Nieuwe pagina 1

© copyright Theo Phoelich, Internetbewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

De historie van de ASW fabrieken 

Op een zakenreis in 1896 naar Engeland waar de rijwielindustrie al ver vooruit was zag Martin Gerritzen, rijwielfabrikant uit Nijmegen, dat er veel vraag was naar kleine verbindingsnippels waarmee de wielspaken aan de velg werden bevestigd. Samen met de Nijmeegse broers Blok die veel zaken deden met een Zwitserse horlogefabrikant en ook wel brood zagen in het product om deze te gaan produceren, namen zij de nippel mee naar Zwitserland om te vragen of de Zwitsers zoiets konden maken. Dat was dus zo en met een hand vol van deze nippels ging Gerritzen naar Engeland waar men gelijk sprakeloos was over het product en gelijk een omvangrijke order plaatste. Doordat de zaken heel voortvarend gingen werd op 1 april 1897 de commanditaire vennootschap Blok & Gerritzen opgericht. De roepnaam van het bedrijf werd The Automatic Screw Works afgekort de ASW met een bedrijfskapitaal van 40.000 gulden. Ook had men na veel onderhandelen de Zwitsers zo ver gekregen om de machines voor het vervaardigen van de nippels naar Nijmegen te verplaatsen en zo werden er zes automaten en revolverbanken, vier freesmachines, drie tapmachines en een gleufmachine om de gleuf in de nippelkop te maken naar Nijmegen vervoerd. Deze machines werden geplaatst in een pand in de Van Diemerbroeckstraat. Om de machines aan te drijven werd ook een Crossley zuiggasmotor aangekocht. Het pand bevond zich ook op een aantrekkelijke locatie. De Van Diemerbroeckstraat komt uit bij het pas geopende spoorwegstation en als overbuurman had men Van Gend en Loos dus makkelijk voor de distributie. 

Op 26 april 1897 werd door notaris Christiaan Courbois de oprichtingsakte van de ASW getekend. De eerste werknemers van de ASW waren elf Gelderse schonen en drie jongens die als ze hard werkten een habbekrats konden verdienen. Voor de oudere meisjes was dat 3 gulden en voor de jongens 1 tot 1,25 gulden. In 1898 waren al 10 miljoen stuks nippels geproduceerd en stonden er 28 mensen op de loonlijst. Waarschijnlijk door de hoge productie ging de kwaliteit achteruit en de Engelsen gingen de nippels uit Nijmegen boycotten. Hierdoor moest men overschakelen naar andere producten. Er werd een nieuwe investeerder, Dirk van Hulst, binnengehaald en Martin Gerritzen moest via een zijdeur de firma verlaten.

 

* Het Helveten-incident had te maken met de Zwitserse onderhoud monteurs die vanuit Zwitserland waren meegekomen om de machine's te onderhouden. Toen men dat hier zelf kon, werden de Zwitsers weggestuurd. Maar die hadden van kwaadheid voor ze gingen de machines onklaar gemaakt, waardoor er veel vertraging ontstond.

Men ging over op het maken van schroeven, moeren en onderdelen voor de elektrotechniek. Er kwam grote vraag naar fittingen voor gas en waterleiding waardoor het pand te klein werd en men in 1909 verhuisde naar een groter fabrieksterrein aan de Dr. Jan Berendsstraat. Later werd er ook nog een gieterij aan de Groenestraat gebouwd op de plaats waar later Smit Transformatoren zou verrijzen. In 1909 kwam er ook een speciale kopergieterij waar men gaswaterkranen en gasarmaturen kon maken.

Zo draaide de apparatenfabriek met ups en downs verder totdat in 1937 een geiserontwerp in productie kon gaan. Toen in 1937 Mr. Fred A. Stokvis tot de raad van commissarissen toetrad ontstond ook de naam Fasto. 

Tijdens de bezetting ging het alleen maar bergafwaarts. Op 23 Oktober 1944 wist de directie een deel van het personeel weer aan het werk te krijgen en ook de naam veranderde in ASW Apparatenfabriek NV Nijmegen. In 1948 begon men weer volop met de productie van geisers. Met de W1200 had men veel succes en in 1950 rolde de 25.000-ste van de bank. De productie werd ondergebracht in het Drya-complex aan de Muntweg dat voor de oorlog was gebouwd om er een kunstzijdespinnerij te vestigen. In 1961 waren er bijna 1000 man in dienst bij de ASW. 

Waar ging het mis? De ASW kon niet aan voldoende personeel komen om aan de vraag te voldoen en men moest werk gaan uitbesteden wat dus duurder was. In 1965 toen er nog 1200 mensen in dienst waren werd de zandgieterij opgeheven, in 1967 werd onder de druk van de vakbond ook een werktijdverkorting van 75 minuten per week ingevoerd. Toch blijft men doordraaien maar het blijven zware jaren voor de ASW. Op 14 juni 1979 meld directeur De Horn, die pas was aangesteld, "ik voel me als een doktor die erbij gehaald wordt als als de patient al overleden is". Vanaf dat moment komen er alleen maar treurige berichten met als zwartste kop op 22 november 1980: "De ASW gaat dicht". De nippelenkeet doet op 10 februari 1981 voor het laatst zaken op Nijmeegse bodem. Opkopers lopen weg met restanten van de inventaris, zelfs de naam is in de aanbieding; voortaan heet het kind van Gerritzen en Blok Fasto BV, wat een onderdeel is van NEFIT BV in Deventer. In opdracht van de gemeente Nijmegen worden de geëerbiedigde bouwsels aan de Dr Jan Berendsstraat en Muntweg gesloopt. Even stilte en je kunt een nippel horen vallen.... 

Bron: Uit fietsen naar de zon van Nefit-Fasto 1897-1997

Klik hier voor meer info over ASW en Fasto op onze website!

Reactie 1:

Cees de Vos, 04-03-11: “De ASW-fabriek”, alias de Nippelkeet; honderden keren ben ik als kind langs dit bedrijf en de “Swift-Schoenenfabriek” gelopen. Vooreerst twee jaar als kleuter aan de hand van lieve mam of grote zus op weg naar de kleuterschool van de nonnen “Dochters van Onze Lieve Vrouw” aan de Dobbelmannweg en zeven jaar lang voor het volgen van de lessen aan de St. Jansschool van bovenmeester W.A. van Steen aan de Groenestraat 227. En dat was best een aardig eindje tippelen vanaf ons huis naar het onderwijs. 
(Zie ook het verhaal voor noviomagus: St. Jansschool en Meester Van Steen )

Ik herinner mij heel goed de portier in zijn portiersloge rechts van de fabriekspoort. De aardige man begroette je nog wel eens met de hand aan zijn uniformpet. Als schooljungske maakte de ASW indruk op mij en ik wilde maar al te graag de bedrijvigheid eens van binnen bekijken. Deze sluimerende wens werd een aantal jaren buiten mij om vervuld. Na het behalen van mijn diploma Machinebankwerken aan de Ambachtsschool in de Nieuwe Marktstraat (1948-1950) volgde mijn eerste baan bij Merx & Boerboom aan de Wezenlaan; een bedrijf voor het aanleggen van Centraleverwarming en Loodgieterwerk.
(Zie hiervoor het verhaal voor noviomagus: Mijn eerste Diploma en baan)

Op een dag kreeg Merx & Boerboom van de ASW-directie de opdracht een ruimte binnen het bedrijf van toiletten, wasbakken en douches te voorzien. Als jong broekie van 15 jaar werd ik het hulpje van de loodgietermonteur. Weken lang zijn we bij de ASW aan het werk geweest.

Reactiepagina
Reactie 2:

Cor van den Hoff, 17-05-2014: Mijn allereerste baan na de Mulo op de afdeling planning en werk voorbereiding aan de Muntweg in het ronde gedeelte van het gebouw. Mijn afdeling chef was de heer Smit. Ik heb er met plezier gewerkt tot mijn oproep voor militaire dienst in 1955. Mijn moeder was bedrijfsleider in de kern afdeling, een gebouw aangebouwd aan de gieterij. Ze heeft er ook nog een top van een vinger verloren in de stamp machine. Meest van de meisjes kwamen uit Wychen in die dagen. Mijn vriendin in die tijd werkte op de administratie in de Dr Jan Berendsstraat.

Er zijn fotos te zien in de BEELDBANK oud Nijmegen.
Reactie 3:

Margo Tammes, 18-06-2014: Heb in de Dr. Jan Berendstraat op de afdeling Inkoop (chef de heer Jansen) mijn eerste kantoorbaantje genoten in 1954. Op die afdeling werkten ook Nellie Geurts en Ricke. Een triest gebeuren in die tijd: Ricke verdronk in de Waal.
Op de afdeling Verkoop was de cheffin mej. Uljee en de telefoniste was Dé Bekker.
Ook op de tekenkamer herinner ik me Gerard Klaassen. Heb later nog wel eens contact met hem gehad. Hij is inmiddels overleden.
Wim Kleinlooh had ook een functie bij de ASW.
Zou graag nog eens in contact willen komen met o.a. Nellie (Nelly) Geurts. Via internet gezocht, doch deze bleek niet dezelfde persoon, alhoewel de naam ASW (Fasto geiser) erbij genoemd wordt.
Voor reactie houd ik mij aanbevolen.
Reactie 4:

Jan Kijlstra, 14-07-2014: Ik heb bij de ASW gewerkt als inkoper, vanaf ergens in de tweede helft van de jaren zeventig van de vorige eeuw tot vlak voor de sluiting van Nijmegen.
Toen het aardgas in Groningen was gevonden, moesten o.a. alle ASW-geisers (en dat waren er heel veel) worden voorzien van nieuwe branders. Men heeft toen alle activiteiten als toeleverancier gestaakt, en zich volledig op de produktie van deze nieuwe branders gestort. Met daarnaast nog wel de produktie van geisers en gaswandketels. Er werd goud verdiend en het geld werd ook vlot uitgegeven. De grootste IBM-computer, een geklimatiseerde meetkamer, een nieuw gastechnisch kaboratorium, etc.
Wat over het hoofd was gezien: die vervanging van branders was een eindige zaak, en dat einde kwam abrupt. De klap kwam hard aan, twee van de vestigingen werden afgestoten.
Na een poging om op te gaan in Vaillant, kwam de Nefit in beeld. Het argument was simpel: als de ASW zou verdwijnen, was ook de onderdelenvoorziening voor miljoenen huurgeisers niet meer gegarandeerd. Omdat de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij de vestiging in Buinen niet graag zag verdwijnen, en omdat de VEGIN niet graag versneld tot vervanging vangeisers wilde overgaan, werd besloten de onderdelenproductie in Nijmegen uit te besteden (dat was geen leuk werk, want in feite moest je als inkoper je collega's het werk afnemen), en de activiteiten, in feite alleen montage, in Buinen te concentreren. Daar werd een nieuwe hal gebouwd, omdat de vestiging toen te klein was. De gastechnische zaken werden bij NEFIT ondergebracht, evenals de ontwikkeling.
In feite produceerde ASW alleen nog voor een steeds kleiner wordende vervangingsmarkt voor geisers, en is inmiddels verdwenen.
Reactie 5:

Leo Lammers, 03-09-2014: Ik ben in augustus 1968 begonnen op de bedrijfsschool.
Heb vanuit de ASW veel opleidingen gevolgd. Machine bankwerken, draaien, onderhoudsmonteur. Ben voor het sluiten van de fabriek weggegaan naar een ander bedrijf, hoewel ik wel mee naar Buinen kon. Bij de ASW heb ik een geweldige tijd gehad en ik kom nog steeds oud collega's tegen. Bij ons in het appartement woont Wil Lamers die zat op kantoor.
Mijnheer Alders komen we ook nog wel eens tegen. Mijnheer van Oorschot (tekenaar technische dienst) zie ik dagelijks langs het kanaal wandelen.
Dhr Martin Verplak heb ik 2 jaar geleden nog gesproken. Die is inmiddels overleden.
Reactie 6:

Roelinde Bosch, 07-10-2015: Ik ben tweedejaars studente geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen en voor mijn vak Onderzoekslab ben ik het regionaal archief in gestuurd om onderzoek te doen naar de Turkse arbeidsmigranten in Nijmegen. Het onderzoek zal zich richten op de regelgeving van de nationale overheid en de ontvangst van Turkse werknemers in het Nijmeegse bedrijfsleven, in het speciaal de ASW Apparatenfabriek. Zij hebben in de in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw veel migranten aan het werk gehad.
Voor dit laatste onderdeel zou ik graag iemand willen interviewen die in de periode 1960 tot ongeveer 1975 (of langer) bij de fabriek heeft gewerkt. Dit mogen migranten zijn, maar ook Nederlandse werknemers. Kent u mensen die mij verder zouden willen helpen met dit interview, er is enige haast bij.

Ik kijk uit naar uw reactie, voor vragen kunt mij via mail bereiken: roelinde.bosch@gmail.com
Met vriendelijke groet, Roelinde Bosch
Reactie 7:

Mark Straver, 05-02-2016: Weet iemand hier in welk jaar de ASW haar beursnotering kwijtraakte? Was dit pas bij sluiting in 1980 of al eerder? Ik weet dat de ASW in 1974 not beursgenoteerd was.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: