Sint Anthoniusplaats 9, Ottengas 15-17

Sint Anthoniusplaats 9, Ottengas 15-17

Tussen de Sint Anthoniusplaats en de Ottengas bevindt zich een laatmiddeleeuws gepleisterd gebouwencomplex, dat tegenwoordig bekend is als het Cellenbroederenhuis. Het omvat twee haaks op elkaar staande vleugels. De lange vleugel aan de Ottengas bestaat uit twee samengevoegde panden, die in hun kern waarschijnlijk uit de 15de eeuw komen. De bakstenen trapgevel met ezelsruggen, die ongeveer in het midden van het dak zichtbaar is, vormde oorspronkelijk de scheiding tussen beide panden. De korte vleugel aan de Sint Anthoniusplaats is mogelijk enige tijd later gebouwd en heeft aan de voor- en achterzijde grote trapgevels, eveneens met ezelsruggen. Ernaast ligt een binnentuin, die door een hoge tuinmuur en een poortje van het plein is gescheiden (zie de bovenste foto).

Het huis maakte oorspronkelijk deel uit van het Heilige Geesthuis, een laatmiddeleeuws kloostercomplex waarin een katholieke liefdadigheidsinstelling was gevestigd. Het complex omvatte onder andere armenhuisjes, een ziekenzaal en een aan de heilige Anthonius Abt gewijde kapel.

Terwijl men zich in een instelling als het Heilige Geesthuis voornamelijk over de levenden ontfermde, bestonden er in de Middeleeuwen ook (katholieke) verenigingen waarin men zorg droeg voor de overledenen. Dit waren de zogenaamde broederschappen. Leden van zo'n broederschap waren verplicht om te bidden voor het zielenheil van overleden medebroeders. Daarnaast verzorgden zij uitdelingen aan de armen. Een bekend broederschap in Nijmegen was 'de Ellendige', dat in het bijzonder zorgde voor armoedige vreemdelingen, ook wel 'uitlandigen' of 'ellendigen'.

Tijdens de Reformatie in 1592 kwamen de katholieke liefdadigheidsinstellingen in het bezit van de gemeente en werden alle broederschappen bij elkaar gevoegd in één protestantse instelling: 'De Ellendige en andere Gevoegde Broederschappen', onder de bevolking beter bekend als 'Den Elend'. Deze instelling, die alleen nog de armenzorg tot taak had, kreeg onderdak in het Heilige Geesthuis - of wat daar nog van over was. In 1592 werd het Heilige Geesthuis namelijk grotendeels gesloopt: alleen het nu nog bestaande gedeelte bleef gespaard. Ter plaatse van de Sint-Anthoniuskapel en het omringende kerkhof werd een plein aangelegd, de huidige Sint Anthoniusplaats.

De Cellenbroederen bezaten vanaf circa 1412 een dolhuis aan de Pijkestraat, waar zij pestlijders en krankzinnigen verzorgden. Hoewel de broeders na de Reformatie verdwenen, bleef de naam van de instelling bestaan en ging de verzorging van zieken er gewoon door. In 1817 werden ook de Cellenbroederen onder 'Den Elend' geplaatst. De instelling kreeg toen zijn huidige naam: 'Het Cellenbroederenhuis, de Ellendige en andere Gevoegde Broederschappen'.

Eind 19de eeuw werd het dolhuis aan de Pijkestraat gesloten. Om de krankzinnigen in het pand aan de Sint Anthoniusplaats te kunnen opgevangen, werden in 1892 twee isoleercellen gebouwd door architect D. Semmelink. In 1940 kwam er een eind aan de opvang, maar de cellen bestaan nog altijd.

De regentenzaal, waarin het regentencollege van 'Den Elend' vanaf het eind van de 16de eeuw vergaderde, werd in 1927 door Charles Estourgie heringericht.

Eind jaren '90 stond Ottengas 15-17 op instorten, maar door het stutten van de muren (zie foto) en een grondige restauratie in 2002-2003 kon het eeuwenoude gebouw van de ondergang worden gered. Op 3 september 2003 werd het pand heropend. Sindsdien is het Cellenbroederenhuis in gebruik als kantoorruimte. Het regentencollege van de instelling vergadert nog altijd eens per maand in de regentenkamer.

terug naar Rijksmonumenten terug naar Noviomagus.nl

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: