|
© copyright Cees de Vos; Digitale bewerking: Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl Bilderdijkstraat door Cees de Vos
"’t Is waar, de onwaardigste wordt vaak ten top verheven:
Verdienste is ongezien, verholen of veracht: De wereld is een zee door stroom en wind gedreven, Waarin de parelschelp in diepe grond blijft kleven, Terwijl zij zich voor ’t oog met nietig wier bevracht." (Dichter: Willem Bilderdijk 1756-1831) Na veel speuren en vorsen en van daaruit schrijven de geschiedenis van mijn grootouders aan vaderskant Cornelis Nicolaas de Vos (sr.) 1869-1959 en Jacoba Wilhelmina Berendina de Wilde 1870-1956, beiden geboren in Nijmegen was ik op zoek naar info over de eerste huwelijksjaren van mijn ouders Cornelis Nicolaas de Vos jr. 1903-1992 geboren in Nijmegen en Magdalena Adelheid van Ottele 1905-1979 geboren in Meiderich-Duitsland. Via de heer Rob Essers uit Nijmegen, mijn altijd weer vraagbaak voor dat soort vragen, kwam ik uit bij het “Regionaal Archief Nijmegen”. Voordat mijn ouders het huis aan de Hatertscheveldweg 504 betrokken, hebben zij op twee adressen langszij de Bilderdijkstraat (zijstraat v/d Groenestraat) gewoond. Niet bekend was -althans niet bij mij…! - op welke huisnummers. Daar wilde ik, nieuwsgierig als ik ben, het mijne van weten. Heb een brief gestuurd naar Jennifer Laarman van “Regionaal Archief Nijmegen” met een aantal vragen. Tegen betaling van €24.65 kwam belangrijke informatie per omgaande post bij mij op de deurmat. Met hartelijke dank…! Cornelis Nicolas de Vos jr heeft vóór zijn huwelijk met zijn geliefde Magdalena Adelheid van Ottele, binnen het gezin C.N. de Vos sr. - J.W.B. de Wilde als opgroeiend kind gewoond aan de Daalscheweg 97 en vervolgens in de Genestetlaan met huisnummer 39. Vanuit de Genestetlaan 39 is vader getrouwd met zijn Leentje van Ottele. Mijn ouders C.N. de Vos en M.A. van Ottele zijn op donderdag 08 augustus 1929 getrouwd en gaan wonen in een bovenhuisje met slechts twee kamers en een keukentje in de Bilderdijkstraat met huisnummer 36. In dit huis zijn de drie oudste kinderen geboren, twee meisjes en een jongen.
Het hoekhuis links aan de Groenestraat heeft huisnummer 284. De familie Verheijen woonde vier deuren verder naar links op nr. 292. Het huizenblok bestond uit vijf woningen. Het Willemskwartier is in 2011 een wat men noemt “moderne woonwijk”. De in de twintiger jaren degelijk gebouwde arbeiderswoningen hadden mijnsinziens meer karakter met enkel autochtonen meest Katholieke bewoners die elkaar letterlijk en figuurlijk goed verstonden. De gemoedelijkheid onder de bewoners was kenmerkend. Er werden op straten en pleinen na de 2de Wereldoorlog bevrijdingsfeestjes georganiseerd voor de kinderen en hun ouders. Tijdens de Paasweek voelde men zich sterk verbonden met de Groenestraatskerk. Het vieren van Sint Nicolaas met zijn Pietermanknecht(en) het feest voor kinderen van om en nabij vijf jaar werd groots gevierd. Er was altijd wel weer een oom Joop die de zich geroepen voelde om voor een paar weken voor de Goed Heilig Man door te gaan en een tante Nel als Pietermanknecht gekleed in een koddig kostuum en gebruind gelaat. “Laten we er voor gaan dat dit traditionele oer Hollandse feest voor de aller kleintjes onder ons tot in lengte van jaren zal moge voortbestaan!" Dit vast leggen zijnde “Cultureel erfgoed” zou een prachtig initiatief zijn! De Kerstviering was het sluitstuk van weer een bewogen jaar. De kerstballendoos en de kerstkribbe werd van zolder gehaald. De kerstboom (als er al geld voor was…) werd opgetuigd door vader en moeder met hulp van de kinderen en de kribbe met kindeke Jezus als middelpunt in de stal kreeg een ereplaats in de woonkamer. Zie de Kerstviering van de vosjes aan de Hatertscheveldeweg 504 bij noviomagus onder Kerst in Nijmegen jaren 40. Met Oudjaar was het knallen geblazen met rotjes en sterretjes en hier en daar een wat hardere knal en de kleurige vuurpijlen in de lucht. Wel gevaarlijk was het knallen met carbid in melk bussen..!
Via de telefoon sprak ik een neef van mij, Nico de Vos, wonend in Canada. Nico de Vos was afgelopen zomer overgekomen naar Nederland om in Arnhem de uitvaart bij te wonen van zijn drie jaar oudere overleden broer Sjaak de Vos. In de jaren ’50 is de familie J.A. de Vos-Cornelesen naar Canada geëmigreerd. Zoon Sjaak zag het in Canada na een verblijf van een aantal jaren niet meer zitten, keerde terug naar Holland en ging wonen in Arnhem. De familie J.A. de Vos - Cornelesen runde in de dertiger en veertiger jaren een tabakswinkeltje in de voorkamer van hun huis in de Helmerstraat nr. 9. Na de Helmerstraat heeft de familie ook nog een aantal jaren langszij de Willemsweg een huis bewoond. Na afloop van de uitvaart reisde Nico de Vos van Arnhem naar Nijmegen om in het vertrouwde Willemskwartier jeugdherinneringen op te halen…! Hij keek zijn ogen uit, wist niet wat hem overkwam en schrok zich een apenzuur. Hij kende de wijk uit zijn jeugd met de degelijke eengezinswoningen en schattige puntdakhuizen met hun bewoners niet meer terug. Met betraande ogen keerde Nico de Vos “Het Willemskwartier van 2011 en de stad Nijmegen” met stenen in zijn maag de rug toe. Met een illusie armer reisde Nico de Vos terug naar zijn huis in Canada. Nico de Vos:
Het echtpaar Elsing 50 jaar getrouwd. Op z’n zondags gekleed met hun werkzame vermoeide handen rustend in de schoot in de huiskamer van hun huis in de Bilderdijkstraat in 1957. Het theewater warmt op door de hitte van het potkacheltje. De kachelpook hangt aan de muur. De betegeling bezijden de schouw, met bonte gordijntjes en dierbare geschenken er boven op, bestaat uit hardboard met een tegelmotief. De voorraadkast is afgedekt met een gordijntje en de trouwfoto achter het bejaarde echtpaar geeft hun geschiedenis weer.
Zo heeft men enig idee hoe sober maar gelukkig de mensen leefden in het Willemskwartier in de vijftiger jaren. Vergelijk dat even met heden ten dagen. En wij maar klagen over de kredietcrisis, de Euro en al onze luxe …! Eenzelfde model potkachel stond bij ons in het kleine achterkamertje aan de Hatertscheveldweg 504 als enige warmtebron in huis.
Op dinsdag 27 juni 1933 is de familie bestaande uit vader, moeder en drie kinderen verhuisd naar nr. 7 in de Bilderdijkstraat, een puntdakhuis met een klein achtertuintje. In dat huis is Ceesje de Vos jr.jr. gemaakt en geboren. Deze woning moet ruimer zijn geweest voor het groter wordende gezin De Vos-van Ottele en kijkend naar de foto van het huis moet dat de reden van de verhuizing geweest zijn. Voordat de familie het huis betrok moest het voorshands geschoond: de woning bleek knap uitgewoond en sterk vervuild en hier druk ik mij voorzichtig uit. De Gemeentereiniging moest er aan te pas komen. Een aardig gegeven, waar ik in 2011 achter ben gekomen: Cees N. de Vos jr.jr. is als enige van de dertien vosjes geboren in het puntdakhuis in de Bilderdijkstraat met huisnummer 7. Iets is waar of niet waar. En dit is waar…! Ik voel mij zeer vereerd, dat begrijpt u.
>>> Ik herinner mij dat ik als jong manneke wandelend vanaf ons huis aan de Hatertscheveldweg 504 aan de hand van mijn moeder via de Muntweg en een kort stukje Groenestraat door de Bilderdijkstraat ben gewandeld op weg voor een bezoekje aan Opa en Opoe de Vos - de Wilde wonend aan de Genestetlaan nr. 39. Mam wees mij toen nog maar eens op mijn geboortehuis met nr. 7 en het bovenhuis met het huisnummer 36. De familie van Zanten waren op huisnummer 7 onze buren. Een zoon met rossig haar genoot met mij lageronderwijs aan de Sint Jansschool. >>> Ik ga even terug in de tijd en zie in gedachte mijn vader zaliger op een doordeweekse dag in het jaar 1934 vanuit zijn huis met nr. 7 zijn zorgzame vrouw Leentje aan de voordeur in de vroege ochtend ten afscheid kussen en vervolgens lopend op weg gaan via de Groenestraat naar de Chocoladefabriek Van Dungen om met fabriceren van bonbons en andere suikerlekkernijen het brood te verdienen voor het gezin De Vos-van Ottele. “Tot vanavond lieve schat…..!”
Kijkend naar de deze kaart was het voor de familie De Vos-van Ottele vanaf de Bilderdijkstraat met de huisnummers 36 en 7 een korte wandeling van A naar B voor een bezoekje aan Opa en Opoe de Vos - de Wilde aan de Genestetlaan 39. Grappig dat beide families C.N. De Vos, senior en junior in het jaar 1934 een hoekhuis hadden met een puntdak.
Bekijkend de “in sneltreinvaart gebouwde huizen” in het Willemskwartier van 2011 vraag ik mij in gemoed af waarom er destijds niet gekozen is voor renovatie van de in de twintiger jaren zo karakteristieke degelijk gebouwde huizen..? Had er op z’n minst, hier en daar, enkele gerenoveerd en behouden voor het nageslacht..! Op die wijze had men variatie in de wijk gekregen en de geschiedenis laten spreken. Bekijk de foto’s van “Het Willemskwartier” nog maar eens goed bij het Regionaal Archief Nijmegen en vergelijk ze met de bouwwerken die er voor in de plaats zijn gekomen. In de jaren ’20 en verder, had je gezinnen van 5 en meer kinderen die het goed rooiden en in dat buurtje ‘t warmpjes naar de zin hadden. Vandaag bestaan dergelijke grote gezinnen niet meer. Of toch wel weer..!..? Oké, de boven/benedenhuizen waren klein in het oude Willemskwartier. Is er vóór de “afbraak” - die bepaald niet smetteloos verliep - een enquęte gehouden onder de oorspronkelijke bewoners van het Willemskwartier? Heb begrepen dat er veel zijn teruggekeerd naar hun oude stekkie dat in het jaar 2011 hun buurtje niet meer is vermoed ik zo. Goed dat de R.K. Groenestraatskerk is behouden, borg gesteld…! en nu verder door mag gaan als een “Stoer Monument” voor de Keizer Karelstad Nijmegen. De R.K. Sint Jansschool behorend bij het Willemskwartier van weleer is in 1980 ook in de brand gestoken en vervolgens afgebroken. Alles moet wijken. Voor wat en voor wie..? Gemeente van Nijmegen,
Op de prent kun je zien dat het huis met nr. 7 schuin tegenover nummer 36 staat aan gegeven. De familie De Vos-van Ottele hoefde tijdens de ‘verhuizing’ op dinsdag 27 juni 1933 slechts de straat over te steken. In gedachte zie ik hen torsen met de huisraad. De buren hebben vast een handje geholpen. De drie kinderen waren nog te klein: van nul tot drie jaar. In de begin jaren ’90 zijn deze schattige huuskes afgebroken om plaats te maken voor woningen beter aangepast aan de tijd waarin we heden den dagen leven. Tsja…! Op de plaats van huisnummer 7 staat in 2011 ‘om en nabij’ het huis met huisnummer 3.
Het complete “Willemskwartier” is in de begin jaren ’90 gesloopt, nou ja gesloopt, het is maar hoe je het beschouwt. Lees het verslag “Kroniek van Nijmegen over 1992”, mij aangereikt door van Rob Essers. “ Zo is veel, gelukkig niet alles…., in dit leven vergankelijk..!” 1992 De vergunning voor 55 woningen (Bilderdijkstraat, Dr Schaepmanstraat en Feithstraat) is op 25 september 1992 ingediend door de woningstichting Nijmegen. De vergunning is op 18 januari 1993 verleend. In de “Kroniek van Nijmegen over 1992” (Jaarboek Numaga 1993) las ik: 30 Juli 1993 Nu ‘s nachts weer vier huizen zijn afgebrand, start vandaag versneld de sloop van circa 50 leeg staande panden in het Willemskwartier. De afgelopen weken blijkt zich een nieuw volksvermaak te hebben ontwikkeld in die wijk. Brandstichters plachten in de nacht woning na woning aan te steken op de voet gevolgd door toeschouwers, waarna beiden groepen op hun gemak van het schouwspel en de bluswerkzaamheden genoten. 18 augustus 1993 De versnelde aanpak van de sloop van een aantal woonblokken in het Willemskwartier kan niet voorkomen dat er nog regelmatig leegstaande panden in brand worden gestoken. Vandaag is het helemaal raak: 20 á 30 huizen worden gelijktijdig in de as gelegd. Rob Essers Tsja, dat pleegt men kwajongenswerk te noemen, waar ik totaal de lol niet van inzie. Een huis in de fik steken is al idioot, maar een hele wijk? De orde en netheid is vandaag de dag totaal zoek bij sommige jongelui. Toch maar de opvoedhuizen van Ruud Lubbers opvoeren. Is mijns inziens voor dit soort klanten zo gek nog niet!
De volkswagen geeft de fotograaf een momentje om zijn plaatje te schieten. Het witte Renaultje heeft het plan om links af te slaan maar voelt zich wat onzeker, is mogelijk de weg kwijt…. De fietser met hoed stapt even af om een puupke te laten richting het witte Renaultje en denkt: “Zal ik voor alle zekerheid toch maar even een plasje gaan doen in het plashuuske..?” De fietser met bepakking op zijn bagagedrager bekijkt de verkeerssituatie met argusogen. De vrachtwagenchauffeur zit zich achter het stuur op te winden en mompelt voor zich uit: ” Verdomme schiet op kloojo, ik mot naar een klant..!” Het Peeman-keetje, net even zichtbaar links van het plashuuske, daar gingen wij vrienden op weg naar de bios op Plein 44 nog wel eens een Marsje, Nutsje of een rolleke pepermunt kopen.
En dan het plashuuske, goh wat kon het daar stinken zeg. Als je nodig most was het ritueel: “Snel je gulp ontknopen, met een hand je neus dicht knijpen en met je andere hand richten, de straal zijn loop laten, afknijpen die zooi, gulp sluiten en snel weg wezen.” Ondanks het euvel voelde je je ontlast en bevrijd met: “Dankuwel Gemeente van Nijmegen, het was mij ondanks alles, weer een waar genoegen!” Nou ja genoegen…. Op dinsdag 19 maart 1935 verhuist de familie De Vos-van Ottele vanaf de Bilderdijkstraat nr. 7 naar de Hatertscheveldweg met huisnummer 504. In dit huis zijn de acht volgende kinderen geboren. Het laatste vosje, de benjamin in de familie Leonardus Maria, is in 1948 in het Canisius Ziekenhuis geboren. Vraag: Waarom de familie De Vos-van Ottele in het huis in de Bilderdijkstraat met huisnummer 7 maar zo kort hebben gewoond, reeds na circa 21 maanden verhuist de familie bestaande uit vader, moeder en vier kinderen naar de Hatertscheveldweg 504…? De reden:
De mini-volksverhuizing op dinsdag 19 maart 1935 had wel wat voeten in aarde...!
Zie in gedachte de volksverhuizing voor je; het moet tijdens die toer een komisch tafereel zijn geweest voor de familie op de kolenwagen en niet in het minst voor de omstanders langs de weg. Bij aankomst aan de Hatertscheveldweg 504 werden de kinderen feestelijk onthaald door de buurvrouw mevrouw van Kooij (huisnummer 502) met vers gebakken pannenkoeken. Wat een feest moet dat voor de kleintjes geweest zijn. Ome Hein smulde met de kinderen mee en zijn trouwe werkpaard werd beloond met een goed geconserveerde dikke winterwortel uit de moestuin van meneer van Kooij.
Nadat alle vossenkinderen waren uitgevlogen, verkassen vader en moeder C.N. de Vos – M.A. van Ottele op zondag 06 februari 1972 naar een bungalowtje in het Tolhuis met huisnummer 30-18. Dochter Ria en haar man Jan nemen het ouderlijk huis in overleg met de familie over en blijven genoeglijk wonen in het huis aan de Hatertscheveldweg 504.
Op 18 januari 1979 kwam Magdalena Adelheid van Ottele vrij plotseling te overlijden. Vader Cornelis Nicolaas diende zichzelf nu zonder zijn Leentje te vermaken, wat hem redelijk goed afging met hulp van zijn kinderen. Vader, goed in het vertellen van sterke verhalen, kreeg aanloop genoeg: van zijn kinderen, zijn buren, oud PTT collega’s, vrienden en kennissen. Op vrijdag 21 juni 1991 diende vader wegens zijn gezondheid noodgedwongen te verhuizen naar verpleeghuis ’Boszicht’ aan de Heemraadstraat 10 waar hij lieflijk werd verzorgd door het personeel en niet in de laatste plaats door zijn elf kinderen. Vader overlijdt in bijzijn van al zijn kinderen in huize “Boszicht” op dinsdag 25 augustus 1992. Vaders banen in zijn lange leven:
Bij interesse naar de wijk “Het Willemskwartier van Weleer”, sla het boeiende document over deze wijk van de heer Henny Fransen nog eens na: Het Willemskwartier tussen 1950 en 1960 Mogelijk komen er mooie herinneringen en bekende namen op uw weg. Een spannende bezigheid….! Het Willemskwartier zag er in mijn kinderjaren ’30 – ’40 en ’50 prachtig uit. Weinig tot geen geparkeerde auto’s, een kolenboer met paard en wagen reed er zo nu en dan door de straat, de melkboer met zijn melkkar, de groenteboer met piepers verse groente en fruit, de schillenboer, de welluidende visboer met kreten als: ♫♫ schollen, bokking, zure en zoute haring ♫♫, de voddenboer, de ijscoman van DAVINO en meer van dat soort rust gevende voertuigen.
Ik ben wederom met veel plezier teruggaan naar mijn kindertijd in de Keizer Karelstad Nijmegen. Het is weer een aardig verhaal geworden, al zeg ik het zelf. Weet u: Als je alleen bent en woont dien je je zelf te kietelen, een ander doet het niet. Ik hoor weer graag een reactie…!..? Zie maar… Groet, Cees - December 2011 Reactie 1: Reactie 2: Reactie 3:
Reactie 4: Reactie 5: Reactie 6:
Voor dat zij naar de Bilderdijkstraat kwamen, woonde zij in de Feithstr nr. 4
Daar kwam echter nooit de zon in huis en zijn ze daarna verhuisd naar de Bilderdijkstraat.
Op een nacht kwam er bezoek van 2 burgers en 2 Nijmeegse politie’s , een van de 2 burgers sprak een beetje raar, (Duits heette dat). Mijn Moeder moest met mij op de arm tegen de muur gaan staan, met een pistool op haar gericht. en mijn broertje werd op de grond gezet en moest blijven zitten waar hij zat. Later bleek dat hij op een luik zat. Het behang werd van de muur getrokken en de kasten leeggehaald Mijn Moeder overleed in 1944
Mijn broer Henk werd van uit het verzet op 17 sept. 1944 militair en vocht met de Amerikanen in en rond Nijmegen. Later werd hij ingedeeld bij de stoottroepen. Mijn Vader was bij de binnenlandse strijdkrachten en moest o.a. de sluis in Weurt en Heumen bewaken. Na die tijd werd hij opnieuw ingedeeld en kwam bij het KNIL terecht toen het 14 RI en moest van Eersel naar Zeeland toe om Zeeland mee te bevrijden.
Daarna kwam hij bij de gezagstroepen in kamp Nieuw Milligen. Daar moest hij NSB’ers ,en SS’ers en voorname kopstukken bewaken, ook uit Nijmegen, daar werd ook nog geprobeerd hem om te kopen, Later werden sommige van die “foute” zelfs Hofleverancier, en kregen er verschillende mensen vooraanstaande posities. Mijn Vader is 1946 hertrouwd en daar werden nog 4 kinderen uit geboren.
In de Bilderdijkstraat 27 kwam de Fam.van Kleef te wonen, die waren uitgebrand uit de Ten hoeddwarsstaat,aangestoken door de Hitlerjugend.
Op nr. 96 kwam schoenmaker Mulder te wonen, die was weggebombardeerd in de v.Maerlandstraat.
Henk ging in 1948 naar Indië, en mijn Vader werd weer krantenboer.
Daar vervulden wij ook nog een sociale functie mee in de buurt. Want als er een dokter of zo gebeld moest worden dan kwamen ze bij ons telefoneren. Leo ging voor het eerst naar school met jongens van 16/17 jaar, andere gingen naar Korea of Indië.
Op straat werd er gevoetbald straat tegen straat, achter het Alowisius gebouw.
In de Bilderdijkstraat woonde ook verschillende muzikanten. Mijn broer Henk en Henk Jacobs speelde accordeon.
Jan Wellen van nr.58 maakte voor de hele straat kleppers. v.d.Poel van nr. 62 was drummer. De fam Vos van nr. 39 speelde mandoline,Heel mooi. Op de grote stoep woonde Henk Bouwman, die speelde gitaar en mondharmonica, Hij speelde cowboyliedjes, waar de hele jeugd van genoot. Hij kwam later zelfs op TV. In de Dr.Schaepmanstr. (aangrenzende achtertuinen) woonde Kees Koppers speelde heel goed accordeon, nu nog steeds, een lust om te horen. Naast Koppers woonde de Fam. Knijf,daar speelde men viool De fam Timmer speelde Hawai gitaar (bandje van Willem Smit vroeger)
Leo , ik en de rooie v. Kleef en Herman en Henk v. Zanten , hadden een eigen drumband. Zondags ’s morgens werd er gespeeld niet mooi…….. maar wel hard!. De buurt stond in de achtertuinen te genieten of ons naar de hel te wensen. Rond 5 dec. Kwam er een keer een Sint met Piet bij ons tegenover op bezoek. Even later kwam er een auto met nog een Sint en 2 Pieten, die gingen daar ook op bezoek. Enkele minuten later kwamen ze vechtend naar buiten rollen. Dat was lachen . Zo stonden wij een keer op het station in Nijmegen op de kranten te wachten die met de trein aan moesten komen en de “ Rooie”van Kleef in zijn korte broek nodig naar de WC moest, hij bleef gewoon staan en toen mijn vader vroeg waar komt dat water vandaan zei hij; Och meneer van Laanen het is maar los water!!!! Frans en Leo van Laanen. Reactie 7: Reactie 8: |
