Nieuwe pagina 1

© copyright Cees de Vos, Digitale bewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

Vrijdag 10 mei 1940 in Nijmegen 

Bij het zoeken op Internet via Google naar een lied van Franz Schubert (1797-1828) kwam het lied “Ich hatt’ einen kameraden” op mijn weg, het maakte indruk op me en bracht mij als vijf jarig knaapje terug naar die ingrijpende gebeurtenis op vrijdag 10 mei 1940: 

“De dag van de onaangekondigde Duitse inval in ons land“.

Vroeg in de morgen van de 10e mei werden wij vossenkinderen - zeven in getal - gewekt door mama en papa met de voor ons vreemde mededeling; “Snel opstaan, want er is oorlog…!..?” Oorlog, het zei mij weinig, enkel dat het me wel spannend leek. Vanuit de voorkamer zag ik frequent een Duitse soldaat op een zware motorfiets in de toen geheten Hatertscheveldweg heen en weer rijden, het bleek een ordonnans te zijn die berichten overbracht. In de loop van de morgen marcheerde in groepjes gehelmde Duitsers in volle bepakking en bewapening over de weg onder leiding van een officier. Mijn kinderhoofdje vond het reuze boeiend en zag de kans schoon ongezien naar buiten te glippen om mij onder de lindebomen aan de overkant van de weg midden in het ‘Oorlogsgebied’ te begeven. Er kwam een Nederlands gevechtsvliegtuig over waar een aantal Duitsers in het wilde weg op begonnen te schieten. Ceesje vond het allemaal prachtig! Mam die in huis het schieten hoorde en na het tellen van haar kroost er eentje miste, zag tot haar ontsteltenis kleine Cees aan de overkant van de weg staan, onverschrokken kijkend naar het vuurgevecht van de Duitsers richting het vliegtuig.
In grote paniek riep ze mij vanuit de voordeur met een hoog angststemmetje naar binnen: “Ceesje…, Ceesje, kom toch… , kom toch gauw naar binnen, kom naar binnen,,,!” Ik werd na binnenkomst meteen de kelder in geloodst waar de rest van de familie zich al veilig had neergevleid op haastig neergelegde matrassen. Het voltallige vossennest was weer compleet, in afwachting naar verdere gebeurtenissen.

Door de dag heen zag het grijs van Duitse soldaten waarvan een groot aantal gecamoufleerd met zwart gemaakte gezichten. In de namiddag belde een drietal soldaten bij ons aan met de vraag of ze zich even mochten opfrissen…? Wat onzeker gaf papa toestemming. In de achtertuin werd snel een teiltje met water gevuld. De ’moffen’ zette hun geweren tegen het scheidingsmuurtje van de buren, ontblote hun bezwete witte bovenlichaam en startte met het badderen. Mam kon de kerels goed te woord staan in haar Duits uit der twaalf kinderjaren in Meiderich daarbij driftig bijgestaan door papa in zijn steenkolen Duits. 

Na de waspartij vertrokken de soldaten met als groet: “Viel dank Herr und Frau Vos!” 

De dagen die volgde waren angstig en kwam enigszins - wat heet…! - tot rust op woensdag 15 mei, de dag dat Nederland, na zich vijf dagen kranig verdedigd te hebben, capituleerde. 

Er volgde vijf bange oorlogsjaren met veel ontberingen waaronder honger en koude. Veel ging ‘op de bon’. Aan kolen voor het kookfornuis en kachel was niet te komen of men kon het niet betalen wat mensen noopte clandestien her en der bomen te kortwieken dan wel finaal te kappen! Ook houten spoorbielzen waren zeer in trek…! 

Voor het zuiden van Nederland kwam de bevrijding in september 1944, daarentegen volgde voor het westen van het land nog de “Hongerwinter“; duizenden mensen stierven er door honger en kou.

* Verreweg het grootste drama overkwam de Joden in ons land en elders in Europa; bij nacht en ontij werden deze mensen opgepakt, afgevoerd in beestenwagons en veelal na aankomst in de concentratiekampen Auschwitz, Treblinka, Dachau, Buchenwald, Sachsenhausen en Bergen Belsen koelbloedig vermoord.

* Het blijft derhalve niet te bevatten, dat een hoogst beschaafd volk als het Duitse is tot zo’n barbaars handelen in staat was. Leergeld is betaald, naar ik wens en hoop.

De Bevrijding op zaterdag 5 mei 1945 kwam als een zegen voor de bevolking van Nederland en de mensheid. 

Noot:
Tik bij Google in: ‘Ich hatt’ einen kameraden’. 
Je vindt meerdere gezongen opnamen van het lied met filmfragmenten uit de Tweede Wereldoorlog.

Klik hier voor vertalingen en mp3 geluidsbestanden

* Het lied werd in Duitsland (ook in andere landen o.a. Frankrijk..!) ten gehore gebracht bij een dodenherdenking.

Gedicht is van: Ludwig Uhland …1787-1862.
Muziek is van: Friedrich Silcher…1789-1860

Het gedicht:`Ich hatt’ einen Kameraden` is in 1809 door Ludwig Uhland geschreven. Ludwig Uhland leefde van 1787 tot 1862. Hij kon niet weten dat zijn gedicht in liedvorm zowel in de Eerste Wereldoorlog als in de Tweede Wereldoorlog zou worden gespeeld en gezongen door militairen in diverse landen. Het lied gaat over een Duitse soldaat die gered wordt door een kameraad. 

Het lied viel ook in de smaak bij de geallieerden die er een Engelse versie van maakten. Dit gebeurde ook bij het lied `Lili Marleen´. 

Ich hatt´ einen Kameraden,
Einen bessern findst du nit.
Die Trommel schlug zum streite,
Er ging an meiner Seite
In gleichem Schrit und Trit.

Eine Kugel kam geflogen:
Gilt´s mir oder gilt dir?
Ihn hat es weggerissen,
Er liegt vor meinen Füzen
Als wär´s ein Stück von mir.

Will mir die Hand noch reichen,
Derweil ich eben lad’.
“Kann dir die Hand nicht geben,
Bleib du im ew’gen Leben
Mein guter Kamerad!”

Lili Marleen

Het zusje van het Duitse lied: ‘Ich hatt’ einen Kameraad’ is ‘Lili Marleen’. Oorspronkelijke titel:’Das lied eines jungen Soldaten auf der wacht’. Op het Duitse Waddeneiland Langeoog, een in de reeks bewoonde Oost-Friese Waddeneilanden groot 19.6 vk kilometer en 14 km lang, staat het standbeeld van Lili Marleen.

Lili Marleen in Langeoog.

* Het lied verhaalt de romance van het meisje Lili Marleen die onder een lantaarn op de terugkeer wacht van haar geliefde soldaat vechtend aan het front voor zijn Vaderland. 
De dichter Hans Leip (1893-1983) schreef het gedicht in 1915 en Norbert Schultz (1911-2002) componeerde er in 1938 muziek bij. 
Het lied werd in 1938 bekend door de vertolking van de Duitse zangeres Lale Andersen (1905-1972). De bekende actrice Marlene Dietrich (1901-1992) maakte van lied Lili Marleen in de Tweede Wereldoorlog een Geuzenlied; het werd aan Duitse zowel als aan geallieerde zijden van het front gezongen en gespeeld:“Men vond er troost en hoop in voor de toekomst!”
Het lied ‘Lili Marleen’ is in heel veel landen bekend geworden.

Lili Marleen 
* Vor der Kaserne, 
Vor dem großen Tor, 
Stand eine Laterne. 
Und steht sie noch davor, 
So woll'n wir uns da wieder seh'n, 
Bei der Laterne wollen wir steh'n 
[Wie einst, Lili Marleen.] (bis) 
* Uns'rer beiden Schatten 
Sah'n wie einer aus. 
Daß wir so lieb uns hatten, 
Das sah man gleich daraus. 
Und alle Leute soll'n es seh'n, 
Wenn wir bei der Laterne steh'n 
[Wie einst, Lili Marleen.] (bis) 
* Schon rief der Posten, 
Sie bliesen Zapfenstreich, 
Es kann drei Tage kosten, 
Kam'rad, ich komm' ja gleich, 
Da sagten wir auf Wiedersehn, 
Wie gerne würd' ich mit dir geh'n, 
[Wie einst, Lili Marleen.] (bis) 
* Deine Schritte kennt sie, 
Deinen schönen Gang, 
Alle Abend brennt sie, 
Doch mich vergaß sie lang. 
Und sollte mir ein Leid gescheh'n, 
Wer wird bei der Laterne steh`n 
[Wie einst, Lili Marleen.] (bis) 
* Aus dem stillen Raume, 
Aus der Erde Grund, 
Hebt mich wie im Traume 
Dein verliebter Mund. 
Wenn sich die späten Nebel drehn, 
Werd' ich bei der Laterne steh'n 
[Wie einst, Lili Marleen.] (bis) 

Noot;
Op You Tube zijn diverse uitvoeringen van dit bijzondere lied te beluisteren; o.a. van Lale Andersen als van Marlene Dietrich. Mijn meest aangrijpende opname uit de begin jaren ’40 is die van Marlene Dietrich met als begeleidend instrument enkel een accordeon! 
Marlene Dietrich verhuisde in 1930 naar Amerika. Ze treedt in 1960 nog éénmaal in Berlijn op; ze wordt uitgejoeld als verraadster en keert nooit meer terug. 

Cees de Vos

Soest, februari 2009
E: iviedhouse@hetnet.nl

Reactie 1:

Olga van Schie, 07-02-09: Ik heb het stukje gelezen op Noviomagus en ik heb het doorgestuurd naar mijn zoon Fred in New York. Wij woonden in de Gaffelstraat (hoekhuis) Karnstraat. Ik moest in eens denken aan wat mij en een buur jongen Jack over kwam op de laatste dagen van de oorlog. Wij hadden altijd lol om scherven te zoeken in de oorlog waar die vandaan kwamen weet ik ook niet meer, wat ik wel kan herinneren is dat die dingen er niet zo aardig uitzagen scherpe punten en kanten er aan. Op een dag zijn Jack en ik weer op zoek een paar deuren verder waar wij woonden, hij woonden op 13 wij op 14. Hoor ik eerst mijn moeder roepen kom binnen vlug en toen zijn moeder wij moesten van de straat af, zij stonden in de deur opening doods benauwd. Het lucht alarm was wel gegaan maar daar waren wij niet bang van. Ik weet nog wel wij vonden een paar mooie stukken later in de goot waar wij aan het spelen waren. Wij waren net 10 jaar oud.

Ik heb een verzoek van brother Fred, hij vraagt of je mischien iets weet van de Joodse Begraaf plaats aan het einde van de 2de Walstraat, als een klein jong klom hij over het hek en is daar gaan kijken.In 1963 kwam hij terug in Nijmegen en alles was opgeruimd.Ik heb op Noviomagus een foto gevonden van de begraafplaats en ook dat de plaats is opgeruimd in, ik geloof 1961 of 62.Fred zong vroeger in het Maria koor onder leiding van Jan Baurichter in de kerk op de Berg en Daalseweg, ik heb daar vanmiddag een foto van gevonden op Noviomagus. Die ik hem stuurde, ik heb gekeken of er meer foto's waren maar no such luck.

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: