09-09-17

St. Annastraat 97

Ingezonden op 17-09-2009 door Rob Boumans

 

Hierbij (een deel) van de aantekeningen die op de keldermuur op het adres St. Annastraat 97 staan geschreven. Het betreft de periode 17 september t/m 4 oktober 1944. De aantekeningen zijn waarschijnlijk gemaakt door een zoon van de familie Van den Berg. Deze familie had een zaak in comestibles aan de Broerstraat 55 in Nijmegen.

De comestibleswinkel van de familie Van den Berg.
Hier waren fijne eetwaren te koop. (Bron: De Gelderlander)

Zondag 17 September 1944

10.30 uur: luchtalarm
( ? )
Paniekstemming. s Nachts 4.30 uur vader in kelder gebracht.

Maandag 18 September

s Avonds stad in brand.
9 uur besluit genomen Vader naar ziekenhuis op brancard was gedragen. Moeder mee, s ochtends terug onder bombardement!
Tante Ger hier. Verdere familie toch in kelder geslapen.

Dinsdag 19 September

s Middags heftige straatgevechten. De eerste Amerikanen en partizanen gezien. De wildste geruchten. Tanks in aantocht.
s Nachts ondanks heftig artillerievuur hele familie goed geslapen dankzij slaapmiddelen.

In kelder geen water.
Ontbijt, elk drie sneetjes brood kaas jam, kopje thee na.
Diner, 1 kop bouillon en beschuitje, geb. aardappelen + 
Tomatenpuree peren.
s middags bezoek van familie Boschman.

Om 4.15 bracht een verpleegster ons het bericht dat om drie uur Vader zacht ontslapen was. Wij mogen niet treuren om dezen nobelen mens, zo goed en bescheiden in zijn leven, als zijn heengaan stil en eenvoudig is geweest. Want wij zijn er zeker van dat God dezen rechtvaardige een heerlijk loon voor zijn navolgwaardig leven heeft gegeven. Wij bidden voor hem en trachten hem na te volgen.

( ? ) Slag om het Valkhof.
Nijmegen is vrij.
Voor het eerst zien wij Engelsen.
Na het souper familie Boschman op bezoek in schuilkelder.
Hopelijk laatste nacht in kelder.

Donderdag 21 September 1944

s Avonds is moeder met Wim en Toon naar het ziekenhuis geweest maar hebben Vader niet gezien.
Rustige nacht, alleen onderbroken door het vuren van Amerikaans geschut. De nog niet buiten gevecht gestelde artilleriestellingen der Duitsers vuurden niet.
Nijmegen is in Oranjeroes, getemperd voor velen door het verlies van have en goed. De zaak(*) is leeggeplunderd naar men zegt.
Jongens op onderzoek.
Na het ontbijt buiten kelder. t Is nog erger, de hele zaak is platgeschoten en gebrand. Dus weer opnieuw beginnen, alle goede dingen 3 x . s Middags ben ik wezen kijken in de stad die een rune is.
Vreeselijk. 
n Granaat (?) deed een ( ? ) ploffen.

Er is weer water.
De kelder geldt momenteel alleen nog maar als slaapwagen.
Alleen Jackes slaapt boven maar daalde deze nacht (die alleen gestoord werd door het bulderen van het geschut) toch een halfuurtje af.

Vrijdag 22 September 1944

De jongens zijn weer ijverig bezig puinruimen in de fabriek die ook een flinke duw kreeg, maar waar de schade aan machines enz. toch mee blijkt te vallen. En verder maar redden wat te redden is. 
Een ( ? ) is vitaal, een nieuwe winkel is al gevonden, een nieuwe fabriek ook. Binnenkort draait men weer.
Verder ontwikkelt de vrijheid zich : de radiodistributie geeft Engels nieuws. De Nijmeegse Illegale Pers en De Gelderlander geven hun eerste nummers uit.
Nijmegen begint zich weer te roeren onder burgemeester Van der Velden. En tante Betje (?) is ook zeer diligent!
De regeling der begrafenis van Vader loopt niet vlot ondanks de verschillende ( ? ) van pater Keulen en nog steeds kunnen we Vader niet zien.
( ? )

Zaterdag 23 September 1944

De hele familie was laat vandaag.
( ? ) brachten de door splinters geteisterde achterbouw weer in orde.
Knallen gaan maar door, de slag om Arnhem is in volle gang.
Geen gas nog steeds, koken zo goed en zo kwaad als het gaat electrisch. Zo sleept de dag zich voort.
s Avonds Wim, Toon en ik naar Maaskamp waar E.N.P. mannen op bezoek waren.
Tamelijk rustige nacht. s Morgens trachten 50 Duitse vliegtuigen de brug te bombarderen.

Zondag 24 September 1944 

De deken heeft gedispenseerd in de zondagplicht en zo gaan de meeste mensen niet naar de kerk. 
Onder berichten en geruchten verloopt de dag.
De eerste mannen van de Brigade Irene gesproken en een vlot Frans sprekende Royal ( ? ) die tolk blijkt te zijn.

Maandag 25 September 1944

Om 9.30 (?) de Bonte Os n H. Mis van Requiem ( ? ) 
Waarna we Vader ten grave zouden dragen, maar kwam bericht dat gedeelten der stad onder Duits vuur lagen en zo werd alles afgelast.
s Middags 4 uur groot luchtalarm. 
Trouwens s morgens waren we al tweemaal kelder ingevlucht onder de opwekkende tonen van het luchtafweergeschut.
s Avonds algemene kaartpartij en ondanks voorspellingen van Tante Betje rustige nacht.

Dinsdag 26 September 1944

s Morgens bezoek van een Captain J.S. Richardson. ( ? )
Nogal een Harry Roovers, rechtstreeks gemporteerd uit Maastricht.
Daar alles wel. ( ? ) Huis intact.
Ook Willy Knops die aankwam gerustgesteld.
Interessant gepraat over
( ? )
Projectiel blijkt ontploft te zijn Bisschop Hamerstraat.
Toon scherfje in voet. 
s Middags voor no. 113 projectiel ingeslagen. Toon er vlakbij maar ongedeerd. 2 slachtoffers familie Hopster.
Verder hebben we gespeeld: keldertje in keldertje uit, zelfs onder een partijtje bridge.

Woensdag 27 September 1944

De nacht werd alleen gestoord door enkele knetterpartijen.
s Morgens kwam Tante Betje weer terug met allerlei onrustbarende geruchten over bombardementen enz.. Een gesprek met MP ( ? )
Verliep verder kalm ( ? ) .
Jackes ging noodkaarten halen en bleef maar uit.
Om half vier, toen ma erg ongerust werd, trokken Wim en ik op onderzoek uit. Hij was net weg, na 4 uur staan!
Om vier uur s middags kwam het eerste geknetter. Maar veel is er verder niet gebeurd, zodat onze zenuwen wat tot bedaren konden komen, ondanks het slechte nieuws over het opgeven van Arnhem.
s Avonds grote renie: familie Boschman, Rudi Muller.
Ondanks aangenaam gepraat kwam de nacht in de kelder.

Donderdag 28 September 1944

Een zware dag alles tezamen. Het begon met pessimistische berichten van de Radiodistributie die een paar dagen niet gewerkt had en ons nu kwam verblijden met ( ? ) over aanvallen op de bruggen o.a. met automatisch bestuurbare bommen.
Algemeen nerveuze stemming, nog verergerd door het inslaan van bommen in de buurt.
s Middag kwamen ook tante Doortje en oom Joop nog onderdak vragen, maar de kelder is s nachts vol en ze werden uitbesteed bij Muller. Voor de veiligheid hebben we in de kelder gesoupeerd.
Daarna weer grote renie in de kelder. Boschman, Muller, enz., enz..
Totaal 19 mensen.
Nog steeds rommelt en knettert het. 
Na afloop van onze ( ? ) wilde moeder per se een kopje koffie serveren voor het slapengaan.
Deze ceremonie werd op zijn minst 4 x door luchtgevechten ( ? ) onderbroken. t ( ? ) werd zo erg dat we gezamenlijk bibberend een rozenhoedje ( ? ).
Toen trad de rust in en werd het een rustige nacht.

Vrijdag 29 september 1944

Weer een rustige dag, God zij dank. ( ? ) voor onze gemartelde zenuwen. De berichten zijn niet zo pessimistisch, toch heerst er al met al een nerveuze stemming.
Elst veroverd, ze naderen den Bosch.
Volgens Tante Betje is de spoorbrug getroffen.
Pas in den middag zijn ze gaan vliegen, maar om half zes was er nog niets speciaal verontrustends gebeurd.
( ? ) dat het zo blijft. t Is zo gebleven en de avond bracht een gezellige renie van de ouwe, trouwe garde met een glas wijn van men. Boschman, waarin we ons allen uitbundig verslikten toen om 9.45 de Duitse artillerie begon. De nacht was weer rustig, op kanongebulder na.

Zaterdag 30 September 1944

Iedereen is zeer optimistisch, den nieuwen dag die God ons gaf, begonnen. En tot nu toe ( half vijf) zijn er pas twee kelderduiken geweest.
De R.D. geeft geen nieuws, maat Tante Betje en familie zeggen:

Allebei de bruggen kapot
Arnhem wordt gebombardeerd
Arnhem is/wordt omsingeld
Wageningen en Renkum bevrijd (!)
Pontonbrug bij Druten enz. enz.

Wat is er van waar?
God weet het, wij wachten af en blijven bidden

?Sub umbra alarum tuarium?
Protege nos !

Tot nu toe heeft O.L. Heer ons wonderbaarlijk gespaard.
Onder het souper kwam er weer alarm, dus duiken.
De avond was nogal onrustig, er zijn zelfs bommen gevallen.
We trokken vroeg naar bed onder t gebulder van artillerie die s nachts erg actief bleef.

Zondag 1 October 1944 (Rozenkranszondag)

Om 7 uur werden wij gewekt omdat Pater Keulen er was met Ons Heer.
Algemene Heilige Communie.
Nooit ben ik zo dankbaar geweest voor de Eucharistische weldaad.
Te Deum laudamus.
(?)
Er werd verder overdag veel in- en uitgefladderd.
Nieuws: Slag in de Betuwe die tot Tiel in geallieerde handen is.
Gesoupeerd werd in de kelder, waar daarna gezamenlijk het Rozenhoedje werd gebeden.
s Avonds weer renie boven met warme wijn (?) en toen naar bed, na de coupletten die we de laatste dagen bidden.
s Nachts lag er granaatvuur op de stad dat hoe langer hoe dichterbij kwam. Dit, in combinatie met het voorbij komen van tientallen tanks die in Zuidelijke richting reden, maakte deze nacht tot een der ellendigste van deze periode. t Dieptepunt kwam in den vroegen morgen, toen er vlakbij enige inslagen plaats hadden.
In het vooruitzicht van een ellendige dag gingen we nog wat slapen.

Maandag 2 October 1944 Feest der H.H. Bewaarengelen

Om half negen kwam Joop Boschman ons wekken met het bericht dat n der inslagen schuin tegenover ons was geweest; huis grondig vernield.
Ondanks de ( ? ) van de nacht gaat men op straat gewoon zijn gang.
t Levensgevaar schijnt te wennen. 
Men zegt dat de Engelsen bij Groesbeek ( ? ) zijn teruggetrokken.
In elk geval blijven er granaten ( ? ) zodat we in de kelder dineren.
Vorstelijke snert. 
Het Duitse leger blijft vorderingen maken in de richting van de Ruhr 
(of Roer??).
Tegenaanval ten N. van Nijmegen afgeslagen.
Souper in kelder, waaronder vliegtuigaanval en ontzettend spervuur.
Voor zover na te gaan vielen er drie bommen.
Bij onderzoek constateerden wij felle brand in N.O. richting (richting Berg en Dalseweg).
Tijdens renie in de kelder nog verschillende vliegeraanvallen en toen de bezoekers vertrokken zagen wij dat overal branden waren o.a. tegenover ons en op de hoek van de Franse straat en garage Knoop enz. Voorzichtigheidshalve pakten wij onze bullen en zijn gegaan naar accountant Janssen, waar we met een heel stel in de hal hebben gewacht tot uitgezonden posten t bericht brachten dat de situatie ongevaarlijk was geworden.
Toen trok het hele stel terug naar de eigen woning behalve de familie Hopster en ( ? ) die bij Janssen bleven slapen.
Natuurlijk werd er thuis koffie gedronken en brood gegeten en toen trok men kelderwaarts voor een verder betrekkelijk ongestoorde nachtrust. t Was weer een aller ellendigste avond geweest maar 
O.L Heer heeft ons weer bewaard.

Dinsdag 3 October 1944

De kroniekschrijver was volkomen in de put, dus zal het verslag wel onvolledig zijn.
Weer bericht uit Maastricht, een tantaluskwelling !!
Pogingen gedaan om erheen te komen, verlof losgekregen, maar geen vervoersmogelijkheid. En de vorderingen gaan zo langzaam !
De dag verliep rustig, op enkele luchtgevechten na, natuurlijk weer tijdens het souper.
s Nachts was Miekie Hopster ziek, braken en buikpijn zodat de nacht nogal onrustig was.

Woensdag 4 October 1944

Altijd maar hetzelfde, geschutsvuur, een luchtgevecht ( ? ) en weinig hoopgevende geruchten en berichten. Nijmegens positie blijft weinig benijdenswaardig als oostelijke grens van de corridor.
Hoe lang nog Heer !!
( ? )
Na wel bijna een week ( ? )
Weer een ( ? ) uit Maastricht van ( ? ) 
t Souper werd weer eens boven genuttigd ( ? ) werd een heerlijk rustige avond.

Zondag 15 October 1944

Bracht pater Keulen ons weer Ons-Heer. s Middags om 5 uur ging het grootste gedeelte van de clan
van 97 naar een th dansant aangeboden door den stadscommandant en vergat enkele uren den oorlog.

Maandag 16 october en volgende dagen

Was de kroniekschrijver bezig den terugtocht Van hem en zijn gezin naar Maastricht Voor te bereiden, waarbij de grote bereidwilligheid Van Capt. (?)
- (?)


De familie Hopster kreeg de beschikking over Een tweede inboedel en bereidde zich voor op De terugkeer naar eigen huis En verder was daar de gewone afwisseling Van granaten, splinterbommen en lucht- Gevechten, gevarieerd met drinkpartijen van onze airbornes, tijdens welke Lloyd Lawson (?) Moeder met zijn insigne tot airborne bombardeerde But youll have to jump next (?) with me ! en de twee eens (van 18-19 Oct) in onze voorkamer sliepen. We hebben nu ook de nodige Engelse customers gekregen. In doorsnee genomen (ondanks de duik die een luchtgevecht ons daarjuist deed maken

- 8.15 van Donderdag 19 October-) 

Zou men zeggen dat t hier wat rustiger werd. Maar ondanks langzame vorderingen -Venray viel o.a. in deze dagen- zit er toch geen schot in. De toegang tot Antwerpens haven wordt maar zeer langzaam
geforceerd- en dat schijnt het kernpunt te zijn op het ogenblik. In (?) (?) wordt nog steeds gevochten.

Zaterdag 21 October 1944

Kwamen er s middags om 4.45 weer verschillende granaten zo angstig dichtbij dat we een serieuze kelderduik maakten. Overigens is dat nu wel niet zo iets bizonders, want in de voorafgaande dagen
was er o.a. weer een in de buurt van de St. Josefkerk geploft.

Zondag 22 October 1944

s Morgens naar de kerk geweest.
Luchtgevechten en granaten. s Avonds (?).
In de straten patrouille door partisanen.

Maandag 23 October 1944

s Morgens + 07 vertrek van de Familie Har..(?) per auto (onder granaatvuur) naar Maastricht. sAvonds vertrek van familie Hopster, drie kinderen bleven onze gasten. Na veel moeite konden we bereiken dat
Tante Ger(?) bij de familie Muller als slaapgast bleef.

Dinsdagnacht rustig.

Woensdag overdag en vooral s nachts hevig granaatvuur.

Zondag s morgens de tot nu toe wel hevigste aanval van granaatvuur en bommen op Nijmegen. Veel
verwoesting en meer dan 10 doden werden gemeld. O.a. werd Jet Burmann(?) gewond. Sint Josefkerk geraakt. s Avonds werden wij in een rookgordijn gehuld. De rook was zoo hevig dat wij in huis elkaar haast niet konden zien.

Maandag en Dinsdag van tijd tot tijd granaten, maar nogal veraf. Allerheiligen hartroerend afscheid
van Tante Ger. Tot heden betrekkelijk rustig. Heden middag zwaar geschut en bommen op verre afstand. 18 uur moesten nog duiken..

Woensdag granaten in(?) stadhuis(?) en(?) (?) wij stonden onder t(?) stadhuis(?)

Zaterdag granaten. Jet Burmann(?) brak een been.

Zondag 29 October 1944 

Dag van rampen. 
50 doden en zwaar gewonden en 70 (?) zwaar gewonden.

(Vanwege leidingwerk is de tekst niet meer op te maken)

(vervolg nieuwe kolom)

(?) (?) (?)
De zwaarste dag. t Was doorlopend Van 2 tot 6 uur. Men dacht ? (?) t gericht ? was op het zware troepenvervoer.
Opening van de zaak met t gevolg dat er niets te doen was. (?) heeft met haar kinderen de hele middag in de kelder gezeten maar wij hebben ook enige tijd moeten schuilen.

Zondag 10e week ?

(hier loopt een horizontale leiding voor het geschrevene op de muur en is de tekst niet te lezen)

en veel regen.

Zaterdag 25 November 1944

Granaten.
Zondagnacht tegen 4 uur granaten.
s Morgens om 9.15 uur bommen
Luchtgevechten, geronk en geknal.
De hele dag afweervuur. Mooi helder weer, rookgordijnen 3 granaten.
Bij dit alles veel doen en gewonden.

Zaterdagmiddag 2 December 1944

Granaten op Nijmegen
Zondag konden de menden de schuilkelder niet uit
Dit duurde tot woensdag. 
Nijmegen zeer hevig getroffen en velen zijn gevlucht.

Maandag moeders verjaardag renie ? in de huiskamer

Zondag 10 December 1944

s Middags half vier bommen in de Dr. Jan Berendsstraat, veel schade, 4 doden ?
Deze week zwaar uitgaand geschut
Vandaag helder ? weer luchtgevecht
Gisteren zijn er nog tien gewonden uit (?) (?) naar het ziekenhuis gebracht.

Kerstmis Nieuwjaar vliegende bommen, Luchtgevechten en granaten.
Kerstmis (?)


Naschrift

De genoemde families Muller en Boschman waren de buren op respectievelijk de nummers 95 en 99.
De familie Janssen (accountant) woonde op de hoek St. Annastraat Fransestraat.

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: