|
© copyright Cees de Vos, Digitale bewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl Lofdicht aan de Postbode Kijkend naar het programma ‘Zembla’ op tv met als item “Einde van de postbode” op zaterdag 16 oktober 2010 deed mij terugdenken naar de tijd dat ons vader zaliger C.N. de Vos sr - na een groot aantal jaren als ‘bonbonmaker’ bij de fabriek van Dungen aan de Groenestraat te hebben gewerkt - in 1943 tot aan zijn pensioen in 1968 als postbesteller in dienst is geweest bij het Staatsbedrijf der Posterijen in Nijmegen. Met ingehouden trots moet mijn vader in alle vroegte - 05.00 uur in de ochtend - zich gemeld hebben voor zijn ‘eerste werkdag’ aan het Hoofdkantoor aan de Schevichavenstraat. Na door zijn chef te zijn rondgeleid in het statige gebouw en voorgesteld aan zijn collega’s werd hem het PTT- uniform aangemeten; dat zal bepaald geen maatpak geweest zijn. De pet met het PTT-logo (een waldhoorn) maakte het uniform compleet en zo kon mijn vader zich gaan bekwamen als postbesteller in dienst van het Staatsbedrijf der Posterijen. De eerste taak van vader was - onder begeleiding van zijn collega’s - de binnengekomen postzakken komend van het Staatsbedrijf der Nederlandse Spoorwegen de NS (is ook ter zielen…! ) te ledigen. Daarna volgde het sorteren van de post op wijken en straten om vervolgens in een beweging deze post in de daarvoor bestemde sorteervakken te deponeren. Nadat alle post was gesorteerd en gerangschikt op straat en huisnummer verdween dat gebundeld in de grote fietstassen van de bestellers. Elke besteller had per week zo zijn eigen wijk waaronder; de Binnenstad, de H. Landstichting, de Kwakkenberg, het Willemskwartier, de St. Annastraat en zo meer. Tegen 07.00 uur zag je de bestellers een voor een bepakt en bezakt als in een waaier de Van Schevichavenstraat op rijden om de brieven en pakjes her en der in de stad Nijmegen op de juiste bestemming te brengen.
Postkantoor aan Schevichavenstraat in 1935. Wat een nog gelukzalige rust en stilte op dit kruispunt aan de Welderenstr., Ziekerstr., van Broeckhuyzenstr. en Schevichavenstraat. (Bron: Regionaal Archief Nijmegen) Rechts, tussen de vierde en vijfde boom de in en uitgang van de PTT-postbestellers. Op de eerste verdieping van het gebouw had ik, Cees N. de Vos jr. uit Soest, gedurende vijf jaar (1952-1957) zijn baan als aspirant-monteur bij de Technische Telefoondienst der PTT. Het prachtige gebouw uit 1900…?,fungeert nu als supermarkt van A. H. Wat een teloorgang ..! “ De geschiedenis van het Staatsbedrijf der Posterijen in vogelvlucht” Het eerste postkantoor in Nederland verscheen in 1799. Dit leidde in 1810 tot de eerste Postwet. In 1928 werd de officiële naam “Eerste Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefoon” (PTT) aangenomen. In de beginperiode kregen de huishoudens verschillende keren per dag bezoek van de postbode. In de jaren twintig werd dit langzaam terug gebracht: eerst ging de postbezorging terug van vier naar drie keer per dag. In 1932 verviel de derde postbezorging al in de buitengebieden en na de Tweede Wereldoorlog werd overal in Nederland nog maar twee keer per dag post bezorgd. Rond de jaren zestig bracht de PTT de postbezorging terug naar één bezorging per dag. De Nederlandse postkantoren, waarvan de eerste in 1799 haar deuren openden, hebben hun langste tijd gehad. Vanaf 02 januari 1989 was de PTT staatsbedrijf af. Het bedrijf werd geprivatiseerd en omgezet in de NV Koninklijke PTT Nederland. (KPN) Recent maakten de eigenaren TNT post en ING bank bekend dat alle 250 kantoren worden gesloten. De sanering kost 1850 mensen hun baan. De laatste vijftien jaar daalde het aantal postkantoren al van 1300 naar 250. In Soest verdween het postkantoor in juni 2010. Ik, Cees N. de Vos jr. uit Soest vind het een hoogst merkwaardige zaak, om niet te zeggen idioot, dat men in 2010, ná ruim 200 jaar de postbezorging door goed gemotiveerde postbestellers overboord kiepert. En dat je voor het sturen van een pakje of andere zaken voortaan bij Albert Heijn of elders aan de bel moet trekken. De waanzin ten top…! Wat een maffe wereld..! “Alles van waarde is weerloos.”, sprak de dichter Lucebert (pseudoniem voor L.J. Swaanswijk)
Dreimaal peiperkoek..! Hoe je in grote problemen kunt komen door het eten van drie boterhammen lees je in dit waar gebeurd verhaal van opa C. N. de Vos sr. Van 1940 tot 1945 duurde de ellendige Tweede Wereldoorlog. Er was weinig te eten en de mensen leefden angstig. Ik werkte bij Van Dungen, de chocoladefabriek aan de Groenestraat. In 1943 werd deze fabriek bezet door de Duitsers en stonden we met z’n allen op straat! C. N. de Vos sr - 1903-1992 - (Geschreven m.h.v. kinderboekenschrijfster Leny Grootel/Dibbets) Mijn vader was apetrots een PTT-besteller en Ambtenaar van het Staatsbedrijf der Posterijen te mogen zijn. “Ik werk bij de TTT ”, pleegde hij als grapje nog wel eens te zeggen. Een en al plichtbesef straalde hij uit naar zijn werk en collega’s. Dat hij elke morgen, van maandag tot en met zaterdag, zomer en winter, in weer en wind om 05.00 uur in de ochtend zich moest melden aan het Hoofdkantoor deerde hem niet, ook al moest hij daarvoor vanaf ons huis aan de Hatertscheveldweg 504 tot aan het Hoofdkantoor in de stad een half uur fietsen. Ga er maar aanstaan vandaag de dag….! Dat is andere peiperkoek…! Een pijnlijk voorval Een keer heeft zich volgens mijn vader binnen het Hoofdkantoor aan de Schevichavenstraat een pijnlijk voorval afgespeeld. Sinds een aantal weken verdwenen er vrij regelmatig waardevolle brieven waar niemand een antwoord op had. Systematisch werd door de postrecherche de mogelijkheden binnen en buiten het gebouw afgevinkt. Uiteindelijk kwam men tot de conclusie dat het binnen het gebouw gezocht moest worden, naar alle waarschijnlijkheid tussen het ledigen van de postzakken en het sorteren van de brieven in de sorteervakken. Dagenlang werden alle sorteerders - waaronder mijn vader – ongemerkt in de gaten gehouden, in principe was iedereen verdacht wat de sfeer op de afdeling bepaald niet ten goed kwam. Tot de dag des oordeels aanbrak. Een der postbestellers gedroeg zich naar het inzicht van de postrecherche tijdens het sorteerwerk afwijkend: bij het sorteren van de brieven zag men dat de man bepaalde brieven langer bij zich hield dan noodzakelijk. De postrecherche zette een val voor de man uit: men zorgde ervoor dat juist hij een postzak kreeg met een aantal waardevolle brieven. Men wilde de man op heterdaad betrappen! Na geduldig afwachten liep de sorteerder in de val. Men zag op een gegeven moment dat de man een brief in een flits even tegen het licht hield om deze vervolgens in zijn binnenzak te laten glijden. Postbode C.N. de Vos sr. kwam voort uit een groot katholiek gezin met maar liefst zestien kinderen. Men kan gevoeglijk aannemen dat meneer pastoor hier figuurlijk een aardige duit in het balzakje van mijn grootvader C.N. de Vos heeft gedaan.
Foto: Regionaal Archief Nijmegen Een prachtig plaatje van het Hoofdpostkantoor aan de Schevichavenstraat uit 1909. Kan men zich daar nu nog een voorstelling van maken: samen gezellig babbelen midden op de straat..? Helemaal rechts op deze afbeelding is de in en uitgang van de bestellers goed te zien. De vieze keurtjes Mijn vader ging als postbesteller helemaal op in zijn werk. Ik heb hem nooit met de pest in zijn lijf naar zijn werk zien fietsen.
Het is zó spannend als ik met een geschiedenis als deze bezig ben en middels Internet attributen tegen kom die mij doet herinneren naar de tijd dat mijn vader als postbode aan de PTT verbonden was. Zo ook het PTT-lantaarntje...! Het apparaat is bewaard gebleven, mijn broer "Leonardus Maria de
Derde" uit Heusden heeft het lampje geërfd van mijn vader. Dat lampje snaaide ik in de avond nog wel eens uit vaders brieventas om het stiekemjes mee naar bed te nemen zodat ik onder dekens tot diep in de nacht mijn zoveelste boek geleend bij boekhandel Hendricx aan de Groenestraat kon lezen. Een paar jaar later heb ik het aan mijn vader opgebiecht. De letter Een postbesteller is voor de mens in de straat een vraagbaak en zeker als je de weg kwijt bent. Postboden hebben door hun werk een getraind geheugen, feilloos weten ze uit het hoofd de naam van de bewoner te koppelen aan zijn/haar adres en huisnummer. Een postbode is een dienend mens. Men heeft het vaak over “Dienders”, daar worden dan politiemensen mee bedoeld. Ik zou zeggen: ”Als iemand de naam diender verdiend is het de postbode wel..!” De postbode is een vertrouwd persoon die men met een gerust hart kan binnenlaten. Zo gebeurde het eens dat mijn vader tijdens het lopen van zijn wijk in de H. Landstichting hoge nood kreeg en naarstig op zoek moest naar een toilet. Hij belde aan bij een adres met de vraag of hij s.v.p. even van het toilet gebruik mocht maken? Dat werd hem door de vrouw des huizes toegestaan. Het ‘drukje doen’ verliep voorspoedig. Op het moment dat hij zijn broek ophaalde en zijn bretels over zijn schouders wurmde werd er op de wc-deur geklopt? Dat was voor mijn vader wel even schrikken. Vader: “Ja mevrouw wat wenst u..?” De vrouw gaf als antwoord: “Hé postbooi, weet u misschien welke letter er aan de beurt is voor de kinderbijslag?” Op die vraag had mijn vader niet direct een antwoord, maar mijn vader zou mijn vader niet zijn als hij, tijdens deze toch ietwat pijnlijke omstandigheid, daar geen oplossing voor wist te vinden. Om de vrouw niet teleur te stellen verzond hij een list. Hij keek naar het resultaat in de wc-pot waar de oplossing voor dit vraagstuk voor hem nog lag na te roken. Vader tikte op de deur en sprak: “Mevrouw, zijt gij er nog, ik weet het niet helemaal zeker maar ik vermoed dat de letter S aan de beurt is…!”
In mijn herinnering stond voor de “Boekhandel Hendricx” aan de Groenestraat in Nijmegen een rode staande brievenbus zoals hier staat afgebeeld. Info: zie voor meer modellen onder “Brievenbussen Nederland – Jeroen Beerens De oprichting Op 15 januari 1799 nam de Staat het beheer over briefpost op zich. Dit leidde in 1810 tot de eerste Postwet, waarin het staatsmonopolie en gestandaardiseerde tarieven waren geregeld en die het postbedrijf schaarde onder het Departement van Financiën. De Postwet uit 1850 zorgde ervoor dat het algemeen belang van een goede afhandeling van het postverkeer het belangrijkste doel van de Posterijen was. In 1913 begon het Rijk met het zich toe-eigenen van telefoonnetten en samen met de Posterijen ontstond zo in 1915 de Administratie der Posterijen en Telegrafieën, wat in 1928 werd vernoemd tot Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT). PTT is de afkorting voor het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie. In Nederland was de PTT het staatsbedrijf dat voor deze taken verantwoordelijk was. In 1989 volgde de verzelfstandiging van de PTT - (Info PTT Nederland) In de tijd dat C. N. de Vos sr. werkzaam was bij het Staatsbedrijf der PTT had je nog de zekerheid een baan voor het leven te hebben, je hoefde je geen enkele zorg te maken voor de oude dag. Dat sterkte mijn vader in zijn beroep als postbode. Tijdens zijn lange pensionering pleegde hij nog wel eens te zeggen: “De PTT heeft aan mij een hele dure kostganger..!” Oproep: Het zou aardig zijn als er via oud PTT-collega’s foto’s boven water komen waarop mijn vader met zijn collega’s staat afgebeeld…? Ik ken ze niet. Mogelijk met het PTT-mannenkoor…? Ook zou het bijzonder zijn als deze oud collega’s anekdotes zouden ophalen over hun baan als: “Postbode van het Staatsbedrijf der Posterijen in Nijmegen”
“Het is de tijd die voorbij gaat, het is de eeuwigheid die blijft.” (Antoine Bodar) |
Tijdens Vaders lange arbeidsverleden, vanaf zijn 12de jaar tot aan zijn pensioen met vijf en zestig, heeft hij het nodige meegemaakt. Hij kon er ook leuk over vertellen. In het “Personeelblad van de PTT” werden in de jaren ’80 ‘n aantal van zijn verhalen voor kinderen geplaatst onder de
titel “Toe Opa,vertel eens”, waaronder deze: 
PTT-lantaarntje
Wist u trouwens dat tegenover het Paleis Soestdijk aan de Amsterdamsestraatweg de enige ‘Groene staande brievenbus’ stond. Men, in casu Koningin Wilhelmina, wilde vanuit het paleis niet naar een rode brievenbus kijken. “Tante Post” heeft om die reden de brievenbus maar groen geverfd. 