Herinneringen Bombardement

Wie is de baby in dit verhaal?

Ingezonden op 22-06-09 door Ed Bremer

 

Geachte lezer,

Bij mijn schoonmoeder (Greet Gillich) komen steeds meer (gedetailleerde) verhalen uit het verleden naar boven. Één van die ervaringen betreft een gebeurtenis tijdens het bombardement op Nijmegen op 22 februari 1944. Mijn schoonmoeder werkte toen bij een kapper van Duitse afkomst, hoogstwaarschijnlijk genaamd Munschau op een hoek van de Houtstraat en ???. Tijdens dat bombardement heeft zij een baby jonger dan een jaar uit de puinhopen van schoenmagazijn Holland in de Houtstraat gehaald. Aangezien ze snel naar huis wilde (ze was pas 15 en bevond zich midden in een inferno) heeft ze dat kind aan een volwassen passant in de Bloemerstraat afgegeven met de vraag of deze het naar het politiebureau aan de Molenstraat wilde brengen. De tijd en haar leeftijd waren er niet naar om destijds na te gaan hoe het met het kind is afgelopen.
Nu deze herinneringen haar weer min of meer scherp voor de geest staan vraagt ze zich toch af hoe het met het kind is verlopen. Die vraag heeft ze zich uiteraard in het verleden vaker gesteld, maar wist dat iedere keer weer te verdringen. 

Met dat verhaal in het achterhoofd heb ik me onlangs toch het boek "Nijmegen '44" aangeschaft toen ik er weer eens tegenaan liep. Tot mijn verbazing kwam ik op bladzijde 207 de naam van het Schoenenmagazijn Holland tegen en de opmerking dat de eigenaar zijn vrouw en vier kinderen had verloren bij het bombardement. 
Dit gegeven werpt bij ons de vraag op hoeveel kinderen Holland eigenlijk had. Zou het kunnen zijn dat mijn schoonmoeder één van die kinderen had gered en is deze alsnog omgekomen of onwetend van zijn/haar afkomst nog "ergens" in leven? Was het geen kind van Holland, maar van een ander, heeft dit kind het dan inderdaad overleeft? In de lijst van bombardementslachtoffers lijst komt wel de naam van een jongen voor die aan de leeftijdsbeschrijving van mijn schoonmoeder voldoet. Hij stamt uit de Pastoor Zegerstraat en staat vermeld als vermist. Is er überhaupt iets bekend over kinderen die na het bombardement schijnbaar ouderloos ergens zijn ondergebracht?

We proberen de "vlucht" van mijn schoonmoeder van haar werk naar haar woning in de Vondelstraat te reconstrueren en beseffen ons gaandeweg meer en meer hoeveel geluk zij heeft gehad.
Waar bevond zich een kapperszaak op een hoek in de Houtstraat? Ik ben wel een vermelding tegengekomen van een kapperszaak Fox die zich in die nabijheid zou bevinden, maar werd die gedreven door eerdergenoemde "Munschau"? Kortom, vragen, vragen en nog eens vragen.

Uw reacties worden zeer gewaardeerd.

Met vriendelijke groet,
Ed Bremer
Velp

(Red.) Dhr. Ed Bremer is door ons in contact gebracht met Bart Janssen. Weet u meer te vertellen over bovengenoemde personen of situaties, stuur ons dan uw reactie.

Reactie 1:

Rob Essers, 23-06-09: Kapper Walter Munchau (Münchau) staat op de groepsfoto uit 1934 op webpagina http://www.noviomagus.nl/Gastredactie/SjaakRutten/Kappers/Kappers14.htm .

De Houtstraat begon voor de aanleg van Plein 1944 (1950) bij de Broerstraat. Op de hoek zat Boekhandel Kloosterman, Broerstraat 68.

In De Gelderlander van 7 oktober 1927 (p. 6) wordt melding gemaakt van de opening van een kapperssalon van de heer Munschau, Houtstraat 23. De kapsalon werd op 2 mei 1934 verplaatst naar Houtstraat 10 (tussen Broerstraat en Scheidemakersgas), naast Schoenenmagazijn Holland,
Houtstraat 12.

Op 1 mei 1940 verhuisde W. Munchau opnieuw en opende hij zijn geheel gemoderniseerde Dames- en Heerenkapsalon annex parfumeriezaak iets verderop in dezelfde straat op het adres Houtstraat 24 (tussen Scheidemakersgas en Rozenkransgas). Op de hoek van de Rozenkransgas zat Vischhandel
J.F. van den Oever, Houtstraat 26.

Houtstraat 24 lag op de plaats van Plein 1944 huisnummer 135. De route van nummer 24 via nummer 12 naar de Bloemerstraat is onder normale omstandigheden niet logisch.

Reactie 2:

Koen Hermsen, 23-06-09: In mijn collectie vond ik nog een bidprentje van Ria Holland-Giepmans en haar kinderen Helma, Ria en Albert.

Reactie 3:

Bart Janssen, 24-06-09: Hartelijk dank voor je doorgestuurde mail. Ik heb het raadsel opgelost. Ik heb inmiddels een afspraak gemaakt om de vragen van Ed Bremer's moeder persoonlijk in Velp te gaan beantwoorden. Het mooie is dat het gevonden kind (toen 11 maanden) nog leeft en in Duitsland woont. Als het me lukt alle partijen bij elkaar te krijgen, komt TV Gelderland er een opname van maken.

Reactie 4:

Ed Bremer, 24-06-09: Heel hartelijk bedankt voor deze aanvulling, Sinds de publicatie van mijn mail op de website van Noviomagus.nl en het contact met Bart Janssen komt een informatiestroom op gang die deze leek op het gebied van het bombardement op Nijmegen niet voor mogelijk had gehouden.

Ik heb naar aanleiding van informatie die Bart ons heeft gegeven mijn schoonmoeder wat beter "uitgehoord". Dat zij die baby bij Holland uit het puin heeft gehaald staat inmiddels als een paal boven water. Over de route die zij heeft gelopen om thuis te geraken en onderweg dat kind ergens af te geven zijn nog wat onduidelijkheden. Ik ben niet goed bekend in het huidige Nijmegen en al helemaal niet met het stratenplan (en de nummering van de panden) van 1944 en dat maakt het voor mij wat lastig haar weg te reconstrueren.
Rob Essers zijn opmerking "de route van nummer 24 via nummer 12 naar de Bloemerstraat is onder normale omstandigheden niet logisch", komt wel weer enigszins overeen met datgene wat ze mij gisteren vertelde. "Ik ben teruggelopen naar de kapperszaak om een handdoek te halen waarin ik de baby kon wikkelen. Daarna ben ik door straten gelopen waar ik normaal gesproken niet mocht komen omdat daar de "onderwereld" was". M.i. was overigens van normale omstandigheden op dat moment geen sprake meer, vanwege de verwoestingen door het bombardement. Een logische route was wellicht niet meer mogelijk. Van Bart Janssen heb ik inmiddels begrepen dat de Bloemersstraat niet correct zou zijn en dat de baby in de Broerstraat zou zijn afgegeven. 

Voor mijn beeldvorming nog even het volgende: Waren de panden in de Houtraat van de Stikke Hezelstraat uit gezien van laag naar hoog genummerd of juist andersom?
Verder zal ik mijn schoonmoeder de groepsfoto van de kappers laten zien. Wellicht dat ze de heer Munschau daarop nog herkent.

Reactie 5:

Rob Essers, 25-06-09: Op bijgevoegde afbeelding staat een stukje van een plattegrond uit 1911
waarop het vooroorlogse stratenpatroon en de straatnamen te herkennen zijn. De nummering van de Houtstraat begon bij de Broerstraat en liep in de richting van de gele pijl.

Huisnummering geschiedt vanaf de Blauwe Steen en vervolgens met de wijzers van de klok mee, waarbij de oneven nummers links en de even nummers rechts van de straat liggen. Schoenenmagazijn Holland, Houtstraat 12, zat ongeveer halverwege de gele pijl (tussen Broerstraat en Scheidemakersgas). Kapper
Munchau, Houtstraat 24, zat bij de punt van de rode pijl (tussen Scheidemakersgas en Rozenkransgas).

Welke "onderwereld"-straten jouw schoonmoeder opweg naar de Vondelstraat genomen heeft, is mij niet duidelijk. Misschien kun je haar ook eens vragen hoe het haar voormalige werkgever na het bombardement is vergaan. In De Gelderlander van 31 mei 1945 trof ik een oproep aan waarin de naam W.C.G. Münchau, In de Betouwstraat 36, te Nijmegen vermeld staat. Ik krijg de indruk dat zijn bezittingen (of wat daarvan over was) zijn aangemerkt als 
"vijandelijk vermogen".

Reactie 6:

Ed Bremer, 02-07-09: De heer Münschau is op de foto van de kappers uit Nijmegen de derde persoon van rechts met de handen op de rug. Mijn schoonmoeder hielp in de huishouding van M. die bij/boven de kapperszaak woonde. Na het bombardement waarbij het hele pand vernield zou zijn is de heer Münschau met in ieder geval een geadopteerde dochter naar Kleve verhuisd. Mijn schoonmoeder heeft hem daarna nog slechts één keer gezien toen hij haar in 1944 bij haar ouders thuis een bezoek heeft gebracht.

Reactie 7:

Ed Bremer, 05-07-09: We hebben inmiddels een gesprek gehad met Bart Janssen en de gebeurtenissen op 22 februari 1944 kunnen reconstrueren. Ik weet nu welke route mijn schoonmoeder (hierna genaamd Greet) heeft gelopen, in welke straat ze het kind heeft afgegeven, wie dat kind is en dat hij nog in leven is.

Greet werkte in de huishouding bij kapper Münschau in de Houtstraat. 
Toen het bombardement voorbij was heeft ze geprobeerd weg te komen en stuitte daarbij op het kind in de puinhopen van Schoenenmagazijn Holland. Ze is er van overtuigd dat het kind niet in een ledikant lag, maar dat ze het tussen het puin vandaan heeft getrokken. Ze is met het kind terug gelopen naar de kapperszaak en heeft daar een handdoek genomen om het kind in te wikkelen.
Daarna is ze via dat wat van de Scheidemakersgas over was in de richting van V&D gelopen en toen op de een of andere manier op de Grote Markt terecht gekomen. Daar is ze linksaf onder de poorten in de richting van de Stevenskerk gelopen en over de restanten van de toren "die naar voren was gevallen" naar beneden geklauterd. In de Kloosterstraat heeft ze het kind aan een vrouw afgegeven met het bericht dat het "er waarschijnlijk één van Holland was" en of deze vrouw het "op het politiebureau in de Molenstraat wilde afgeven".

Al die tijd was Greet onderweg naar de Parkweg alwaar een tante woonde, waar haar moeder regelmatig (ook die dag) koffie ging drinken. Daar aangekomen kreeg ze te horen dat haar moeder al ruim voor het bombardement naar huis was gegaan en hoogstwaarschijnlijk daar veilig aangekomen. Greet is toen door het Kronenburgpark gelopen ("aan de andere kant omhoog geklommen") en op de één of ander manier via het Stationsplein naar de Vondelstraat gelopen. Een m.i. niet logische route, maar ik ben niet echt bekend met het straten- en eventueel padenplan tussen Kronenburgpark en Vondelstraat. Ze herinnert zich in ieder geval nog helder de doden en gewonden die ze op het Stationsplein heeft gezien en gehoord.

Zoals Bart Janssen in zijn boek beschrijft is het kind na een lange zoektocht door zijn vader terug gevonden. Rob was destijds 11 maanden en woont nu ergens in Duitsland.

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: