|
Onlangs verscheen het boek 'Pianist in bevrijdingstijd' van Jan Hendriks. Als 19-jarige schreef hij een dagboek over de bevrijding van Nijmegen in september 1944, plus de zes lange maanden dat Nijmegen in de frontlinie lag. Hendriks' meeslepende verslag blijkt niet het enige dagboek uit die tijd. Ook mijn overgrootmoeder, Jannetje Kleinveld-Koornwinder, begon in september 1944 een dagboek. In de euforie van de naderende bevrijding richtte ze zich in een brief tot haar kinderen, die het ouderlijk huis
in Nijmegen al reeds lang hadden verlaten. Nadat Nijmegen op 22 september definitief was bevrijd, stokte de Geallieerde opmars. Nijmegen werd frontstad en bleef zes maanden lang in de greep van de angst. Het Westen des lands bleef bezet en Jannetjes brief groeide ongewild uit tot een compleet dagboek, waar ze elke dag haar bevindingen aan toevertrouwde. Naschrift: Ook Jannetjes dochter Aafje vertrouwde haar belevenissen aan het papier toe. Zij schrijft het dagboek voor haar dochtertje Willy, dan zes jaar oud, opdat zij later kan teruglezen wat er in die dagen met haar is gebeurd. Klik hier voor Aafjes dagboek uit dezelfde bevrijdingsperiode. |
|
Dagboek Jannetje Koornwinder (1875-1951)
|
|
DE
LAATSTE OORLOGSMAANDEN VAN
DE TWEEDE WERELDOORLOG Nijmegen 19 September 1944. Lieve
kinderen, Ik
kan jullie allereerst meedeelen dat we allen nog in leven en gelukkig
nog gezond zijn. We zitten hier sinds Zondag in de oorlog. O, het is zoo
vreeselijk, Zondagmorgen half elf kregen we luchtalarm en van toen af is
het hier niets anders dan schieten. Er is hier weer verschrikkelijk veel
vernield en de stad brandde Maandagavond weer als een fakkel. De
Molenstraat, Van Welderenstraat en Hertogstraat moeten nu weer gebrand
hebben. Zondag
zijn er hier in de omgeving ontzettend veel parachutisten gedaald en
zijn Maandag hier veel Engelsche en Amerikaansche soldaten aangekomen.
Toen hebben we van Zondag op Maandag nog al weer aardig geslapen tot
Maandagmorgen half vijf, toen is het hier weer een hel gelijk geworden
en is er weer zooveel geschoten, het was niet om aan te hooren. Ze
liepen hier Maandag al met Oranje op maar zoo ver is het nog niet dat we
al vrij zijn. Ze zeggen wel dat de stad vrij gegeven is, maar of het
waar is weet je niet. want de verhalen zijn legio wat je hoort. Nu
Dinsdagmorgen is er hier op 86 een voltreffer in een tuintje gevallen en
is de heele schuur vernield en nog ruiten kapot en een stuk uit een
muur. En aan de overkant aan de Groesbeeksche dwarsweg ruiten kapot. Ook
de Barbarossastraat, Batavierenweg, Gerard Nootstraat, ten Hoetstraat,
Broerstraat, Belvedair, . . en zoo ga je maar door. We konden het hier
achter weer zien branden als ’n fakkel, o, het is zoo verschrikkelijk.
Hier in de buurt zijn geen dooden, wel is hier eene Beerenbroek
getroffen die was gaan vluchten naar St. Anna en moet onderweg getroffen
zijn, hij met een kind, een meisje zooals Willi. Opoe Kersten is ook op
't oogenblik hier daar Dikkie in het ziekenhuis ligt. Hij had zooveel
steenpuisten overal gehad en kreeg nu een gezwel aan zijn linkerzij. De
dokter was al 4 dagen achter elkaar geweest en hij had geregeld over de
40 graden koorts, zoodat de dokter het niet langer aan durfde zien. De
dokter was bang voor bloedvergiftiging; nu hebben ze hem eerst bloed
genomen en Zondag is hij om tegen twaalf uur geopereerd. Zondagavond is
Piet en Martin er geweest en was het heel goed met hem, maar verder
hebben we nog niets gehoord. Ze kunnen niet naar het ziekenhuis toe. Nu
is er ook een Oom en Tante van Martin hier, van de Broerdijk,
daar waren ook alle ruiten kapot. Bij hunzelf nog niet, maar het is daar
ook zoo vreeselijk geweest. Het is iets vreeselijks hoor die oorlog. Ze
zeggen dat de stad vrijgegeven is, maar of het waar is weet ik niet want
er zijn al zooveel verhalen. Maandag
liepen hier de Engelschen en Amerikanen al door de straat en liepen ze
Maandag hier ook al met Oranje op. We zullen hopen, dat we het gauw
mogen dragen. 'k Zie dat ik al tweemaal geschreven heb dat de stad
vrijgegeven is maar dat schiet je dan maar over, want ze zitten allemaal
te praten en raak ik de kluts kwijt. Ik
was Zondagmorgen in de kerk toen om half elf het luchtalarm ging en was
om 12 uur pas thuis want het werd niet vrijgegeven daar de centrale
geraakt was. We hebben ook af en toe geen licht en nu de heele dag geen
gas. Tot zoover het oorlogsnieuws tot Dinsdagmiddag en schei ik er nu
uit. Ze vliegen en schieten op het oogenblik weer geweldig. Dinsdagmiddag
half zes hebben de Engelsche tanks hun Intocht gedaan en gingen de
Daalsche dwarsweg op. Het was een hoerah en er gingen verschillende met
een lap Oranje, naar de hoek en een ieder drukte die menschen de hand,
het was werkelijk interessant. O kinderen het is te hoopen dat nu de
vrede maar door mag gaan. Het is nog een vreeselijke drukte met het
schieten. Zondagavond
waren er in 't Canisiuszlekenhuis al 40 gewonden en 5 dooden. |
|
Tot
Dinsdagavond is het nogal rustig gebleven. Toen zouden we Dinsdagavond
zoo half 11 naar bed gaan zoogenaamd, maar het was weer niet noodig, zoo
werd er weer geschoten en hebben we ons 's nachts om half drie klaar
gaan maken om te vluchten, zoodat we drie uur hier vandaan gegaan zijn
met de kinderwagen hoog opgeladen, de fiets en allemaal koffers. En
tussen zijn we naar de Hatertsche veldweg gegaan en zijn we daar in een
kelder geweest. Toen
is het Woensdag vreeselijk geweest met dat schieten, dat is niet te
beschrijven. Toen kwamen er Woensdagavond weer een troep vliegtuigen en
wierpen weer allemaal parachutisten uit, toen werden we gewaarschuwd dat
we niet bang behoefden te zijn want er zou 's nachts nog wel erg
geschoten worden, maar dat kon geen kwaad. We hebben dan ook fijn
geslapen in die kelder. Geen schuilkelder,. een gewone kelder, allemaal
bedden op de grond en ik heb daar fijn op een divan geslapen tot
vannacht half drie en toen begonnen ze ook werkelijk erg, geschoten tot
zoo ongeveer half 4 en daarna hebben we nog weer heerlijk geslapen tot
zoo half acht. Toen
zijn we Donderdagmorgen weer hier naar huis gegaan en was hier de ruit
van de achterkamer er uit en een gat in de schuurdeur, maar verder
hebben we niets en zijn Goddank allen gezond. Hier
achter op de Groesbeeksche dwarsweg is op die huizen nog een voltreffer
gekomen. De stad ligt nu heelemaal plat en toen we 's nachts weggingen
brandde het weer op vier plaatsen wat we konden zien. O, o, het is zoo
verschrikkelijk, 'k hoop niet dat jullie zoiets mee moeten maken. Het
staat nu overal vol met tanks en loopen overal soldaten. Nu zijn ze
overal bezig van Vrij Nederland om overal de NSBers op te halen en gaan
ze met de handen in den nek mee. Vanmorgen zagen we er ook nog één
gaan. Die gaan hierheen naar de kazerne, daar gaan ook de moffendames
heen en worden de koppen kaal geknipt en er moet er een hier een aan de
hoek van de Bachstraat tegen de muur aanstaan met een papier op de borst
"ik ben een moffengek". Je zal toch zoo neergezet worden en de
andere koont hebben ze in de transformatoren fabriek gebracht. Men zegt
dat ze Noorman ook al opgehaald hebben, ook de burgemeester met zijn
vrouw en zoovele anderen. Nu is het kwart over vijf in de middag en
schieten ze telkens weer geweldig, want er zitten Duitsche jagers in de
lucht. Nu tot zoover weer het oorlogsnieuws en hopen we vannacht weer
hier te slapen. Het
is niet waar geweest dat we thuis geslapen hebben. Ze begonnen
Donderdagmiddag weer zoo te vliegen en ze schoten weer zoo erg, zoodat
we weer naar onze kelder teruggekeerd zijn en hebben daar vannacht weer
geslapen en blijven voorlopig nog hier, want je wordt zoo moe van al dat
heen en weer loopen. Vannacht
was het weer zulk vreeselijk afweergeschut, zoodat Je lag te dreunen in
je bed. Nu is het Vrijdag en tot nog toe erg rustig. Er
gaan vreeselljk veel transporten door. Je staat paf van wat er door gaat
en vrij Nederland halen waar NSBers op en ook van die meiden. Vanmorgen
heeft die neef van Martin ook nog een meld op zien halen door een
Marinier. Ze had weer een groot karton voor zich met erop - ik ben een
moffengek - en dan liet hij haar hard loopen en dan zachtjes, dan met de
handen omhoog en dan omlaag. Hij had natuurlijk het geweer voor haar. Nu
is het Vrijdagmiddag kwart voor drie en er is niet veel bizonders. We
zullen hopen dat het rustig blijft. Bij opoe Kersten is de heele keuken
kapot gegooid en de ruiten eruit. Vrijdagmiddag
is weer de Gelderlander verschenen met een proclamatie van de Koningin
en is v d Velden benoemd als burgemeester en Veldman weer als
commissaris van politie. We hebben van Dinsdag af zonder gas en water
gezeten en electrisch af en toe. Donderdag
hebben we weer water gekregen maar gas nog niet. Er is een gashouder
stuk geschoten. We hebben ook af en toe melk gekregen zonder bon en
brood ook nog al geregeld. Toen we nog in ons huis waren kregen we een
keer pap zonder bon en zonder geld van de centrale keuken. De nacht van
Vrijdag op Zaterdag is vrij goed verloopen. Een paar uur hevig
afweergeschut, dan rinkelen de ruiten dat het verschrikkelijk is, dat is
ook vandaag nog de heele dag zoo. Je wordt er gewoon naar van. En ze
halen nog maar steeds NSBers op. Zondag
24 September 1944 Van
Zaterdag op Zondag 24 September hebben we heel goed geslapen wel af weer
geschut maar anders niet. Zondagmorgen kwamen er een troep Duitsche
jagers en is er zoo geducht op geschoten dat er weer dooden gevallen
zijn. Ze schijnen het weer op de brug gemunt te hebben. Zondagmiddag
hebben ze ook weer erg geschoten. |
|
Van
Zondag op Maandag hebben we ook nog al weer goed geslapen, ook weer erg
afweergeschut. Maandagmorgen
weer Duitsche jagers in de lucht en vreeselijk schieten. Toen moeten er
dooden gevallen zijn in de Beijensstraat, in de Bergendalscheweg en bij
het station. Nu zouden we vanmiddag naar ons eigen huis gegaan zijn,
maar Martin durft het nog niet aan en zullen we weer hier moeten
blijven. Wanneer zal het toch het einde zijn, dat we toch werkelijk vrij
zijn. Ze hebben Dikkie nu nog weer overgebracht naar Grave. Het is toch
verschrikkelijk hé en ze hebben hem heel nog niet gezien. Van
Maandag op Dinsdag hebben we weer hier bij Martin zijn tante geslapen en
was het vrij rustig. Dinsdagmorgen
weer veel Duitsche jagers in de lucht en weer vreeselijke
luchtgevechten. Wat wij hier meemaken is niet te beschrijven o God
wanneer zullen wij werkelijk vrij zijn. Dinsdagmiddag ook weer overal
dooden gevallen door bommen of granaatscherven. Een
neef van Martin is Dinsdagmiddag bij Dikkie geweest. Het gaat gelukkig
goed met hem. Er ligt ook een kind van Wim in 't ziekenhuis, de
kleinste, die heeft allemaal blaren in haar mondje. Het is nog het
ergste het vluchten met die kinderen. In de kelder waar wij sliepen was
ook een kindje van vier maanden. Dinsdagavond waren we kwart over negen
al naar bed gegaan, hier bij Martin zijn tante. Daar hebben wij ook van
Maandag op Dinsdag geslapen. We lagen op bed tot 11 uur en toen waren er
weer zulke vreeselijke luchtgevechten zoodat we weer naar die kelder
gegaan zijn en hebben daar de nacht doorgebracht, gezeten en gelegen op
groentekisten met een deken om. Het leven is ozoo haast niet uit te
houden en toch dank je God dagelijks dat je nog in leven bent. De
eerste gift die ze hier kregen was een gift van 4 gouden tientjes, leuk
hè. En al de straten krijgen hun namen al weer terug die ze eerst gehad
hebben. Woensdag
27 September 1944 Het
is nu Woensdagmorgen 11 uur, 27 September en we weten niet wat de dag
ons weer brengen zal. Het is allemaal motorgeronk en afweergeschut wat
je hoort, anders niet, De Duitsers zitten ook nog maar in de lucht en
willen de brug maar bestoken. Er was nog geen brug kapot. Woensdagmiddag
hebben ze weer bommen gegooid en is bij ons in de Beijensstraat ook één
terecht gekomen en is de bakkerij van Brouwer afgebrand en nog een paar
huizen. Bij ons In de straat zijn bijna al de ruiten voor kapot, bij ons
nog niet. Nu
hebben we deze nacht van Woensdag op Donderdag heerlijk geslapen,
allemaal op matrassen naast elkaar op de grond. We waren om 11 uur naar
bed gegaan en hebben geslapen tot zes uur. Toen kwamen om 7 uur weer
bommenwerpers over en kwam er een in de Weezenlaan terecht, waar ook
weer 4 dooden waren. De heele dag hebben ze weer erg gevlogen en is
vanmiddag hier in de buurt ook een bom gevallen. Hier tegenover een
jongetje dood en overal weer ruiten kapot. Hier bij Martin zijn tante
maar één ruit en een stukje uit de muur, dat gebeurde vanmiddag net
toen we zaten te eten. We hadden allemaal ineens genoeg, maar gelukkig
leven we allemaal nog en zijn allemaal nog gezond. Het
is nu Donderdagavond 8 uur en zullen we hopen dat we vannacht weer
rustig kunnen slapen. Er was hier tegenover een jongentje getroffen en
is al dood, en ook een bakker is al dood. We
zijn nog tot 11 uur op moeten blijven van het vreeselljke schieten wat
ze deden, toen bedaarde het en zijn we naar bed gegaan en hebben die
nacht goed geslapen. Vrijdagmorgen om 7 uur was het alweer vliegen en 2
luchtgevechten en zijn er ook weer bommen en granaten gevallen. Het is
een vreeselijke tijd en kunnen we God niet genoeg bidden of we toch
gespaard mogen blijven. De Vrijdag is nogal rustig verloopen en hebben
we weer goed geslapen van Vrijdag op Zaterdag, maar nog steeds allemaal
op de grond en allemaal gekleed, alleen de schoenen uit. Dat is nu al
van 17 September af en je ziet het einde nog niet. Bij een nicht van
Martin op de Tooropstraat is ook een voltreffer gekomen. Zij is naar 't
ziekenhuis, ze verwacht een baby. In de van Heutsstraat is ook een bom
gevallen bij een drogist en uitgebrand, ook nog verschillende huizen.
Bij Piet was ook nog een begin van brand en alle ruiten kapot. o, het is
zoo verschrikkelijk die oorlog. Het
is nu Zaterdagmorgen half 12 en gelukkig erg rustig. Het is ook verder
op den dag nogal rustig gebleven, wel veel vliegtuigen in de lucht en
afweergeschut, maar daar raak je wel wat aan gewoon. Zaterdagavond
zijn we zoo 10 uur naar bed gegaan, waar we lagen nog niet goed of het
afweergeschut bulderde weer zoo vreselijk, zoodat vooreerst van slapen
weer niks kwam. Dat heeft weer tot ruim 12 uur geduurd en dacht je
telkens dat de ruiten eruit zouden vallen, maar gelukkig is er niets
gebeurd en hebben we nadien nogal geslapen. Zondag
1 October 1944 Het
is nu al 14 dagen dat we in
dat vreeselijke
oorlogsgeweld zitten. Het is te hopen dat God geve dat we er nu gauw
vanaf mogen zijn. Nijmegen is wel vrij, maar dat luchtafweer schiet hier
vandaan naar Kleef en Arnhem enz. De spoorbrug heeft de mof ook nog weer
kapot geschoten en dagelijks komen er jagers die weer bommen gooien en
dan krijg je weer vreeselijke luchtgevechten. Aaf en Martin en de
kinderen zijn vanmiddag weer naar ons eigen huis gegaan. Ik blijf nog
een paar dagen hier. Tot zoover Zondagmiddag 5 uur. We
zijn om 10 uur naar bed gegaan en hebben geslapen tot half 2, toen begon
het afweer zoo vreeselijk te bulderen tot half zes. We hebben af en toe
geslapen, maar het is een vreeselijk leven. |
|
"De heele Ganzeheuvel ligt nu in elkaar, alleen de zaak van Dirk Katje is er nog" Maandag 2 October 1944 Het
was eerst erg rustig maar er kwamen al weer gauw Duitsers in de lucht en
kwam het weer tot luchtgevechten. Dan is het een vreeselijk leven van
schieten heen en weer. Maandag om zes uur kwamen Aaf en Martin en de
kinderen weer terug. Er was een voltreffer bij Foussant ingeslagen
zoodat ze weer niet thuis konden blijven. Nu zijn bij ons voor ook de
ruiten kapot. Maandagavond
was er weer op verschillende plaatsen brand in de Dominicanenstraat, de
meisjesschool, de gereformeerde kerk, O kinderen, het is
verschrikkelijk wat wij hier meemaken. Telkens duiken die moffen maar op
en gooien bommen. Maandagavond zijn we weer in die kelder gaan slapen.
Al de bedden daar weer heen gebracht. Nu is het deze nacht vrij rustig
geweest. Dinsdag
3 October 1944 Vanmorgen
toen we op waren hoorden we al weer vreeselijk nieuws. Er waren bommen
gevallen op de kapokfabriek in de Ruiterstraat. Daar waren zooveel
menschen in die schuilkelder, 150 dooden moeten er zijn. Daar was ook
een opslagplaats van aardappelen, 80.000 kilo aardappelen zijn
vernietigt dus ook weer wat voor de stad. O, die oorlog is zoo
vreeselijk, het is te hopen dat God er spoedig een einde aan maakt. De
gewonden kunnen in 't ziekenhuis niet meer geborgen worden. Het
is nu Dinsdagmorgen half 12 en erg rustig, op 't oogenblik geen
vliegtuigen. Verder
is de dag nogal rustig- verloopen. We zijn Dinsdagavond al weer vroeg
naar de kelder gegaan doordat het weer zoo'n leven was in de lucht. We
gaan nog steeds gekleed naar bed. We
hebben vannacht vrij goed geslapen, maar vannacht was het wel weer een
vreeselijk leven en zijn er overal weer bommen en granaten gevallen. Ook
hier dicht bij en op de Willemsweg moeten ook weer 4 dooden geweest
zijn. Uit die schuilkelder moeten er toch nog 40 levend uit gekomen maar
o we hebben weer zoo 'n vreeselijke nacht gehad. Er zijn maar weer
bommen en granaten gegooid en op verschillende plaatsen weer brand
geweest. We
hebben tot 8 uur toen goed geslapen en zijn toen opgestaan. Donderdag
5 October 1944 Het
was vanmorgen al weer narigheid. Er waren hier in de buurt ook weer
granaten neergegooid en weer huizen kapot. Het is zoo verschrikkelijk,
nu is Nijmegen vrij maar de nasleep is nog heel erg. Vandaag zijn er ook
weer bommen gevallen en ook weer huizen kapot. De huishoudschool aan de
Groesbeekscheweg is ook afgebrand. Het is bar wat er nog vernield wordt.
Er is geen eene straat of er is schade aan de huizen, Het is vandaag
verder nog al rustig verloopen. Het
is nu Donderdagavond 7 uur en we zullen hopen dat het deze nacht weer
rustig zal wezen, want je wordt het zoo zat en vreeselijk moe. We
zijn om 8 uur weer naar de kelder gegaan en om 10 uur naar bed. We
hebben heerlijk geslapen, het was erg rustig tot 6 uur. Toen kwamen er
weer bommen en granaten over. Toen zijn ze hier in de Rozestraat
gevallen en ook weer een vreeselijke ravage aangericht. Vrijdag
6 October 1944 Vanmorgen
is hier weer vreeselijk geschoten.
Het schijnt dat ze weer een nieuw offensief begonnen zijn. Dan
dreunt het heele huls en je denkt dat er geen ruit heel blijft. Zeg
Ger, er stond ook een advertentie in de krant dat Rie Lodestein met haar
verloofde ook omgekomen waren, allebei 31 jaar,
vreeselijk hé. En het is verschrikkelijk zooveel
rouwadvertenties er in de krant staan. En
zooveel brand als er veroorzaakt is, rondom het Keizer Karelplein is ook
alles kapot. Het huis van dr. Munting, de Raad van Arbeid en 'k weet
niet wat nog meer. We komen natuurlijk niet in de stad, of liever
gezegd, we komen de deur niet uit. Het is zoo gevaarlijk om op straat te
wezen, iedere keer met die granaten. Het
is nu bijna half 5 en zullen we hopen dat we weer een rustige avond en
nacht tegemoet gaan. We
hebben ook werkelijk een rustige nacht gehad en heerlijk geslapen tot
vanmorgen zonder afweergeschut. De dag is vandaag ook rustig verloopen
tot vanmiddag, toen kwamen er een troep bommenwerpers over en werden er
een paar neergeschoten, die toen hun bommen!ast kwijt moesten en die
zijn o jammer nog weer in de stad terecht gekomen. De heele Ganzeheuvel
ligt nu in elkaar, alleen de zaak van Dirk Katje is er nog, de
Staringstraat is ook aan één kant weg. Er waren vanmiddag ook weer een
twintig dooden. Zoo'n oorlog is vreeselijk. Het
is nu zoo ongeveer half acht en hopen dat we weer een rustige nacht
hebben. We zijn weer naar de kelder gegaan en hebben gelukkig goed
geslapen Zondag 8 October
1944 Het is erg rustig
vandaag alleen
veel gerij
en geros
van
troepenvervoer. Er komen nu ook negers hier door en vliegen er nog wel iedere keer granaten
vooral in de buurt van ons huis, dus blijven we nog hier. We
hebben vannacht weer goed geslapen altijd nog in de kelder en
gekleed naar bed. Wanneer zal
het toch afgelopen zijn. |
|
Nijmegen Centrum en Oost |
|
Maandag
9 October 1944 Het
is vandaag nog weer rustig tot nog toe. Zoo net nog weer afweergeschut
en nu dat niet zoo erg meer is, schrik je er nu toch zoo van, maar
verder maken we het gelukkig goed. We hebben gelukkig nog eten genoeg
met ons allen. Het is nu drie uur in de middag en zullen we hopen dat
het rustig zal blijven. Het
is gelukkig rustig gebleven en hebben ook deze nacht weer goed geslapen
in de kelder, hoewel er wel weer granaten over gegaan zijn vannacht. Dinsdag 10 October 1944 Het
is gelukkig de heele dag tot nu toe rustig. We hooren wel de heele tijd
nog granaten over gaan, maar tot nog toe zijn we hier nog gespaard.
Zondag is Prins Bernard ook in de stad geweest. Vandaag
zou Martin Dikkie op gaan halen in Grave. Hij heeft gisteren de heele
dag in de rij gestaan om een bewijsje dat hij hem halen mocht en is
vanmorgen weggegaan naar Grave, En nu kon hij hem nog niet mee daar de
wond weer opengemaakt was en weer hooge koortsen heeft. Nu gaat het wel
weer wat beter. Martin heeft uit en terug moeten loopen hier vandaan
naar Grave, dus niet naast de deur en dan voor niks. Het
is nu Dinsdagmiddag half 4 en tot nu toe alles rustig. Het is gelukkig
de heele dag rustig gebleven en zijn we vanavond weer naar onze
slaapplaats gegaan in de kelder. We hebben heerlijk geslapen en niets
gehoord vannacht. Woensdag 11 October 1944 Het
is vandaag gelukkig de heele dag rustig. Je weet niet waar je 't hebt nu
dat zware afweergeschut niet meer gaat. Ze willen nu hebben dat de
menschen die nog een bewoonbaar huis hebben er weer naar toe zullen
gaan. Aaf en Martin denken er ook over om zoo zachtjes aan weer naar
huis te gaan. Voor en achter zijn de ruiten er wel uit, waar verder is
ons huis heel dus we zullen hopen dat het nu zachtjes aan kan. Als die
granaten nu maar niet zoo over komen dan zal het wel gaan. Het was alles
rustig en we hebben weer goed geslapen. Donderdag 12 October 1944 De
heele dag is het nogal rustig geweest. Aaf en Martin waren 's middags
even naar huis en vielen er nog weer bommen of granaten in de
Dominicanenstraat en in het Julianaplantsoen waar nog weer twee dooden
gevallen waren. Aaf en Martin hadden nog moeten schuilen. Ik was met
broertje even naar Arendsen en moesten we ook nog in een schuilkelder
vluchten. Het is toch zoo vreeselijk onrustig, je durft haast de deur
niet uit. Verder is de dag rustig verloopen en zijn we vanavond weer
naar de kelder gegaan en hebben best geslapen. Vrijdag 13 October
1944 Het
was vanmorgen alweer erg onrustig in de lucht met de vliegtuigen en
zoonet vielen er alweer bommen bij de Graafsche bruggen, waar ook weer
dooden moeten zijn. Het is vreeselijk wat je allemaal meemaakt. De
dag is verder rustig verloopen. Aaf en Martin en broertje zijn vanmiddag
weggegaan naar huis. Ik blijf met Willi nog een paar dagen hier. Als het
dan rustig blijft, gaan we ook naar huis. We hebben vannacht nog
heerlijk geslapen en niets gehoord. Zaterdag
14 October 1944 Het
is de heele dag rustig. Vanmorgen wel veel vliegtuigen in de lucht, maar
anders niet. De
moffen doen anders overal nog zulke verschrikkelijke dingen. In
Apeldoorn hebben ze 30 doodgeschoten burgers op de drukke verkeerspunten
gelegd om de bevolking schrik aan te jagen. In Rotterdam hebben ze 17 km
kade vernield door een speciale vernielingsafdeeling van 6000 man en ze
hebben 5 jongens die een aanval op een gemeentehuis gedaan hadden
gearresteerd en met een touw om hun nek achter een auto gesleept op de
weg Maarseveen - Breukelen tot bij de Bilt. Daar werden ze gedood,
vreeselijk hè. Als zij alles nog moeten krijgen wat ze in ons arme land
doen dan zijn ze nog niet gelukkig. Wij
maken het gelukkig allen nog goed. We hebben weer best geslapen. Zondag
15 October 1944 Het
is gelukkig de heele Zondag erg rustig geweest,
je weet alleen soms niet welke dag of datum het is. Je kan naar
geen kerk want er worden geen kerkdiensten gehouden omdat er dan teveel
menschen bij elkaar zijn voor een of ander gevaar. Ik ben toch zo
nieuwsgierig hoe jullie het allen maken,
'k hoop niet dat jullie zooveel mee moeten maken als wij, want
hoe je het hebt doorstaan dat begrijp je nog niet en hoe we nog gezond
gebleven zijn, maar laten we God danken dat we er nog zijn. De
heele dag verder rustig verloopen en
goed geslapen. |
|
Maandag 16 October 1944 Het
is tot nog toe vandaag weer erg
rustig en zullen we
hopen dat het zoo blijft.
Ze schieten zoonet nog weer, maar niet erg of het zijn weer granaten dat weet
ik niet. Dinsdag
17 October 1944 De heele dag
gelukkig rustig geweest.
Er was alleen vanavond nog weer een mof in de lucht en
schoten ze
weer. Woensdag 18 October 1944 Tot nog toe vandaag alles
rustig. Je weet niet waar je het hebt als alles
rustig is. Donderdag
19 October 1944 We
hebben weer goed geslapen en is alles rustig geweest de heele dag. Vrijdag
20 October 1944 We
hebben voor het eerst weer hier geslapen en niet in de kelder, wel op de
grond, maar alles is rustig. Ze hebben vannacht wel weer granaten
gegooid. Het is in Amsterdam ook al naar. Ze hebben anderhalf uur gas
per dag geen electrisch en alles wordt weggesleept, zoodat de
voedselvoorziening schaars wordt. Wat moet het worden als ze door gaan
vechten. Vandaag is gelukkig alles rustig geweest. Zaterdag
21 October 1944 Alles
rustig geweest tot Zaterdagmiddag vijf uur. Toen zijn er hier in de
buurt weer granaten gevallen en weer huizen kapot in de van de
Havenstraat en Beijensstraat. Het is alles toch zoo verschrikkelijk. Zondag
22 October 1944 Alles
is vandaag nogal weer rustig. Vannacht
zijn er weer veel granaten gevallen.
Ik ben vanmiddag naar huls gegaan en hoop
ik thuis
te kunnen
blijven. Mocht
het weer onrustig
worden dan ga ik weer naar de Hatertscheveldweg terug. Het nu
vandaag al vijf
weken. We hebben
Zaterdagmiddag |
|
"Als broertje hoort schieten zegt hij al "kelder". Dan denkt hij al dat hij naar de kelder moet, zoo'n kleine stakker" Maandag
23 October 1944 Het
is vandaag nogal weer rustig geweest. Je hoort wel telkens geschut en
granaten vliegen, waar overigens gaat het wel. Dinsdag
24 October 1944 We
hebben vannacht weer best geslapen en hebben niets gehoord, maar er
moeten weer zooveel granaten gevallen zijn, ook hier in de omgeving zijn
er weer gevallen. En dan worden er telkens weer huizen verwoest. Als
broertje hoort schieten zegt hij al kelder. Dan denkt hij al dat hij
naar de kelder moet, zoo'n kleine stakker. Het is vandaag verder rustig
geweest. Er worden nog de heele tijd moffen gevonden. Hier en daar
worden er geregeld nog NSBers opgehaald. Vandaag zag Aaf er nog een
troep wegbrengen. De dikke Kropman liep voorop. Verder ging de dag nogal
rustig voorbij tot 's avonds half negen. Toen kwam er nog een mof in de
lucht en werd het weer hevig schieten. Woensdag
25 October 1944 We
hebben vannacht weer goed geslapen, hoewel er toch veel granaten
gevallen zijn. Dat gebeurt dagelijks nog. Vandaag ging het ook goed tot
vanmiddag bijna 2 uur. Toen moesten we weer naar de kelder tot ruim 4
uur, zooveel granaten vielen er weer en er waren zooveel vliegtuigen in
de lucht. Nu
is het half 8 en begint onze tijd al weer op te schieten om naar bed te
gaan. We gaan gewoonlijk zoo om 9 uur naar bed, dan houden we de
kinderen zoo lang op en gaan dan tegelijk naar de kelder. Ik hoop niet
dat jullie alles mee moeten maken wat wij al gehad hebben en dat nu al
vijf weken lang. Je begrijpt niet hoe je dat allemaal volhoudt. Donderdag
26 October 1944 We
hebben gelukkig goed geslapen en geen granaten gehoord. Dat is al een
zegen als je geen granaten hoort. Het is Aaf haar verjaardag en zullen
jullie ook wel aan haar gedacht hebben. Gelukkig zijn we allen nog in
leven en hebben we haar verjaardag nog weer meegemaakt. Het is de heele
dag rustig geweest. Ze halen hier overal nog moffen vandaan, dan hier en
dan daar. Vrijdag
27 October 1944 Vannacht
ook alles rustig geweest en hebben goed geslapen, Vandaag gelukkig ook
alles rustig geweest en zijn er geen granaten gevallen, dan slaan er
zooveel huizen kapot met die granaten en er worden nog zooveel menschen
door getroffen. Woensdag zijn er nog 7 menschen getroffen op het Keizer
Karelplein, het is vreeselijk. Zaterdag
28 October 1944 We
hebben goed geslapen en de dag verliep eerst rustig tot 's middags tegen
vijven, toen kwamen er weer Duitsche vliegtuigen en werden het weer
hevige luchtgevechten en zijn er weer zooveel granaten gegooid, zoodat
weer verschillende huizen verwoest zijn. Zondag
29 October 1944 We
hebben weer goed
geslapen, maar
toen we
vanmorgen wakker werden stond de heele straat in een rookgordijn.
Dan kan je de andere kant van de straat niet zien en zoo benauwd ruikt
het, het dringt in de huizen door tot zelfs bij ons in de kelder.
Vandaag ook weer
vreeselijk schieten en
zijn er
weer bommen gegooid zoodat er weer branden geweest zijn en weer
zooveel granaten gegooid. Ze
hebben Noorman
naar Eindhoven
gebracht en
mevrouw Noorman ligt zoo vreeselijk ziek, ze is weer geopereerd
in de buik. Ze is toen in die vreeselljke dagen overgebracht op een open
draagbaar van het Wilhelminaziekenhuis naar Beukema, daar heeft ze drie
dagen in de kelder gelegen en O
kinderen, het zijn toch
zulke verschrikkelijke tijden die we beleven. Er is Zondags nu wel op 20
plaatsen kerk. Overal wordt er maar een half uur kerk gehouden, ik ben
er nog niet geweest. Vanmorgen
werd het net om die tijd weer zoo onrustig, zoodat je niet van huis
durft. We hebben nu 's morgens gas van 11 tot half een en 's avonds van 6 tot 7 uur. |
|
"Zoo is Zaterdag aan de Groesbeekscheweg, aan de Sumatrastraat nog weer een apotheek geraakt en die Mijnheer en Mevrouw beiden dood" Maandag
30 October 1944 Het
is de heele dag rustig geweest tot 's avonds 7 uur, toen vlogen er weer
zooveel granaten zoodat we om 7 uur alweer naar de kelder gegaan zijn.
Zaterdag en Zondag zijn hier ook al weer zooveel dooden gevallen, men
zegt van 80. Ook moeten er Zondag menschen getroffen zijn die uit het
centraal gebouw kwamen. We hebben nu Zondag wel op 20 plaatsen kerk en
allemaal diensten van een half uur. Ik zie dat ik dit al voor de tweede
keer schrijf. Dinsdag
31 October 1944 De
nacht is gelukkig rustig geweest en tot nog toe de dag ook. Het is nu
bijna 3 uur in de middag. Er gingen zoonet heel veel vliegtuigen over
maar er is gelukkig niet geschoten. het is zoo naar als je die
luchtgevechten hoort. Woensdag 1 November 1944 We
hebben drie nachten zoo rustig geslapen en ook de dagen verliepen rustig
tot vanavond zes uur. Toen moesten we de kelder weer in zooveel granaten
als je hoorde fluiten en Inslaan. Ze slaan soms wel ver weg in maar ook
wel eens heel dichtbij en dan vallen er weer dooden en worden er weer
huizen verwoest. Zoo is Zaterdag aan de Groesbeekscheweg, aan de
Sumatrastraat nog weer een apotheek geraakt en die Mijnheer en Mevrouw
beiden dood. De een was het hoofd kwijt en de ander de beenen, beiden
zijn ze dood en zoo staan er toch zooveel advertentie's in de krant.
Verleden week stond er een advertentie in de krant waar 20 namen onder
stonden die allen dood waren. O het is toch zoo verschrikkelijk. Donderdag
2 November 1944 Vannacht
is alles rustig geweest, maar vandaag weer lang niet alles rustig.
Vanmorgen gingen er alweer granaten en vanmiddag weer bommen hooren
vallen. Uit de zaak van Moorman zijn ook de machines verbrandt en de
heele voorraad papier dat was opgeslagen in de Walstraat. Die Mijnheer
die toen de zaak van Moorman heeft overgenomen zit nu al een jaar
gevangen en nu is ook de heele zaak kapot, wat vreeselijk toch hè. Vrijdag
3 November 1944 De
nacht is weer vrij rustig verloopen maar op den dag is het nogal weer
rumoerig geweest en hebben we ook nog weer in de kelder gezeten. Zaterdag 4 November 1944 De nacht is wel weer rustig verloopen maar vandaag zijn er weer zooveel vliegtuigen in de lucht en telkens luchtgevechten en dat is toch zoo'n vreeselijk gehoor dat schieten in de lucht. Nu waren we vanavond net klaar wet eten en waren we weer in de kelder en vloog er weer een granaat hier. Zoo dichtbij sloeg hij in, aan de hoek van de Groesbeeksche dwarsweg zoo'n groot gat in de straat en natuurlijk weer ruiten kapot, het stof vloog hier overal heen. Je ziet al weer tegen de Zondag op, 'k zou zoo graag eens naar de kerk willen maar je durft haast de deur niet uit. Er is kerk aan de van Nispenstraat in die christelijke school, dus wel dicht bij. Er wordt anders ontzettend gevochten, zoals in Zeeland hè. Tot nog toe maken we het gelukkig goed en hebben we tot nog toe nog genoeg te eten. Er gingen hier straks zoo ontzettend veel vliegtuigen over, je wordt er naar van als je ze hoort gaan. Die granaten hebben weer een ware ravage aangericht, behalve aan de Groesbeekschedwarsweg, in de Fort-kijk-in-de- potstraat, - waar ook nog iemand van de luchtbescherming omgekomen is - de van de Havenstraat, de Bachstraat, Heidenrijkstraat, overal weer huizen en ruiten kapot. Het is treurig als je alles ziet. Was het einde er toch maar, ik beklaag jullie allen nog die in de bezette gebieden zitten, wie weet wat jullie nog mee moeten maken. Zondag
5 November 1944 De
nacht is rustig verloopen maar er wordt de heele dag weer ontzettend
geschoten. We hebben voor de gelegenheid dat het Zondag is de heele dag
de kachel aan. In de week gaat hij niet eerder aan dan half vijf en dan
verbranden we 's avonds vijf schepjes kolen en de aardappelschillen en
gaan we om 9 uur weer naar de kelder. Hst is nu vandaag al zeven weken
en gaan steeds nog gekleed naar bed. Wanneer zal het toch anders worden.
Je durft niet bovengronds te slapen want als die granaten inslaan ben je
ongelukkig. Er lagen vanmorgen hier ook weer scherven in de tuin. Die
arme soldaten hebben ook een baan dat ze overal maar moeten gaan vechten
om ons land vrij te maken. Daar moet je ook meelij mee hebben. Je ziet
hier niets meer dan huizen zonder gordijnen en kapotte ruiten. |
|
Maandag 6 November 1944 De
nacht is rustig verloopen en ook de dag is rustig verloopen tot
vanmiddag toen moesten we weer naar de kelder, zooveel granaten vlogen
er weer. Ze zijn weer in de Stijn Buisstraat, de St
Annastraat en Javastraat terecht gekomen. Dan zijn er weer huizen kapot
en ook slachtoffers te betreuren. Zaterdag is er ook een zoon van oude
buurman Split door scherven getroffen en gedood. Dinsdag 7 November 1944 De
nacht is gelukkig weer rustig verloopen en ook de dag is rustig
verloopen tot tegen de avond. Toen vlogen er weer granaten, het duurde
gelukkig niet lang zoodat we niet naar de kelder gegaan zijn. Het is nu
half 8 in de avond en zullen we hoopen dat het vannacht ook weer rustig
zijn. Woensdag 8 November 1944 Alles is rustig geweest vannacht en ook vandaag tot 7 uur 's avonds. Toen vlogen er weer granaten en zijn ze weer terecht gekomen bij Davins en bij de koloniale kazerne, waar ook nog weer een Juffrouw en een kindje van 7 maanden getroffen zijn. O kinderen het is zoo verschrikkelijk. Dagelijks vallen er nog slachtoffers en worden er huizen vernield. Toen Tilburg bevrijd was is burgemeester Steinweg direct hier naar toe gekomen. Donderdag 9 November 1944 De nacht is rustig verloopen en ook de dag is tot nog toe gelukkig rustig verloopen. Vanmiddag vlogen er weer veel bommenwerpers over. Gelukkig is er vandaag niet geschoten, Nu moet ook Beek en Berg-en-Dal weer leeg. Ze worden allemaal geëvacueerd. Dat is ook in Groesbeek gebeurd. We zijn ook nieuwsgierig naar Juffrouw Jacobs met haar gezin. Daar zijn er uit Groesbeek geëvacueerd naar Duitsland. Vrijdag 10 November
1944 De
nacht is rustig verloopen en de dag ook tot even twee uur. Toen vlogen
er weer granaten en moesten we weer naar de kelder. Daar hebben we weer
ingezeten tot na het brood eten, dat hebben we ook in de kelder gedaan.
Er waren weer granaten op de BergenDalscheweg terecht gekomen, waar weer
huizen kapot zijn en ook nog 7 menschen geraakt. In de Gorisstraat en in
de Dominicanenstraat is een granaat op een tank terecht gekomen en in
brand geraakt en huizen verwoest. De soldaten schijnen er goed afgekomen
te zijn, maar 't is verschrikkelijk als je die granaten hoort. Je hoort
ze fluiten en inslaan en dan weet je maar weer niet waar ze terecht
komen. Zaterdag 11 November 1944 De
nacht is rustig geweest en ook vandaag tot drie uur. Toen begonnen er al
weer granaten te vliegen en moesten we weer naar de kelder. We hebben
daar weer ingezeten tot na 't brood eten, dat hebben we weer in de
kelder gedaan. Toen zijn we om half zeven, weer naar de kamer gegaan en
zullen we hopen dat het verder rustig zal blijven en ook vannacht zullen
we hopen. Het was vanavond tegen achten toen er weer een Duitsch
vliegtuig in de lucht kwam zoodat er weer hevig geschoten werd. Zondag 12 November
1944 De
nacht is rustig verloopen maar de Zondag begon al weer slecht, We
moesten om kwart over tien al weer naar de kelder, daar de granaten al
weer begonnen te vliegen. Alweer is er een terecht gekomen in de
Gorisstraat en in de Mesdagstraat is er weer brand geweest. Het is zoo
verschrikkelijk elke dag wat er gebeurt. Het is vandaag al acht weken en
nog zoo vreeselijk. We zijn wel bevrijd, maar wat er elke dag nog
gebeurt dat is verschrikkelijk. |
|
Bominslag in de Vermeerstraat |
|
Maandag 13 November
1944 Vandaag
is tot nog toe alles rustig geweest gelukkig hoewel er wel weer granaten
gevallen zijn in de Oude Heesschelaan, We hebben nu weer afweergeschut
gekregen in de Archipelstraat, daar kunnen we wel weer eens van
schrikken. Dinsdag 14 November
1944 De
nacht is rustig verloopen en ook de dag is gelukkig rustig verloopen.
Ze. hebben in de radio gewaarschuwd dat er een drijf jacht gehouden
wordt door de Duitsche politie en ze allemaal jongens en mannen uit hun
huizen halen. In Rotterdam hebben ze er al weer dan 10. 000 opgehaald en
per spoor en per Rijnaak vervoerd. Er stond in de krant dat ze in
Rotterdam in de rij staan om een bord heete soep machtig te worden . Woensdag 15 November 1944 Ze
hebben vannacht erg geschoten maar we hebben toch goed geslapen.
Vanmiddag onder 't eten werden we opgeschrikt door een hevig gebons. De
ruiten rammelden. Wat het geweest is weten we niet, Om half drie moesten
we weer naar de kelder zoo vlogen de granaten weer. Er zijn er weer
terecht gekomen in de van Santstraat en bij de koloniale kazerne waar
nog weer twee soldaten en een burger gedood is. Bijna dagelijks vallen
er slachtoffers. De Duitsers hebben gezegd dat Den Haag ook tot een
puinhoop gemaakt zal worden eer de geallieerden komen en die Duitse
verrader Bernhard daar geen woonplaats weer zal hebben en dat alle
groote gebouwen ondermijnd zijn. Het is niet te hopen dat alles waar is. Donderdag 16 November 1944 De
nacht is rustig verloopen maar om half elf moesten we alweer naar de
kelder zoo vlogen de granaten weer zoo erg en sloegen weer op
verschillende plaatsen in. Om half drie 's middags moesten we al weer
naar de kelder. We hadden vroeg de kachel aangemaakt omdat het zoo koud
was en toen moesten we weer naar de kelder. Vrijdag 17 November 1944 De nacht en ook de dag is tot nog toe rustig verloopen en we hebben vandaag geen granaten gehoord. Zoonet waarschuwt de radio dat er razzia's gehouden zullen worden in Amsterdam en in Delft. Zaterdag 18 November 1944 De nacht is rustig verloopen en gelukkig ook de dag. We hebben gelukkig niet in de kelder behoeven te zitten. Zondag 19 November 1944 De
nacht is rustig geweest, maar de dag begon al weer direct met vliegen.
Het was zulk helder weer vandaag en daar volgde ook al weer gauw
granaten op zoodat je de deur weer niet uit durft. Vanmiddag weer
vliegtuigen in de lucht en het was weer schieten van geweld, hetzij een
luchtgevecht of zoo iets. Naar dan is het vreeselljk, dan vlieg je ook
weer gauw naar de kelder, maar dat duurt nooit zoo lang, Het is vandaag
al negen weken dat ik voor 't laatst naar de kerk geweest ben en 'k zou
zoo graag eens gaan, maar als ze dan al weer zo vroeg beginnen te
schieten of dat er al weer granaten vallen durf ik weer niet te gaan. Ik
zou ook zo graag eens 'n straatje rond willen om eens wat te zien van de
verwoestingen maar ik kom er niet uit. Overal rondom ons waar je kijkt
is geen huis of er zijn ruiten uit. Er zijn weer zooveel granaten overal
terecht gekomen. Ds. van Dijk houdt ook Zondags in zijn eigen huis kerk
en daar is ook vanmorgen een granaat terecht gekomen in dat gangetje
naast zijn huis. Je durft nog niet naar de kerk toe te gaan, |
|
Maandag
20 November 1944 De
nacht is wel rustig geweest maar we zaten vanmorgen om 10 uur al weer in
de kelder zoo vlogen de granaten weer en het geschut ging de heele dag
weer. Dat was verschrikkelijk, alles staat te trillen als dat zware
geschut gaat en nu zitten we telkens zonder licht Dinsdag
21 November 1944 We
hebben een vreeselljke nacht gehad. Voor we naar bed gingen kwamen er al
weer vliegtuigen en half twee 's nachts vielen er weer zooveel granaten
dat de muren in de kelder dreunden. Het is de heele nacht vreeselijk
geweest. Ze zijn ook weer dicht in de buurt gevallen op de
Groesbeekschedwarsweg bij Limburgia en daar weer overal ruiten
kapot. Ook in het Sportfondsenbad alle ruiten kapot, het is een
toestand. Woensdag
22 November 1944 Gelukkig
is de nacht rustig geweest en hebben we heerlijk geslapen en vandaag
gelukkig ook de heele dag rustig geweest. Alleen een paar keer
afweergeschut, dat is ook wel een
vreselijk leven maar daar ben je al aan gewend. Verleden week hebben ze
een paar mijnen in de Waal kapot geschoten en dat was toch ook een
leven. De Duitsers proberen nog de heele tijd om de brug te bombarderen
en de Engelschen schieten overal wat in de Waal drijft al is het ook
maar een stuk hout. We
zitten telkens zonder licht. Vanavond weer van 8 tot 10 uur, dat is
gezellig dan zit je wat te doen en floep ineens het licht uit. Overdag
is het ook telkens afgesloten maar dat is niet zoo erg, dan is het in
hoofdzaak de radio die je mist, want de stofzuiger mochten we toch al
niet meer gebruiken en 't wordt telkens twee uur afgesloten. Donderdag 23 November 1944 De nacht is gelukkig rustig verloopen en ook de dag tot nu toe. Wel een paar keer afweergeschut, maar anders weet je niet waar je 't hebt als er geen granaten vliegen. Het is nu half 8 in de avond en zoo weer bedtijd en gaan we maar weer naar de kelder. Vrijdag
24 November 1944 De
nacht is gelukkig rustig verloopen en ook de dag. Er is gelukkig niets
bizonders gebeurd. Zaterdag
25 November 1944 De
nacht is ook weer rustig verloopen maar de dag weer lang niet.
Je ziet er tegenop als het weer Zaterdag en Zondag wordt. Er
vielen weer volop granaten Zaterdagmiddag op de Groesbeeksche dwarsweg,
bij het badhuis op de Daalscheweg, in de Elandstraat. Bij het badhuis
zijn ook weer dooden gevallen. We hebben weer in de kelder gezeten en
daar weer brood gegeten bij een kaars, want we hebben telkens twee uur
geen licht. We hadden een kliek erwtensoep en Aaf had bij de slager een
stukje bloedworst zonder bon gekregen en aten toen gebakken bloedworst.
We hadden de heele week al niets op brood, dan geraspte wortel of
geraspte appel. Boter hadden we ook haast niet. We moeten nu 17 dagen
met een pakje boter doen. Zondag
26 November 1944 Vannacht
alles rustig geweest maar vandaag weer in 't geheel niet. Vanmorgen
tegen 10 uur begon het al weer, vielen er al weer granaten en bommen en
vliegtuigen in de lucht waar weer vreeselijk op geschoten werd, dus van
kerkgaan kwam weer niets. Het is nu al 10 weken geleden dat ik voor 't
laatst naar de kerk geweest ben. Het is afschuwelijk als je de deur niet
uit durft. |
|
Bidprentje slachtoffer 29 november 1944 |
|
Maandag
27 November 1944 De
nacht is gelukkig rustig verloopen en ook de dag is rustig verloopen.
Vanmiddag zagen we nog een parachute naar beneden komen. Hij is in de
Waal terecht gekomen, maar de parachutist is niet verdronken en het
vliegtuig is op het Kelfkensbosch terecht gekomen. Dinsdag
28 November 1944 De
nacht is rustig geweest. Vanmorgen vlogen er al weer een paar granaten
en nu vanavond tegen het brood eten weer. Maar nu is het gelukkig weer
rustig. We krijgen nu wat meer op de bon. zelfs een half ons echte
koffie en chocola en weer boter of vet of spek of spijsolie. We hebben
nu 17 dagen met de boter moeten doen. Woensdag
29 November 1944 De
nacht is rustig geweest, tenminste wij hebben het niet gehoord, maar er
moeten toch weer granaten gevallen zijn. Nu was het vandaag rustig tot 4
uur toen werden er weer bommen gegooid en zagen ze het hier in de buurt
weer branden. Ze zeiden op de Berg-en-Balscheweg, maar dat weten we niet
zeker. Ook in de Brederostraat is weer een bom terecht gekomen. Toen
werd er vreeselijk geschoten, dat gaat
je door merg
en been heen. Donderdag
30 November
1944 De
nacht en de dag zijn gelukkig rustig verloopen, alleen wat
afweergeschut, anders niet. 'k
Zit nu weer bij een olielampje te schrijven want we hebben nu van 8 tot
10 uur geen licht en vanmiddag van 12 tot 2 uur. Dan verspringt het
telkens. Nu morgen begint het weer van 8 tot 10 en van 4 tot 6 uur en
zoo gaat het alle dagen maar door. Gezelligheid kent geen tijd, maar
afijn wij zijn bevrijd van de moffen en dat is heel wat waard. Vrijdag 1 December 1944 Och, och wat is er in die tijd vanaf 17 september toch veel gebeurd en nog is het einde er niet, maar we zijn gelukkig allen nog in leven en waken het nog goed, Het is vannacht en vandaag ook rustig geweest. Zaterdag
2 December 1944 De
nacht en dag is nog weer rustig geweest tot vanmiddag half zes. Toen
vlogen er weer granaten en zijn op de Tooropstraat en Berg-en-Dalscheweg
weer terecht gekomen. Het is een verschrikking zooveel ongelukken als
daarmee gebeuren. We zullen hopen dat we nu eens een rustige Zondag
krijgen. Het is vanavond ook nog niet rustig geweest met de granaten.
Tegen 10 uur vlogen er nog granaten en ook vannacht nog. Zondag 3 December 1944 Hei
is de heele dag vreeselijk geweest zooveel granaten er vliegen en overal
zijn er natuurlijk weer ongelukken gebeurd. Aan de Broerdijk zijn weer
granaten gevallen en op de Tooropstraat en wie weet waar nog meer. Het
schijnt altijd nog maar op de brug bedoeld te zijn. Met dat al ben ik
vandaag weer niet naar de kerk geweest. Het is vandaag al elf weken,
waar blijft de tijd toch en wanneer zal toch het einde zijn. We zijn
gelukkig nog goed gezond en hebben gelukkig nog genoeg te eten. De
groente is soms wel schaars maar verder gaat het wel. We hebben van de
week voor het eerst uien gehad. Die hebben twee Engelsche dames met een
vrachtauto wezen halen. Nu hebben we ook aardappelen, die komen van
Walcheren en de bakker vertelde dat we Dinsdag wittebrood zouden
krijgen. Of het waar is zullen we afwachten. 'k Zit weer bij een
olielampje te schrijven. We hebben van 6 tot 8 uur weer geen licht en
het is zoo koud. Vandaag hebben we wel de heele dag de kachel aan omdat
het Zondag is. Naar het is ook zoo koud in huis met dat karton voor de
ruiten en je durft niet alle dagen de kachel maar de heele dag te laten
branden vanwege de kolen en je kunt er niets bij koopen en turf is hier
ook niet. |
|
"er is geen huis meer of het is kapot en boven alle kelders zie je een pijl staan met het cijfer erbij hoeveel er in de kelder slapen" Maandag
4 December 1944 Het
is vannacht nogal rustig geweest maar vanmorgen voor acht uur vlogen er
al weer granaten en dat heeft de heele dag geduurd tot vanavond toe. We
gingen om half negen al naar de kelder en zijn ook meteen naar bed
gegaan, 't Is verschrikkelijk als je die granaten hoort fluiten en hoort
ze inslaan. Aan de Broerdijk is het zoo verschrikkelijk, daar is nu geen
huis meer heel en in de stad zijn er ook weer zooveel terecht gekomen.
Dat is nu van Zaterdagmiddag vijf uur af tot Maandagavond aan één stuk
door. Dinsdag
5 December 1944 De
nacht is nogal rustig geweest. Wij hebben tenminste niet veel gehoord,
maar er moeten toch weer granaten gevallen zijn. Het is vandaag rustig
geweest tot half zes, toen vlogen er weer volop granaten. Nu is het
gelukkig rustig, het is Sinterklaasavond maar je merkt er niets van.
Willi is vanmiddag naar een Sinterklaasfeest geweest in de meisjes-H. B.
S. Daar had ze een uitnodiging van en heeft daar natuurlijk een leuke
middag gehad. De
kinderen komen nu ook zoveel te kort, ze komen heel niet buiten en
gebeurt er iets dan moeten ze direct naar de kelder. Kleine broertje
weet het ook al precies, als er granaten vliegen, dan zegt hij bommen,
kelder. Maar als het afweergeschut gaat, daar geeft hij niks meer om,
maar laten we nog tevreden zijn en God danken dat we bevrijd zijn en
allen tot nog toe gespaard zijn en nog gezond zijn. Woensdag
6 December 1944 We
hebben nog alweer goed geslapen, maar vanochtend voor achten vlogen er
al weer granaten. Vandaag ook telkens nog weer en ook afweergeschut. Donderdag
7 December 1944 Er
moeten vannacht weer veel granaten gevallen zijn,
veel in de stad. Het stukje Molenstraat wat nog goed was, is nu
verder weggeslagen, het moet daar weer een ware ravage wezen. Als het
ook niet noodig is, ga je niet naar de stad. Het wordt Zondag al 12
weken, maar 'k heb nog niets van de stad gezien. Aaf moest vanmiddag
even naar Ds van Selms, ook daar op de Berg-en-Dalscheweg is alles
kapot, er is daar ook bijna geen huis meer heel. Van Selms woont daar
bijna nog alleen, alle menschen zijn daar weggetrokken. Het is treurig
als je alles ziet. Jullie zouden Nijmegen niet meer terug-kennen, en dan
het verlangen dat je telkens hebt dat je zoo graag zou willen weten hoe
jullie het maken. In de schuilkelder van het Canisiusziekenhuis is
verleden week het 100ste kind geboren. Vreeselijk hè telkens staan er
advertenties in de krant dat er kinderen geboren zijn in een
schuilkelder. Vrijdag 8 December 1944 De nacht is gelukkig rustig voorbij gegaan en ook de dag. We hebben geen granaten gehoord. Zaterdag 9 December 1944 We
hebben goed geslapen, hoewel er toch vannacht weer granaten gevallen
zijn, ook weer op de Tooropstraat, Vandaag hebben we gelukkig ook geen
granaten gehoord, Het is nu bijna half 8, we zullen hopen dat het
vannacht ook weer rustig mag zijn. We hebben van de week allemaal een
busje melk gehad op de bon. Volgende week krijgen we het weer. Nu
krijgen we ook weer een reep chocola op de bon, het andere hebben we ook
nog wel niet, maar de bon is er voor ingeleverd. We krijgen nu ook
Engelsche biscuits. Zondag 10 December 1944 Het
is vannacht en vandaag gelukkig rustig geweest. Vanmiddag viel er nog
wel weer een bom en was het af weergeschut wel weer erg in de weer.
Vanmorgen zijn Aaf en ik naar de kerk geweest in de kelder van het
Sportfondsenbad. Een half uur duurt zo'n dienst. Dat is voor het eerst
in de 12 weken, we waren de van Heutsstraat doorgeloopen. Dat had ik nog
niet gezien, o als jullie het toch eens konden zien, er is geen huis
meer of het is kapot en boven alle kelders zie je een pijl staan met het
cijfer erbij hoeveel er in de kelder slapen. Er slaapt nog bijna niemand
bovengronds en dat is nu al bijna 12 weken en je ziet er het einde nog
niet van. De moffen hebben nu weer een dijk doorgestoken zoodat de hele
Betuwe onder water staat, dat is nu de tweede keer al en de troepen
hebben daar veel last van, het schiet daar nu niet op. Die bommen zijn
vandaag in de Jan Berendsstraat gevallen en bij de Vereeniging. |
|
Van Heutzstraat |
|
"Onze poes zal ook wel dood zijn, nu is hij Donderdagmorgen de deur uit gegaan en niet meer teruggekomen" Maandag 11 December
1944 De
nacht en dag zijn gelukkig rustig verloopen, wel wat afweergeschut maar
gelukkig geen granaten. Onze
poes zal ook wel dood zijn. Hij was al een heele week niet goed. Hij at
of dronk niet alleen maar slapen. Nu is hij Donderdagmorgen de deur uit
gegaan en niet meer teruggekomen, hij was zoo vreeselijk mager geworden,
hij was ook zoo bang voor al dat oorlogsgeweld, dan kwam hij in huis
vliegen en keek zoo angstig. Dinsdag 12 December 1944 Vannacht
en vandaag is gelukkig alles rustig, alleen wat geschut van artillerie
maar dat is niet zoo erg hoewel alles staat te trillen. Woensdag 13 December 1944 Vannacht en vandaag gelukkig alles rustig geweest, je weet niet waar je 't hebt als je geen granaten hoort. De broeder was gisteren nog even hier, toen het daar zoo gebrand heeft. Op de Graafsche weg is het precies tot aan zijn huis alles afgebrand. VreeseIijk als je dat maar zoo aan ziet komen. Donderdag 14 December 1944 De nacht en de dag zijn gelukkig rustig geweest. Vrijdag 15 December
1944 De
nacht en dag zijn weer rustig geweest gelukkig zijn er geen granaten
gevallen. Het is nu 7 uur in de avond, om 8 uur gaat het licht weer uit.
Dat is nu vandaag 8 maal 2 uur zonder stroom. De stofzuiger staat op
stal en strijken doen we niet meer dan dat wat hoog noodig is, we
mochten die al niet meer gebruiken toen de mof er nog was, maar we
zullen hoopen dat we het ergste geleden hebben. Zaterdag 16 December 1944 De nacht en dag zijn gelukkig rustig verloopen en is er niets geen bizonders gebeurd. Alleen wat artilleriegeschut, dat is wel een vreeselijk leven want alles dreunt gewoon weg en je denkt dat alle ruiten eruit gaan. O ja, we hebben vandaag werkelijk allen een reep chocola gekregen en Aaf kreeg een half pond echte koffie. Zondag 17 December 1944 De
nacht is rustig verloopen en ook de dag, hoewel er vanmorgen weer 8
Duitsche vliegtuigen in de lucht waren. Er werd weer geducht geschoten,
er moeten ook weer bommen gevallen zijn. Het is nu vandaag al drie
maanden geleden dat het begonnen is. We hebben vanmorgen een fijn kopje
echte koffie gedronken met room uit een busje. We krijgen nu busjes melk
in plaats van taptemelk, fijn hoor. We maken het gelukkig allen goed. |
|
Maandag 13 December 1944 Vannacht en vandaag wel weer rustig, wel weer artllleriegeschut maar dat is niet zoo erg, hoewel als je buiten bent gaat het je door merg en been. We hebben zondag en ook vandaag een VI over hooren gaan. Dinsdag 19 December 1944 Vannacht
gelukkig weer goed geslapen. Vandaag zijn er weer granaten gevallen,
maar waar weten we niet. Er is ook weer een VI overgegaan, die maken
toch zoo' n leven. Woensdag
20 December 1944 We
hebben goed geslapen, maar er moeten vannacht zooveel granaten gevlogen
hebben, maar wij hebben er gelukkig niets van gehoord. Vandaag hebben we
ook niets gehoord. Donderdag
21 December 1944 De
nacht is rustig geweest, maar vanmorgen even 8 uur waren er alweer 6
granaten over gevlogen. Dan weet je maar niet waar ze terecht komen. Er
moeten er in de Oude Heesschelaan gevallen zijn. Men zegt van 8 dooden
en in de Koninginnelaan zegt men van 6 dooden. Of het waar is weten we
niet. De kranten worden hier 's nachts gedrukt. 's Morgens om 8 uur is
de krant er al. Wat vreeselijk dat die moffen België weer ingekomen
zijn. 'k Hoop niet dat ze in Nederland ook weer terug komen. Vrijdag
22 December 1944 De nacht is gelukkig rustig verloopen, ook de dag was nogal rustig maar vandaag vielen er weer granaten en ook zoo hier dichtbij. Bij het Roomsche kerkhof dus wel dichtbij hier. Het is zoo'n geweldig leven, het was net als het bombardement. Zaterdag
23 December 1944 De
nacht is rustig geweest en ook de dag is nogal rustig geweest, wel
geschut maar gelukkig geen granaten. Wel komen hier telkens vliegende
bommen over, daar hebben ze wel op geschoten. Nu staan we alweer aan de
vooravond van drie Zondagen. Wat zal Kerstmis ons brengen. We hadden
verleden jaar niet gedacht dat we nu in zoo'n narigheid zouden zitten, O
mocht het nu eens echt vrede op aarde worden. Zondag
24 December 1944 We
hebben gelukkig weer een rustige nacht gehad en ook de dag
is rustig
verloopen zonder
granaten alleen
erg geschut. |
|
Maandag
25 December 1944 Zoo
is het dan nu eerste Kerstdag. We zijn vanmorgen, Aaf, Willi en ik, naar
de kerk geweest in 't Centraal gebouw. De diensten duren maar een half
uur, dat is zoo gauw om maar tot nog toe zijn er gelukkig ook nog geen
granaten gevallen. Wel was er straks weer een mof in de lucht waar ze
weer op geschoten hebben. We hebben zoover het mogelijk is nog een
gezellig Kerstfeest. We hebben een Kerstboom, daar heeft Martin
electrische lampjes in gemaakt en we kregen Zaterdag voor ieder nog een
reep chocola en voor ieder 4 ons biscuit op de bonnen, dus kregen we
even 4 pond biscuits. Die chocola is zoo heerlijk allemaal Engelsche
chocola, de biscuit is ook Engelsch, maar die is zoo hard. Dinsdag
26 December 1944 Zoo
is het dan tweede Kerstdag en gelukkig is alles rustig geweest en zijn
er geen granaten gevallen, alleen wat geschut hebben we gehoord. Willi
heeft nog Kerstfeest gehad van de Zondagschool, ze kreeg nog een groote
appel en een koekje, wat vroeger zoo'n vijf cents koekje was, net
ontbijt koek en een halve plak chocola. Dat hadden ze van de Engelschen
gekregen, toch nog leuk voor die kinderen. We hebben alle drie de
Zondagen electrisch gehad. Woensdag
27 December 1944 Ze
hebben vannacht vreeselijk geschoten en vandaag kwam er nog een VI over.
daar hebben ze ook op geschoten. De heele dag heeft de artillerie bar te
keer gegaan, dan rammelt alles en toch ben je daar niet bang voor. Donderdag
28 December 1944 We
hebben wel weer goed geslapen, maar verder hebben we weer een akelige
dag gehad. Eerst om 8 uur ging er al weer een VI over en toen zijn er op
de dag zooveel granaten gevallen en weer zoo dicht bij ons, hier aan de
achterkant aan de Groesbeekschedwarsweg weer een huis kapot. Gelukkig
waren de menschen aan de achterkant. Die zijn niet geraakt gelukkig. Ook
hier aan de hoek van de straat, hier in de Dominicanenstraat weer een,
in de Molenstraat en wie weet waar nog meer. Vrijdag
29 December 1944 De
nacht is rustig geweest, maar vandaag was het weer rumoerig in de lucht
en vanmiddag zijn er weer Duitschers in de lucht geweest en hebben weer
bommen gegooid en ze zijn op de centrale terecht gekomen. Zoo'n oorlog
is toch zoo vreeselijk. Was het einde er maar. Helaas heeft het al weer
menschsenlevens gekost. Een man die op de centrale werkt en een soldaat
is er getroffen, vreeselijk hè. Zaterdag
30 December 1944 De
nacht is wel weer rustig geweest, maar de heele dag gaan er vliegende
bommen over en is er weer vreeselijk ge schoten. Nu vanavond werden we
weer opgeschrikt door een vreeselijk leven en dachten dat er bommen
vielen, maar toen waren het weer granaten die weer hier dichtbij kwamen. Ze
zeiden alweer op de Groesbeeksche dwarsweg maar verder weten we het nog
niet. Er waren nog meer granaten terecht gekomen ook hier dichtbij 't
kerkhof. Zondag
31 December 1944 Zoo
is het dan nu alweer oudejaarsdag, wat is er toch veel gebeurd in dit
jaar. Jullie je lieve kleine moeten missen en nu die vreeselijke
toestand met die oorlog, dat we niets van jullie afweten. Het is geen
oogenblik uit je gedachten hoe jullie het maken zullen. We werden
vanochtend alweer gewekt door artilleriegeschut en vliegende bommen. Die
komen hier dagelijks over, toen vielen er vanmorgen alweer granaten,
waar weer twee menschen getroffen zijn aan de Fortweg. Je durft haast
nog niet op de straat te komen. Vanavond waren er weer Duitsche
vliegtuigen in de lucht, waar weer duchtig op geschoten werd. We zijn
nog tot 12 uur opgebleven en hebben eerst nog een kerkdienst gehoord op
de radio en toen het 12 uur was luidden er klokken op de radio, toen
begon al het geschut hier te bulderen. Het was een vreeselijk leven, zoo
begon het Nieuwejaar. Toen sprak om 12 uur de Führer voor de radio, of
hij het zelf was weten we niet, maar hij zeide capituleren deden ze niet
want ze wonnen de oorlog toch. Nu is het. alweer 1 Januari 1945. |
"drie meisjes die uit de zaak van v. d. Borg kwamen, alle drie getroffen en dood. Die zaak is nu in de Van Welderenstraat, er lagen zoo maar 6 lijken op de straat" Maandag 1 Januari 1945 Wat zal dit jaar ons brengen. Vanmorgen was het alweer zoo vreeselijk in de lucht, telkens Duitsche vliegtuigen in de lucht en vreeselijk schieten. Simon zei telkens kelder, zoo bang was hij. Als nu dit jaar toch het einde maar eens komen zal. Zoo net kwam er weer een vliegende bom over, die komen elke dag weer over e n dan schieten ze er op. Zondag zijn op de Tooropstraat met die granaten nog weer 4 menschen gedood, twee meisjes uit één gezin, een jongen zijn beide beenen er af en nog een man gedood. Er stond Zaterdag in de krant dat er hier rond de 1500 burgers gedood zijn nu met de oorlog. Vreeselijk hè, wat een jaar is het toch geweest, Eerst het bombardement dat er al zooveel dooden waren en nu dit er maar weer over. We gingen tegen half elf naar bed. toen vlogen er drie granaten achter elkaar. Ze zijn hier alweer dichtbij terecht gekomen, bij de Van Nispenstraat waar nog weer vijf menschen gedood zijn en acht gewond, dat is verschrikkelijk die granaten. Dinsdag
2 Januari 1945 Vannacht hebben we niets gehoord, maar vandaag vlogen er ook weer granaten en kwamen er ook weer vliegende bommen over. Er zijn vanavond ook weer granaten terecht gekomen in de Van Welderenstraat, waar ook weer dooden te betreuren zijn en op verschillende plaatsen ruiten kapot. Wat er gebeurt met die granaten is verschrikkelijk. Woensdag
3 Januari 1945 Het
is de heele dag weer erg rumoerig in de lucht geweest, ook zijn er weer
granaten gevallen en het artilleriegeschut heeft weer vreeselljk te keer
gegaan. Donderdag 4 Januari
1945 Er
moeten vannacht ook weer granaten gevallen zijn, ook vandaag hebben ze
weer gevlogen en hebben we er weer verscheiden gehoord. Ook het geschut
heeft weer erg te keer gegaan. Het is Dinsdagavond in de Van
Welderenstraat verschrikkelijk geweest, drie meisjes die uit de zaak van
v. d. Borg kwamen, alle drie getroffen en dood. Die zaak is nu in de Van
Welderenstraat, er lagen zoo maar 6 lijken op de straat. Vrijdag
5 Januari 1945 Vannacht en vandaag alles rustig geweest gelukkig. Zaterdag 6 Januari 1945 Ook vandaag alles rustig geweest en geen granaten gehoord. Zondag 7 Januari 1945 |
|
Maandag
8 Januari 1945 Vandaag
is gelukkig alles rustig geweest. Dinsdag
9 Januari 1945 Ook
vandaag is alles rustig geweest. Woensdag
10 Januari 1945 Vandaag
ook niets geen bizonders gebeurd. We waken het gelukkig goed en hebben
voldoende eten. Het broodrantsoen is verhoogd van 1800 op 2000 gram
gebracht. Aardappelen krijgen we 3 Kg, melk ook voldoende. Donderdag
11 Januari 1945 Vannacht
en vandaag is gelukkig weer alles rustig geweest, Er stond vandaag in de
krant dat Nijmegen door de oorlogshandelingen de zwaarst getroffen stad
is. Van de 21.000 huizen zijn er totaal 4000 verwoest, terwijl er 2000
zwaar beschadigd werden en duizenden anderen glas en andere schade
bekwamen. Er zijn 12. 000 menschen geheel dakloos, De hulpverleening is
voortreffelijk georganiseerd. Er zijn al meer dan 3000 bonnen voor
kleeding en huisraad uitgereikt. Door de Canadezen zijn 100 kisten
kleeren gezonden en vooral uit België is veel hulp verleend. De
collecte voor het hulpcomité heeft al meer dan 100.000 gulden
opgebracht tot nu toe. Vrijdag
12 Januari 1945 Het
is gelukkig alles rustig, alleen wat geschut anders niet. We hebben
vandaag voor 't eerst echt wittebrood gekregen, heerlijk hoor. Zaterdag
13 Januari 1945 Het
is vandaag gelukkig alles weer rustig geweest. Zondag
14 Januari 1945 Alles
is vandaag ook rustig, het is prachtig winterweer en ben ik vanmiddag
met Aaf een eindje rond geweest, maar als je al die verwoestingen ziet,
dan breekt je hart en kan je niet dankbaar genoeg zijn dat we tot nog
toe allen nog gespaard zijn en dat ons huis zoo ver nog heel is. We zijn
eerst de Dominicanenstraat doorgegaan die voor het grootste deel
verbrand is of door granaten getroffen. De Ten Hoetstraat en Hugo de
Grootstraat weet je niet meer waar ze geweest zijn. Niets als hopen oud
ijzer is er nog over. De heele Batavierenweg is verbrand of plat
geschoten. De Museum Kamstraat, Heidenrijkstraat, Hobbemastraat,
Ruisdaalstraat, 't zijn allemaal ruines, 't Is allemaal niet om te
beschrijven, dat is nu maar een klein gedeelte van Nijmegen, het is voor
't eerst in die vier maanden dat ik daar heen geweest ben. De
Barbarossastraat is ook heelemaal weg, toen we op de Batavierenweg
liepen hoorde je maar overal schieten, dan weet je niet hoeveel
slachtoffers er weer vallen. |
|
Maandag 15 Januari 1945 Alles is vandaag gelukkig weer rustig geweest. Dinsdag 16 Januari 1945 Ook
vandaag is alles rustig geweest, af en toe dat geschut maar dat is niet
zoo erg. Vanavond kwam er nog een vliegende bom over. Woensdag 17 Januari 1945 Nu
is vandaag het 4 maanden dat het hier begonnen is en nog zitten we in de
vuurlinie, maar vandaag is gelukkig ook weer rustig geweest. Je weet
niet waar je het hebt als je geen granaten hoort en je niet naar de
kelder behoeft te vluchten. Donderdag 18 Januari
1945 Vandaag is er gelukkig niets bizonders gebeurd. Vrijdag 19 Januari 1945 Vandaag
is ook alles rustig geweest. Vanavond gingen er nog een paar granaten,
het geschut ging hier vreeselijk te keer. Zaterdag 20 Januari
1945 Ook
vandaag is gelukkig alles rustig. We hebben vandaag voor ieder weer een
reep chocola gekregen op de bon en voor ieder een half ons koffieboonen.
De chocola kost 20 cent per reep en de koffieboonen 40 cent per half
pond. We hebben nu ook geregeld wittebrood, je moet er net zooveel
bruin- of roggebrood bijnemen, 't Is allemaal even duur. Zondag
21 Januari 1945 |
|
"We hebben op 't oogenblik 3 Canadeezen in huis, die slapen hier" Maandag
22 Januari 1945 Het
is gelukkig vandaag alles weer rustig geweest. Dinsdag
23 Januari 1945 Ook
vandaag is alles rustig geweest. Er ging wel weer een vliegende bom
over, maar anders niets als artilleriegeschut dat is een vreeselijk
leven en is het net of er ineens 'n zwaar onweer losbarst. Dan dreunt in
huis alles en rammelen de ruiten. Woensdag
24 Januari 1945 Vandaag
gelukkig ook niets bizonders gebeurd. Donderdag
25 Januari 1945 Alles
is gelukkig rustig niets bizonders. Vrijdag
26 Januari 1945 Ook
vandaag gelukkig alles rustig Zaterdag
27 Januari 1945 Ook
vandaag alles weer rustig. We hebben op 't oogenblik 3 Canadeezen in
huis, die slapen hier. Ze zijn met zulke groote vrachtauto's en anders
moeten ze daar in slapen. We krijgen nog wel eens wat van die lui,
vleesch in blik, wittebrood, dat zijn heele korte broodjes, maar één
snee is zo groot als een boterhambordje, chocola en nog verschillende
dingen, het is allemaal zoo lekker wat ze bij hun hebben. Zondag
28 Januari 1945 Ook
vandaag weer niets bizonders gebeurd. |
|
Maandag
29 Januari 1945 Vandaag
ook niets geen bizonders. Dinsdag
30 Januari 1945 De heele dag gelukkig alles weer rustig geweest. Woensdag
31 Januari
1945 Er
zijn vandaag nog weer granaten gevallen, waar ook weer dooden te
betreuren zijn. We hebben ook weer mogen vlaggen en oranje mogen dragen
voor Beatrix haar verjaardag. Donderdag 1 Februari 1945 Alles
gelukkig rustig, wel erg geschut en veel vliegtuigen in de lucht. Vrijdag
2 Februari 1945 Vandaag
erg veel geschut in de lucht en veel vliegtuigen en vanavond om 6 uur
nog een vliegende bom waar erg veel op geschoten werd. Het is een
prachtig gezicht, allemaal roode ballen in de lucht, maar zoo'n oorlog
is toch iets vreeselijks. Zaterdag
3 Februari 1945 Het is hier dagelijks een vreeselijk gebulder van dat zware geschut. Dat is een leven van geweld. Er zijn ook vandaag weer bommen of granaten gevallen, op de Tooropstraat weer een huis in elkaar en ook nog weer een man gedood. Zondag 4 Februari 1945 Vanmorgen
toen we opstonden was het weer een gebulder van dat zware geschut dat
het bar was. En nu gingen er weer bommenwerpers over dat het
verschrikkelijk is, hoe meer het in Duitschland gaat spannen zooveel te
meer gaat dat geschut te keer. |
|
Maandag
5 Februari 1945 Het is de heele dag rustig geweest, alleen wat geschut. Dinsdag 6 Februari 1945 Het
is de heele dag wel rustig, alleen wat vliegtuigen in de lucht en
geschut. Er zijn ook nog weer granaten gevallen. Woensdag 7 Februari 1945 De
heele dag gaat het geschut en komen er zooveel vliegtuigen over.
Vanavond was het bar zooveel vliegtuigen en was er ook nog weer 'n mof
in de lucht. Er werd hevig op geschoten. Donderdag
8 Februari 1945 We
hebben hier de heele dag vreeselijk geschut. Het is een gebulder de
heele dag. We hebben het hier nog niet zoo erg gehoord. Vanmiddag vielen
er ook weer granaten. Ze hebben hier vandaag een offensief geopend met
artillerievuur. Van vanmorgen half 6 tot vanavond half elf heeft het
onophoudelijk maar te keer gegaan, toen is het gelukkig bedaard. Het was
haast niet om uit te houden de heele dag. Vrijdag 9 Februari 1945 Het is nu gelukkig de heele dag rustig geweest alleen wel geschut en vliegtuigen in de lucht. Zaterdag 10 Februari
1945 Het
is de heele dag rustig, waar er worden de heele dag ontzettend veel
krijgsgevangenen binnen gebracht. Ze vechten nu bij Kleef en in het
Rijkswald. Zondag 11 Februari 1945 Vandaag
alleen weer geschut en vliegtuigen in de lucht. Ook was er straks weer
een mof in de lucht en werd er vreeselijk op geschoten. Er rijden nu ook
weer treinen en komt er gelukkig ook brandstof. Er is dan nu ook weer
een kolenbon aangewezen. |
|
Maandag 12 Februari 1945 Voor jullie weer een nare dag, Alles is vandaag rustig geweest. Dinsdag 13 Februari 1945 Vandaag zijn er weer bommen terecht gekomen aan de Nieuwe Marktstraat, waar weer 4 dooden zijn. Woensdag 14 Februari 1945 Vandaag alles rustig, alleen af en toe een vliegende bom. Donderdag 15 Februari 1945 Vandaag
ook niets geen bizonders. We hebben van Zondag tot Woensdag een
Engelsche kapitein gehad om te slapen, We hebben haring op de bon gehad,
't kost maar 80 cent per pond. Vrijdag 17 Februari 1945 Het
is gelukkig nogal rustig, behalve artilleriegeschut, maar daar ben je al
aan gewend. Je schrikt er af en toe wel van als het een poos rustig is
geweest. 's Nachts is het soms ook erg met dat schieten en dan is het
net of er een zwaar onweer op komt zetten. Zaterdag 17 Februari 1945 Vandaag gelukkig ook niets geen bizonders, Wel gaan er nog veel vliegende bommen over. Zondag 18 Februari 1945 Vandaag
tot nog toe niets geen bizonders, ook geen geschut tot nog toe. Piet
zijn vrouw ligt al 4 weken in het ziekenhuis met die toevallen. Er is
ook verleden week een meisje in het ziekenhuis gebracht, die was ook
getroffen door een vliegende bom. Ze ziet er zoo vreeselijk uit. Ik
schreef hier eerst dat er tot nog toe niets gebeurd was vandaag, maar
vanmorgen half zes is er een vliegende bom in 't Waterkwartier terecht
gekomen waar ook weer dooden en gewonden zijn en verschillende huizen
kapot. |
|
"We slapen ook nog steeds in de kelder Maandag 19 Februari 1945 Vandaag gelukkig alles rustig en er is niets gebeurd. Dinsdag 20 Februari 1945 Ook vandaag is gelukkig alles rustig geweest. Woensdag
21 Februari 1945 Vandaag ook niets geen bizonders gebeurd. Donderdag
22 Februari 1945 Vandaag ook alles rustig. Ze vechten erg bij Kleef en Goch. Kleef ligt al heelemaal plat. Vrijdag
23 Februari 1945 Vanmorgen
is er alweer een vliegende bom in Malden terecht gekomen. Verder is het
hier wel rustig, dat erge zware geschut is weg. Ik heb van Zondag af een
zwerende vinger, maar 'k geloof, dat het ergste nu wel geweest is, 'k
had er met een blikopener in gestoken. Zaterdag
24 Februari 1945 We
hebben vandaag weer een nare dag gehad. Er vlogen zooveel granaten
vandaag zoodat we ook nog weer een keer in de kelder gezeten hebben. Ze
zijn ook zoo dichtbij ingeslagen, bij het Julianaplantsoen zijn drie
wagens met munitie geraakt. We zagen het hier achter rooken en hoorde je
het geregeld ontploffen. Ze zijn ook op 't Keizer Karelplein terecht
gekomen, waar ook weer dooden gevallen zijn. En in de Walstraat was het
iets vreeselijks die granaten en het was de laatste tijd zoo heerlijk
rustig. We slapen ook nog steeds in de kelder Zondag
25 Februari 1945 Tot
nog toe is gelukkig alles rustig. Er gingen vanmorgen vroeg wel weer
veel vliegende bommen over, maar anders gelukkig niet. Je bent blij als
ze weer over zijn, als de motor stil houdt ben je er al bang voor. |
|
"Gelukkig is er vandaag niets geen bizonders, elke dag vliegende bommen" Maandag
26, Dinsdag 27 en Woensdag
28 Februari 1945 Niets
geen bizonders gebeurd. Er waren Zaterdag toen die granaten gevallen
zijn nog weer 70 dooden, nog drie kinderen uit één gezin, 16, 12 en '7
jaar. Vreeselijk hè als je je kinderen zoo moet verliezen. Donderdag
1 Maart 1945 Vandaag
gelukkig ook niets geen bizonders gebeurd. Ik ben zelf niet erg in orde,
'k heb zulke dikke voeten en erge pijn in mijn armen en mijn achterste.
De dokter is geweest, maar 'k behoef niet in mijn bed te blijven. 'k Heb
poeders gekregen en ik slaap nu ook niet meer in de kelder. Dinsdag komt
de dokter weer terug. Vrijdag
2 Maart 1945 Vandaag
Martin zijn verjaardag, waar je denkt er haast niet om. Zaterdag
3 Maart 1945 Gelukkig
is er vandaag niets geen bizonders,
elke dag vliegende bommen. Zondag
4 Maart 1945 Vandaag
ook geen bizonders. |
|
Maandag
5 Maart 1945 Ook
vandaag niets geen bizonders. Dinsdag
6 Maart 1945 Vandaag
is de dokter weer geweest en komt over een paar dagen weer terug. Mijn
voeten worden gelukkig weer dunner. Woensdag
7, Donderdag 8, Vrijdag 9 Maart 1945 Geen
bizonders gebeurd. We hebben deze week een brief van Marie uit Amerika
gehad. Die Canadeezen die bij ons waren hebben voor ons geschreven en nu
hebben we deze week al een brief terug gehad, leuk hè. Zaterdag
10 Maart 1945 'k
Heb vannacht slecht geslapen en er is ook zooveel geschoten. Vanmorgen
kwart over vijven vlogen er alweer granaten en werd er zoo geducht
geschoten en gaan er maar weer vliegende bommen over. Zondag
11 Maart 1945 Gelukkig
vandaag niets geen bizonders |
|
Maandag
12 Maart 1945 Vandaag ook geen bizonders, De dokter is vandaag weer geweest. 'k Heb zo'n pijn gehad vannacht en kan alleen niet uit bed komen. Aaf slaapt nu bij me, Ik heb weer andere poeders gekregen. Dinsdag 13 Maart 1945 Alles is gelukkig rustig. Woensdag 14 Maart 1945 Vandaag
ook gelukkig alles rustig. Donderdag
15 Maart 1945 Vandaag
is ook gelukkig alles rustig. De dokter is vandaag weer geweest maar 'k
lijd nog erg veel pijn. 'k zit de heele dag in een groote stoel en 's
middags slaap ik 'n paar uur, Het is vreeselijk die pijn, het eten
smaakt me best. Vrijdag 16 Maart 1945 Alles
is gelukkig rustig, er gaan ook niet veel vliegende bommen over. Zaterdag 17 Maart 1945 Vandaag
is alles rustig. We hebben vandaag verse vis gekregen op de bon, 'n half
pond per persoon. We hadden schelvis. Aaf heeft ze gebakken en wat voor
Zondag bewaard om te koken. Ze kost 65 cent het pond, maar dat hindert
niet, je kan toch niks krijgen om wat aan te sterken. Zondag 18 Maart 1945 Het
is vandaag alles rustig, wel gingen er veel bommenwerpers over. Toen we
vanavond naar bed zouden gaan kwamen er weer vliegtuigen over en is er
geducht op geschoten. |
|
"Nog een jongen uit de Rembrandstraat van 13 jaar, dat gebeurde op de Sterreschansweg, De stukken vlees moeten in de boom gehangen hebben, vreeselijk hè" Maandag 19 Maart 1945 Het
is vandaag nogal rustig, ze vliegen wel erg, maar anders niets. Dinsdag 20 Maart 1945 Het
is alles nogal rustig. Vandaag is de dokter weer geweest en heb ik weer
poeders voor die dikke voeten en andere voor de pijn, waar het gaat geen
van tweeën nog over. Aaf heeft zooveel werk aan me, Ze slaapt bij me,
maar hoeveel keer op een nacht ze eruit moet, weet ik niet. Ik kan zelf
niets doen. Woensdag
21 Maart 1945 Er
is hier vandaag weer 'n vreeselijk ongeluk gebeurd, hier achter ons op
de Groekbeeksche dwarsweg. Er waren kinderen aan het spelen met
ontplofbare rommel en twee kinderen dood op de Oude Molenweg, ook drie
kinderen dood die naast elkaar wonen, ook met het spelen van die rommel.
Nog een jongen uit de Rembrandstraat van 13 jaar, dat gebeurde op de
Sterreschansweg, De stukken vlees moeten in de boom gehangen hebben,
vreeselijk hè, elke dag staan er waarschuwingen in de krant, maar het
helpt niets. Donderdag 22 Maart 1945 Er wordt ontzettend gevlogen, maar verder is er geen bizonders. Vrijdag
23 Maart 1945 De
dokter is vandaag weer geweest en nu moet hij m'n urine hebben. Het
wordt nog niets beter met de pijn, Verder is het nog al rustig. Zaterdag
24 Maart 1945 Het
is vandaag wel rustig, maar vannacht is het vreeselijk geweest. 'k Heb
vooreerst veel pijn gehad en er is zoo vreeselijk geschoten om half
vier. Er waren vliegtuigen in de lucht waar op geschoten werd, je dacht
dat het huis in elkaar ging. Zondag
25 Maart 1945 Het is vandaag nogal rustig. Er wordt in Duitschland vreeselijk gevochten. |
|
Maandag
26 Maart 1945 Het is vandaag
nogal weer
rustig. Dinsdag
27 Maart 1945 De
dokter is vandaag weer geweest, hij heeft me heelemaal onderzocht, maar
kon gelukkig niets vinden, De urine was ook goed.' 'k Heb nu weer
poeders en tabletjes voor de dikke voeten. Het wordt nog niet veel beter
en 'k lijd af en toe nog veel pijn. We zullen hopen als het mooi weer
wordt dat de pijn dan over gaat. Woensdag 28 Maart 1945 Het is gelukkig alles nog al rustig. Donderdag
29 Maart 1945 Vannacht
vlogen er al weer drie vliegende bommen over. Je bent blij als ze maar
weer voorbij zijn. Vrijdag
30 Maart 1945 Zoo
is het dan nu al weer Goede Vrijdag. Wat is er al weer veel gebeurd in
dat poosje van 't Nieuwejaar. De dokter is vandaag weer geweest en heeft
de bloeddruk opgenomen. Die was ook nog al niet te hoog, maar verder
schiet het nog niet erg op. 'k Lijd op den duur nog veel pijn en heeft
Aaf veel werk aan me want 'k kan absoluut niets doen en 's nachts elk
oogenblik wakker en kan ik mezelf niet helpen. Zaterdag
31 Maart 1945 Het
begint nu met de bevrijding van Nederland toch wat op te schieten. 'k
Zal zoo blij zijn als alles achter de rug is, dat maakt me ook zoo
angstig, 'k hoop dat jullie er ook goed van af mogen komen. Zondag 1 April 1945 Het
is hier weer een vreeselijk leven van dat zware geschut. |
|
"We hebben nu ook weer de heele dag electrisch en gas driemaal per dag" Maandag
2 April 1945 Zoo
net werd door de radio gezegd dat Enschede ook vrij was, wat zal het
toch een zegen zijn als het land eens bevrijd zal zijn. Dinsdag
3 April 1945 Vandaag
is er niet veel nieuws. De dokter is weer geweest maar het blijft maar
zoowat hetzelfde. Verder is het nu nog al rustig. Woensdag 4 April 1945 Ook
vandaag is alles
nogal rustig. Donderdag
5 April 945 Aaf
heeft vandaag de dokter laten komen, doordat ik vannacht zoo'n pijn had
en zij me bijna niet kon helpen. O, Aaf heeft toch zoo'n werk aan me, ik
kan zelf niets doen. De dokter zou me nu eerst nog weer een drank geven
en vroeg me als het niet hielp of ik er dan niet tegenop zou zien om
naar het ziekenhuis te gaan 'k heb gezegd dat ik het goed vond. Nu komt
hij Zaterdag weer. Vrijdag
6 April 1945 Er
moeten hier op de Scheidingsweg weer, ongelukken gebeurd zijn met
kinderen die weer rommel opgeraapt hadden, Men zegt dat er 4 kinderen
uit één gezin dood zijn. Alles is gelukkig rustig. Zaterdag 7 April 1945 De
dokter is vandaag weer geweest en zal dan eerst zien hoe die drank werkt
en komt nu Dinsdag weer terug. Wat gelukkig dat Almelo ook al bevrijd
is. Wat verlang ik om wat van jullie te hooren. Het is toch zoo
vreeselijk zoo'n oorlog. Zondag 8 April 1945 Gelukkig
is er niets bizonders en gaat het met de pijn vandaag ook wat beter dus
zullen we hopen dat ik wat baat bij die drank mag hebben. Willi gaat nu
weer halve dagen naar school in 'n gesloten huis. We hebben nu ook weer
de heele dag electrisch en gas driemaal per dag. |
|
Maandag 9, Dinsdag 10 April 1945 Het
is met het oorlogsgeweld nu nog al kalm. Vandaag is de dokter weer
geweest, maar het gaat nog niet erg vooruit met me. Het loopen gaat wel
beter maar mijn armen dat wil nog niet. Aaf moet me overal mee helpen,
met uit en aankleeden, met wasschen en m'n haar doen, zelfs als ik naar
de W.C. moet. Het is toch zoo verschrikkelijk. Woensdag
11, Donderdag 12, Vrijdag 13 April 1945 Het
is alle dagen zoo wat hetzelfde. De dokter is vandaag weer geweest, maar
het gaat nog niet erg vooruit. 'k Moet nu veel braken. Zaterdag
14 April 1945 'k
Heb vandaag een akelige dag gehad. Ik kon niets eten of 'k moest braken
en vanmiddag is er veel gal uitgekomen. Dat is heel opgelucht. Zondag
15 April 1945 Gelukkig
heb ik tot nog toe vandaag geen last van braken en hier ook alles
rustig. Nu morgen mijn verjaardag, wat zal dat ook een dag wezen. |
|
Maandag
16 April 1945 'k
Heb vandaag mijn verjaardag gevierd en het is nog een vrij drukke dag
geweest maar 'k heb veel gemist daar er niemand van jullie geweest is en
ik nu 70 jaar geweest ben Dinsdag
17 April 1945 De
dokter is vandaag weer geweest, het schiet nog niet zoo hard op. Ik houd
nog pijn in mijn armen en handen. Verder is het de heele week hetzelfde
met mij gebleven en ook verder niets gebeurd. Zondag
22 April 1945 Overal rustig. |
|
Woensdag 25 April 1945 De
dokter is geweest, het gaat wel wat vooruit met me, maar 'k heb nog erge
pijn in mijn handen en armen. Ik kan boven mijn hoofd nog niet komen. Donderdag
26, Vrijdag 27 April 1945 Geen
bizonders. Zaterdag
28 April 1945 De
dokter weer geweest, het blijft nog zoo hetzelfde. 'k Wou dat ik ook
maar wat van jullie hoorde. Ze krijgen hier overal al eens berichten
vandaan. Het wordt je soms te benauwd. Zondag
29 April 1945 Gelukkig
niet veel oorlogsnieuws, maar toch wel dat de oorlog gauw afgeloopen zal
zijn en dat er voedsel gekomen is Goddank. |
|
"Overal vlaggen en de kinderen met oranje" Maandag
30 April 1945 Geen nieuws,. Dinsdag
l Mei 1945 De
dokter is vandaag weer geweest en 't gaat gelukkig met de pijn wel wat
beter, Woensdag
2, Donderdag 3, Vrijdag 4 Mei 1945 'S
Avonds 9 uur het groote nieuws, dat het vrede geworden is, o dat is een
pak van 't hart en komt ook de hongersnood tot een einde. Wat wordt er
veel gebracht hè? Zaterdag
5 Mei 1945 Overal
vlaggen en de kinderen met oranje. In alle kerken dankstonden. O God,
wat gelukkig toch dat het einde daar is. Zondag
6 Mei 1945 Ook
nu in alle kerken dankstonden, ik kan er nog niet heen maar 'k luister
naar de radio. Wat een zegen dat bij jullie ook alles goed is, 'k Hoop
dat ik jullie een pleizier doe met dit dagboek en dat je het ter
nagedachtenis bewaren zult. Nu eindig ik er verder mee. Het is nu
gelukkig vrede, vrede, en nog eens vrede! Hoerah. |
|
Deze publicatie kwam tot stand dankzij de welwillende medewerking van: Paul van der Heijden, Coby Otter en Wil Linssen NB: alle afbeeldingen zijn redactionele toevoegingen. Heeft u zelf de beschikking over een (onuitgegeven) Nijmeegs dagboek, foto's of ander materiaal waarvan het de moeite waard is om aan anderen te laten zien? De redactie van Noviomagus.nl maakt er graag gebruik van en stelt zonder meer ruimte beschikbaar voor mooie Nijmeegse historische zaken. Deel uw bezit met anderen zodat ook zij kennis kunnen nemen van de waardevolle geschiedenis van onze stad. Mail ons uw reactie of schrijf naar: Stichting Noviomagus.nl, Jacob Canisstraat 55, 6521 HJ Nijmegen Uiteraard krijgt u uw spullen in ongeschonden staat netjes terug. |
|
Reacties: |
| Hallo Henk, Ik heb met belangstelling het dagboek van Aafje Kleinveld gelezen. Zij moet vlak bij ons in de buurt gewoond hebben. Ik herken zoveel dingen die zij beschrijft. Ook het Kerstfeest in het Centraal gebouw o.l.v. Dominee van Selms. Ik ben blij dat er mensen zijn die dat allemaal opgeschreven hebben.
Wanneer ik het lees, herinner ik mij alles wel weer, maar om zo uit mijn blote hoofd alles te vertellen, dat vind ik toch ook een opgave. |
|
Hallo Henk Met enorm veel interesse heb ik het dagboek van Jannetje Koornwinder gelezen. Om de gehele inhoud goed tot mij te laten doordringen heb ik er afdrukken van gemaakt. Deze inhoud zal ik beslist aan andere laten lezen. Groetjes van Geer |
|
Dag Henk |
|
Hallo Henk. |