|
© copyright Theo Phoelich, Internetbewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl De historie van de ASW fabrieken Op een zakenreis in 1896 naar Engeland waar de rijwielindustrie al ver vooruit was zag Martin Gerritzen, rijwielfabrikant uit
Nijmegen, dat er veel vraag was naar kleine verbindingsnippels waarmee de wielspaken aan de velg werden bevestigd.
Samen met de Nijmeegse broers Blok die veel zaken deden met een Zwitserse horlogefabrikant en ook wel brood zagen in het product om deze te gaan
produceren, namen zij de nippel mee naar Zwitserland om te vragen of de Zwitsers zoiets konden maken.
Dat was dus zo en met een hand vol van deze nippels ging Gerritzen naar
Engeland waar men gelijk sprakeloos was over het product en gelijk een omvangrijke order
plaatste. Doordat de zaken heel voortvarend gingen werd op 1 april 1897 de commanditaire vennootschap Blok & Gerritzen opgericht.
De roepnaam van het bedrijf werd The Automatic Screw Works afgekort de ASW met een
bedrijfskapitaal van 40.000
gulden. Ook had men
* Het Helveten-incident had te maken met de Zwitserse onderhoud monteurs
die vanuit Zwitserland waren meegekomen om de machine's te onderhouden. Toen men dat
hier zelf kon, werden de Zwitsers weggestuurd. Maar die hadden van kwaadheid voor ze
gingen de machines onklaar gemaakt, waardoor er veel vertraging ontstond.
Men ging over op het maken van schroeven, moeren en onderdelen voor de elektrotechniek. Er kwam grote vraag naar fittingen voor gas en waterleiding waardoor het pand te klein werd en men in 1909 verhuisde naar een groter fabrieksterrein aan de Dr. Jan Berendsstraat. Later werd er ook nog een gieterij aan de Groenestraat gebouwd op de plaats waar later Smit Transformatoren zou verrijzen. In 1909 kwam er ook een speciale kopergieterij waar men gaswaterkranen en gasarmaturen kon maken.
Zo draaide de apparatenfabriek met ups en downs verder totdat in 1937 een geiserontwerp in productie kon gaan. Toen in 1937 Mr. Fred A. Stokvis tot de raad van commissarissen toetrad ontstond ook de naam Fasto. Tijdens de bezetting ging het alleen maar bergafwaarts. Op 23 Oktober 1944 wist de directie een deel van het personeel weer aan het werk te krijgen en ook de naam veranderde in ASW Apparatenfabriek NV Nijmegen. In 1948 begon men weer volop met de productie van geisers. Met de W1200 had men veel succes en in 1950 rolde de 25.000-ste van de bank. De productie werd ondergebracht in het Drya-complex aan de Muntweg dat voor de oorlog was gebouwd om er een kunstzijdespinnerij te vestigen. In 1961 waren er bijna 1000 man in dienst bij de ASW.
Waar ging het
mis? De ASW kon niet aan voldoende personeel komen om aan de vraag te voldoen en men moest werk gaan uitbesteden wat dus duurder
was. In 1965 toen er nog 1200 mensen in dienst waren werd de zandgieterij opgeheven,
in 1967 werd onder de druk van de vakbond ook een werktijdverkorting van 75 minuten per week
ingevoerd. Toch blijft men doordraaien maar het blijven zware jaren voor de
ASW. Op 14 juni 1979 meld directeur De Horn, die pas was aangesteld,
"ik voel me als een doktor die erbij gehaald wordt als als de patient al overleden
is". Vanaf dat moment komen er alleen maar treurige berichten met als zwartste kop op 22 november 1980:
"De ASW gaat dicht". De nippelenkeet doet op 10 februari 1981 voor het laatst zaken op Nijmeegse
bodem. Opkopers lopen weg met restanten van de inventaris, zelfs de naam is in de aanbieding; voortaan heet het kind van Gerritzen en Blok Fasto
BV, wat een onderdeel is van NEFIT BV in Deventer. In opdracht van de gemeente Nijmegen worden de
geëerbiedigde bouwsels aan de Dr Jan Berendsstraat en Muntweg gesloopt. Even stilte
en je kunt een nippel horen vallen.... Klik hier voor meer info over ASW en Fasto op onze website! Reactie 1: Cees de Vos, 04-03-11: “De ASW-fabriek”, alias de Nippelkeet; honderden keren ben ik als kind langs dit bedrijf en de “Swift-Schoenenfabriek” gelopen. Vooreerst twee jaar als kleuter aan de hand van lieve mam of grote zus op weg naar de kleuterschool van de nonnen “Dochters van Onze Lieve Vrouw” aan de Dobbelmannweg en zeven jaar lang voor het volgen van de lessen aan de St. Jansschool van bovenmeester W.A. van Steen aan de Groenestraat 227. En dat was best een aardig eindje tippelen vanaf ons huis naar het onderwijs. |
na veel onderhandelen de Zwitsers zo ver gekregen om de
machines voor het vervaardigen van de nippels naar Nijmegen te verplaatsen en zo werden er zes automaten en revolverbanken,
vier freesmachines, drie tapmachines en een gleufmachine om de gleuf in de nippelkop te maken
naar Nijmegen vervoerd. Deze machines werden geplaatst in een pand in de Van Diemerbroeckstraat.
Om de machines aan te drijven werd ook een Crossley zuiggasmotor
aangekocht. Het pand bevond zich ook op een aantrekkelijke locatie. De Van Diemerbroeckstraat komt uit bij het pas geopende spoorwegstation en als overbuurman had men Van Gend en Loos dus makkelijk voor de
distributie. 
Op 26 april 1897 werd door notaris Christiaan Courbois de oprichtingsakte van de ASW
getekend. De eerste werknemers van de ASW waren elf Gelderse schonen en drie jongens die als ze hard werkten een habbekrats konden verdienen.
Voor de oudere meisjes was dat 3 gulden en voor de jongens 1 tot 1,25
gulden. In 1898 waren al 10 miljoen stuks nippels geproduceerd en stonden er 28 mensen op de
loonlijst. Waarschijnlijk door de hoge productie ging de kwaliteit achteruit en de Engelsen gingen de nippels uit Nijmegen
boycotten. Hierdoor moest men overschakelen naar andere producten. Er werd een nieuwe investeerder, Dirk van Hulst, binnengehaald en
Martin Gerritzen moest via een zijdeur de firma
verlaten.
