Zuuk t mar uut - Wim Janssen

Uit het Nimweegs verleden 48

1981

Trouwen 2

Na de huwelijksvoltrekking op het stadhuis - en de eventuele kerkelijke inzegening daarvan - begaf men zich op weg naar het ouderlijk huis van het jonge bruidje. Daar werd dan onder het genot van een eenvoudige koffietafel over het een en ander van gedachten gewisseld, goede en gemeende raad gegeven en zo mogelijk nog meer noodzakelijke inlichtingen verstrekt.

Hoe karig en sober het geheel ook was, een enkele alcoholische lafenis of een ander genotvol glaasje kon er meestal tot besluit nog wel af. Zelden werd één echt huwelijksfeest gevierd of de beide ouderparen en verdere familieleden moesten menen dat zo'n trouwdag niet al te droog verlopen mocht. Dan werd er spontaan wat geld bijeengebracht om aan de grote stap toch nog een feestelijk tintje te geven. Dat zo'n „feestelijk tintje" dan wel eens uitliep op .een complete bruiloft is niet zo verwonderlijk. Ik heb al eens eerder geschreven dat de oude stadsbewoners over het algemeen genomen nogal spontaan, en van het ene naar het andere dal leefden. Dat het geld, aan de drank besteed, beter aan het jonge paartje ten goede had kunnen komen werd onbewust niet aan gedacht. Wanneer de huwelijksdag. - wel of niet met feest - besloten was, ging het jonge paar naar zijn eigen schamele en schaars gemeubileerde behuizing om zijn zelfstandig leven te beginnen. Een leven met alle vreugden en verdrietigheden die zo kenmerkend voor een huwelijksleven zijn. Op de eerste plaats moest het aanstaande moedertje zich onder controle van een door de gemeente aangestelde vroedvrouw of wel een verloskundige stellen. In de oude stad was dat de om haar kunde zeer goed bekend staande mejuffrouw Valstar. Mejuffrouw Valstar - beter bekend als Juffer of Hentje Valstar - woonde heel vroeger op de Grotestraat en later op de Parkweg 98 hoek Pikkegas (deze naam is later veranderd in Pijkestraat). De vroedvrouw kon ook zorgen dat de aanstaande moeder hulp kreeg van de St Elisabethvereniging. Deze vereniging bestond uit dames van de gegoede stand en ontfermde zich over die aanstaande moeders die hun kindje in kommervolle omstandigheden op de wereld moesten brengen. Van deze vereniging kregen de vrouwen dan een eenvoudige babyuitzet soms ook nog een wiegje. Daarnaast konden de vrouwen ook 4 nog omstreeks de bevalling zes weken versterkende middelen krijgen in de vorm van eieren en melk. Indien het nodig was kon deze termijn nog een of twee keer herhaald worden. De dames van deze vereniging hebben erg veel goed werk verricht onder de armste der armen in onze stad door de betreffende vrouwen behulpzaam te zijn. 

Ook mejuffrouw Valstar was een zeer sociaal voelende vrouw die in onze stad en daarbuiten in zeer hoog aanzien stond, omdat zij bij haar werk altijd haar warm voelend hart liet spreken. Dat kwam natuurlijk ook omdat zij als geen ander wist hoeveel mensen in de grootste armoede, om niet te zeggen onmenselijke omstandigheden moesten leven. Zij begon al heel jong als verloskundige te werken en is er pas op hoge leeftijd mee gestopt. Ontelbare meisjes die zij mee geholpen heeft op de wereld te brengen heeft zij later bijgestaan toen diezelfde meisjes ook bevallen moesten. Zij was er bij toen mijn oudste broer in 1908 geboren werd, maar ook toen de op een na jongste zoon van mij en mijn vrouw op de wereld kwam. Dat is al een tijdsverloop van ruim veertig jaar, daarom kunnen wij rustig zeggen dat mejuffrouw Valstar een zeer arbeidzaam leven gehad heeft. Zij heeft haar werk altijd onder de moeilijkste omstandigheden moeten verrichten in kleine vochtige en bedompte kamertjes, tot bedsteeën en alkoven toe. In de Vleeshouwerstraat waar wij gewoond hebben sliepen mijn ouders ook in een bedstee in de huiskamer. Daar heeft zij mijn moeder acht keer bij de bevalling geholpen en later nog zeven keer, maar dat was in 3e Kloosterstraat in een ruime slaapkamer met elektrisch licht. In de Vleeshouwerstraat hadden wij geen elektrisch licht daar werd zij bij haar werk, waar zoveel vanaf hing, door een tante of buurvrouw met een petroleumlampje bijgelicht, maar ook heeft ze vaak moeten werken bij kaarslicht. Kunt u zich dat in deze moderne tijd voorstellen? Moeilijk hè? In de vijftiger jaren is mejuffrouw Valstar nog gehuldigd omdat zij toen vijftig jaar vroedvrouw was en heeft zij een ridderorde ontvangen. Zij was haast tachtig jaar toen zij in 1960 op 3 augustus overleed en haar pleegdochter, die nog steeds in hetzelfde huis op de Parkweg woont, de ridderorde weer terug moest sturen. En ondanks dat zij overleden is wil ik alsnog hulde brengen aan deze edelmoedige vrouw, wetende dat ik dat ook namens vele oud(e)stadsbewoners doe. Als ik mij niet vergis waren er voor de oorlog vier verloskundigen in Nijmegen die van de gemeente een stadswijk toegewezen kregen. Eén naam weet ik me nog te herinneren en wel mevrouw Hakvoort-Nova, maar meer - weet ik - als man zijnde -daarover niet.

Klik hier en reageer daarmee per email als u uw reactie hieronder wilt laten plaatsen

Bron (©) 1981 Wim Janssen - Nieuwsblad De Brug Nijmegen

Reactie 1:

Mevr. Meeuwsen: Ik heb ooit gehoord dat er nog een verloskundige in Nymegen werkte met de naam Biemans. Zy zou altyd op een motor gereden hebben. Misschien heeft u er iets aan.

Reactie 2:

Herman ter Stege: Met verwijzing naar het artikel 'Trouwen 2' over de Nijmeegse vroedvrouw Valstar door Wim Janssen hieronder het verhaal van een Nijmeegse vroedvrouw uit 1838, mijn betovergrootmoeder. 
Na het verkrijgen van de "Dagtekening Visum van de Plaatselijke Commissie van Geneeskundig Toevoorzigt te Nijmegen" in 1838 oefende mijn betovergrootmoeder van moeders kant Johanna Jacoba van Diest (1804-1873), 'huisvrouw van Johannes Davids 1801-1884)', beiden geboren te Nijmegen, van 1838-1844 het beroep uit van stedelijk vroedvrouw te Nijmegen. 
In 1844 werd zij benoemd tot gemeentelijk vroedvrouw van Barneveld, alwaar zij op 12 september 1873 overleed en werd begraven.
Na haar overlijden verkoopt Johannes Davids zijn 'boeltje' in Barneveld en vestigt zich weer in Nijmegen. Hij overlijdt op 10 november 1884 in het Oud Burgeren Gasthuis aan de Molenstraat nr. 17 te Nijmegen.

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: