PGNC

© copyright Cees de Vos, Digitale bewerking: Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant P.G.N.C.

In de jaren ’30 en begin jaren ’40 (de oorlogsjaren….!) had mijn vader naast zijn baan als bonbonmaker bij de Chocoladefabriek van Dungen aan de Groenestraat een krantenwijk bij de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant. Zijn vijf oudste kinderen hielpen hem daarbij.
Er waren in die jaren zover mij bekend, twee nieuwsbladen voor Nijmegen. De Katholieken lazen de Gelderlander en de Protestanten de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant. De Gelderlander werd gedrukt op de Hessenberg (Lange Hezelstraat…) en de drukpersen voor de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant (later werd dit het Nijmeegse Dagblad…) stonden in de Tweede Walstraat 19 t/m 23. Het hoofdkantoor van de PGNC had haar domicilie aan de van Broeckhuysenstraat 46. Het pand komt aan de achterzijde uit op de Tweede Walstraat.

Voorheen het kantoor van de PGNC
Vandaag “De Grote Broek” aan de van Broeckhuysenstraat 46
De PGNC (Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant) is van 1814 tot/met 1906 digitaal raadpleegbaar in de studiezaal. Dit bestand is voorlopig alleen doorzoekbaar op datum.
De uitgever van de PGNC startte met het uitgeven van haar nieuwsblad omstreeks het jaar 1800.

Bouwtekening Grote Broek omstreeks 1913
Het pand aan de van Broeckhuysenstraat 46 is in Nijmegen bekend als “De Grote Broek” met verwijzing naar de van Broeckhuysenstraat. Het is in 2010 gerenoveerd. Het gebouw wordt gebruikt voor culturele activiteiten. Verschillende maatschappelijke initiatieven hebben hier hun werkplek.
Dat mijn vader als goed Katholiek naast zijn baan bij van de Dungen’s Chocoladefabriek een krantenwijk had bij de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant is op zich bijzonder; deze krant werd gelezen door Protestanten...! De geldnood in de familie de Vos moet penibel zijn geweest dat papa het voor lief nam een kleine doodzonde te begaan om de PGNC te bezorgen bij mensen met een andere dan zijn geloofsovertuiging.
Ongetwijfeld lazen de deftige mensen aan de St. Annastraat meerdere nieuwsbladen om goed op de hoogte te blijven van wat er zoal in de regio gebeurde en verder in het land.
Mijn ouders lazen de Gelderlander.

Groenestraat vanaf de St. Annastraat - 1950 - Links de van Dungen fabriek
Foto: Regionaal Archief

De PGNC van vrijdag 13 februari 1942 uit de 142ste jaargang

De PGNC van maandag 29 december 1941
De van Dungenbonbon, gemaakt door o.a. mijn vader, wordt hier aangeprezen
De PGNC ontstond omstreeks 1800
Abonnement in 1942 per kwartaal fl 2,73
Abonnement in 1942 per week fl 0,21
De hoofdredacteur in 1942 de heer L. de Wilt
De directeur in 1942 de heer J.A.R. Draaysma
Vaders vijf oudste kinderen hielpen hem bij het bezorgen van de krant, beter gezegd, zijn kinderen bezorgden hoofdzakelijk het nieuwsblad bij de abonnees. Vader had zijn bijbaantje aan zijn kinderen toevertrouwd. Dat was voor ons, veelal nog schoolgaande kinderen, best een zware opgaaf. Op maandag, dinsdag, donderdag en vrijdagmiddag liepen wij kinderen “om beurten” direct na schooltijd om 16.00 uur richting de Tweede Walstraat om twee zware pakken gebundelde couranten af te halen. Vanaf de Sint Jansschool aan de Groenestraat nr. 228 voor de jongens en vanaf de Johanna de Lestonnac-school aan de Dobbelmannweg nr. 5 voor de meisjes was dat nog een knap eindje lopen naar de Tweede Walstraat in de stad. Ook de vrije woensdagmiddag en zaterdagmiddag dienden wij om beurten bereid te zijn voor het bezorgen van het nieuwsblad. Dat was pijnlijk; je vriendjes hadden die middag vrij en jij moest aan’t werk.
Na de in ontvangst genomen gebundelde kranten bij de drukkerij aan de Tweede Walstraat in grote tassen te hebben gedaan, gingen wij op weg naar onze krantenwijken: de St. Annastraat en de Groenestraat.

Groenestraat anno 1960 vanaf de St. Annastraat
Foto: Regionaal Archief

Groenestraat anno 1935 richting de St. Annastraat
Rechts de boekhandel van Hendrix
Foto: Regionaal Archief

Foto: Street-View. De Tweede Walstraat
De vraag is: in welk pand had C.A Vieweg & Zn zijn drukkerij voor de PGNC…?
Tot aan 1907 lag de (oude) van Broeckhuysenstraat iets noordelijker. Op de plaats van de Tweede Walstraat was een parkje…! Stel je dat eens voor vandaag…! Vanaf 1908 is het gebied tussen de Tweede Walstraat en de (nieuwe) van Broeckhuysenstraat volgebouwd. De drukkerij van C.A. Vieweg & Zn bevond zich aan de Tweede Walstraat nr. 19 t/m 23. De redactie van de PGNC aan de van Broeckhuysenstraat nr. 46.
In de telefoongids van 1915 staat: Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant. Uitgevers: C.A. Vieweg & Zn – Grote Markt 11. Redactie PGNC: van Broekhuysenstr. 46. In 1915 zat de redactie van PGNC aan de van Broeckhuysenstraat 46 dat niet vóór 1908 gebouwd kan zijn. Helaas ontbreekt in het digitale bouwarchief de oorspronkelijke bouwvergunning.
Assisteerden in de beginperiode de drie oudste kinderen vader met zijn krantenwijk, later kwamen mijn een jaar jongere broertje en mijn persoontje erbij. De twee pakken gebundelde kranten werden in die periode door de drie oudste kinderen aan de Tweede Walstraat opgehaald, waarvan één pak aan de ijzeren poort van de St. Jansschool aan de Groenestraat aan mijn broertje en mij werd overhandigd. Het eerste jaar deed ik samen met mijn broertje enkel de wijk aan de Groenestraat, het jaar erop ook aan de St. Annastraat.

St. Annastraat anno 1908 – Foto: Regionaal Archief
In de verte het Keizer Karelplein – voor/rechts de Van Slichtenhorststraat
De verdeling maakten we aan het begin van de St. Annastraat, nabij het Keizer Karelplein: “Jij neemt vandaag de oneven nummers links, ik de even nummers rechts.” Om het bezorgen dagelijks wat afwisselend te maken ruilde je zo nu en dan met je broer of zus, net zoals het uit kwam. Had je in het begin een lijstje in de hand waarop de abonnees stonden vermeld, al snel wist je uit je hoofd op welk adres je de courant moest bezorgen.

St. Annastraat anno 1923 (vermoedelijk) ter hoogte van links de Fransestraat
Foto: Regionaal Archief
Wat een vredig rust gaat van deze zo te zien winterfoto uit. Een straat met bomen en statige herenhuizen aan weerzijde van de weg, een tram rijdt zijn dagelijkse ritje, een fietser op weg naar zijn kantoor en een paard en wagen sjokt voort. Een reclamezuil is beplakt met de laatste aankondigingen en een klassieke lantaarnpaal zorgt waar nodig voor verlichting. O ja, op de beide brede trottoirs lopen een paar wandelaars. Het is nog de tijd van Ot en Sien.
Het bezorgen van de kranten bij de mensen heb ik nooit als onprettig ervaren, behoudens het soms missen van een vrije woensdagmiddag of een zaterdagmiddag. Dat was minder leuk. In mijn herinnering maakte de bezorging bij de mensen wonend in deftige herenhuizen aan de St. Annastraat op mij de meeste indruk, je kwam daar in een omgeving dat sjiek aandeed. Ook de bewoners waren net even anders, beter onderlegd. Zo bracht ik ook de krant bij de geneesheer-directeur dr. J. Enniking van het R.K. Canisius-Ziekenhuis wonend in de villa met de naam ‘Helena’ aan de Sint Annastraat nr. 283, niet wetende dat de deftige bewoners van deze villa in het laatste oorlogsjaar voor onze familie en een paar jaar later voor mij nog veel gingen betekenen…! (Zie mijn bijdrage bij noviomagus.nl onder het verhaal: “St. Annastraat 283”)

Villa Helena aan de St. Annastraat 283
Foto: Henk Kersten
Schuin tegenover de villa ‘Helena’ staat de St. Annamolen uit 1849. Na in de jaren ‘70 weer maalvaardig hersteld te zijn maalt deze molen nu weer wekelijks meel voor de meelhandel & dierenspeciaalzaak die onder in de molen is gevestigd.
 
De St. Annamolen in 1961 en in 1975
Foto's: Regionaal Archief
Mijn zus Koos (1933) vertelt:

Je vroeg mij herinneringen op te halen over ons krantenwijkje in de jaren ’30 en begin jaren ’40 aan de St. Annastraat en de Groenestraat. Het was in de tijd dat papa nog bij de Chocoladefabriek van Dungen werkte. De huisnummers van de abonnees aan de St. Annastraat en de Groenstraat wist ik al snel uit mijn hoofd. Het bezorgen van de kranten vond ik best leuk. We waren meestal met z’n tweeën. Broer Jo (of mijn zus) liep aan de ene kant en ik aan de andere kant van de St. Annastraat. De oneven kant was vanaf de stad gerekend aan de linkerkant. We moesten vaak wachten bij de drukkerij aan de Tweede Walstraat voordat we ons portie kranten in ontvangst konden nemen. Soms duurde dat voor ons doen wat lang en om de tijd te doden gingen we naar een boekwinkel in de buurt, daar lagen mooie dingen, onder andere waren we weg van prachtige kaarten waarop Hummeltjes in kleur en spelende kinderen in mooie kleren waren afgebeeld. Het verzamelen door kinderen van kleurkaarten was destijds in de mode. Omdat we weinig speelgoed hadden lonkte de mooie kaarten ons verleidelijk toe. De kaarten lagen daar zo maar voor het grijpen. Waarom ook niet..? Zonder gezien te worden stopten we een aantal kaarten vliegensvlug onder onze kleren. Helaas kwam papa er later achter en kregen we de opdracht de kaarten netjes naar de winkel terug te brengen. Best vernederend voor een jong kind.
Aan het einde van het jaar belden wij bij de abonnee aan om met een kaartje in de hand de abonnee een Zalig Kerstfeest en een Gelukkig Nieuwjaar te wensen. Dat bracht lekkernij op en soms een appel, banaan of peer. Bij een enkele abonnee kreeg je ‘n stuiver of zelfs een dubbeltje..! Je voelde stinkend rijk met de rammelende muntjes in je jaszak. Thuis gekomen maakte ik mama er gelukkig mee. Zo had zij wat extra geld voor het huishouden.
Nu ik er nog eens goed over nadenk, het is ook al zo lang geleden; in het begin waren wij met z’n drieën, ik moest als beginneling het ‘kranten bezorgen’ nog leren en inderdaad we kregen twee pakken kranten mee met een stuk touw erom heen, dat touw konden we gebruiken voor het spelen met de haktol en zweeptol. Met mijn zus beliep ik de rechterzijde met de even nummers. Broer Jo nam de oneven nummers links voor zijn rekening. Ik vond het als jong meisje prachtig en holde van de ene tuin in de andere op aanwijzing van mijn zus om de kranten in de brievenbussen te frommelen. Op nr. 100 woonde een aardige mevrouw, van haar kregen we vaak een appel of een verrukkelijk snoepje. Heel soms een lollie..!
Tot slot nog een anekdote over het bombardement op dinsdag 22 februari 1944 op de Keizer Karelstad Nijmegen. Terugkomend van de Hema liep ik aan de linkerzijde van de St. Annastraat toen een vriendelijke mijnheer mij plots naar binnen trok met de woorden: “Kind, kom snel naar binnen, de stad staat in brand!”
Papa, nu werkend als postbesteller bij de PTT, bevond zich tijdens het vreselijke bombardement op het N.S. Station van Nijmegen om daar post te bezorgen. Huilend kwam hij thuis, hij moest over lijken stappen om zijn werk te doen. We kunnen rustig zeggen dat wij beiden een engeltje op onze schouder hebben gehad. Wat een geluk…! In de avond konden we de stad vanaf ons huis zien branden.

Aldus zus Koos.
Nooit geweten, bij het lezen op WikipediA was ik zeer verrast:

Het N.S. Station van Nijmegen is het belangrijkste spoorwegstation van de stad. Het werd geopend op 9 augustus 1865. Het station lag toen nog niet op de plaats van het huidige station, maar op de plek waar tegenwoordig het Concertgebouw De Vereeniging gelegen is. (aan het huidige Keizer Karelplein). Er werd destijds alleen een spoorverbinding onderhouden met Kleef.

N. S. Station aan het stationsplein anno 1930 - Foto: Regionaal Archief
Ik herinner mij nog een leuk klein voorval. In het jaar 1953 was ik werkzaam als aankomend monteur bij de Technische Telefoondienst van de PTT. De grote telefooncentrale bevond zich op de eerste verdieping van het PTT-Postkantoor aan de kant van de van Broeckhuysenstraat. Vandaar uit had je zicht op het kantoor van de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant aan de overkant. Op een dag was ik bezig met bedradingen solderen. Terwijl ik zijdelinks naar buiten keek zag ik een beeldschoon meisje voor het raam van het gebouw van de PGNC staan. Ze moet er al een tijdje hebben gestaan. Ik werd meteen gegrepen door het tafereel, begaf mij naar het raam en maakte het meisje middels handgebaren duidelijk dat ik haar wel mooi vond..! Ze begreep me en stak haar duim op ten teken dat ze mij ook wel oké vond. Dit over en weer kijkspelletje speelden we een aantal weken. Ik pijnigde mij gek hoe ik het kon regelen een afspraakje met haar te maken. Vond het moeilijk en ook wel een beetje eng, ik was in die tijd niet zo’n held. Van een ontmoeting is het helaas nooit gekomen en het meisje zag ik een aantal weken later niet meer. Helaas, pinda kaas…! Als ze nu nog leeft, is ze vast een mooie wat oudere dame.

Het klassieke postkantoor aan de van Broeckhuysenstraat/Schevichavenstraat in 1935.
Links de van Broeckhuysenstraat en rechts de Schevichavenstraat
Op de eerste verdieping aan van de Broeckhuysenstraat de ramen van de telefooncentrale
Het woon/werkhuis aan de Schevichavenstraat van de voor ons zo vertrouwde ”Tante Pos” is niet meer, Appie Heijn heeft het in gebruik. Het laatste nieuws: voor de vierde keer in amper 20 jaar kiest het eens Staatsbedrijf der PTT voor een nieuwe naam. Men wil zich meer profileren met “postnl met een kroontje”. PTT >>> KPN >>> TPG >>> TNT >>> en nu weer postnl. Mijn vader zaliger - een van de vele oudgedienden PTTers van Nijmegen - zou zich bij het vernemen van dit warrige nieuws in zijn graf omdraaien.
In 1968 ging vader met pensioen. Op een paar maanden na had hij 25 jaar bij de posterijen gewerkt. Dat ‘net geen 25 jaar dienstverband bij de posterijen’ deed hem aan het eind van zijn loopbaan de das om, hiermee liep hij de 25jarige extra bonus mis. Vond hij op de valreep een rot streek van Tante Pos. Een troost: hij heeft 24 jaar van zijn PTT- pensioen mogen genieten.

Het 5de logo van eens de PTT in 2011
Voor zover ik het mij herinner vond ik het kranten bezorgen best spannend, zeker als het tegen Oudjaar liep, dan bood je de abonnee het kerst/nieuwjaarskaartje aan met de stille verwachting een grijpstuivertje of een duppie te vangen. Op de St. Annastraat woonde meester Courbois van de vierde klas van de St. Jansschool. Veel huizen aan de St. Annastraat hadden/hebben een souterrain en een stenen trapje naar de voordeur. In mijn herinnering woonde de meester rechts met de even nummers, mijn broer Jo houdt vol dat de meester links woonde. Deze twijfel mag na zoveel jaar. Trots was ik als ik de krant bij de meester bezorgde en zeker als hij persoonlijk het nieuwsblad in ontvangst nam. Vaak kreeg ik dan iets lekkers. In het jaar dat ik in de vierde klas zat had ik soms een streepje voor bij de bijzonder aardige meester Courbois.

De St. Jansschool in 1950, hier nog in blakende gezondheid. Voor zover te bepalen: meester W.A. van Steen in zwart kostuum na schooltijd in gesprek met mogelijk meester Jans…?
Foto: Regionaal Archief

Meester Courbois
De kranten haalden we af bij de drukkerij aan de Tweede Walstraat 19 t/m 23. In een klein voorlokaaltje met houten zitbankjes dienden wij ons te melden aan het loket voor twee pakken gebundelde kranten. Vandaag de dag worden kranten met de computer gemaakt. Dat was in vroegere tijden geenszins het geval, daar kwam heel veel handzetwerk aan te pas door de zogeheten “zetters”. De kranten werden gedrukt met behulp van loden letters. Een pagina van een krant ontstond door loden letters op een opmaaktafel samen te voegen tot woorden en regels en vervolgens tot kolommen binnen een raam ter grootte van een pagina.
Via het loket kon je de bedrijvigheid van de drukpersen aan het werk zien wat mij als aankomend techneutje in de verleiding bracht de man achter het loket te vragen of ik een keer de machines van dichtbij mocht bekijken. Dat mocht zowaar..! Ik keek mijn ogen uit naar de vele handelingen en bewegingen van de drukpersen waarvan de lucht van smeerolie en drukinkt zwaar hing in de ruimte. Het personeel was bijzonder vriendelijk voor een nieuwsgierige menneke van zeven jaar.
Ik vraag mij af of er nog mensen in Nijmegen zijn die foto’s in bezit hebben van het pand en de machines van de drukkerij van C.A. Vieweg & Zn aan de Tweede Walstraat uit de jaren ’40. Zou leuk en bijzonder zijn. Mocht u ze bezitten plak ze s.v.p. via noviomagus.nl aan dit verhaal. Ik kijk ernaar uit..!
Cees de Vos – juni 2011

REAGEER

Reactie 1:
Olga van Schie-de Vos, 25-06-2011: Leuk om het verhaal te ontvangen en bedankt, brengt ook weer herinneringen op. Ik zie je vader nog lopen met kranten in zijn arm en ik was er ook soms bij en mocht dan de kranten in de bus duwen op de Groenestraat dicht bij de St. Annastraat. Voor mij was dat als good als een vacantiedag. Leuk kranten rond brengen..! Ik wist natuurlijk niet dat die kranten eerst opgehaald moesten worden in de stad en wat er allemaal mee gemoeid was. Je vader deelde mij de kranten uit een bij een, ik duwde de krant in de bus en dan rennen om een andere te halen. Ik denk dat ik meer een hindernis voor je vader was, maar had wel schik.
Olga van Schie-de Vos, Australië (nicht van Cees)

Reactie 2:

Wim Bakkenes, 16-06-2012: Aan de heer Cees de Vos, Ik vond uw verslag (Juni 2011) over de Prov. Geld. En Nijmeegse courant op het internet. Van belang voor de geïnteresseerden van ons nageslacht. Mijn grootvader, Christiaan Delcliseur was 50 jaar(!) bedrijfsleider van de drukkerij. Bijgaande foto n.a.v. het 25 jarig bestaan van het bedrijf: Chr Delcliseur staat (in wat lichter costuum) voor de paal met het bord 1928. Ik ben geboren (1924) boven het pand van de firma aan de van Broeckhuysenstraat. Het leek mij aardig de oude foto aan u toe te zenden. Hopelijk kunt u er wat mee!
Met vriendelijke groet, Wim Bakkenes


klik op de foto voor een vergroting

Reactie 3:

Wim Bakkenes, 25-06-2012: Nog wat informatie: mijn grootvader (Chr.Joh. Delcliseur) was van 1877 (op 11 jarige leeftijd) tot febr. 1937 toen hij plotseling overleed verbonden aan de PGNC. Na een leerperiode werd hij in 1885 aangesteld in zijn functie als chef/bedrijfsleider. In die krant d.d. 18.02.1935 werd een groot artikel n.a.v. zijn 50 jarig jubileum gepubliceerd. Ook in andere kranten verschenen artikelen mede n.a.v. zijn betrokkenheid bij een groot aantal organisaties. Hij was bovendien een sociaal democraat van het eerste uur, (oprichter afd. SDAP) hetgeen overigens niet door iedereen werd gewaardeerd. Mijn moeder, Marg. Fr. Bakkenes-Delcliseur was een dochter van hem en woonde na de voltrekking van haar huwelijk enkele jaren 'boven de krant' in de van Broeckhuysenstraat, mijn geboorteadres.
met vr. groet, Wim Bakkenes.

Reactie 4:

Redactie, 29-06-2012: Ook de Gelderlander vermeldde dit jubileum in haar editie van 18 februari 1935:

REAGEER

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: