Nieuwe pagina 1

© copyright Cees de Vos, Digitale bewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

De spoorbaan

De stoomtrein (Foto: internet)

“Het dubbele spoortraject Nijmegen -’s-Hertogenbosch” verdiept liggend op circa 300 meter vanaf de achterzijde van ons huis aan de Hatertscheveldweg 504 (nu Muntweg…) speelde in de jaren ’40 een belangrijke rol voor ons vossenkinderen, vast heb ik als peuter/kleuter zittend in de wandelwagen en later aan de hand van vader en moeder naar de imposante stoomafblazende zwarte locomotief gekeken en gezwaaid naar de voorbij flitsende treinreizigers achter de ramen van de treincoupés. 

Onze tussenwoning aan de’ Hatertscheveldweg’ met nr. 504 (Foto: Cees de Vos)

Door het in de jaren ’40 nog open terrein aan de achterzijde van ons huis konden we de trein voor een ‘piepklein gedeelte’ voorbij zien gaan: enkel de schoorsteen pijp van de locomotief, stoom en rookgassen uitblazend, was zichtbaar boven de grond. Een keer maakte ik het mee dat de schoorsteenpijp een prachtige ‘stoomkring’ de lucht in blies, het ding bleef nog vrij lang in de lucht hangen. Met kinderlijke verwondering sloeg ik het mirakel gade. 

Een leuk, en nader beschouwd best gevaarlijk spelletje als opgeschoten jongen was om met vriendjes centen op de rails te leggen om nadat de trein er over heen was gereden de munten te bekijken welke ‘het platst’ was geworden. 

Mijn een jaar jongere zus Coos heeft in haar kindertijd vast een engeltje op haar schouder gehad: tot twee maal toe ontkwam ze aan een ongeluk op ‘de spoorbaan’. 
- Als drie jarige peuter was ze van huis weggelopen om een bezoekje te brengen aan Opoe, wonend aan de overzijde van het spoor op Hatertscheveldweg met nr.236. Bij de spoorwegovergang met de slagbomen werd ze ontdekt door een buurjongen die de kleine meid weer veilig thuis bracht.
- Tijdens de oorlog tippelde Coos als elf jarig meisje midden in de winter langs de rails richting Grave om tussen en naast de rails verloren antracietkolen te zoeken. Op de heenweg nam ze de ene en op de terugweg de andere spoorbaan. Ze liep net zo lang door totdat het zandzakje wat ze bij zich had vol was. In de bocht op de terugweg bij ‘de spoorbrug’ kon ze nog net voor een naderende trein weg springen….! Totaal verkleumd kwam Coosje thuis, waar ze, bij de warmte van het Salamanderkacheltje in de achterkamer met tintelende handjes weer bij kwam. Mam hevig bezorgd: “Coosje Coosje, mien kiend toch…, hier heb je een lekker bekske warme chocolademelk…!” 

Salamanderkachel Kolenfornuis (Foto: internet)

Tegen de schuine wand van de spoorbaan groeiden heide, distels en brem. Het kleine dierenleven tierden er welig, o.a. sprinkhanen vond je er. Menige hagedis heb ik er gevangen en weer losgelaten. Soms ving ik er een met ‘n afgebroken staart, bleek dat een hagedis ter verdediging zijn staart kan afstoten. Het afgebroken stuk blijft nakronkelen waardoor de ‘aanvaller’ in de war wordt gebracht. De staart groeit weer aan, echter minder lang en krijgt een afwijkende kleur.

Regelmatig werd er op ‘de Spoordiek’ clandestien vuil gestort waaronder rottend fruit, puin en huisvuil. Soms ook fabrieksafval wat voor vele ‘Schumers van de Hatertscheveldweg’ een feest was, er zat altijd wel iets bruikbaars bij. Ik herinner mij een lading schoensmeer en boenwasdoosjes, weliswaar was de inhoud knoerthard maar goed te gebruiken als je het wat verwarmde en ook een partij blijkbaar niet meer te verkopen toiletartikelen waaronder welriekende crèmes. Dat werd voor de hele buurt ‘lekker ruken’ geblazen!

De brandweer van Nijmegen moest menig keer uitrukken om spoordijkbranden te blussen. De branden werden veroorzaakt door vonkenregens komend van de locomotief en als de wind onze kant op woei was de stank in de huizen goed te ruiken. Voor ons kwajongens was het grote pret de brandweermannen bezig te zien met het doven van de fikkies. 
Een en al sensatie..! 

Een ander brandje deed zich voor in huize de Vos. Met de vele kindervoetjes hadden we ook veel oude schoenen als afval. Mam verstookte deze vertrapte schoeisels in haar kolenfornuis. Dat ging een keer goed fout, de vlammenzee zocht zich een weg door de blijkbaar onzorgvuldig geveegde schoorsteen en veroorzaakte een schoorsteenbrand. Paniek alom…! Deze keer rukte de brandweer uit om bij ons thuis aan ’t werk te gaan. Al met al was op tijd de brand geblust en keerde de rust weer. Raadgevend sprak de bandweerman tot ons mam: “Nooit meer doen mevrouw de Vos, schoenen verbranden in een kachel is levensgevaarlijk, u ziet wat er gebeuren kan en voortaan de schoorsteen op tijd laten vegen..!” ‘Goede raad is duur’. We waren als familie best geschrokken door dit voorval.
Stiekempjes vonden wij jongens het wel leuk allemaal…!

‘De spoorbrug’ (Fotocollectie Rob Essers)

De kleine betonnen spoorbrug bij de Weg door het Jonkerbos had voor mij iets magisch. De enige foto die mij bekend is heb ik van noviomagus, mogelijk zijn er mensen die andere kiekjes bezitten van dit mooie helaas verdwenen artistieke bouwwerk uit een vervlogen tijd. Ik houd mij aanbevolen…! 
** En foto’s van ‘de spoorbaan’ waar dit hele verhaal over gaat….? 

De spoorbrug heb ik vele keren genomen en er menige voetstap op achter gelaten o.a. op weg naar bakker Bosmann aan de Graafscheweg 386. Spannend was het als je over de reling naar beneden keek terwijl de locomotief er onderdoor reed en de stoom komend uit schoorsteenpijp je neusgaten vulde. Het rook zo lekker; een combi van stoom met rookgassen. Wanneer er een goederentrein passeerde probeerde we steentjes te mikken op de open wagons, let wel: ‘kleine steentjes…!’ 

Bakker Bosmann aan de Graafscheweg 386 (Foto; J. van Lith)

Kijkend boven vanuit ons slaapkamerraam in de richting van de spoorbrug had je in de verte in de jaren ’40 zicht op de Graafscheweg. Je zag het autoverkeer gaan en komen. Als wij als kinderen in bed lagen lieten de koplampen van de ‘komende auto’s’ elke avond een bewegend schouwspel zien op het behang van de slaapkamermuur. We probeerden in de dwarrelende figuren bekende dingen te zien. Oké…, het was voor het slapen gaan steeds de zelfde film. Maar.., best spannend, je kon er heerlijk bij wegdromen….

Gedurende een aantal maanden na de bevrijding in mei 1945 hadden soldaten van het bevrijdingsleger hun bivak opgeslagen in een stilstaande goederentrein. De vosjes liepen er de deur plat om te vragen naar snoepjes, biscuits, kauwgom, chocola en niet te vergeten “Porridge”, havermoutsepap met veel suiker, dat was me toch een lekkernij en vooral dik, de lepel kon er rechtop in staan. Voor vader versierde we sigaretjes, wat voor hem een zaligheid was na jaren ‘eigenteelt tabak’ roken uit zijn moestuin.

In de oorlogsjaren speelde zich op een dag een zeer aangrijpende gebeurtenis af op deze spoorbaan. Welk jaar het was weet ik niet meer. Ik was op weg naar school en passeerde de spoorwegoverweg (bestaat niet meer…) met de twee slagbomen vlakbij het romantische huisje met de naam 
‘het Heuveltje’ bewoond door een oud echtpaar. (Het huis staat er nog) Hun tuin was in de zomer een paradijs aan bloeiende bloemen en heesters met vlak aan de weg een pruimenboompje waarvan wij op weg naar school menig pruumke snaaide tot verdriet van het echtpaar. Later kwam het tot een deal met de familie: als wij beloofde de pruimen niet meer te stelen waren zij bereid ons een pondje mee te geven. Daar gingen we mee akkoord.

Aangekomen op de plek, waarvandaan wij onze weg vervolgde via de Muntweg naar de Sint Jansschool aan de Groenestraat, werden we opgehouden door een groep mensen die allen hun blik gericht hielden op een bepaald gedeelte van de spoorbaan achter het huis met de naam ‘het Heuveltje’. Het maakte ons reuze nieuwsgierig en we wilde ook wel weten wat dáár nu wel voor belangrijks te zien was? De schrik sloeg ons om het hart wat we op een afstand van zo’n dertig meter zagen: er lag een man langs de spoorrail, zijn hoofd was gescheiden van zijn romp met naast het dode lichaam een groen vierkant gesloten busje, mogelijk zijn laatste maaltijd. Een vreselijk gezicht…! Later hoorde we dat het ‘een man op de vlucht voor de moffen was’ die uit hoge nood zelfmoord pleegde. Veel jonge mannen werden in de oorlogstijd verplicht te werken in de munitiefabrieken in Duitsland, mogelijk dat deze man daarom voor de dood koos.

‘De spoorwegovergang’ (Foto: Arie Kool)

Als aankomend technisch menneke boeide mij het mechaniek van de slagbomen bij het Heuveltje: 
er was geen mens te zien en toch gingen de bomen op tijd dicht en weer open..? Later kwam ik er achter: de slagbomen werden ‘handmatig’ op afstand bediend door de spoorwegwachter bij spoorwegovergang aan de Groenestraat nabij de transformatorenfabriek van Willem Smit. De man draaide daar aan een wiel dat een circa 700 meter lange ketting in beweging bracht die op zijn beurt de hefboom regelde t.b.v. de slagbomen van de spoorwegovergang bij het Heuveltje. Ik zie de man nog staan zwengelen aan het wiel, moet een zware klus zijn geweest. En dat een aantal malen per dag, ga er maar aan staan….

1) Met de bouw van de Kolpingbuurt in de begin jaren ’50 verdween de moestuin (gedurende vijf oorlogsjaren een zegen voor de mensen) aan de achterzijde van de ruim vijftig eengezinswoningen aan de Hatertscheveldweg. 

2) De speelruimte, waaronder een voetbalveldje voor de vele kinderen van de buurt was weg.

3) Groenteboer Linszen & Zn diende zijn groentekar-paard nu te laten grazen op een stukje weiland onderaan de Heideparkseweg waar ook de heer van Dreumel een stuk grond pachtte voor zijn groenten en aardappelteelt.

4) En het is vandaag de dag niet voor te stellen: 
Naast ons woonblok van vier huizen lag een vrij groot korenveld dat liep vanaf de Hatertscheveldweg tot aan de spoorbaan. Na het oogsten van het graan verzamelden we de overgebleven korenaren waar mam roggebrood van maakte. Ook vonden we op deze akker na het ploegen resten van eierkolen en antraciet, hoe dat daar terecht kwam is voor mij nog steeds een raadsel.

5) En ‘last but not least’: 
Het zicht op ‘De spoorbaan’ van de bewoners aan de Hatertscheveldweg was na de bouw van de Kolpingbuurt in een klap te niet gedaan. Toen in de volgende jaren de stoomtrein vervangen werd door de diesel was ook het gezellige “tjoek-tjoek” geluid van de stoomlocomotief geschiedenis. 

Situatie schets van ‘de spoorbaan’ en omgeving in het jaar 1945

Cees
Woensdag 10 juni 2009

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: