Herinneringen Verzet

Illegale voedselvoorziening

Ingezonden op 02-01-2011 door Wim Benda

 

In de bezettingstijd, toen er een chronisch gebrek aan voedingsmiddelen was, wisten velen de weg naar het platteland te vinden om bij de boeren, tegen betaling en/of in ruil voor goederen, een welkome aanvulling op de karige rantsoenen bijeen te sprokkelen. Dit ‘winkelen’ bij de boer werd door de bezetter echter beschouwd als diefstal. Diefstal van voor de ‘gemeenschap’ bestemde middelen. In werkelijkheid bestond die zogeheten gemeenschap voornamelijk uit de machthebbers en hun sympathisanten. 

Ik herinner mij nog goed dat ik een keer met mijn vader en twee oudere broers mee de boer op mocht om aardappels, bonen, groenten en dergelijke te gaan halen. Om zo min mogelijk kans te lopen gesnapt te worden, vond de expeditie in het schemerdonker plaats. Ons middel van transport bestond uit een onderstel van een kinderwagen met daarop vastgesjord een ruwhouten pakkist. Vanaf de dichtersbuurt, waar wij woonden, liepen we via de Willemsweg, de Graafseweg en de Verbindingsweg naar Hees/Neerbosch.

Indertijd deed het gerucht de ronde dat op de hoek van de Graafseweg en de Verbindingsweg een ‘commies’ woonde. Althans, zo werd de bewoner van dat pand in de wandeling betiteld. Misschien was hij ‘slechts’ een fanatieke NSB-er of een foute politieagent. Hoe het ook zij, het verhaal ging dat dat personage er niet voor terugdeinsde om zich de door de arme stakkers met veel moeite vergaarde etenswaren toe te eigenen. Hoewel wij op de heenweg, met een nog lege kar, niet veel te duchten hadden was het toch erg spannend om het huis van de commies te moeten passeren. Een tiental meters voor het huis gebaarde vader ons al om voorlopig geen geluid meer te maken. Op kousenvoeten slopen we het gevreesde huis voorbij, daarna konden we weer opgelucht ademhalen. 

In het buitengebied aangekomen gidste vader ons feilloos naar de boerderijen waar wat te halen viel. Bij de eerste boer die werd aangedaan werden uien en penen in de kar gestort. Op het volgende adres kwamen er nog wat bieten en knollen bij. En de boer die we als laatste bezochten was goed voor de levering van een stuk spek en een mudje aardappelen in een jute zak. De zak werd in de kar netjes over de rest van de buit gedrapeerd om die aan het zicht te onttrekken. 

Voordat we de terugtocht aanvingen plantte vader mij boven op de contrabande. Mijn broers begonnen te mopperen. Ze hadden er geen puf in om ook mijn gewicht mee te gaan zeulen. Vader deed een greep onder de jutezak en haalde drie penen te voorschijn die hij ons toestopte en zei dat we die maar lekker moesten opeten, want dan kunnen ze díe in ieder geval niet meer van ons afpakken. Het gemopper verdween als sneeuw voor de zon en maakte plaats voor geknabbel en geknauw. 

Kreunend en krakend reden we bij de boer het erf af. Het kinderwagenonderstel kreeg het zwaar te verduren. Het scheen met een licht, ritmisch piepje te laten weten dat het niet voor dit zware werk berekend was. Gaandeweg werd het gepiep feller en doordringender. Toen we bij de Verbindingsweg in buurt waren liet vader de jongens halt houden. Hij vond het te gevaarlijk om met zo’n door merg en been gaand gesnerp langs de commies te gaan. Hij voelde aan de naaf van het wiel waar steeds dat geknerp vandaan was gekomen. Ja hoor, een warmloper. Hij vroeg of iemand van ons misschien moest plassen. Ik liet weten dat ik heel nodig moest. Van al die spanning was dat niet zo verwonderlijk. Vader tilde mij van de kar en zette me neer vlak naast het protesterende wiel. Hij wees naar het aseind dat een stukje uit de wielnaaf stak. Daar moest ik op richten. Ik deed wat van mij verwacht werd.

Om uit te proberen of mijn bijdrage het beoogde effect had gehad, trokken de jongens de kar een stukje vooruit. En warempel, het gesnerp was verdwenen. We vervolgden de terugweg in de onzekerheid of de kar zich koest zou houden tot voorbij het gevaarlijk punt aan het eind van de straat. Zoals we ook op de heenweg hadden gedaan slopen we ook nu weer muisstil langs het verwenste huis. Bang waren we dat de kar weer zou gaan krijsen, of dat de commies plotseling uit de donkerte tevoorschijn zou springen om ons aan te houden. Wij waren doodsbang om door die vent gesnapt te worden. Ik voel nu nog de spanning die door mijn lijf gierde toen we heimelijk langs dat huizenblok slopen, maar ook voel ik de opluchting daarna, toen het gelukt was om met onze smokkelwaar zonder kleerscheuren de commies te passeren.

Ter hoogte van Thomas à Villa Nova-kerk begon het wiel opnieuw lichtelijk te piepen. Op de Graafsebrug was het plasje kennelijk helemaal uitgewerkt en had de geluidsoverlast zijn oude niveau weer bereikt. Toen we onze straat in reden stond moeder in de deuropening ons al op te wachten. Ze had ons al van ver horen aankomen. Ze was blij en opgelucht dat we er weer thuis waren want ze had al vanaf het moment dat we de deur uitgingen in de rats gezeten. We hebben moeder toen uitvoerig verslag gedaan van onze belevenissen. Met een bezorgd gezicht en af en toe hoofdschuddend hoorde ze de verhalen aan die op haar afkwamen uit onze van de winterpeen oranje gekleurde monden. 

Later, pas veel later, heb ik mij laten vertellen dat in één van die huizen aan de Graafseweg inderdaad een hoge politiefunctionaris heeft gewoond, een zekere Van Dijk. Een vent die, naar men zei, een dikke kop had. Uit deze kwalificatie sprak geen al te hoge achting voor de man. Een dikke kop, ja wat wil je, die gewetenloze supersmeris zorgde er wel voor dat hij niets tekort kwam door van tijd tot tijd de hongerende sloebers van hun leeftocht te beroven. Een vent dus, die je nog geen boon zou gunnen. Alleen een ‘blauwe’ boon zou goed aan hem besteed zijn. En die heeft hij dan ook gehad. Want, volgens mijn zegsman is hij namelijk in juli 1943 op het Hertogplein door een lid van de illegaliteit neergeschoten. En zo is boontje toch nog om zijn loontje gekomen.

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: