ook afgevaardigd wordt. Hij zou met Schuurmans praten. Hij wedde met Geb, wien hij overigens zijn te weinig werk verweet, dat de professor na het laatste bedrijf van Hamlet met zijn avonddeclamatie zou ophouden. Heeft Geb zelf een bonte avond op het program? Als hij maar niet weer komt met de verloren zoon. Het gebrek aan impersonatio is volgens Pompen de fout van Bon en Geb. Ze zijn geen toneelspelers. Geb komt heftig in het geweer. Pater Hubertus schrijft uit Alverna, dat zijn huis door de Engelsen was bezet, zodat onze 120 man onmogelijk zouden kunnen worden opgenomen. Mosterd na de maaltijd, gelukkig. Van evacuatie is geen sprake meer. Nummer 109 was tamelijk rustig. Had natuurlijk geruststellend bezoek. Vanmiddag aten we weer brood. We kunnen daar onderdehand wel regel van maken. Velen kunnen vlees krijgen op de bon, maar in de groentenwinkels etc. is niets te krijgen. Nijmeegse mannen zouden worden opgeroepen om bewakingsdiensten te verrichten en ook tot steun van vitale bedrijven. Prins Bernhard in Eindhoven. Groesbeek wordt vandaag gezuiverd. Nijmegen vraagt ook nog een goede beurt. Zou Arnhem vandaag vallen? Er kwamen hoog grote formaties vliegtuigen over. De familie Blank liet als attentie 10 gulden achter. Ik zal vandaag proberen weer met de brieven van S.Cyprianus te beginnen, en informeren naar de volgorde der gebeurtenissen in de eerste oorlogsdagen. Op het schoonhouden van kelders en toiletten wordt herhaaldelijk gehamerd. Het succes laat te wensen over. Familie Terwindt schrijft dankbrief vanuit "Rustven", de Reek bij Grave. Zonder noodzaak niet van huis. Mevrouw Uljees ziekte maakt het wenselijk de keukentrap zoveel mogelijk als in- en uitgang te gebruiken. Irish Guards werden vanavond in de kelder verwacht, lieten evenwel op zich wachten. Jammer voor Piet Mol, Gebhard, Tet van Undert en de andere jongedames... Gisteren zagen ze uit naar de Ierse Captain Keating (?). Ook tevergeefs. Zijn de Ieren niet trouw? De captain had het zeer druk. Hij moest even naar "Newman". Geb verstaat veel Engels, maar dat was hem teveel. Ja, zei de Captain, 5 km van hier bij Malden. Het bleek, dat hij Heumen bedoelde!





1 okt Zondag 1 october 1944

Professor draagt weer de Hoogmis op - nog met gedempte stem. Vannacht geknetter in de straten als naderden de parachutisten weer. Zouden de Duitsers Nijmegen heroveren? Ze hebben zeker versterkingen gekregen, en Nijmegen blijft nog steeds in de vuurlinie. Er zijn geruchten - in zulke momenten gevaarlijke dingen. Nijmegen blijft vrij!, zo beweren De Gelderlander en Nijmeegsche Krant gezamenlijk. Maandag beginnen ze weer met aparte uitgaven. Erastus preekt. Vinnig. Alles wat gebeurde goed, omdat God het wil. Wij moeten niet beter willen weten. Wij zijn afhankelijke wezens en de hemel is ons vaderland. De tekst uit de Introitus: "Da pacem, Domine, sustinentibus Te" kwam verder niet te pas. Er waren niet veel mensen, geen Protestanten. De vorige keer zat zelfs de dominee in de voorste bank. Om tien uur verzamelde deze ook deze Zondag zijn schaapjes in de recreatiezaal. Ook mensen van buiten, o.a. de familie van zijn meisje, mej. Gerretsen, die hier ook verblijft, was aanwezig. Jan Vermaseren schijnt gekker te wezen dan ik wist. De familie van Haaren raakt er niet over uitgepraat. Is Mijnheer Vermaseren een zwakkeling?
index
2 okt Maandag 2 october 1944

Toen Mijnheer Hendriks sinds gistermiddag zo goed was geweest de bank van het Monopolyspel "eventjes" te beheren, en hij er gisterenavond nog mee bezig was, kwam als een engel uit de hemel de profeet-dokter-verduisteraar Frehee de wondere uitwerkselen van zijn genezend charisma te verhalen onze trap af om ... en de leuke bewoner van 14 uit zijn benarde positie te bevrijden. Frehee, bakker, tramconducteur, stoffeerder, musicus, imitator van alle geluiden, asthmalijder en eeuwige optimist, die uren lang over zichzelf kan vertellen, en daarom het vertrouwen in de sterke staaltjes door hem verteld, ondermijnt, is een bijzondere figuur in onze gemeenschap. En al is misschien niet alles waar, gezellig en interessant is het zeker. Els en Tonny Iachten nogal toen hij vertelde van wegbidden, bespreken, van de novene van O.L.V. en zijn gebed tot de Drie-eenheid. Ook de groteren nemen hem niet au serieux. Ondanks alles een Franciscaans type, die er nog geen minuut spijt van heeft gehad alles te hebben verloren. De twee kilo tabak uitgezonderd ging alles van zijn woning in de Tenhoetstraat in de vlammen op. Binnen de twee dagen had hij zijn tabak alweer uitgedeeld. We droomden nog van Frehee, toen om half een het geschiet begon. Nu is het kwart voor acht en nog altijd snorren de projectielen, nog altijd schieten de machines op elkaar en horen we geweldige ploffen in de richting van de brug. Het is mij een raadsel. Toen ik als plaatsvervanger van Victor de kapellen op orde bracht, zei Hugolinus, dat er weer brand was, vannacht, en dat hij de drie wakers slapende had gevonden: Koen, Jan Reijs en Piet Mol. De paters waren erg laat met mislezen, er komen niet veel mensen bij, misdienaars zijn moeilijk te vinden. Broeder Kok en Mijnheer Marttin zijn het trouwst. Er moet nodig wat meer regel komen in het wekken en opstaan. Vanavond om vijf uur willen we weer beginnen met koorgebed en meditatie.

Half vijf. Ze blijven in onze buurt aan het vechten. Knip vertelde, dat de Duitsers vannacht over de brug bij Pannerden getrokken waren, en daarna teruggeslagen. Het verwoede gevecht ten Noorden en Oosten van onze stad kunnen we duidelijk horen. In Groesbeek en Huissen gevechten. De daarheen uit Nijmegen geëvacueerden moeten terug. Weer ben ik even van de typmachine weggelopen. Van twee kanten werd er geknald als het ware vlak bij mijn cel en de granaten vlogen weer over ons huis. De partisaan kwam zo-even thuis van het blussen in de Ziekerstraat. Voornamelijk de houthandel van Emnmerik en de kolenhandel van van Kleef schijnen verast te zijn. Theobald meende zo-even een zweefvliegtuig gezien te hebben. Als koster kreeg ik de taak het Angelus weer te luiden, om zeven uur, om twaalf uur en om half zes. Je moet aan dat trouwtrekken wennen. Het koorgebed gaat niet door. Te gevaarlijk. Zo juist gingen twee gewonden langs hier naar Canisius. Het blijft druk in de lucht. D.N.B. bericht dat Groesbeek vast in Duitse handen is. Is onze oorlog dan nog maar in het begin??

We denken wel eens aan thuis en weten, dat de dikte der berichten met de afstand afneemt. Benignus vreest voor de zijnen in Bleijerheide.

Stephanus is gisterenmiddag naar Hernen gefietst en kwam zojuist thuis. De wegen waren erg kapot gereden. Bij Marius thuis konden ze best een aardappelrooier gebruiken. Misschien gaat Steph er binnenkort wel heen.
 
3 okt Dinsdag 3 october 1944

De typmachine gaat nog, al stond hij onder de kalk. Ook de typer zit weer op zijn cel, al is het ongeveer hetzelfde als in de open lucht. Drie van mijn vier ramen zijn door de scherven kapot geslagen. Ik was aan onze kant toch al het meest beschadigd. Voor de keuken in het aardbeienveldje kwam "onze" bom neer. We waren allen in de kelder goddank. Een geweldige slag. De ruiten rinkelden, het huis schudde. Met Uljee en Hugolinus op inspectie. Boven bevond ik alles goed, maar in de keuken vonden wij geen raam heel, ook was er een stuk uit het keukenmuurtje. Vanmorgen zagen we alles beter. Glas in de boter. De ramen van de grote logeerkamer eruit. Die van Geb kapot, de mijne nog erger. Ik tel vijf scherven in de met kalk bedekte cel. Kersten en De Groot bergen de grootste, ook ging er eentje tegen Paden en Fryslan III en tegen Hemsterhuis van Brummel. Dan een door de kast, door mijn oude pij heen, heel klein. Een stuk uit de kozijnmuur was de oorzaak van die kalklaag. In Canisius Juffrouw van de Borg gedood en vier anderen gewond. Zij gingen met hoge uitzondering naar boven, naar de toiletten en een rondtollende bom ontplofte binnen in hun nabijheid.

De smerige "gelegenheden" van Canisius zijn sinsdien nog vermeerderd. Krelis vliegt volgens Knip overal recht op af en wordt door zijn collega's van de Geneeskundige Dienst hogelijk bewonderd. Onvervaard is hij. We zijn allemaal aan het scherfruimen. Matthias komt plots met een kalf uit Sint Tunnis, dacht dat wij honger hadden. Reuze vent. Ook Willy heeft hij daar weten te houden. Het wordt me hier te warm.
4 okt Woensdag 4 october 1944

Sint Franciscus. Vreemd feest. Het is feest, zei Benignus in zijn preek, een feest met een donkere achtergrond. Onze Heilige Vader leert aan de kelderbewoners onthechting van het aardse, niet uit vrees, maar uit liefde. Mooie, vrije stijl van preken, op den duur misschien wat saai. Prof. Pompen celebreerde. Ook de anderen hadden zonder stoornis gelezen. Ik had voor wat bloemen gezorgd, voor de deftige canonborden, pulpitumkleedjes, een mooi wit stel etc., zodat de uitwendige luister niet geheel ontbrak. Er waren veel mensen.

Vannacht waren er toch nog suizende granaten geweest. De jonge dominee vertelde me na de Mis, dat de Duitsers berichtten, dat Arnhem was omsingeld. We hopen, dat het vandaag valt. Dat Calais gevallen is en dat ze zoveel kilometer Siegfriedlinie doorbroken hebben interesseert ons niet ene honderdste van dat geval tussen ons en Arnhem. De toekomstige commandant van Arnhem was zo-even op bezoek bij Jurgens. Gisteren hadden wij dank zij Matthias en de kok een voorproefje gehad van het heerlijke stuk vlees, dat we vandaag kregen bij boterham en warm eten. Ja, het is ondanks de helse toestand buiten een heerlijk feest.

Ik heb vannacht voor de tweede maal op de gang geslapen, naast mijn cel, op een matras van Victor. De Centrale Keuken eist 30 cent per portie. Dat wordt nogal duur gevonden. Bovendien is het met terugwerkende kracht.

Om vijf uur lof en transitus gehouden. In vergelijking met andere jaren was de pronk gering. Toch voldoende om het feest felix te maken.

Het Rode Kruis stelt de gelegenheid open om naar Maastricht te schrijven, 25 woorden, af te geven in de Fagelstraat. De inundatie van Walcheren wordt met trieste gezichten besproken. Mevrouw van Haaren ging huilen, toen Bon met Hermandadse stem de oekase van vluchtelingen­commissaris Stoopman voorlas. Deze hield in, dat eenieder, die nog een bewoonbaar huis met kelder had, daarheen moest terugkeren. Wie in de schuilkelder van anderen bleef (uit vrees of gezelligheid) moest die plaats ruimen voor de daklozen. Ik zei: dat zal zo'n vaart niet lopen. U blijft tot de anderen komen, vannacht zeker. Mijnheer van Haaren is de kalmte zelve en weet van alles, ook hieraan, een leuke draai te geven. De dochters durven zich nog niet eens thuis te wassen. De jonge dominee staat zich ook altijd in onze toiletten te scheren. Morgen zal het stelselmatig onderzoek der schuilkelder­ratten op de Canisiuspost beginnen met mijn afdeling. Mogelijke ziekten worden besproken.

Bon houdt een lezing zonder lichtbeelden over Franciscus. Gisterenavond deed hij dat voor de cercle van Noordduyn. Bij zijn reactie tegen Sabatier voelde hij merkbaar de belangstelling verkoelen, vooral bij dominee Itterson. Erastus vond het ook niet zo geschikt. Losse critische kwesties. Noorduyn had bedankt voor de lezing van John B. over de Kerkvader Franciscus! Om kwart over tien ging ik naar bed. De anderen volgden spoedig.

Het "tuintje", dat ik langs het blok van Nispenstraat, Berg en Dalseweg, Dominicanenstraat, Geertruidastraat maakte nam de ontzettende indruk van de brand van gisterenavond enigszins weg. Het viel mee, al blijft het erg genoeg. Bij het leeggebrande nummer 8 van de Geertruidastraat sprak me het vrouwtje aan: nu pas had ze rust. Zij zat op Canisius, haar man was onderduiker, had onderduikers in huis en vele NSBers in de buurt. Altijd had ze in angst gezeten en nu was alles goed, al had ze dan ook alles verloren.
5 okt Donderdag 5 october 1944

Rustige nacht. Allen hebben gelezen, Om half tien verschijnt dr. Sedee om naar neten te zoeken op onze plassen. De vrouwelijke tak van de Aelens blijkt kostgangers te hebben. Rest goed. Besluit was een algemene uitmesting van Emma, een millimetering van de dochters en een beknotting van de haren der moeder. In Wilhelmina nam Honorius een foto, toen Piet Mol patiënt was.

Met Geb ben ik naar Assumptio geweest. Ik voelde dat als een plicht. Eerst naar de directeur. Akkermans verbleef in de Mesdagstraat, de directeur was daar toen ook maar overigens op Dekkerswald. Gene held, hij bracht het tot enige woorden over de "varkens". We gingen maar verder; mr. Franckenstraat en Canisiussingel afgesloten, Dominicanen­kerk dicht, pastorie erg beschadigd. Pollmann en daartegenover erg kapot. Geen heel huis gezien. Stadhuis, leeszaal etc. zijn uitgebrand. Ons instituut stond er nog. In Assumptio's keuken toffe jongens met wijn. Kapel grondig uitgebrand. Goede, maar kleine kelder. Nooit rechtuit. Verminkten in de schuilkelder van de Anthoniusplaats. Asthmalijder al vier dagen nuchter in een smerige, zelfgezochte kelder. Met zakdoek voor de neus in de kelder van de verminkten. Zaten daar stom en wezenloos met grote baarden. Er was nog geen dokter geweest. We praatten wat en probeerden de dertig stumperds wat moed in te spreken. Dat ging wel, maar Geb zou toch onverwijld Noorduyn in kennis stellen.

Hij zag nog, dat auto's over de spoorbrug gingen. Zwermen vliegmachines in de lucht. Doden in het Willemskwartier. Verschillende inslagen. Druk gerij op de Oranjesingel. Naar men zegt grote slag in de Betuwe, Roermond en Heerlen vrij, tanktreffen bij Mook. Om twee uur gerucht van inslag op de Kronenburgersingel bij onze pastorie. Pater gewond. Geb en Koen bevinden, dat de slag kwam in de 30 meter verwijderde boom, scherven door het huis, maar geen pater geraakt. Soep van het kalf gehad.

Canies stort zich van de fiets in de struiken op de weg van Villandry naar het jeugdhuis, en ontging zo de splinters van een dichtbij hem neerkomende bom. Vele treffers in de stad. Willemstraat en Thijmstraat worden genoemd. De radio heeft het verhaal over de zestien in Venetië geoefende zwemmers die de Duitsers stroomopwaarts brachten naar de brug. Daar plaatsten zij hun dynamiet, en ze waren bezig 18 km terug te zwemmen, toen twee van hen werden doodgeschoten en de anderen ingerekend.

Op 109 hoorden ze, dat de Duitsers 's Hertogenbosch, Tilburg en Breda zouden ontruimen, waaruit het mevrouwtje besloot, dat hier een nieuw front zou komen. In de omtrek wordt hevig gevochten. Twee Schotten uit Glasgow in mijn afdeling, gezonde kerels. Conversatie valt niet mee. Vier in de recreatiekamer, ik was bang voor cabaretmuziek en gedans, maar het viel mee. Bon had de middenweg gekozen en liedjes gespeeld. Een incident over "soldatenmeisjes".

Toen ik met Mulder en Driessen de wacht betrok, begonnen de granaten over te snorren. Een keer of vijf. Toen was het uit.
 
6 okt Vrijdag 6 october 1944

Eerste Vrijdag. In Canisius hoogmis. Hier niet. Druk schieten en vliegen. Op 109 is men nog niet geheel tot rust gekomen, al wordt het beter. Mevrouw schilt aardappelen. Vannacht voltreffer in kelder door sousterrain, op de Berg en Dalseweg 280, tegenover de tuchtschool, bij Scheltinga. Twee doden en een zwaargewonde. Krelis was er onmiddellijk op af gegaan. Noorduyn wordt verwacht in mijn afdeling, loopt stuurs voorbij, vraagt bij de volgenden of ze last van jeuk hebben en is spoedig weer vertrokken. Het "geneeskundig onderzoek" had zo een voorspoedig verloop.

Met Theobald naar Pater Gardiaan geweest. Het doet je goed weer eens langs ongeschonden huizen te gaan door tamelijk drukke straten. Harry de Bruyn was alweer aan Vergilius bezig. Pater Gardiaan lag zeer opgewekt tussen een Lazarist, de vrolijke prior van Sint Agatha, die door een bominslag zijn linkerarm verloren had en Pater van Spaendonck SJ die er vermagerd uitzag en wel zou gaan hemelen. Theobald had nog een goedkeuring voor bloedtransfusie bij zich, hij gaf zich op, maar mocht pas in Januari komen, daar hij in juni j.1. nog in Weert bloed had geleverd.

Wamel en Dreumel bevrijd. Wamelaars geroofd en in Tiel doodgeschoten door de Duitsers? Overloon plat. Hendriksen en van Haaren assisteren Gerritsen, Willy's vriend, raadgever en opvolger.

In de tuin was veel door de kinderen vernield. Ze mogen er niet meer in. Ook worden er langs het poortje nogal eens appelen en dahlia's gehaald. Om 6 uur eindeloze zwermen machines naar het Westen. Lekkere stamp. Hen- houdt tegen alle andijvieverdedigers vol, dat hij boerekool eet. Treffers in verschillende straten. Nog steeds 3 km van Arnhem. Frehee vertelt sterke verhalen. Meestal de seipso.
 
7 okt Zaterdag 7 october 1944

H.Rozenkrans. We bidden elke avond gezamenlijk de rozenkrans, de litanie van O.L.V. en het kerkelijk avondgebed. De stem van Geb dringt beter door tot onze afdeling dan die van Bon. Tamelijk rustige macht. Om half acht geknetter van mitrailleurvuur boven ons. Kwestie 'soldatenmeisjes' vanmorgen even acuut. Ik heb mijn ramen gecartonneerd. Het licht gaat. Maak je dat zelf maar wijs, zei Bon.

Om twee uur eindeloze zwermen vliegmachines naar het Oosten. Eén stort neer op het Keizer Lodewijkplein....er was ook een bom en een rookkolom. Dirk Katje van de Ganzenheuvel is weggevaagd. Zeventien personen dood?? Ook bij dr. van Haaften op de Oranjesingel??

Stephanus komt terug van zijn expeditie naar Balgooi. Gisteren was hij met de auto van Matthias, die Prof. Pompen meenam naar Grave, tot Alverna gereisd. Derde Orde-fiets aan P.Bonaventura (van Schaick?) gegeven. Onze broodnodige huisfiets had de in Alverna nog angstige vicarius naar Megen gebracht. De fiets van Nash moest Teun zelf gebruiken? Waarvoor? Steph moest lopen naar Balgooi, kreeg drie broden, liep terug tot de kanaalbrug, mocht zonder bewijs niet verder, overnachtte bij een kinderrijke en bovendien 22 Nijmegenarenrijke keuterboer, liep vanmorgen naar het Wychense stadhuis om een bewijs van toegang en tippelde vandaar naar huis terug. Dat deed hij niet weer. Geen wonder dat hij (en wij) op Teun gebelgd waren. Feestnummer van De Gelderlander is uit. Een soort archief van de krant gedurende de bezetting. Dezelfde soldiers zijn weer hier.
 
8 okt Zondag 8 october 1944

Opvallend rustige nacht en morgen, tot om kwart voor elf de granaten gingen snorren. Ook ons elf uurtje werd te gevaarlijk. Naar de kelder en niet buiten.

De familie Spierenburg, welke gisteren de schuilkelder van het Molenveld moest ontruimen en vannacht in onze gang heeft geslapen, dreigt nog te blijven. De afspraak was: één nacht. Erg zenuwachtige mensen.

De hoogmis om acht uur werd opgedragen door Gebhard. De celebrant preekte zelf. Oorlog is ook een straf voor persoonlijke zonde. Grootste zonde is het gebrek aan liefde, die volgens S.Paulus verschillende eigenschappen heeft, waaraan wij in deze tijd moeten denken. Zowel in de hoogmis als de mis daarvoor, waren er velen te communie.

Dominee Monshouwer preekte om tien uur over de brandende stad. Vier huizen op de Bijleveldsingel zijn vannacht door onbekende oorzaak verbrand. Derksen vertelde het dramatisch. De losgelaten gevangenen worden weer gegrepen. Blank vertelde, dat ook een (Duitse) zuster van de H.Landstichting wegens spionnage werd gegrepen. We horen, dat onze huisvriend-cineast Jos Funneman bij de Hezelpoort door een kleine scherf in zijn slaap is gedood. Helm had alles kunnen voorkomen. Vrijdag al. Er wordt voor hem een mis gelezen.

Haalderen is bevrijd. Uit een speech van Gerbrandy horen we de verbranding en verwoesting van de havenwerken van Amsterdam en Rotterdam, de inundatie van een gedeelte van Groningen (wat me natuurlijk aan thuis doet denken), de evacuatie van Haarlem en het Westland. Meermalen hebben we in onze benauwenissen gezegd toch nog gelukkiger te zijn dan onze noordelijke broeders. We wisten, dat de terreur daar verschrikkelijk zou zijn. Nu worden we ondanks alles nog dankbaarder. We bidden voor hen. Er wordt ook verteld, dat 1800 gevangenen van Vught naar Duitsland vervoerd zijn en 500 stante pede doodgeschoten. Zou het in de Duitse concentratiekampen ook zo gaan? Hendriksen krijgt van den directeur van de PTT bericht, dat hij zijn ingeleverde radio terug kan komen halen. Slagtman doodgeschoten, wordt verteld.

Vespers, Completen en lof met litanie van Alle Heiligen. Er waren niet veel paters in het koor. Drukke werkzaamheden? Ja, tenminste naar de gezichten te oordelen.
9 okt Maandag 9 october 1944

Rustige nacht en morgen. Boeken van Mulder-van Meer-kamertje onder Matthias' bureau gebracht. Mensen druk aan het werk of aan de wandel. Gorris ook alles kwijt in de Barbarossastraat.

Rutten maakt het goed, weet nog niet van zijn verlies aller goederen.. Granaten van tien voor twaalf tot één uur. Roukens arm en kind kwijt. Onze soldiers gaan naar Helmond. Ton - Els uit. Wychen evacueren, zei Frou Burghgraaf. Hendriks krijgt eigen radio terug. Gedurende de middag telkens granaten, geschiet in de buurt. Rustige avond. Frehee op zijn best. Verder "nichts neues".
10 okt Dinsdag 10 october 1944

Eén van de onrustigste nachten tot nog toe. Om half één begonnen de granaten. Professor Pompen dacht telkens: nu gaat Canisius, nu dat vlak bij. Hij is beneden gaan slapen. Mijnheer Bochove stond het plaatsje naast zijn vrouw af, en wilde ook voor de komende nachten voor een professoraal legertje zorgen. Ik ben rustig naast mijn cel blijven liggen. Te lui om op te staan. Bovendien voelde ik me daar veilig. Het duurde zowat tot acht uur. Soms om de drie tellen. Ongeregeld.

Professor Jansen op de Vossenlaan 13 is ook getrofien. De garderobe schijnt verdwenen te zijn.

Om vijf uur Universitaire vergadering. Pater van Ogtrop had professoren, privaat-docenten, studenten etc. uitgenodigd tot een samenkomst in de bar van het Clubgebouw, dat was even afgestaan door de 600 Engelse officieren die er uitrustten. Ondanks de stromende regen en het gevaar was de opkomst betrekkelijk groot. Thee, gebak en sigaretten werden rondgedeeld, ervaringen verteld. De moderator trachtte de verschillende adressen der verstrooide schapen te verzamelen, commemoreerde de dapperheid van de clandestiene student van Hoof die nu op Rustoord ligt, deed de eerste stap tot onderlinge hulpverlening, stelde de gerant aan ons voor in keurig Engels, waaraan Prof.Pompen niet veel had toe te voegen. Deze stelde voor gezamenlijk God save the King te zingen, en een Lang zal hij leven voor Pater van Ogtrop, die zo wonder actief en sympathiek oorlogsmoderator was.

Prof. Sassen, Brom, Hermesdorf (Rector terstond te vervangen door Cornelissen, die in het huis van Lokhorst komt wonen) waren er ook. Verder Ros, Knipping, Keizer, Haan, Smits, Van Lier, Prick en nog enigen.

Dokter Hoefnagels vertelde iets van de toestand van de gen... gebouwen. Ik wist dat al. In de kelders van het uitgebrande psychologisch instituut schijnt nog wel iets bewaard te zijn. Theologie, Geschiedenis, Kunstgeschiedenis en Leeszaal zijn verdwenen. Het Hoofdgebouw ook. Van ons waren er behalve de twee genoemden al de overgebleven studenten van Letteren en Wijsbegeerte nl. Galama, Voorvelt, Knippenborg en Vastbinder.

Van de theologie alleen Körver. Toen we teruggingen regende het granaten. Knipping had er zelfs van op de borst.

Jan Vermaseren gehaald. Mia opgeroepen als getuige. Woedende blikken. Boeken van Mulders en enige van Slagtman op cel van Conradus gebracht. Vanavond sprak van der Linden in Wilhelmina over het Roelandtslied, na eerst een kort overzicht van de Franse Litteratuur gegeven te hebben. Het licht ging even uit. Vlotte spreker. Frehee had kort repertorium. De Gelderlander vraagt om copie.
 
11 okt Woensdag 11 October 1944

Rustige nacht. Regen.

Maternitas. Feestkazuifels. Het lekt in het voorste kapelletje. Ook in de cellen boven. Gisteren regende het maar en de pannen zijn nog steeds niet recht ge1egd. Moet je vakman voor zijn.

Plotseling komt Wouters opdagen met een knecht. Nu gaat het beginnen. Geb loopt de hele dag in een overall. De traditionele zakdoek met lucifersdoosje verhogen het interessante van zijn voorkomen. Hij heeft werkelijk iets gepresteerd. Zijn maat Piet Mol zei dat ook. Ik vraag me af, hoeveel hoofden de "eenhoofdige leiding" heeft. Er wordt in huis druk "geleid". Professor Pompen is sterk in het vinden en vergeven van baantjes. Pas op, anders krijgt de "eenhoofdige leiding" ook nog een baantje. Frehee gaat met 10 vooroorlogse sigaretten van 1.50 per stuk door de kelder. Mijn afdeling vindt dat veel te duur, maar stemt terstond met het Freheesche voorstel in een gulden te betalen en de paters dat doosje aan te bieden. Hetgeen ondanks mijn protest schijnt te gebeuren. Hendriks vervolgt me met zijn goedheid en drie pannekoekjes tot in de refter. Wat heb ik het toch goed. Melk gehaald bij Vossen, twintig liter.

Rustige dag. Cyprianus gelezen. Het gaat nog niet te best. Vijf uur Vespers en Lof. Bon preekt om zeven uur in Canisius over de Maternitas. Daarna speelt hij onder de film, in groot gezelschap, o.a. zes Amerikanen, waarbij hij met Frehee wedijverde in het miauwen en dergelijke tot groot genoegen van gasten en huisgenoten. Onderwijl boomde ik met Draaisma over Friesland en de verschillende godsdiensten. Mevrouw van Dam mengde zich in het gesprek en vertelde, dat zij uit Kollum kwam, en nog vele nadere dingen.

Door Erastus kreeg Theobald aanzegging voortaan 's nachts thuis te blijven. Er was een lek in Canisius en alle Jesuïten waren teruggekeerd.
 
12 okt Donderdag 12 october 1944

Na de mis kwam Vermaseren weer bij ons zitten. Gisteren was ik tegen hem ingegaan, toen hij bij de bespreking van het gedrag van Martin diens houding gelijk stelde met die van een onderduiker, welke bij zijn boer, en dus ook voor Duitsland werkte. Vanmorgen vertelde hij van de gevaarlijke boottocht van twee uit Millingen, over de op eigen risico niet geëvacueerde boeren uit Pannerden, die hun hoeve in lichte laaie zagen opgaan en hun koeien afgeslacht, over de deportatie van 4000 Utrechtenaars naar Drente en Amersfoort. Van Haaren ging even later met hem mee naar het uitgebrande huis van de zeven man sterke familie Frederiks, die gezamenlijk in de vlammen waren omgekomen. Burchtstraat juwelier.

Onze afdeling door onze dames grondig gereinigd. Je durft er bijna niet meer te lopen.

De tien sigaren vallen in de smaak van het rooklievende gepaterte. Knip moet ook zijn bed weer opslaan bij ons. Theobald en Koen zijn gisteren om vijf uur, na met grote moeite een pas gekregen te hebben, naar Balgooi gefietst. Daarna zouden ze naar Velp gaan. Overnachten bij de Capucijnen, waarvan Theobald zijn broer er eentje is. Om half zes thuis.

Olbertz vertelt iets van zijn (geringe) belevenissen. Zijn tandartsen hebben het harder te verantwoorden gehad, tenminste Herweijer en Menninga (mitrailleursnest van de Engelsen).

Dak zowat klaar. De Van der Lindens vertrekken. Proef tot morgenochtend. Dan voorgoed. Knip en Theobald vinden zo beneden ruimte om te slapen; ze lezen nog op Canisius. Berichten van vanavond waren gunstig: de Duitsers waren gedwongen het bruggehoofd bij Driel op te geven, de zuidelijke oever van de Rijn is tot Opheusden in geallieerde handen. "Aken is Taken", zeiden de Engelsen bovendien, toen ze hier weer gezellig in de recreatiezaal zaten. Een deken is het eerste wat men bij evacuatie mee moet nemen, seint het Rode Kruis.
 
13 okt Vrijdag 13 october 1944

Vanmorgen had ik de Miskleren uitgelegd en begon ik de Mis te lezen met de kok, toen plotseling het electrisch licht uitging. Het was iets voor half zeven. Het ontbijt ging bij kaarslicht. Catacombengedoe. De radio wilde dus ook niet, en Mijnheer Vermaseren was derhalve zonder berichten. Wel had hij enige noten voor mij meegebracht, en kreeg hij andijvie van Hendrik. In geen drie weken had hij groenten gehad.

Om een uur of tien was er weer licht. Zo kon mevrouw Hendriks nog net het electrisch kacheltje gebruiken voor het koken van een extraatje bij onze middagboterham, ditmaal warme aardappelstamp.

De hele morgen een groot deel van de middag werken de twee beste werksters, Lies en Jo, op de cel van Gebhard. Alle boeken eruit, buizen ook van achteren verschoond, gele lamphanger bleek eigenlijk wit te zijn, portretten van vader en moeder werden ontdekt. Ze wisten niet, dat mannen zo vuil waren. En dat bij Geb die elke week zo trouw zijn cel doet of liever laat doen!!! De cel van Knip had gisteren een beurt gehad.

Stephanus krijgt volledig verlof uit te gaan buiten de stad voor geestelijke hulp. Alleen het overgaan van de Waalbrug is uitgezonderd. Koen zou vanmiddag met Driessen om aardappelen naar Weurt.

Om half vier en vuur uur weer een serie fluiters en wat ander lawaai. We raken er aardig aan gewoon. Het werkendaagse leven heeft langzaam aan weer voortgang gevonden.

Op 109 is gebrek aan een dienstmeisje. De vorige wilde niet komen, voor haar verloofde het goed vond. Ze was altijd uitstekend behandeld, maar wie dient er nu graag!!

Bezoek aldaar vertelde, dat de geëvacueerden naar Ewijk het daar niet best hadden. Het Waterkwartier bezat wel geen kelders, maar Oost West, thuis best, bleek het beste parool in deze oorlog.

Pater Teeuwissen schijnt gisteren in Canisius een barre speech te hebben gehouden, die neerkwam op: hoepel op, hoe eerder hoe liever. Ook het optreden van Van der Meer, en trouwens de hele sfeer daar, mist de kentekenen van de liefde. Het militaire optreden tegenover de mensen stoot velen, zo niet allen, af en voor meer priesterlijke functies moeten ze Erastus of Knip hebben. Bij ons het heel anders en veel prettiger. Dat is het oordeel van Knip en Theobald. Die kunnen het weten.

Het loopt niet zo'n vaart met het decreet van Stoopman. De S.I. heeft er evenwel ruim gebruik van gemaakt, pro domo.

Vandaag heb ik heel wat in Cyprianus gelezen, over de ketterdoopstrijd in brief 73 en 74; ook de Idolorum Vanitate doorgenomen. Bovendien bekroop me de lust de wreedheden van vroegere oorlogen eens te verzamelen. Ons oorlogsbedrijf is onmenselijk, maar is dat bedrijf niet altijd onmenselijk geweest? Mag men op dit terrein spreken van beschaving, christendom en andere aan dat bedrijf transcendent blijkende grootheden??? Mijn studielust is niet helemaal verdwenen.

Bon gaat weer op films uit. De nalatenschap van Funneman mag gebruikt worden??

Knip typt een verslag aan de hand van het mijne. Van het schuilkelderboek heb ik geen syllabe meer gehoord.

Geb loopt nog steeds in overall. Dan hebben de anderen, dunkt me, ook niet veel te doen. Waartoe dan die drukke gezichten? Mevrouw Blank dweilde weer de kapel. Uiterst bedrijvig mensje, Oostenrijkse. Mevrouw van Geuns zorgt voor frisse bloemen.

Het gejodel van Frehee klinkt zo nu en dan door de gangen. De trouwe Kuilman weet ook van sterke verhalen. De familie Friederichs is heel de dag bezig aan of in de buurt van het salonnetje. Mijnheer leest in de Narrenkap, zonder daar evenwel 's avonds, als hij bij ons komt bidden en praten, iets van te laten merken. Mevrouw leest het leven van Sint Antonius, maakt plannen voor een comitee, en heeft veel werkjes van de professor.
14 okt Zaterdag 14 october

Grote schoonmaak. Overal zat het vol met kalk. Alle boeken eruit gehad. Hele dag werk. Op de fronten weinig verandering. We vrezen voor Venray en speciaal voor ons mooie grote klooster, dat tot een vesting is gemaakt, en dus nu zal worden beschoten van de Overloons kant. Er werden straatgevechten gemeld. Ons front hier blijft gelijk. Onze strategen vermoeden, dat ze eerst overal optrekken tot de hoogte van het saillantpunt, en dan pas verder "doorstoten". Een Amerikaanse soldaat, ex-broeder-Franciscaan, nu Cistercienser, doet de kooroefeningen mee, en weet nog precies van de verschillende inclinationes. Vanavond weer gezellige boel in de recreatiezaal. Knip zingt met groot succes het Nederlandlied van Knipping, dat juist in De Gelderlander wordt gepubliceerd. De auteur wil nog een begeleiding maken, en dan opsturen naar Herrijzend Nederland. Mijnheer Vermaseren vond het een eer, dat Knipping rustig vroeg bij zijn piano te mogen componeren. In mijn afdeling tracteerde de familie Friederichs op bier, frambozen en spuitwater, terwijl Stephanus een heerlijke vooroorlogse sigaar, nog van zijn Venrayse tijd, presenteerde. Al vlogen er vanmiddag weer plotseling granaten, en in de lucht spattende projectielen, toch was het een tamelijk rustige dag. Van der Velden treedt af als fungerend burgemeester en wordt opgevolgd door Ch.Hustinkx. Man en vrouw met twee kindjes komen hier de nacht doorbrengen. Ze komen uit de Ruysdaelstraat en zijn familie van Uljee. Ook de uit Canisius verjaagde mensen vragen stilletjes om onderdak.


15 okt Zondag 15 october

Nachtwacht Knipping wordt vanmorgen wakker met een poes om de hals. Katten zijn er vele verloren gelopen. Op Mater Dei gelezen. Kapel nog onbruikbaar. Hier droeg Hugolinus de hoogmis op en preekte over epistel en evangelie, de droefenis van de kerk over de trouweloosheid van haar kinderen. Om tien uur protestantse dienst in de paterskamer o.l.v. D.J.Monshouwer. Professor Pompen bezocht Kolonel Adami van de Royal Engineers op de Huygensweg en het kost hem zo goed als geen moeite een auto te krijgen voor het ophalen van de duizend kilo aardappelen, die Koen van Burgers uit Weurt kon krijgen voor honderd gulden, als ie ze haalt in Afferden. De auto rijdt door naar Leeuwen voor meel en misschien ook tabak. Driessen zegt, dat het daar klaar ligt. Knipping is uitgenodigd bij kennissen om eens echt te dineren. Knipping had een geheime weg gevonden om een dun briefje naar Utrecht, Den Haag en tussenliggende plaatsen te schrijven. Er waren veel liefhebbers. Enige families aten vanmorgen thuis. De party in de Vereeniging schijnt alleen voor officieren te zijn. Alleen Iet van Lindert komt, naar ze zelf met glorie vertelt, in aanmerking. Moeder van Haaren is erg gepiqueerd op dat 18jarige ding. Hendriks probeert Mia van het trouwen met zo'n klein manneke, dat in die nutteloze oude rommel studeert, af te schrikken. Steph vertelt, dat door een granaat de kelders van het Albertinum vol water zijn gekomen. Vanmiddag is er een uitvoering in Canisius door de schuilkelder­bewonertjes. Theobald gaat er ook heen. Ik neem een uurtje de deurwacht van hem over. Honorius heeft de laatste dagen weer heel wat foto's genomen. Paters in allerlei standen en bij allerhande bezigheden. Leuke herinneringen.

In de Vereeniging was het verrukkelijk, zei Els. Veel meer soldaten dan meisjes. Weinig officieren. Stormachtig snelle dansen. Granaten bij het thuiskomen. Ook de Engelse soldaten werden bleek van schrik. Bij ons was de zware granaat om kwart voor tien het sein tot afbreken van de film. Wel te rusten. Toet weer hier geweest. Beladen. Ik heb me vandaag vermaakt met "Flierfluiters Oponthoud" van A.M. de Jong.








16 okt Maandag 16 october

Nogal veel geschoten vannacht. Ik heb niets gehoord. Vermaseren vertelde vanmorgen, dat Hongarije gecapituleerd had, dat de toren van Venray van zijn top beroofd is (het was een uitkijkpost), dat Venray genomen was, dat hij twee man zou zien te krijgen om de brandkast van Frederiks te lichten. Vrouwen en meisjes al spoedig aan de arbeid. Mevrouw Blank was druk doende in de kapel. Mevrouw veegde de benedengang, Mevrouw Hendriks neemt gelijk iedere morgen onze afdeling nat op, de meisjes van Haaren kraaien en vegen (?) op de bovenste verdieping. Zo reilt en zeilt het hier in deze bonte maatschappij. We gaan vandaag de vijfde week in en van verschillende kanten kan men horen, dat die maand als de wind is voorbij gestoven. Inderdaad, gezelligheid kent geen tijd. Aber quousque tandem, Hitler?

Met een imperiatoraal gebaar riep professor Pompen vanavond bij zijn thuiskomst onder de vespers alle weerbare mannen op tot het ontladen van de aardappels en andere lekkernijen, die hij bij Driessen en de Engelse "drivers" "onder doodsgevaren en doodsangsten" (ze werden in Afferden beschoten door de Duitsers) opgehaald hadden. Het regende flink. Gerritsen, Hendriks, van Haaren, Marsman, Stephanus, Driessen en Tonny deden mannenwerk, rekenend op een dubbele portie. Louloene. Het was erwtensoep en met één bord moesten ze tevreden zijn. Mevrouw van Haaren ook!!! Telkens ging het electrische licht uit. Lastig. Catacombengedoe. Maar tweeduizend kilo aardappelen waren binnen. Er wordt meer Engels gesproken dan gestudeerd, hoewel ook dit laatste met de dag heviger lijkt te worden. Ook ik heb vandaag wat extra opgelet bij het lezen van Goldsmith's "History of England" en "The Garden of the Soul". Film in de refter. Weer bar druk. Venray bevrijd. Hoera. Hoe zal het eruit zien? Door de radio wordt de verovering van de Smakt vermeld! Joseph Janssen vertelde, dat Weert ongeschonden was. Cheerio.

Toen ik lekker rechtuit lag, weerklonk als het einde van de filmvoorstelling het Wilhelmus en God save the King.

Vanavond heb ik de avondgebeden voorgebeden. Sinds drie dagen houden de Protestanten een avondwijding in de recreatiezaal onder ons rozenhoedje. In Bernard gaat niemand.






17 okt Dinsdag 17 october

Rustige nacht. Toch loopt de oude Gerritsen doordgemoedereerd over Benignus's eerbiedwaardige tenen. Er wordt overleg gepleegd tot het aanschaffen van een po om expedities van de familie Gerritsen te voorkomen. Hendriks moet om tien uur weer aan het werk. Seinwezen. Bureaureferent. Het kantoor met zijn papieren totaal weg. Van het station is weinig over. Mevrouw Hendriks neemt mijn erg vuil geworden "nieuwe pij" mee naar huis. Vermaseren had vanmorgen geen nieuws gehoord. Alleen schijnen in Hongarije de nazi's het heft weer in handen te hebben. We zijn erg nieuwsgierig naar de toestand van Venray, vooral naar onze paters en het klooster.

De gisteren meegenomen tabak werd op scrupuleus rechtv wijze verdeeld door Geb. We ontvingen allen 280 gram, dat was een buitenkansje. Met de oorlog wil het maar niet opschieten, al is Woensdrecht nu weer in Engelse handen. De gaarkeuken brengt 30 liter te weinig eten. Het blijkt ook elders zo te zijn. Op Canisius 75 liter te kort. Reclameren helpt niet. Het zal nog wel eens voorkomen. Bunders land moeten nog gerooid en er is geen mannehulp. Bovendien komt het land van Kesteren niet in aanmerking dit jaar. Er wordt een WCwacht ingevoerd morgen van kiese jongedames. Mevrouw van Haaren zorgde in onze afdeling voor bijvoeding: bruine bonen.
 
18 okt Woensdag 18 october

Nacht met veel geschiet. Toch rustig. Van half zes tot half zeven granaten. Niet al te dichtbij. Ex-broeder Franciscaan/ex-Cisterciënzer, nu getrouwde Engelse soldaat R.E.M.E. Christopher diende me de mis om half zeven. De WCwacht had dadelijk beet. Het onaangename gevolg was de verwijdering van de familie Aelen uit de kelder. Hun eigen huis is tamelijk onbewoonbaar, zodat ze heftig opspeelden tegen Bon, maar vooral tegen de 'wijven' van de WCwacht. Het was hard, maar ze waren meermalen gewaarschuwd. Benignus was zeer verbolgen en wilde de politie halen om huisvredebreuk. Gelezen heb ik "De habitu virginum" van S.Cyprianus en "Denise" van Gerard Walschap: nogal uiteenlopende boeken.

Ik kan weer tamelijk rustig op mijn cel zitten werken, al zit er niet veel richting in mijn studie. Geloop door de tuin als preparatie van de bonte avond. Pompen heeft al meer dan duizenden kilo aardappelen verkocht. Vijfhonderd aan Driessen. Bibliotheek dicht door het drietal Hugolinus, Koenraad en Frehee. Een knap stukje werk. Dat zeil met de vlaggestok was ongeschikt gebleken. Carton was ook hier de uitkomst. Pillekers opgehaald? Overvloed aan eten. Stephanus naar Ewijk gefietst, ons varken was nog maar 175 pond.

Bonte avond door het Canisius-ensemble, leuk en druk. Wel een vijftiental dames en heren o.l.v. G.P.Wijers, die vandaag juist als redacteur van de Gelderlander was geschorst, omdat hij vijf jaar correspondent van het A.N.P. was geweest. Hij vertrouwde op spoedige intrekking. Verder waren er Overes, Piet Nash, kleermaker Pijnappel, Peters, Frans Beermann, de Jager en van Ogterop. Allemaal liedjes en voordrachtjes: Jan Hinnerk, Dat is de nieuwe tijd, Julia, De weddenschap, De waarzeggende kwartel, Ridderballade, Bianca, Aan de rand van de Sahara, De vier dromers. De clou was de première van den heer P.Koelen, kampioen van Nederland eenhandig gewichtheffen. Hij drukte zeventig tot tachtig kilo omhoog, stootte honderdenvijf kilo, hij handhaafde bovendien zijn titel van Maart j.1. nl. met zeventig kilo met één hand boven de macht. Professor Pompen dankte het ensemble, ook namens de Englishs guests en liet het Wilhelmus en het God save the King zingen. Mooie avond.
 
19 okt Donderdag 19 october

Druk geschiet vannacht. Toch rustig. Vermaseren vertelt, dat in Den Bosch de zwarte vlag uithing (hongersnood), dat de Utrechtenaars waren opgesloten, vrouwen aan het werk, dat de brandkast van de (volgens Van Haaren bar gierige en verrijkte) Frederiks nog niet was open gemaakt, dat Venray weer bevrijd was. Met "het leven" bezig geweest. Plan tot conferenties? Van Haaren maakt het voornemen in de closet te schieten, als de Professoir zijn weg kruist. Een echte werkgever, die Pompen.
 
20 okt Vrijdag 20 october

Onrust vannacht. bar sicut in principio. Van kwart over vier tot half zes vlogen wel een twintig granaten vlakbij en over ons. De ontploffingen waren als naast de deur. Een kind huilde maar, de richting was niet te bepalen...en de nacht ondoordringbaar. Het zal wel een hond geweest zijn. Tegelijk met Knip ben ik opgestaan en naar beneden in de gang gegaan. In de kelder was alles wakker. Om kwart voor zes heb ik me geschoren, brevier gebeden, uitgelegd, rustig gelezen. Onder de mis hoorde ik het derde Angelusklokje: Mater Dei of Christus Koning? Bon gediend. Toen suisden de granaten over van "our guns". Toen het gat in het dak bij Spierenburg gezien. Dat verklaart hoe die glasscherfjes over de vloer van onze kapelletjes kwam. Er hingen wel veel stukken los en in het voorste tochtte het van te voren al flink. Op de Koolemans Beynenstraat gaan kijken: drie inslagen, op nr. 96. De school, vol Engelsen en achter het Badhuis.

Na de boterham een bezoek gebracht op 109. Bij deze tocht zag ik de inslag in de Mesdagstraat - bij Ausems en in de straat. Ik kreeg het boek van Reijs mee ter lezing: "Nederland zoals het was, zoals het is". Toen naar van der Loo, die gisteren juist uit Hatert waren gekomen en het dus de eerste nacht buitengewoon hadden getroffen. Tom werkte bij de voedselvoorziening in de Molenstraat en ik moest beslist eens een avond komen. Bij Terpstra was alles kits, Treesje had er zo goed als niets van gehoord. Bij Burghgraaf hoorde ik, dat van Nieuwenhuyzen was geschost (geschorst?) als leraar met nog twee. Jammer, reuze vent, net als Pillekers.

Van twaalf tot twee deurwacht gehad, die vandaag in substantie weer door Steph zal worden waargenomen. Steph is ernstig verkouden en is beter onder de dekens. Het stropen van de twee overgebleven konijnen meegemaakt, door Driessen en Mol. Toen naar Pater Gardiaan geweest met spullen. De dokter had gezegd, dat hij dezer dagen weer naar huis kon, maar dat het een langdurige geschiedenis zou worden. De arm, waarvan een bewegingszenuw is getroffen, zou geregeld electrisch gemasseerd moeten worden. De kwestie is nu: Megen of de Vermeerstraat? Voor Megen is alles te zeggen. - in de veronderstelling, dat de massage daar plaats kan vinden, al gaat het geestelijk heil van onze overste ons ter harte. Pompen zal een brief naar Megen schrijven en wil zelf geen verantwoordelijkheid meer dragen. Deed hij maar wat minder! Het rolt wel. Steph gaat morgen naar Hernen en Megen.

Uljee zag om acht uur een man bij van Haaren in de tuin. "Moet u mijnheer van Haaren spreken*, vroeg hij. Toen smeerde hem de kerel. Het was te duister voor onderzoek. Morgen zullen de Amerikaanse cavaliers het doen. Van Haaren zelf lachte ermee: misschien een diefje. Mevrouw en de meisjes vrezen brandstichting door de losgelaten (misschien weten ze er niets van) Jan Vermaseren. Hendriks verwacht morgen een geweldige bom voor van Haarens deur.

Theobald is vandaag naar Helmond. Tot Grave gefietst of nog verder? De recreatiezaal is keurig schoongemaakt gisteren. Nu ook nog de piano. Moeder van Haaren zegt, dat haar dochters toch wel kunnen werken. Film ging niet door.
 
21 okt Zaterdag 21 october

Rustige nacht. Vanmorgen verre granaten. Allen sliepen heerlijk. De Engelse soldier diende me voor de derde keer. Hij heeft nu twee jongens bij hem in de leer. Gisteren deed hij een houten mis op het hoogaltaar. Vanmorgen had hij één van zijn leerlingen bij zich. De ander was nog "asleep". Dames knappen corvéediensten op. Gangen en recreatiezaal en kelders. Mevrouw de Blank loopt nog moeilijk, ofschoon Frehee haar gisterenavond voor de tweede maal besprak. Van alles had hij van Schmal gekregen, zelfs was hem een harmonium aangeboden. Was Schmal het anders toch kwijt? Kwart over tien plots heftig geknetter boven ons. Weer even op de gang. Toen Benignus en ik met dertig liter van "Limburgia" kwamen, kwam de Engelse "vriend van Robbie" onze last even overnemen. Op zijn stoomfiets.

Kwart voor twaalf biechthoren der kinderen met kleine voorbereiding door Canisius. Van vier tot vijf uur voor ouderen, Bonfilius. Half vijf granaten, naar het geluid van gisteren te oordelen van our guns, maar plots springen enkele dichtbij. Allen naar binnen. Disputen over Engels of Duits en uit welke richting. De Engelse soldaten weten het ook niet. Ze gaan vanavond niet naar de Vereeniging met de meisjes. Te riskant. Toch vespers gehouden. We horen de inslagen op de Mr.Franckenstraat, bij Veugelers, op de Hertogstraat en Daalseweg enz. Ze blijven maar schieten. Om kwart over acht Steph terug. Vanmiddag om drie uur bij een luchtgevecht scherfjes in zijn voetzool gekregen, ofschoon hij vlug in de onderwal was gekropen. Het gebeurde bij de Teersdijk. Drie anderen zwaar gewond. Engelse dokters legden een noodverband en daarna werd hij naar het Canisiusziekenhuis gebracht. Geen been geraakt. Daarom naar huis. Als het gaat zweren terug. Bij ons op de grote stoel. Allen informeren en klagen. Steph is erg bleek. Stekende pijn. Dorus' bed naar Juliana. Frehee bespreekt het been, de tweede maal zonder gestoord te worden. "Flauwe kul", zegt Hendriks en de rest denkt dat. Met Hendriks draag ik hem naar Juliana. Is de kok nu aan de beurt? Friederichs had de fles wijn die Steph van Van Lindert kreeg, overgedragen. Met z'n drieën hebben we het spek en het ei opgemaakt, dat Steph er niet door kon krijgen!!
 
22 okt Zondag 22 october

Ofschoon we hedennacht een antwoord verwachten op het hevige schieten van de Engelsen gedurende de gehele dag, en Knip ging kelderen, is het rustig gebleven dwz geen granaten in onze buurt. Conradus preekt met forse gebaren onder de Hoogmis van Canisius over het gebed. Dat was in verband met de Biddag die de H.E.Heer Deken had uitgeschreven voor de noodlijdende broeders in bezet gebied. Daarom was er van 2 - 6 ook aanbidding. Paters en kelderbewoners krijgen een beurt om te bidden voor het altaar. Veel mensen. Mulder te laat, sprak Fries, nog familie van me, grootmoeder Gatske.

Na de hoogmis loopt Coen naar de Teersdijk om vandaar naar Megen te fietsen. Noorduyn bij Steph die nog erge pijn heeft. Knip ziekenoppasser. 10.45 om de halve minuut een granaat. Voor het eerst weer gezamenlijk refter met liturgische tafelgebeden. De twee konijnen smaken heerlijk. Krelis en Geb willen aalmoezenier worden. Pompen vindt het best. Om 2.15 brengt Matthias plotseling Pater Reverende hier met zijn secretaris. Reuze verrassing. We horen van de integritas Werthensis, van de goede staat van Maastricht, Sittard, Heerlen, dat het in Bleijerheide ook meevalt, al was het klooster drie weken zonder dak geweest. Ook het klooster van Venray had niet overmatig geleden, Gym ook niet, maar de kerk en Jeruzalem weg. Pompen doet vergeefse poging om een Amerikaanse auto voor Pater Reverende te krijgen. Deze vertrekt weer met Matthias en de secretaris naar Wychen en Megen. Laat brief van 4 October achter, en bevel tot Slot op eigen cel. Vanavond film in de refter. Waalbrug. Stadsgezichten. Funneman komt dan voor onze geest.
 
23 okt Maandag 23 october

Toen mijn wekker me om kwart voor zes uit een heerlijke slaap haalde, leek het vierentwintig urig trommelvuur wel aan de gang te zijn, dat we moesten verwachten. Spoedig hield het op.

Christopher and his two friends dienden me de H.Mis. Verslag van onze kelder gemaakt voor "Nijmegen schuilt". Koen thuis uit Megen. Goede reis, maar hij had Burchard gesproken. Het was heel erg in Venray, erger dan de Reverende gisteren zei of wist. Paterstraat, Grotestraat, Hofstraat weg. Henscheniusplein is nu driemaal zo groot. Geen paviljoen in St. Anna bewoonbaar, nu granaten bij St. Servatius. Onze paters zijn allen wel. De Waele genomen. Zijn vrouw overgevoelig, had alles zien aankomen. Kwartiermeester in de Vermeerstraat geweest. Van Haaren vijf, Hendriks vijf. Ze worden op zicht gestuurd.
 
24 okt Dinsdag 24 october

Omstreeks één uur serie granaten. Ik had de nachtwacht met Draaisma en de Blank. Na mijn mis weer granaten. Niet al te dichtbij. Met Korver naar Basilides gefietst. Barre knallen onderweg, en op honderd meter afstand van het Passionistenklooster, waar hij zijn zusters en vele Mookenaren had ondergebracht. Mook bekeken. Erg gehavend. Samen met pastor en kapelaan, die beiden alles verloren hadden - de kapelaan al voor de derde keer. Zij verzorgden vandaaruit de verstrooide schaapjes. Gedineerd. Thuis gekomen vindt Korver een Roode Kruisbericht van zijn ouders uit Eyserheide 211: Hier is alles goed. Getrouwd' Benignus weet niet, waar dat plaatsje ligt, en denkt dat het een drukfout is. Steph plotseling naar Canisisus gebracht. Wel wat eigenmachtig van Noordduyn. Pompen wist het niet eens. De oude Gerretsen viel van de trap en loopt geaureoold. Theobald weer thuis uit Helmond, waar alles feest was. Harry komt de volgende week met Plutarchus. Naar Van de Loo geweest.
25 okt Woensdag 25 october

Granaten van twaalf tot twee. Ik ben even opgeweest. Twee inslagen Op Canisius, bij Vaissier door zijn kamer. Amerikanen kruipen op handen en voeten naar de schuilkelder. Vier in Canisiusziekenhuis. Alle altaren verschoond. Lies gaat weer wassen. Vliegende bom op Gemert, zegt pastoor Busch. Van drie tot vier granaten, eerst als zuiver Amerikaans werk beschouwd. Hevige inslagen vlakbij. Adler en Terwindt. Honderden Engelsen aanwezig na de slag.

Canies weet een auto te charteren bij de politie voor de familie Friederichs. In Beek lag de moeder van Friederichs op sterven. Angstige rit over de Twaalf Apostelenweg. Langs de Ubbergseveldweg mochten zij niet. Vooral het persoonsbewijs van de pater werd gewantrouwd door de Engelsen op het Keizer Lodewijkplein. Pater Verhofstadt directeur van het gevangeniswezen in Nijmegen. Filius Pacis? Om half zeven lichten boven de brug. Plots uit.

Uitnodiging tot borreluurtje op de soos. Alles te samen een angstige dag. Van Haaren krijgt twintig Engelsen, Hendriks zestien, Mol vijftien, de allemaal tegen de tien. Wij twintig in de grote gastenkamer, maar er kan best nog niets van komen. Wat moeten de kwartiermeesters wel denken? De soldaten lagen liever in de drie kapotte kamers van Mol dan in hun tentje. Het wordt kouder, ook op mijn cel. Het studie gaat nog.
 
26 okt Donderdag 26 october

Rustige nacht. Toch vertelt Bon van series granaatinslagen bij het ziekenhuis en aan de Waal. Voor Geb die met Jurgens naar Megen fietste, gelezen in de catacomben van Erastus.

Abundans is evacuatiepater. Duizend vluchtelingen in Megen en bovendien nog Engelse soldaten. Die brengen tenminste wat licht mee. Er is vannacht geen granaat boven de stad geweest. O, Bon. Bij Pater Gardiaan geweest, tabak gebracht. De door granaatscherven getroffen kapelaan van Druten is nu zijn gezellige kamergenoot. De koster van Doddendaal vertelt me, dat Van Waesberghe in Wijchen zat. Binnenkort zouden ze wel weer om assistentie komen. Toen naar de Leeuwstraat 19 om een brief van Pater Fidentius te brengen. Ze wisten daar niet van "onze oorlog". Langs de Dobbelmanweg, Groenestraat, Parallelweg terug. Het lijkt daar niet erg beschadigd. De B.B.C.van kwart voor zeven meldt, dat Den Bosch bijna genomen is, Vught nog niet, tien km op Zuid-Beveland, en drie km ten Zuiden van Tilburg. In die steden stelt iedereen hier belang.
27 okt Vrijdag 27 october

Rustige nacht. Remmen is hier. Dertig flessen miswijn, van de paus. Ik was bijna meegegaan, want Pater Definitor had me door Geb ontboden. Pompen wil alle majoors af om in Den Bosch te komen binnenkort. Zou onze granaatwerper in Doornenburg zijn gevonden? Sinds eergistermiddag geen fluiter meer. Komt de voorspelling van Frehee dan toch onverwacht uit? Bochove weg.
 
28 okt Zaterdag 28 october

Met Heit z'n verjaardag op 21 September had ik niet verwacht, dat ook Moeders feest vandaag zonder een brief van mij zou worden gevierd. Wie had dat duiven voorspellen? vannacht druk geschiet, maar geen granaten. Tilburg en Bergen op Zoom gevallen. Zal de Ortskommandant Den Haag verwoesten? Staan blauwbekken met Benignus om een permit. We hadden afstand gedaan van voorrang, omdat al heel wat mannetjes uren hadden gewacht, maar verloren daarmee onze kans. Tevergeefs weer thuis. Steph te weinig eten.

Noorduyn verjaagt bezoek: van Haaren, Hendriks, Friederichs en Conradus. Feestlopers in de kapel gelegd. Om vier uur twee bommen bij de brug plus luchtgevecht. Om kwart voor vijf enige granaten, die de triomf van Frehee doen vergaan. In de Soos is examenmogelijkheid geopend. Daar zaí ik bij zijn. Kwestie om De Waele? Weerenbeek ertegen. Dansen in de Vereeniging.
 
29 okt Zondag 29 october

Vannacht geweldig geschoten, vanmorgen nevel over de stad uit tanks, ondermeer uit één op de Heydenrickstraat. Bij de "versus Saturninus" mijn studie begonnen. Theobald deed de hoogmis en hield daaronder zijn eerste preek - over het Koningschap van Christus, de wetgever. Splinterbom in de sacristie van de Groenestraat... paniek. Om de Wedren brandbommen? Om tien uur preekt Monshouwer in de paterskamer. Om twaalf uur doet professor Pompen de Opdracht - met nederlandse tekst. Voor het eerst is er weer warm middageten van onze kok - in de refter, fijn. Nog vijfenvijftig aan de gaarkeuken.

Zeer onrustige middag. Telkens vliegmachines, bommen en branden. Groenewoudseweg: bij van de Kuil, Brinkhoff, en het Javaplein: bij Heymans. Bezoekers in het Canisiusziekenhuis worden teruggestuurd: tien doden en tweeenvijfiig gewonden. Een broeder Assumptionist wou even hier langs naar Valburg fietsen, en sliep hier. Wat weten ze toch weinig van de toestand van Nijmegen.
30 okt Maandag 30 october

Als maar schieten. Koud weer. Druk gestudeerd. Vanavond zes nieuwen in "Aelen": Funneman en Janssen. Benignus pastoor op het Directoraat. Inschrijving geopend bij de Rector Magnificus aan huis. Mevrouw Hendriks dikteert me het Vrouwtje van Stavoren. Op stap geweest naar Pater Gardiaan - morgen ambulant?

Van Professor Janssen Cyprianus opgekregen, van pater Ros "Medea" en van Professor Sassen Aristoteles aan de hand van Nuyens en Nolte - plus scriptie. Bijna met Professor Sassen naar de kelder, daar was het de laatste tijd warm: dertig duizend boeken van de Openbare Leeszaal waren verbrand.
 
31 okt Dinsdag 31 october

Rustige nacht en stille dag. Mevrouw de Blank deed weer de kapel en mevrouw Sneevliet zorgde weer voor de bloemen. Is Pompen zijn tong kwijt? Mevrouw Mol jarig. Uitzet van Benignus verzorgd: onze beste spullen nl. een wit en groen stel, en de kelken van Franses en Aquino. Van enigen de biecht gehoord.

Lucas komt met Koen uit Leeuwen. De avondklok wordt ingescherpt.


nov De begindagen van november zijn niet opgenomen in de geraadpleegde dagboek-uitgave van 1988. Mogelijk zijn ze wel in een origineel aanwezig. Duidelijkheid hierover volgt zspm. index

11 nov Zaterdag 11 november

Sint Maarten. Vannacht goddank geen granaten, wel veel mitrailleurvuur dichtbij. Zal ik naar Luctor gaan? Ik heb de week maar vol gemaakt, deze laatste keer per fiets. Gisteren 30 doden, had Noorduyn gezegd. Els spreekt van 60. Onder de meditatie begonnen de granaten weer te fluiten. In de refter zijn we blijven zitten, maar het was eigenlijk te warm. 's Middags inslagen bij Lou Manche O.G., Rembrandtstraat 61 en een kamertje van Van de Loo, naar ik later hoorde. Bon shock. Verschillende ap- en dependenties [het laatste woord is deels onleesbaar. En waar duidt G. op? Op intiemere relaties? vD] Ilse vermist, 11.45 u thuis. De leiding trekt consequenties naar aangekondigd was. Niet meer eenhoofdig maar driekoppig, met de nadruk op de twee laatste lettergrepen. Gelukkig.
 
12 nov Zondag 12 november

Krelis vermist. Zal wel naar Maastricht zijn! Gewaakt met Monshouwer Sr. en Funneman. Bon wil opstaan. Lalt zijn confiteor bij het communiebrengen. Noorduyn laat hem los, als hij naar Prick gaat. Nicetius is verpleger. Dat schept enige complicaties. Canies preekt over de dood, medelijden en zachtmoedigheid. Monshouwer om 10 uur. De dienst werd om 10.45 vertroebeld door granaten o.a. in de Mesdagstraat 2 L [?] waar door onachtzaamheid later brand door ontstond die de brandweer wist te beperken tot één huis. Wat staat ons nog te wachten?, zo vragen we dikwijls. Evacuatie? Duitsers uit Wyler teruggeslagen?
 
13 nov Maandag 13 november

Rustiger dag. Laatste preparaties voor het examen. Als de pater niet slaagt, is het Pepie z'n schuld, zei Mevr. Driessen, bij één van de pogingen om ergens in de kelder te studeren.
 
14 nov Dinsdag 14 november

Plots naar Luctor. Zelfs Canies houdt geen rekening met mijn examen dat om half elf begint. Brom, Sassen, Ros en Janssen vormen de vierschaar ten huize van de laatste. Het ging goed: Aristoteles, Medea en Cyprianus. Alleen de Griekse cijfers zat ik te houden. Om kwart voor elf een V1, geen aandacht aan geschonken natuurlijk. Toen ik even de gang was opgestuurd en me klaar maakte een scriptie op te krijgen, hield Sassen een speechje en het tweede deel werd me wegens de omstandigheden geschonken. De Faculteit maakte zonder precedent te willen scheppen geen gebruik van haar recht het doctoraal in twee gedeelten te splitsen. Wat een verrassing! Thuis stonden ze paf, en de meditatie werd een haustus op Pompen's kamer. Feest morgenavond, want vanavond heeft Kolonel Adam onze onwettige overste uitgenodigd te dineren. Chrysolius hier. Zo kan ik het succes ... aan onze Pater Delegatus en aan onze gardiaan laten weten. Van Benthem hier. Nic en Aaltje blijken met hem op de pastorie van Ewijk te zitten. Hij neemt wat boeken mee voor zijn candidaats en ik beloof spoedig eens naar Ewijk te komen. Naar Steph. om hosties en op de Elshof aangefietst. Dit laatste zonder succes. Krelis langs Alverna gelopen, zei Theobald die op brood was uit geweest naar Balgooy. In Bernard getracteerd op tabak. Vele schuilkelder­bewoners daalden even af te feliciteren. Tewisse weg.
 
15 nov Woensdag 15 november

Rustige nacht. Mol jarig. Chrys heeft bij Benignus geslapen en zat om 12.15 even met ons in de recreatiezaal, toen plots twee schokken en een onbekend geluid. Bommen of granaten? Hendriks en Geb hadden ook een lichtflits gezien. Om half twee dito. De meisjes Van Haaren vertelden dat het mijnen waren op de Waal. Stuk van de pontenbrug geslagen. Enige Engelsen dood of zwaar gewond. Zal Adami op zijn kop krijgen. Het hoge water was een eind de Grotestraat opgestoven. 's Avonds getracteerd op een fles witte wijn in Bernard. Friederichs schonk 10 glaasjes. Pompen had me voordien een leeftijdgenoot kunnen voorzetten. Een leuk feestje.
 
16 nov Donderdag 16 november

Rustig maar nat en vuil. Naar Ewijk gefietst. Aaltje minder. Nic en Boukje opgewekt, ondanks het ellendig verhaal dat ze van hun lotgevallen moesten doen. Kist met klappers gehaald in de Oldenbarneveltstraat. Enige fluiters. 's Middags Dekker v.d. Vegt, Graafseweg (Augustijnen) en naar Steph. Deze was aan het bijkomen van de operatie, praatte moeilijk en had veel pijn. Zou met 99 anderen naar Tilburg moeten. Krelis met verlof van Weert uit Maastricht terug, maar hij schijnt er nog lang niet te zijn. 's Avonds naar Piet Boeren geweest.
 
17 nov Vrijdag 17 november

Rustig maar koud. Pompen zal geen gras ons verhoopte potkacheltje laten groeien. Preek gemaakt en getypt. Die had Geb direct na zijn felicitatie aan mij over gedaan. Voor tafel brandt het lekker in ons reftertje. De Markt kreeg o.a. vanmiddag een granaatje.
 
18 nov Zaterdag 18 november

Rustige nacht. Lekker bij de kachel. Sic hier, nodigt Nicetius uit bij zijn tante te komen. Bij bezoek blijkt het een familiestuk van Knipping te zijn. Theobald naar Megen met brief van Erastus: een petitie. Toet hier, volle uitrusting [aalmoezenier van de Stoottroepen. vD.], fijn werk, tabak vergeten, romannetjes mee. Na tafel wat granaten. Op Soos geweest. Pater Van Ogtrop vertelde van onder de oorlog gegroeide plannen: o.a. verdieping van het onderricht (tentamen in een philosophisch vak), en algemeenheid van het Corpslidmaatschap. Bestuur uit Faculteitsbesturen. 's Avonds bij v.d. Loo geweest.
19 nov Zondag 19 november

Ik doe en preek in de Hoogmis over Cyprianus' De Mortalitate. Daarna dichtbije granaten. Ds. Itterson laat daardoor op zich wachten. Monshouwer was al begonnen. Zelf had hij een auditorium van twee man gehad in de school van de Van Nispenstraat. Itterson spreekt zonder papier in Wilhelmina. Bij Terpstra geweest. Theobald brengt brieven uit Megen mee: P. Delegatus, Fidentius en Amadeus. Zacht buiten.
 
20 nov Maandag 20 november

Rustige nacht. Zacht buiten. Jan en Appie zullen geregeld Latijn en Grieks van me krijgen. 10.15 granaten beginnen. Daarvoor was het licht enige uren uit.
 
21 nov Dinsdag 21 november

Nachtwacht gehad met Marttin en Monshouwer jr. Nou dat was wat. Vreselijke nacht. Van 10 tot 12 geslapen, maar sindsdien tot 5.20 aanhoudend granaat-inslagen in de onmiddellijke nabijheid. Vreselijk. Allen wakker. De meesten bleven gelukkig beneden. 's Morgens moest ik naar Luctor voor Geb, die naar Megen gaat, en toen bemerkte dat het toch meegevallen was. Hier en ... Wat kapotte ruitjes mee kapot. Verder 6 in Canisius, en Berg en Dalseweg op verscheidene punten, Muchterstraat, Vleeshouwerstraat, Waalkade, Frans Halsstraat. Bijna geen doden.
22 nov Woensdag 22 november

Onverwacht rustige nacht. Marsman gaat heen. Dat nichtje toch. Hongerstaking geweest in Eindhoven/ Het Communisme slaat zijn vangarmen wijd uit. Naar Steph. geweest. Hij had geen pijn meer. Bij Eggenhuizen stond onze godslampolie al klaar. Om drie uur brandde het electrisch kruisje voor het laatst. Het feest van Caecilia bracht een avond met klassieke muziek, die de kenners naar meer liet smaken. Mej. Corrie Willems speelde stukken van Mac Dowell, Sinding, Rachmaninoff, Chopin, Debussy en Moskowsky. Bon leidde haar en de stukken in. Twee pianokaarsen verlichtten de vrij goed bezette paterskamer. Onder de lange pauze confereert Pompen met Jansen en Van Lindert over het schooltje dat a.s. Maandag in Wilhelmina zal worden geopend. Wie zorgt er voor een kacheltje in de grote gastenkamer, als er geen electrisch zal zijn? [Op de pagina met woensdag 22 november staat met potlood: 30 dec. 10.44 Ansje Uljée wordt geboren - en meteen gedoopt.]
 
23 nov Donderdag 23 november

Rustige nacht. Smerig weer. Vochtig in de kleine kapelletjes. Canies richt een kruisweg in Mater Dei. Vanmorgen 6.15 plotseling twee verloren gelopen granaten. Tabak gesneden van Toet. Friedrichs mag telkens twee blaadjes snijden van Pompen's voorraad. Verheyen hier. Harry blijft studeren bij de Capucijnen in Hees. Pater Direkteur had trouwens al meermalen laten merken, dat het hem niet naar de zin was, dat Harry altijd bij mij les nam. Baarlo en Horst genomen. Goddank weer eens vooruit. Morgen Venlo? Moeten onze kelderbewoners wijken voor Luctormannetjes? Noorduyn vindt het hier te vol. Evacuatie groter pan dan O.D.?
 
24 nov Vrijdag 24 november

Opgebeld, dat Steph. morgen naar Oss gaat. Theobald zal hem het laatste bezoek brengen en verneemt dat het niet door zal gaan. Oss had afgebeld. Hij werd op straat door een meisje toegeroepen "Schutijser". Een Vlissingse die hem het behoud van zijn familie kon melden. Zal Backelandt Dinsdag naar Bergen op Zoom? Onze beide influenzameisjes zijn weer beter. Het kostte den kapper veel tijd om een kransje te knippen en er waren velen. Daarom knipte hij me "Hollands".
 
25 nov Zaterdag 25 november

Rustig. Om twee uur begonnen de granaten te fluiten. Het is Zaterdagmiddag verzuchtte ze. Het bleef aanhouden tot 5.15. Twee Engelsen dood bij Nimco. Inslagen op de B. en Dalseweg, Tooropstraat etc. Overmeer aangenomen. Hij wilde op aanraden van Libentius [Rozestraten? vD] wat Gregoriaanse les komen aanvragen, maar hij was in de wolken dat ie Latijn en Grieks kon krijgen. Conradus was naar Balgooi en Alverna. Hij bracht een brief van Teun voor mij. Een felicitatie en een vraag om een Latijnse bibliotheek voor het bezig houden van een stuk of zes Gymnasiasten. Dick heeft kousen en schoenen uit Brussel meegebracht.
 
26 nov Zondag 26 november

Rustige nacht, maar roerige morgen. Bommen o.a. op de Kwakkenberg. Twee meisjes van de broer van Jurgens dood. Gerrits van de Landstichting, waar Bon een graf mee komt bespreken is liever zonder arm vrij als met twee armen onder de mof. Geb preekt over het Laatste Oordeel. Die vergelding is volgens hem een "feit". Monshouwer verzamelt de schapen om 10 uur. Om 4 uur twee Canadese kwartiermeesters bij Pompen. Ze vertrouwen zich niet helemaal in Canisius en willen onze school hebben. Wij moesten natuurlijk voor 300 geallieerden wijken. De professor wist ze naar de school van de Koolemans Beynenstraat te loodsen, maar vreest hun terugkeer.
27 nov Maandag 27 november

's Avonds in de refter riepen we een hoera voor onze "onwettige" overste die een hele wintervoorraad uit Hernen had weten te halen. 2000 kilo aardappel, wortels, appels, kool etc. Dick reeds tweemaal naar Hernen. Koen mee. Diner bij Marius thuis. Dick eet niet veel. De monniken kennelijk wel. Kok tevreden. Velen lossen. Munnikewerk, maar ook de deskundigheid van Gerritsen en de behulpzaamheid van Hendriks. Het was koud maar ons kacheltje onder de auspiciën van Honorius brandt en warmt best. In C. [Christus. vD] Koning gelezen. Theobald haalt de door Knip losgekregen schoolborden uit het kankerinstituut, ik bedoel de St. Annastichting. De twee Juffrouwen Hoenselaar en Beemsterboer monsteren o.l.v. Inspecteur Jansen de 27 kinderen in Wilhelmina. Ze vinden het nette baasjes. Onder de middagrefter het "optrekken" van een machine over ons huis. Benignus en Canies zijn al bij de deur. Wij bleven zitten, maar spoedig zagen we een parachute in de richting van de brug. Bon dacht bij Elst. Vliegtuig stortte neer op Kelfkensbos, de parachutist naast de brug. Engelsman. Daags voor zijn candidaats komt van Meer [Silvanus?.vD.] mij feliciteren en belooft me een pakje echte oude tabak, als hij slaagt. Hij vertelt, dat Canisius Woensdag a.s. begint met de hoogste klas van Gym a en B, H.B.S-A. en B. Dan hebben die oude paters ook wat anders te doen dan pijpjes smoren. Filmavond: Menge opereert vanuit het derde kapelletje. Fräulein Dokter, Monatschau en een leuk tekenfilmpje. Bijna heel het Engelse leger was aanwezig. De rest van de grote gastenkamer zat stampvol bevrijde Nederlanders. Pompen en Bon spuwen Engels. Mooie avond.
 
28 nov Dinsdag 28 november

Op Parkweg 100 [In het grote pand was een noodkerkje. vD.] gelezen, want Theobald was naar Velp [het kapucijner klooster. vD.]. Hij zou Latijnse boekjes mee naar Alverna nemen. Een boterham en een sigaartje van de pastoor in de kelderkamer. Op de terugweg granaten. Van de Bilt aangesproken om gespecificeerde rekeningen voortaan. Na behouden thuiskomst gauwgauw de kapel en sacristie gedaan, om om half elf het edele drietal in de klassieke talen te onderwijzen te mijnent. Wat is die Henk ontzettend veel kwijt of heeft hij nooit geweten. Theobald komt thuis met een brief van Pater Reverende en "De Vrije Capucien", een leuk illegaal blad t.e.v. twee gouden Baardmannen. Pompen leest het voor. De warmwatervoorziening wordt gescheiden van de verwarming. Enige dagen gaarkeuken. Honorius assisteert de kletsgrage arbeiders. Opruimingen in de kelderruimten bij de machines o.l.v. Professor.
29 nov Woensdag 29 november

Weer naar Doddendaal.Theobald kan met een appelauto naar Goes. Hij gaat. Zaterdag komt die auto terug. Is Venlo genomen? En Kaldenkirchen? Bommen in de Groenestraat (Arbeidsbureau?) en Gelderselaan Achterkant van het huis van de Rector Magnificus ernstig beschadigd? Pioneer Harry zal de rustdagen in Brussel besetden voor de inkoop van enige veters, tandenborstels etc., ja, misschien van de critische uitgave van Bossuet's preken voor Gebhard. Vespers en Lof gaan steeds goed met kaarsen. Het fornuis brandt alweer. Onverwacht gauw, een hoeraatje voor Cox. We blijven nog een dag aan de Gaarkeuken. Koen haalt onze portie om 12 uur.
 
30 nov Donderdag 30 november

Churchill 70. Cherio. Pompen vertelt aan tafel dat iedere persoon in Amsterdam een halve liter water krijgt. Er is daar licht noch gas noch waterleiding. Hugolinus sprak 2 geevacueerden uit Lent: alles moest daar weg, evenals in Bemmel, Elst en Doornenburg. Niets meenemen. België in? Banken, deuren als brandhout gebruikt. Is Nijmegen aanstonds aan de beurt? Geen granaten. Boze plannen voor Sinterklaas. Twee zeeslagen van Canisius verloren. Adelbert met bronchitis in het Canisiusziekenhuis.
 
1 dec Vrijdag 1 december

Rustige nacht. We zullen die nachtwacht maar afschaffen. Een koud en tamelijk zinloos gedoe. Kloosterman opent in de Volks boekhandel. Druk. Geen granaten. Ze zijn Kranenburg voorbij. Heeft Roermond een grotere haven dan Wanssum? Betekent het geen geloofsafval, als ik bij de kleintjes voor Sinterklaas speel? Plannen voor lezingen over het Communisme. Brief van Steph. Hij is terecht gekomen in een noodziekenhuis in Breda met 20 anderen van Canisius. Ze waren niet verwacht. "Arme broeder", verzuchten ze in Bernard.
index

2 dec Zaterdag 2 december

Hedennacht galgenwacht. Theobald niet vandaag, maar morgen thuis. Sebald in de krant. Pompen naar Den Bosch. Frans Panhuysen aangenomen op weg van Parkweg 100 naar Kronenburgersingel 9. De Doddendaalweek heb ik erop zitten. Maandag en Dinsdag heeft de pastoor twee man nodig. Woensdag zal Van Waesberghe weer thuis zijn na een everblijf van bijna twee maanden in de Woezik. Tegen 5 uur weer granaten. Daar waren we sinds Woensdag af geweest. Nu ging het weer los. Acaciastraat, Sterreschansweg etc. Shrapnells.
 
3 dec Zondag 3 december

Vannacht ben ik een poos beneden geweest, in de refter. Het werd me boven te warm. Toen ik meende dat het over was kroop ik weer in bed maar van slapen is niet veel gekomen. Paars klaargelegd. [Een van de liturgische kleuren van misgewaden. vD.] Knip las eerste mis. Licht deed granatenregen niet ophouden Tussen twee buien door naar Mater Dei gestevend. Eenzaam. Bij de klok op mijn buik. Het kletterde om me heen. Inslagen gezien in de Mesdagstraat, Berg en Dalseweg, naast Terwindt. Gehoord van parochiehuis Ubb.weg. Boelaerts etc. De zusters dorsten niet naar de kapel. Een half uur gewacht. Toen maar de communie in de vluchtelingen- en zusterskelder gebracht. Toen weer gewacht en eindelijk mezelf de communie gegeven, ontbeten. Gepraat met de vader van v.d. Boogaard en toen weer door de regen naar huis. Daar hadden ze waarempel allemaal gelezen, al was Hugolinus niet naar Luctor gegaan. Bon was zelfs zo gek geweest om een preek te houden voor acht en een halve man voor de Hoogmis. Monshouwer preekt in de kelder. In de stoep voor De Rijke was ook één in de grond geslagen. Geb was naar de Doddendaal geweest. Daar constateerden ze tot hun vreugde dat ze nu de eerste zaterdag hadden zonder granaten. Onder tafel (Pompen adviseerde in de kelder te eten, maar allen bleven) kwam de Blank binnen: inslag in de W.C. Naar zijn gezicht te oordelen was het halve klooster verdwenen. Het viel mee. Een scherf door de buis van het waterreservoir van de linker W.C. beneden. "Wat vechten die moffen toch", zuchtte ons onwettige overste, "stomme Engelsen". Engelse Chaplain zei aan Benignus dat het van de winter wel zo zou blijven. Deze dag bleef het in elk geval zo. Ook stormde het. Bij Nan thuis inslag. Ook een scherf door de keuken. Gelukkig doken de inwoners achter de kachel. 18 surprises-souvenirs zijn door van Lindert, Funneman, Knipping gezaagd, geschilderd en ontworpen voor de Engelse vrienden, waar Bon geheel voor schijnt te leven. 70 Engelsen door [dood? vD.] op de Kwakkenberg.
 
4 dec Maandag 4 december

Als gisteren. Hugolinus niet naar Luctor. Cox niet naar Doddendaal. Geb wel, hoewel hij hevig tegen het systeem is. Niemand in de missen. Toch hebben we allen gelezen. Heel de dag door knallen. Rustig in de refter. Slager Nash getroffen, toen hij op de fiets stapte om zijn vrouw te bezoeken die pas weer moeder geworden is. Enigen gewond o.a. bij de inslag voor het huis van Schreurs. Mathias even hier. Was met Montgomery, Dempsey en Gerbrandy in de lijkdienst geweest die in de Bossche kathedraal voor de gesneuvelden werd opgedragen. Bracht brief van Willie van 8 November. Hij werkte na de Mis bij de ene dan bij een andere boer. "Goeie jongen", zegt de Professor. Ik bedoel natuurlijk Professor Pompen. Bon is allang tot professor gebombardeerd. Vooral Poppedijntje is standvastig daarin. De anderen zijn "priesters". Jan heeft het zo barstende druk, dat ik geen les heb gegeven. Theobald thuis uit Vlissingen. Lang verhaal. In Vlissingen maar 40 doden. Hebben wij voordeel van onze granaten dat het licht in de lichtloze uren wel aanblijft?
 
5 dec Dinsdag 5 december

Vannacht om 12 uur volgens Bon en Geb tweemaal een salvo van 16 pantsergranaten. Om 6 uur een flinke. Daarna tamelijk rustig. Reuze Sinterklaas gevierd. Onvergetelijk. 6.30 voor de kleinen: P. Sybrand en Piet Mol. Angstige gezichtjes. Jan Blank zou in de zak maar schreeuwde als werd hij gekeeld. [Men kan de woorden van Sint Sybrand aan ieder van de kinderen lezen.] P.Pompen vertelt over Santa Claus en Christmastree aan de Engelse militairen die eigenlijk niet welkom waren. 8.15 voor de groten. Wilhelmina stampvol. Driessen en de komiekeling vader Funneman, Speculaas van Preisser uitmuntend. Aardige geschenkjes en gedichtjes. Geb was te proeven, vooral in de inleiding over de Dardanellen en de Kaap van Wie brult daar. Wittebrood met zalm, appels, verloting etc. Reuze voldaan over de "priesters". Nog nooit zo plezierig S.N. gevierd.


6 dec Woensdag 6 december

6 uur begin van nieuwe granatenregen. Mistig. Heerlijk van onze taarten gegeten, een geschenk van de samenscholende dames van een week geleden. Pakje sigarette van Toet bij Pompen. "Germans retooked Haalderen", dixit Bon. [Het perfectum van dicere=zeggen klinkt als "Bon heeft met gezag gesproken" vD.] Film voor kleinen en groten apart in Wilhelmina. Prachtopnamen van Venetië, Colisseum, Capri, maar het verhaal was lul. Wat is er met die Platonische liefde?
 
7 dec Donderdag 7 december

Vanmorgen vroeg en om 10 uur granaten. Sommige erg dichtbij. Duurde half uur. Altaar voor morgen klaargemaakt. Conrad krijgt permit op voorwaarde dat geen andere pater van de Vermeerstraat er een vraagt. Dat zal boodschappen voor "Koenraad van de Arbeidsdienst!" Van elke parochie één? Zij krijgen dagelijks 30 formulieren. Met Trots stuurt Koen z'n permit in de refter rond. Draaysman schreef onze Sinterklaas in het Nijmeegsch Dagblad.
 
8 dec Vrijdag 8 december

Felix Festum. [De gebruikelijke groet bij een kerkelijk feest, nu die van Maria Onbevlekt Ontvangen (van de erfzonde, niet iets biologisch) vD.] Mathias en Marcellus hier. De eerste gaat naar Den Bosch, Eindhoven en Tilburg en komt morgen Marcellus weer naar Leeuwen smokkelen. Gerritsen was verdraaid met Sinterklaas vergeten.
9 dec Zaterdag 9 december

Een Zaterdag zonder granaten. Prick houdt een zeer bewegelijke voordracht over de Shellshock. Interessant. Veel volk en vragen. Toch koud in de grote gastenkamer. Geb maakt bibliograhie bij Weerenbeck. Binnenkort candidaat! Waar woont Van Lier?
 
10 dec Zondag 10 december

Canies preekt 25 minuten over de Onbevlekte Ontvangenis. 2 bommen in de Dr. Jan Beerendsstraat. 3 doden. Erastus erbij. Wijn in Bernard. Gisteren Mevrouw Friederichs erg gepiqueerd.
 
11 dec Maandag 11 december

Koen hoort van de Oranjezender dat de Venrayers niet weer naar hun huizen hoeven te gaan. Alles is kapot. Grote activiteit van our guns. Canies meldt de mogelijke verlaging van broodrantsoen. 45 Engelsen zullen plumpudding komen eten hier met Kerstmis. Hugolinus en Koen vinden 15 kapotte dakpannen op ons huis. Onder leiding van de politie wordt de Bezirksverwaltung geplunderd. Wat zal er nu geordend worden. Geb pent verder bij Weerenbeck. Ik maak mijn lezing over het Communisme voor Zaterdag, doe moeite voor pension voor M.S. Honorius geeft catechismus aan de kleinen. Een Hoge Engelse ome vertelt aan Pompen dat shellshock camouflage is voor lafheid. Pontonbrug hersteld. Mej. V. Meer werkt aan koorkap.
 
12 dec Dinsdag 12 december

Toen ik opstond om 5.45 was het alsof van verre granaten voorbij suisden. Geb gebruikt veel licht en gaat weer pennen bij Weerenbeck. Zijn broer hier, 38 jaar, kleiner. In Elst tot bak in het water. Met mijn school op boeken uit geweest. Gerretsen duur. Vanavond massa's vliegmachines over. Onze kanonnen dichter bij de stad. Hoor dat het Gym van Venray uitgebrand is. Een V1, 17 M. lang, 3600 K.M. per uur?
 
13 dec Woensdag 13 december

Veel granaten vannacht, niet al te dichtbij. Lysias' rede van de gebrekkige bijna uit. Vrijdag de vormen ervan en de tabellen kennen. Boeken uitgeleend. Toet met schaap en schreeuwende grammofoon. Benignus vertelt van drie overzwemmers uit Ammerzoden. Onze kerk daar ligt plat. Pompen had de toren van die plaats en Hedel al gemist vanuit Den Bosch. Pastoor bij de Clarissen, Kapelaan in Kerkdriel. Eén van de drie naar Megen en de Bisschop. Vanavond film op Canisius. Viel tegen en het was koud. Geb pent weer bij Weerenbeck.
 
14 dec Donderdag 14 december

Alsof vannacht een zware tank de Vermeerstraat op en neer ging. Ook nog enkele granaatjes. Wat was er loos? Het schaap smaakte heerlijk. Mevrouw Driessen vindt de borden erg vet. Geb na zijn vierde pen-prestatie kwaad thuis. "Insufficient", had ie gezegd. Paters woedend. Een jaar. Brom: stap er over 6 weken gerust weer op af. Pompen: zet je zinnen op Amsterdam. Lijdensgeschiedenis van Rut herdacht. Knipping houdt Adventslezing in Wilhelmina. Te lang en overvol met nutteloze weetjes. Wat een geleerde pater. Paters zingen Rorate's en Levate's. Wie zou er iets van begrepen hebben?, zei P.P.
 
15 dec Vrijdag 15 december

Koud. 7.30 licht uit. Rondje gemaakt door Kamstraat, Barbarossastraat Batavierenweg, Ten Hoetstraat. Eenzaam. Koen erweer op uit. Smoeste gisteravond zo met P.P. Geestelijk doel als het voor geestelijken is?
 
16 dec Zaterdag 16 december

Om 6 uur weer een V1. Vanmiddag weer een. Koen in Leeuwen geweest. Hol van 4 paters. 30ste V1 vandaag al gehoord. Lezing gehouden over het Communisme. Bij de gedachtenwisseling met Wijers, Dijkstra en Monshouwer nam P.P. de leiding van mij over. Na afloop zei P.P.: prachtig. O.l.v. Knip gezongen vierstemmig.
 
17 dec Zondag 17 december

Erastus preekt over Kerstviering, twee kinderen vielen flauw: Emmy en Martin. De Heer Drost legt een half uurtje catechismus uit in grote gastenkamer. Kapelaan Van Bakel pastoor van Wamel benoemd. Een benoemde pastoor is maar een halve kapelaan. Daarom heeft pastoor Gudde onze hulp nodig en stuurt als tegenprestatie 10 kaarsjes voor Kerstmis. Bon met Toet en capucijn van Wamel naar Tilburg. In Wamel 16 jongens gehaald en doodgeschoten.
 
18 dec Maandag 18 december

Doorbraak van de Duitsers in de Elzas en Luxemburg. Pessimistische stemming in de stad. Persoonlijk ben ik nergens bang voor. Nijmegen gaat niet meer verloren, quiquid blaterat Blokzijl. It is now the time to pray, zegt een E. militair aan P.P.: 1 of 6 maanden. Vandaag zeker 2 maal een V1 gehoord, niet gezien. 40 op Antwerpen op 1 dag. Bon thuis, zag in Eindhoven de uitwerking van een V1: veel huizen, weinig doden. Geen zingt allen mee, zeker geen 50. Wel opstellen voor Van Noort. 7.90 enigst exemplaar van Bergmans. Knip repeteert. Evenals gister pleeg ik de avondwijding, en typ aan het Amerikanisme. Boven stel ik het rooster samen voor het noodgymnasium 22 lessen: Sybrand 8 (Latijn, Plato, Duits en Staatk. Gesch.), Gebhard (Frans en Godsdienst, hij geeft bovendien wat Latijn aan Robbie en Lydia), Nicetius 3 (Grieks min Plato). Hij geeft wat Latijn en Grieks aan Tonny van Lindert en Huub Swartjes. [Zwartjes, de latere missionaris Nieuw-Guinea etc. vD.], Erastus 4 (Nederlands en Engels) en Theobald 4 (Wiskunde). Wat moet het schoolgeld zijn? 30 gulden in de maand stelt Pompen voor.
 
19 dec Dinsdag 19 december

Ik krijg er een raampje bij. Hugolinus krijgt de kapelletjes dicht, mijn plakpapier op. Onder de middagrefter en tegen bedtijd wat granaten, maar het geluid van our guns "1600" zegt Benignus gaat er veel op lijken. Het schoolgeld wordt na bezoek van P.P. aan Duynstee bepaald op 5 gulden in de week. Th. Funneman wordt penningmeester en vraagt de adressen.
 
20 dec Woensdag 20 december

Het gedonder vannacht is volgens de D. een mislukt Engels tegenoffensief geweest boven Nijmegen. Q.T. [Quatertemper, een vastendag onder meer de woensdag na zondag Gaudete, naar het eerste woord van de Introitus van de H.Mis. vD.] Litanie van Alle HH. [Heiligen] na mis van 8.15. Cox ziet zijn beide kachels mislukken en zegt: als we nog 2 dagen doorgaan met geheimzinnig doen, dan weten we ook de twee mensen die het nog niet weten wat we in de knip hebben! Lang leve Mathias. Brief van Reverende. We wisten nog niet van de bommen, granaten en de gedeeltelijke evacuatie van de fraters van Sittard. Zijn de D. al 30 K.M. in België. It is now the time to pray? Filmavond in Canisius. Veel bezoek. Mooie film Reputatie hersteld. De Kribbebijter. Ook deze keer ben ik niet geweest. In Grave krijgen ze zo een permit voor 3 maanden. In Wychen worden ze aan huis bezorgd. Daalt de ster van Koen?
 
21 dec Donderdag 21 december

Kerstmis nadert. Gerritsen is bezorgd om de bloemen. Mevr. Jansen ook. Gisteren 10 doden volgens Benignus, o.a. 4 in 1 huis op de Willemsweg. Voortaan zonder doodskist begraven. Frans en Henk zijn er niet. De toekomstige leraren interpelleren de twee anderen "wat ze hadden gehad". Bon sprak in Wilhelmina over de liturgie en folklore van Kerstmis. Toch veel interessanter dan de vorige keer.
 
22 dec Vrijdag 22 december

Weer enkele granaten. 3 doden in Fortstraat. Kerkhof? Hosties gehaald op Akkerlaan, ook voor Benignus. Ook v.d. Wijst had geen wierook. Kerstboom ligt klaar. We denken aan het jaarlijkse uitstapje van Willy naar de bossen van Papa. Bloemen van Mevr. Janssen. Begin v.d. vacantie. Twee doosjes sigaretten van Geb, van de f. 200 voor het begraven. Knip repeteert met Bruningse manieren. [Eliseus Bruning was een befaamd magister cantus, zoals elk studieklooster die had voor de koorleiding. vD.] Die tenorpartij van Nu sijt wellecome wil er maar niet in. Het is ook wat een candidaat-dominee, een psalmzanger en ik. Ik win een zeeslag van Geb. Mevr. Noorduyn vindt Geb net iemand om te zakken.
 
23 dec Zaterdag 23 december

Erastus legt zich met de borst op Ned. en Engels toe. Theobald maakt trouw sommetjes. Kribje gezet, wat de fundamenten betreft met Bon en Piet Mol. Honorius en Koen komen er ook nog aan te pas. Pompen gaat voorlopig boven slapen. Koen op Monald z'n kamer.
24 dec Zondag 24 december

Krib klaar. Mevr. De Blank versiert het altaar. Het koortje van Knip voert kerstliederen uit. De baas zelf verbond ze. Mooi, maar saai. Optimistischer berichten.
25 dec Maandag 25 december

Opgebleven. Alles klaargelegd. Pompen pontificeert met Theobald en Koen. Hugolinus en Canies hebben met plattegronden etc. een ieder een plaatsje bereid. De N.H.K. bevond zich met de paters op het koor. Zingen de kerstliedjes uit volle borst mee. De dagmis door Sybrand, Erastus en Canies. 50 Engelsen houden Bacchanaliën in de refter. Ook elders in de stad dronken. Kinderfeest in Wilhelmina o.l.v. E. Janssen. Jan Funneman draagt een kerstlegende voor. Telkens hoor je van parachutisten: Hatert, Elst, Mook, Millingen, Vereniging. 3de pakje sigaretten van Pompen (Mathias).
26 dec Dinsdag 26 december

Als Zondag gevierd. 2 uur kinderfeest. 2 luisteraars. Overal inkwartieringsdrukte. Om 3 uur vergadering bezocht van leraren van Brakkenstein. Naar Terpstra en Burghgraaf geweest. 7 K.M. van Dinant. Druk met schieten. Brief uit Bleyerheide voor Geb, o.a. over het karretje van de ouwe Eg.
 
27 dec Woensdag 27 december

Vannacht parachutisten. Druk geschoten. Velen erg bang. Naar oud uniform gezocht op Sint Anna. Ze moesten ze doodschieten, vond Geb. Wilhadus hier, van assistentie in Deest. Vertelt van V1 op Wamel.
 
28 dec Donderdag 28 december

Om 109 uur dichtbije granaten. Molenstraat. Baker en kerk? 3 doden. 7.45 een V1 over. Knip en vele anderen zagen hem. Brom spreekt over het Wilhelmus. Vulnerasti cos [cor?] meum heofde volgens Knipping en Knippenborg niet uit het Hooglied te zijn. De laatste verzamelt teksten. Ik had Brom op de Soos al gehoord. Tegelijk film op Canisius. Vadertje Langbeen viel me wat tegen. IJskoud. Bij Holleboom gezeten.
 
29 dec Vrijdag 29 december

Weer granaten. Koud en glad. Zusters hebben altaarpostpendium al klaar. Rest bijeen gezocht. Pompen wenst vaart. Eindelijk krijgen we weer een pak consi. De cigarillos (Karel I) waren niet best. Sic vertelt van Blerick. Vertrekt met twee pijpen van Pompen en Cox. Piet Boeren gaat morgen naar Breda. Om 9 uur breng ik hem nog brieven voor Steph. De dames zweren samen over de corvee.
 
30 dec Zaterdag 30 december

5.5. V1. Toen ik om 6 uur Knip en Canies wou wekken kwam ik de van geluk stralende Uljée onder bij de trap tegen. "Ik heb een dochter". Hugolinus doopt Ansje in onze kapel. Wat een eerwaarde kraamvisite.
31 dec Zondag 31 december

Oudjaar. Pompen preekt kort in de Hoogmis van Theobald. Ik naar Luctor. Veel bezoeken bij Uljée. Knap kindje. Brief van Steph. Hij strompelt al zonder stok. Laat hij maar gauw terug komen. Canies moet ontlast. Koster ook? Herman hier met veel brieven. Toen ie eigenlijk thuis zou zijn, ging hij nog naar van Lindert. Bar druk gevlag.
1 jan Maandag 1 januari 1945

Nieuwjaarswensen om 12.01 in de kelder bij Hendriks, Van Haaren en Friederichs. Hoe lang zouden we nog samen zijn? Ik naar Luctor. Janssen kwam gelukwensen, had een grote kans op de Dukenburg. Om 9.30 2 D. rats over. Koens hart stond stil, maar het liep gauw weer. Koen moest van Geb zijn krans [tonsuur?] laten zien aan een blozend en gezond Churchilletje. Hertman hier. Gaat naar Leuven over Weert (Sittard), is erg blij, al vindt hij het jammer voor de oecumenische club, Zegt dat P. Willibrord Generaal [Minister Generaal OFM in Rome?] Interessante radioavond door Bon, Geb en Cox.
index
2 jan Dinsdag 2 januari

Ons Gym begint. Erastus zet van wal. In Beatrix. Veel granaten. Van Welderenstraat, Maria Geboorte [nabije kerk] Hendriks jarig. Elke pater 2 sigaretten. 's Avonds was het best in de kelder.
 
3 jan Woensdag 3 januari

Druk met granaten. Doden? Onze huisgenoten moeten op het bureau van Bruents komen. Hendrik vond hem erg onvriendelijk. Blijft de zaak bij het oude. Benignus komt aan tafel met verwijten van sabotage. Knipo zei "als ze maar een andere naam hadden." Herman vertelt dat Mathias een lichte hersenschudding had tussen Hernen en Megen door pardoes stoppen bij Checkpost.
 
4 jan Donderdag 4 januari

Weer druk met granaten, maar onze guns blaffen ook flink. De E. stapelen hun granaten voor onze poort. Pompen vindt dat niets leuk. Er is veel verandering van ingekwartierden. Oudhuis bijna overreden. Knapt wat op in de paterskamer. Vijftigschild had 3 schilderijen geexposeerd en besprak ze in een zeer "natuurlijke" lezing. Ziekelijk geval.
 
jan De pagina's met 5-28 januari ontbreken in de dagboekkopieën, zowel op de Vermeerstraat als in Utrecht.
29 jan Maandag 29 januari

V. Meer brengt mijn linguistiek-scripta terug. "Dun" zei Ros. Ik wijs hem op de dissertatie over Vosmaer en krijg van hem Deus semper maior. Vertelt van de krank-zinnigheid van Cl. Beukers. Russen 5 K.M. van Koningsbergen. Volgens Keulse krant deze week de beslissing.
 
30 jan Dinsdag 30 januari

4 à 5 V1's. 150 K.M. van Berlijn. Zoete flierefluiters naar Eyk en Duyn. Pak sneeuw nog dikker. 10.15 Führer spreekt over 12 en half jaar bestaan. Vrouw en enige dochter van Peters door granaat gedood bij Mariënboom. Benignus in de weer.
 
31 jan Woensdag 31 januari

Dikwijls een V1. Bruens vraagt afzetting van Bon. P. wil mij. 140 van Berlijn, 80 van Stettin. Beatrix jarig, vanmiddag vrij. 2000 K.M. ten W. van Stalingrad.
 
1 feb Donderdag 1 Februari 1945

Uitstel uitzetting en afzetting tot .at. Brief. Toet hier. Sic hier. Evacuatie van geëvacueerden uit C.P. Mook. Waarheen? Voorlopig naar Hees. Zal hier ook een offensief beginnen? Druk geschiet.
index
2 feb Vrijdag 2 Februari 1945

Vrijaf. Niet aldus in Brakkenstein. Koen en Theobald naar Mook. Krelis in maart aalmoezenier? Senaatsvergadering om 2 uur. 9 proffen. Gauw weer lessen. Bolkestein komt. Bob vraagt biologieboeken voor een Canadees. Verheyen haalt Koster en Croiset. Afweer en storm onder het Lof.
 
3 feb Zaterdag 3 Februari 1945

Koen naar Oostrum i.p.v. Cox. Granaten als gisteren: Tooropstraat 1, Hazenkampseweg 2, inslag in Albertinum. Burghgraaf brengt plakwerk. Drukke activiteit. Stad barstensvol materiaal. Lezing over vernieuwing van Kleywegt in Soos over Vernieuwing. Interessant.
 
4 feb Zondag 4 Februari 1945

17 K.M. van Berlijn. Versterkingen Goebbels! Druk geschiet hier. Benignus kon er zelfs geen Hoogmis om houden.
 
5 feb Maandag 5 Februari 1945

Weer gefietst naar Brakkenstein: modderpoel. Doorbraak Siegfriedlinie. Manilla genomen. Flierefluiters voor het laatst zegt Geb. Breuns moet eruit, zegt Bon en Noorduyn. Bericht door R.K. naar huis. Benignus' vader erg ziek.
 
6 feb Dinsdag 6 Februari 1945

Cox zal Benignus vervangen. Offensief boeven Breslau. Krijgskunde in de Paterskamer (Faultfinding).
 
7 feb Woensdag 7 Februari 1945

Stad propvol materiaal. De helft, zegt een E. Korporaal tegen P. Knip vertelt van P. Angelinus' dood. Aanval van Nijmegen tot Roermond verwacht. Vanavond geweldig geknald. Vanmiddag wel 20 granaten. H. Overmeer ziek.
 
8 feb Donderdag 8 Februari 1945

Vermeerstraat stampvol wagens. Very nice. Invasie van Duitsland. Om 5 uur vanmorgen begon het schieten dat 15 uur zal aanhouden. 25 E. sliepen in grote gastenkamer en paterskamer. Geb naar Eindhoven (Brussel), bezocht de zender. 3 Kath. Op de 137. Cox kreeg geen permit, Geb had morele rede (bro.r ? jaar. Toet brengt tabak (48 pond); bussen bij P. [Pompen. vD] Toet neemt mijn lijdensmeditaties 1945 mee. Ik werk aan: is onze moraal Romeins? Lees Anabasis. Krijsgevangenen langs spoor s.Annabrug. V1 op Deest (18 doden, 2 Litjens, 8 zusters). Vergadering van geestelijken in Can. Knip erheen.
 
9 feb Vrijdag 9 Februari 1945

Kleef genomen? Felicitatie van PP. Edilbertus, Rutger en Emericus met Olaf. 2de les in Brakkenstein alleen voor Draper. Anderen ziek of meenden zoals gisteren geen les te hebben. Even bij Overmeer geweest. Muziekavond. Hevige aanval van de D. Tussen 8 [9?].30 - 10.30 bommen. Canies, Geb en artillerist [Nederlandse soldaat uit de meidagen] weer in de kelder geslopen [geslapen?]
 
10 feb Zaterdag 10 Februari 1945

Hugolinus zag ong. 700 krijgsgevangenen op K.K. plein. We eten ong. van de E. Zonder zout. Kok spreekt blijkbaar perfect engels.
 
11 feb Zondag 11 Februari 1945

Op Assumptio gepreekt: Ecce ascendimus Hierosylymam. Hoofdaalmoezenier Monche (O.S.B. 34 j.) aan onze rijke tafel. Noorduyn (en Pompen) vonden Krelis physisch noch psychisch geschikt. Monche moet nog naar E. en dan is het voor onze dappere Krelis o.k. Monche kon 82 krijgen!! [aalmoezeniers. vD] Liegnitz, Kleef, Millingen en Ottersum genomen.
 
13 feb Dinsdag 13 Februari 1945

As maken, ok voor Cox. Elk 3 doosjes Sigarette. 1000 voor 5.50 [???] Vanmorgen weer copieus. Het kost P.P. maar 1 woord om naar Amerika te vliegen maar hier is het ook interessant, vroeger er meer op gebrand, daar ongewoon leven.
 
14 feb Woensdag 14 Februari 1945

Cinerum [Aswoensdag. vD] Toet brengt appels. Deken vraagt nog een OFM voor kelders.
 
15 feb Donderdag 15 Februari 1945

Olaf vertrekt. Ook onze gulle gasten die over 14 dagen weer hier hopen te zijn. Cox zegt dat de door hem voorspelde aanval naar het N. niet doorging wegens de mist.
 
16 feb Vrijdag 16 Februari 1945

Aanval van A. vloot op hartje van Japan. Tegenover Emmerik bereiken de Canadezen de Rijn.
 
17 feb Zaterdag 17 Februari 1945

Onze straat leeg, rest van de stad vol. Brakkenstein modderpoel. Del. Prov. hier, ging gerustgesteld weer heen. Van Heuven Goedhart te Vught bij 5 crematoria waarin 13.500 goede Nederlanders werden gedood. [Er was ëën crematorium in Vught voor het verbranden van de lijken van door ziekte, marteling, executies gedode gevangenen. Gerrit v H G is hier waarschijnlijk verkeerd begrepen. Het hoge getal slaat op de mensen die hier kwamen en voor het grootste deel naar Duitse kampen werden vervoerd naar gaskamers. Zie Boyd van de Brink 2013. vD.]
 
18 feb Zondag 18 Februari 1945

Canies preekt niet. Vannacht om 1 uur herrie in de gangen. De politie is weer geweest om F. uit de kelder te zetten. Bruens en Pompen kwaad. Allemaal staartjes van die Bonfiliale kelderpolitiek. V1 in d Biezenstraat 5 doden. 20 huizen onherstelbaar. Ramen uit de kerk.
 
19 feb Maandag 19 Februari 1945

Cherniakowski verongelukt. Hoofdaalmoezenier van de vloot Beekman hier. Vroeg nog 28. Provinciaal niet scheutig. Schimmel bestemd voor Hoofd-aalmoezenier. Benignus weer thuis met groeten uit BL., S., W. en V. [vier kloosters in Limburg] vader steenlongen, gevaar voorbij. Eg Vrijdag dood. Bon bericht dat broer Jules in Eerde bediend is.
 
20 feb Dinsdag 20 Februari 1945

Veel V1's. Goch genomen. Olaf weer hier. Bob de Vries hier in Engels uniform. Bericht dood Jules. Granaten bij de Waal? Mgr. Lemmens in Leeuwarden. Bruens is het moei. Benignus aan telefoon, Knip fel.
 
21 feb Woensdag 21 Februari 1945

Bon's afzetting. Bruens met Benignus naar Megen?
 
22 feb Donderdag 22 Februari 1945

Bon's brief voorkomt debacle. Funneman, Draaysma en Mulder plei voor hem bij P., doorgezonden aan de burgemeester. Plot onder de refter. Krelis op rook af. Can: schieten op munitiekorven, een ton schade?
 
23 feb Vrijdag 23 Februari 1945

V1 om 6.07 vlak over: motor af: minuut later plof, waar? Hubertinus O.Cap. in de refter. Veel V1. Mathias hier uit Kleef: wat mogen we vandaar meenemen? Naar Kors. Io vivat: sigaretten. Schmutzer en Wijffels ministers. Turkije verklaart aan D. de oorlog. Bon leidt maar gewoon door.
 
24 feb Zaterdag 24 Februari 1945

De oude granaatregen. P. Bijvoet waarschuwt me bij Brakkenstein. Benignus vlakbij de kazerne, Bon vlakbij Dekker en v.d. Vegt, verder Hezelstraat, Hertogstraat: 7 à 11 doden. Vannacht bar gereden. Egypte verklaart de oorlog. Min. President doodgeschoten. Koen geestelijk leider van een 8tal schuilkelders. Mosterd na de maaltijd.
 
26 feb Maandag 26 Februari 1945

V1 gezien onder de 2de les in Brakkenstein. 12 doden Zaterdag, 20 zwaar gewonden Burghgraaf (aengenent), Harry (14 maart beginnen ze in Tilburg en Bob (morgen oorlogsvrijwilliger) gelijk hier.
 
27 feb Dinsdag 27 Februari 1945

Calcar genomen. Canies zal voortaan mijn geschiedenisles overnemen en binnenkort het Ned. van Erastus. Cox neemt "graag" het Engels over. V.Lindert gaat thuis slapen.
1 mrt Woensdag 1 maart 1945. Bij Trier, dichtbij Keulen. Prot. Tuinman aan het werk. Lies doet de kerkwas. Benignus weer actief voor de telefoon. Morgen naar Megen? Geb, in hoger beroep, krijgt pas om ons Gym (schoolboeken) naar Brussel. Iran verklaart de oorlog aan D. en Japan. index
2 mrt Donderdag 2 maart 1945. D. gaan achter de Rijn terug. M. Gladbach gezuiverd. P. Pleunis ook in het zilver. Ze hadden gisteren egfeest en hoefden geen werk te maken. Lucas en Gerard er niet bij. Trier genomen. Zou me lekker baden en scheren voor de 8uur Soos toen P.P. en Knip kwamen zeggen dat Venlo en Roermond vrij waren. De Soos (met Knip en Canies) had slechts iets gewichtigs voor niet-Nijmegenaren.  
3 mrt Vrijdag 3 maart 1945. Kevelaer en Straelen genomen. Voor 22 cent een stuk zeep gehaald bij de Deken. Zuster Pia klaagde zeer over te laat en absentie. Theobald vertelt van een pater-portier uit Leeuwen.  
5 mrt Zondag 5 maart 1945. Geb om 5.30 gewekt: moest Brussels Lof doen. Zwart. Veel boeken o.a. een missaal zal hij kopen. Heeft hij wel genoeg francs, Pompen?  
6 mrt Maandag 6 maart 1945. Een vijfde van Keulen genomen. Benignus zegt dat W. Smits zijn staatsexamen zo gekregen heeft. Kn.. .n ik kunnen het niet geloven. Br..f van P. Honoratus uit Deurne van 17 I '45. Bentley.  
[Hier breekt het verslag af. vD.]

index

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: