Meteropnemer

© copyright Cees de Vos, digitale bewerking: Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

De meteropnemer


meteropnemer aan 't werk
In menig woonhuis hing het apparaat: de muntjes gas/elektrameter. Kreeg deze week de meteropnemer aan de deur voor het opnemen van mijn "verbruik over een jaar" van Gas en Electra. Vooreerst vraag ik de man of hij wel betrouwbaar is, of hij daadwerkelijk de meteropnemer is, je hoort zulk vreemde verhalen vandaag de dag via Kranten, Radio en bij het Tv-programma "Opsporing Verzocht"! De man antwoordde: "Ik ben het echt meneer en uw vrees is terecht, we horen dit dagelijks van de mensen waar we aanbellen."
De meteropnemer in 2015, met op zijn uniform de naam van de energieleverancier heeft het makkelijk: de man/vrouw tikt eens per jaar op een pienter klein rekenmachientje de meterstand in om vervolgens met een "Prettige dag verder, tot volgend jaar" binnen twee à drie minuten te vertrekken in zijn dienstauto.
Bij het registreren van het energieverbruik van gas en licht in de jaren '30, '40 en '50 gebeurde dat anders: op de fiets toog elke maand de meteropnemer op pad om bij mensen de meterstand te noteren, muntjes te tellen en waar nodig af te rekenen. De muntjes verdwenen in een grote leren knip. Ik zie zo'n man in 2015 er fietsend niet mee over straat gaan, ze nemen hem zo te grazen.
Voor zo ver ik weet had je ook meters waarin je een zilveren dubbeltje kon werpen. Bij ons thuis hing zo'n dubbeltjesgasmeter. Mijn vier jaar oudere zus wist dit te bevestigen.

Naast de pastoor, de voddenboer en de koperpoetser is er in de jaren '30, '40 en '50 nog een gezicht die vaak aan de deur verschijnt: die van de meteropnemer. Veel gemeenten maken gebruik van een muntmetersysteem. Iedere maand wordt de gas- en elektriciteitsstand opgenomen en worden de munten geïncasseerd. Foute muntjes worden meteen opgemerkt. Met een streng gezicht waarschuwt de man dat er toch echt geen valse penningen in de meter mogen worden gestopt!

In de jaren 40 maakt het systeem plaats voor een ponskaartensysteem. Twee keer in de maand streept de meteropnemer het verbruik aan op de kaart. Het systeem vereenvoudigt de administratieve gegevensregistratie ingrijpend en is de aanzet voor de geautomatiseerde informatieverwerking. Het handmatig tellen van de ponskaarten verdwijnt. Machines lezen voortaan in razend tempo de aangebrachte streepjes. De rol van de meteropnemer verschuift zo langzaamaan naar de achtergrond.

Bron: www.100jaarnetwerkbedrijf.nl
In vroeger jaren hing bij veel huizen de Gas en Elektrameter in de kelder. Ook bij ons was dat het geval. Bij het openen van de kelderdeur had je met één blik zicht op beide meters; de gasmeter in front en de elektrameter op een zwevend lijkend vloertje onder de trap naar boven. Voor mij was dat een uniek plekje om achter de meter iets te verstoppen..! Mijn opgespaarde snoepjes gedurende de zes boeteweken voor Pasen, om maar een voorbeeld te noemen. Dat mogelijk de muizen daar een 'feesie van ceesie' van maakte deerde mij niet.


Kolenkit en Keulse inmaakpot voor groente

De enge kelder: als jong kind was ik als de dood om er alleen te zijn. In onze pijpenlange kelder onder de gang en keuken lagen kolen en aardappels opgeslagen. Ook stonden er Keulse potten met ingemaakte groente uit de moestuin van achter ons huis. Bij een groot gezin als het onze kwam je aan de beurt om met de Kolenkit in de kelder kolen te scheppen of om een maaltje aardappels naar boven te halen. Als jong kind moest er bij mij altijd iemand mee..! In de oorlogsjaren was de kelder onze "Schuilkelder". Menig keer zochten we als familie toevlucht tot deze onderaardse ruimte, onder meer tijdens het Vergissingbombardement op die fatale dinsdagmiddag 22 februari 1944. Bij het schuilen in de kelder tijdens een bombardement te samen met de familie was kleine Ceesje niet bang..!


Twee van de vele typen muntgasmeters

1e handeling: een dubbeltje of gas/lichtmuntje in het gleufje van de meter schuiven
2e handeling: knop rechtsom draaien om het muntstuk in het bakje te laten vallen
Ik herinner me het "kletterende geluid" bij het vallen van het dubbeltje in het verzegelde stalen bakje onder de meter. Het geluid werd anders naar gelang het bakje voller werd. Da's logisch..

Ook hingen in huizen meters waarin je een zilveren dubbeltje kon schuiven om gas/elektra geleverd te krijgen. Bij ons thuis hing zo een Dubbeltjesgasmeter. Menig keer was er paniek wanneer tijdens het koken op het tweepits gasstelletje de flemmekes onder de pan in enen doofden en er op dat moment geen "dubbeltjes in huis wieren". Dan diende er bij de buren links of rechts geld gewisseld. "Een goede buur is beter dan een verre vriend". Wij hadden goede buren..!
*Mijn lieve moeder was op haar manier gelukkig als de meteropnemer aan de Hatertscheveldweg 504 op bezoek kwam: wanneer de gasprijs in de lopende maand in prijs was gedaald, kreeg ze dubbeltjes terug voor het huishouden.


In de Tweede Wereldoorlog werden m.g.v. zilveren dubbeltjes sierlijke armbanden gemaakt. Hier met de beeltenis van Koning Willem III – Willemientje en Juliaantje. In de loop der jaren raakte menig dubbeltje door gebruik van hand tot hand sleets..!

In het boek "De Avonden van Gerard Reve" uitgegeven in 1947, komt de handeling van het muntje in de meter werpen in beeld. Het boek is in 1989 verfilmd met Thom Hoffman als de hoofdpersoon Frits van Egters. Een steengoeie nostalgische film. Drie keer gezien. Je stapt middenin de jaren '40..! Van harte aanbevolen..!


Shot uit de film de Avonden. Wijlen Rijk de Gooyer als de vader en Thom Hoffman als zijn zoon Frits, met het interieur en kleding uit de jaren '40


Gebruiksaanwijzing bij de gasmeter

Buiten de zilveren dubbeltjes werden er ook zgn. licht en gasmunten gebruikt. De lichtmunten waren groter dan de gasmunten en bij een van de twee munten was een hapje uit. De munten kocht je bij de kruidenier. Om de zoveel tijd werden de bakjes geleegd door een man van de gemeente. Hij telde de munten op de tafel in de huiskamer en zette deze op stapeltjes. Het was wel zaak om de munten bijtijds bij te vullen anders viel de stroom uit. Menig keer gebeurde het dat 's avonds het licht uitviel, er moest dan iemand in het pikkedonker naar de meterkast om op de tast een nieuwe munt in te werpen. In het boek "De avonden" van Gerard Reve gebeurde dat ook. Dat waren nog eens bedrijvige tijden..! Info: Wikipedia


Een voorraad muntjes à 10 cent en een gasmuntje uit Rotterdam


Zinken dubbeltje (1942) uit de Tweede wereldoorlog, "clandestien" gebruikt als gaspenning. De uitsparing in de munt werd gevijld. De meteropnemer kwam er altijd achter. Dat werd dan bijbetalen..!

Ps: De foto's komen van Google/Wikipedia


Woef..waf..blaf..

Groet en een zonnig weekend.
Cees - 31 maart 2016
Ps: In mijn familie krijg ik het nog wel eens voor de bokse: "Die smeercees is niet te stoppen, de man blijft maar doorgaan" Och.., troost u.., ook zijn tijd raakt eens op en voorbij.. Ik heb dat geschrijf mogelijk van mijn vader zaliger, de goede man schreef korte verhalen in het maandelijkse PTT- blad.

"Voorbij, voorbij, o en voorgoed voorbij". J.C. Bloem - 1887 - 1966



Reacties op het verhaal "De meteropnemer"
Naar aanleiding van 't verhaal "de meteropnemer" kwamen drie leuke reacties vanuit de familie mijn kant op.

Zus Coosje de Vos - 11 jaar: Mijn zorgzame moeder kwam in de jaren '40 geld nog wel eens tekort voor het huishouden. Ze koos voor één keer om op een oneerlijke manier aan geld te komen. Haar oog viel op de verzamelde zilveren dubbeltjes in het bakje onder de gasmeter. Het bakje kon je in een schuine stand manoeuvreren zodanig dat het gleufje wat naar voren helde. Door een spaan - zo'n ding waarmee je een ei of pannenkoek omdraait of gebak presenteert - in het gleufje te steken en met het bakje wat te rammelen kon je met veel kunst en vliegwerk een paar dubbeltjes uit het bakje vissen. (Zoals je met een mes een varkensspaarpot plundert) Het muntenbakje was voor een keer haar redding in nood. Het was wel zaak om het muntstuk trefzeker op te vangen, anders donderde het in de kelder tussen aardappels. Coosje was haar moeder behulpzaam bij deze onrechtmatige daad, dus medeplichtig. Ohh.., hier werd geld gestolen van de gemeenschap. Mama's strijdkreet: "Och.., een paar grijpdubbeltjes ritselen van de grote hoop dat deert de goegemeente niet en aan een boom zo volgehangen mist men een twee pruimpjes uhhh.., dubbeltjes niet."

Broer Leo de Vos – 7 jaar: Op een zomerse dag in 1955 hoorde ik in de namiddag een wat ingehouden kreet van mama. Vroeg me af wat er gebeurd kon zijn? Vond mijn moeder in lichte paniek staande voor de muntjesgasmeter. Ik vroeg haar wat er aan de hand was? Mama licht in tranen: "Bij het inwerpen van het zilveren dubbeltje in het gleufje van de gasmeter glipt me dat muntje uit mijn hand, het is gevallen, het ligt vast tussen de piepers onder de trap, kun jij het voor me zoeken..?" Dat heb ik die dag geprobeerd maar dat lukte in die berg aardappels voor geen meter. Dagenlang zat het me dat dwars, ik droomde er van, verdomme daar ligt mijn fortuin, als ik het vind kan ik mooi "snoep kopen!" Na voorshands tactisch een paar dagen gewacht te hebben, toog op een gunstige moment op zoek te gaan naar mijn stille rijkdom in de kelder. Ik had pech dat er net een nieuwe lading aardappels was gedumpt, dat werd een munt zoeken in een pieperberg. Mijn lezing: "Geduld is een schone zaak en het brengt hier geld op!" Dat geduld werd na uren zoeken en opzij schuiven van menige kilo aardappels rijkelijk beloond. Het verloren blikkende geldstukje lachte me toe. En ik voelde me toch rijk..! Meteen naar de winkel om de hoek om "snoep te kopen". Mama is er nooit op terug gekomen, mogelijk heeft ze gedacht: "Het dubbeltje zal wel met de pieperschillen in de vuilnisbak verdwenen zijn." Dat hoop ik dan maar.

Broer Leo de Vos – 7 jaar: Nog een schelmenstreek van mij. In de achtertuin nabij de keukendeur stond met regelmaat een voorraadje lege flessen waarop statiegeld te innen viel bij de kruidenier in de Leo de XIII straat. Daar zag ik "snoep" in, heel veel snoep..! Ik ging ervan uit: "Och, een paar flesjes zo nu en dan regelen, dat mist men niet." Het werd mijn privé statiegeldactie! Het geld dat ik van de supermarktman ontving zette ik ter plekke meteen om in versnaperingen. Menige lolly, rolletjes drop, Faam pepermunt, kauwgum en toverballen heb ik er weten in te slaan. Mogelijk heb ik daar mijn eerste koopmanskunst opgedaan..? Maar je weet hoe dat gaat, ook hier is de wet van Murphy van toepassing: eens gaat zoiets fout en loop je tegen de lamp. Een van mijn zussen had het door en biechtte het op aan mama. Het "snoepjeskopenfeest" was over en uit. Men waakten nadien over de lege bier en colaflessen alsof het een klein fortuin waard was.
*Leuk om na zoveel jaren zulk soort "jeugdzonden" te lezen.

terug

Reactiepagina
Reactie 0:

Cees de Vos, 31-03-2016: Mijmering: de meteropnemer

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: