Zuuk t mar uut - Wim Janssen

Uit het Nimweegs verleden 50

1982

De Vakbeweging

Zoals de meesten van u enige weken geleden in de dag-, en weekbladen hebben kunnen lezen werd begin maart het negentig jarig bestaan van de Nijmeegse Vakbeweging gevierd. Dat ging van een tot elf maart gepaard met een goed opgezette tentoonstelling waar men oorspronkelijke attributen uit het verleden van de vakbeweging kon bezichtigen zoals: vaandels, vlaggen, notulenboeken, foto's en nog veel meer artikelen. 

Daarnaast vond er op twee maart een historische avond plaats waarbij een film over het vooroorlogse Nijmegen werd vertoond. Herman Bodde, vice voorzitter van de landelijke FNV, sprak over de betekenis van de fusie tussen NVV-NKV. Bob Reinalda, medewerker van de Katholieke Universiteit en schrijver van verschillende overzichtswerken over de Nederlandse vakbeweging, hield 'n lezing over de geschiedenis daarvan.
Dat alles had tot doel om de fusie tussen de twee grote bonden te belichten. Zoals u misschien wel weet valt de andere grote bond het CNV buiten deze fusie. Jarenlang is er een goede samenwerking geweest tussen de plaatselijke vakcentrales van het CNV, KNV en het NVV, maar omdat het CNV uit principiŽle overwegingen - die bij het KNV niet zo zwaar wogen - niet kon fuseren met het NVV werd door de hoofdbesturen van NVV en KNV (nu FNV) de plaatselijke vakcentrales opgedragen het overleg met het CNV op te schorten. Het CNV vindt dat een zťťr jammerlijke zaak en van hun kant uit mag het plaatselijk overleg, op vakbondsniveau, op staande voet weer heropend worden. Dat er geen volledige fusie tussen deze drie bonden ontstaan is wordt door menigeen betreurd en werpt toch wel 'n lichte schaduw over het geheel. Deze inleiding - over het heden - heb ik nodig om iets te schrijven over wat er zich zoal in het verleden afgespeeld heeft. Door de slavernij, sociale onderdrukking, de bittere armoe en de erbarmelijke omstandigheden waarin de arbeidende bevolking moest leven, wonen en werken, ontstond er een drang om daar iets tegen te doen. Men begon eerst met het oprichten van zogenaamde ziekenbussen om de allergrootste nood van hen die door ziekte getroffen werden te lenigen. 

De allereerste ziekenbus werd in 1862 door de typografen opgericht welks voorbeeld weldra door andere beroepen gevolgd werd. Onder aanvoering van hard werkende mensen uit alle lagen van het volk gingen groepen fabrieksarbeiders, hout- en bouwlieden, drukkers, bouwvakkers en andere beroepen zich verenigingen om weerstand te bieden aan de uitbuitende werkgevers. Vanzelfsprekend voor Nederlanders ging men zich naar geloofsovertuiging en/of politieke instelling organiseren. Ook haakten de plaatselijke en landelijke geestelijke leidsmannen van het protestante en roomskatholieke geloof daar op in. Maar er waren ook personen en groeperingen die er niet zo verzot op waren dat de arbeiders zich gingen organiseren en werkten de arbeiders dan ook met alle hen ten dienste staande middelen tegen. Zo was het bekend dat de Rooms Katholieke Staatspartij (R.K.S.P.) vaak pressie - om niet te zeggen dictatuur - op de Katholieke Arbeidersbeweging (K.A.B.) uitoefende. Verschillende katholieke leidsmannen, zowel geestelijke als burgerlijke, stuurden op tweedracht aan tussen de socialisten en katholieken en probeerden steeds 'n wig te drijven tussen de bonden. In die tijd werden de leden van het N.V.V. afgeschilderd als rode opstandelingen, anarchisten en atheÔsten. De socialisten noemden de K.A.B, de Ąpupkesbond" omdat veel katholieken hun huis met heiligebeelden sierden. De paters en dominee's werden uitgemaakt voor priemerikken, zieltjes knijpers en gladakkers. De besturen van de bonden leefden vaak op voet van orlog met elkaar terwijl hun leden tegenover elkaar eer- en broodroof pleegden. De woorden katholiek en socialist kregen 'n geladen betekenis,
(Wordt vervolgd)

Klik hier en reageer daarmee per email als u uw reactie hieronder wilt laten plaatsen

Bron (©) 1981 Wim Janssen - Nieuwsblad De Brug Nijmegen

terug

Reactiepagina
Reactie 1:

Rene Kersten, 18-10-2014: Is priemerikken nu een echt oud Nijmeegs woord of werd dat in de rest van Nederland ook gebruikt?
Ik weet wel dat mijn ouders dat woord thuis ook wel eens gebruikten.
Mijn moeder kwam uit de binnenstad van Nijmegen en de roots van mijn vader liggen in Groesbeek, hij heeft wel vanaf zijn jeugd in Nijmegen zuid gewoond op de Hatertse Hei. Ze hadden wel meer van die vreemde woorden:
Zo werd een vreemde vrouw aangeduid met goie, ook gebruikte mijn vader wel eens het woord frollie of frommes als hij vrouwen bedoelde.
Voor een achterbuurt werd het woord achenebbisbuurt gebruikt maar ook wel eens krikkemikkerbuurt of griebus.
Als ergens iets naast lag dan lei het dur neve.
Een zakmes werd bij ons thuis een pluut genoemd
Duitsers werden hymkes genoemd (of gewoon moffen)
Een klein en iel persoon werd een piezelierig ventje genoemd
Een dik en lelijk persoon werd een mechochel genoemd
Voor het woord schoenen werd wel eens het woord hippe gebruikt, nieuwe schoenen waren nije hippe.
Broek was boks en broekzak was boksetes.
Welke woorden zijn nu typisch Nijmeegs?
Groetjes R. Kersten, Nijmegen
Reactie 2:

Hans van den Heuvel, 19-10-2014: Hallo Rene
Goie is waarschijnlijk afgeleid van het Jiddische woord Goj wat niet jood betekende, Achennebbis komt eveneens uit het Jiddisch: Achenebbisj betekent zoveel als armoedig of rommelig, Mechochel vindt zijn oorsprong in het Spaans waar Machoch zoveel betekent als dikke vrouw.
Ik heb ooit gehoord dat het Nederlands ongeveer 5000 verbasterde of niet verbasterde Jiddische woorden herbergt waaronder bijvoorbeeld Mazzel, Tof, miezerd, Jajem enz.
Veel van de overige woorden gebruikten wij thuis ook maar ik denk dat er ook Groesbeeks jullie tussen zat.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: