© copyright Erik Jansen, Digitale bewerking: Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl
|
Elke Nijmegenaar kent ze van vroeger, de 'Peeman-keetjes'. In samenwerking met Erik Jansen, een van de nazaten van de familie Peeman, kunnen wij u op deze pagina een kijkje geven in de bedrijfshistorie van deze oer-Nijmeegse drankhandelaar die met zijn nostalgische keetjes grote bekendheid verwierf onder de Nijmeegse bevolking. Onderstaande pagina is een selectie uit de archieven van de firma, met toestemming gepubliceerd op Noviomagus.nl © copyright: Erik Jansen - Henk Kersten - Noviomagus.nl
Peeman bedrijfshistorie
Wij danken de familie Peeman-Jansen en Erik Jansen voor het ter beschikking stellen van de voor deze bedrijfshistorische pagina benodigde materialen en gegevens. Wilt u meer weten en vooral zien van de bekende Peemankeetjes die het Nijmeegse straatbeeld zo bepaald hebben, dan kunt u kijken op de Peeman-internetpagina van Erik Jansen. Daar kunt u ook het boek 'Keetjes & Kroegen, Honderd jaar Peeman Dranken' downloaden: © copyright: Erik Jansen - Henk Kersten - Noviomagus.nl |
Rond 1900 begon J. A. Peeman in Nijmegen een drankhandel en drankenfabriek. In zijn drankenfabriek werden allerlei frisdranken en sterke dranken gemaakt en hij werd tevens al in 1908 Hoofdagent van de Amstelbrouwerij. Zo leverde hij aan particulier en horeca alle gewenste dranken.
Rond die tijd was door de economische malaise drankmisbruik een groot maatschappelijk probleem en de landelijke bond Alcoholbestrijding zette in Nijmegen, Den Haag en Groningen kioskjes in het straatbeeld die alleen alcoholvrije dranken verkochten. Hiermee dacht men het probleem van alcoholmisbruik te kunnen overwinnen, maar zoals men nu ook wel in zal zien ging dit plan lang niet ver genoeg. Extra verkooppunten van frisdrank leveren uiteraard niet als resultaat op dat de verkooppunten van alcoholische drank minder bezocht zouden gaan worden. Dit oorspronkelijke idee van de bond Alcoholbestrijding leek dan ook al een vroegtijdig einde beschoren en in 1908 leken de kioskjes opgedoekt te moeten worden omdat de bond 'op de fles ging'.
De heer Peeman zag echter wel het nut van de kioskjes en hij was zich er ook van bewust dat het alcoholmisbruik ook voor het imago van zijn bedrijf niet al te best was. Een verkoper van alcohol is op de lange termijn ook gebaat bij gebruik met mate, waarbij geen persoonlijke en maatschappelijke schade ontstaat door de verkoop van zijn product. Daarom besloot hij de kioskjes van de bond op te kopen en ze onder hetzelfde beleid voort te zetten: alleen verkoop van alcoholvrije dranken.
De kioskjes waren bovendien veelal geplaatst aan de randen van de singels, op de grote wegen naar het centrum en leverden zo, naast zijn eigen slijterij op de Waldeck Pyrmontsingel, een aardig distributienetwerk op voor de alcoholvrije dranken die hij zelf in productie bracht. 
De kioskjes stonden op de volgende plaatsen: Het Keizer Karelplein, de Spoorstraat, Hunnerpark, Oranjesingel (bij de vereniging en bij de huidige Canisiussingel), het Kronenburgerpark, het Valkhof, Kelfkensbos, langs de Groesbeekseweg, de Willemsweg en de Beekseweg.
In de loop der tijd is het assortiment van de Peemankeetjes behoorlijk uitgebreid. Zo werden in de loop der tijd ook rolletjes snoep, candybars en sigaretten verkocht. De verkoop had de heer Peeman ook op een bijzondere manier georganiseerd. Voor de Tweede Wereldoorlog kende Nederland lang niet zo'n uitgebreid sociaal zekerheidsstelsel als nu. Arbeidsongeschikten of anderszins werklozen waren vaak toegewezen op inkomsten van familieleden en een minimale bijdrage van de overheid. De heer Peeman bedacht dat voor de verkoop vanuit een Peemankeetje geen grote mobiliteit noodzakelijk was en omdat de keetjes maar klein waren en dus ook het assortiment niet al te groot, was het werk ook niet heel ingewikkeld. Daarom besloot de heer Peeman mensen die invalide waren geworden te vragen of zij wellicht in een kioskje wilde komen werken. Zo konden zij in hun eigen onderhoud voldoen, waren ze niet op liefdadigheid aangewezen en, ook heel belangrijk, behielden ze allerlei sociale contacten.
De Peemankeetjes ontwikkelden zich immers tot een ontmoetingsplek van buurtbewoners, er werd gekletst over de andere buren, over het nieuws en over het weer. 
In de oorlog zijn enkele keetjes verloren gegaan en door de snelle groei van de stad rond die tijd waren verbredingen van juist de grote uitvalswegen waaraan de keetjes stonden noodzakelijk. Enkele van de keetjes zijn toen definitief uit het straatbeeld verdwenen. Anderen zijn weer opnieuw opgebouwd, hoewel soms helemaal niet meer lijkend op de zo typische oorspronkelijke bouwvorm.
Bovendien namen de andere zakelijke activiteiten van de heer Peeman, de drankenhandel, slijterij en limonadefabriek ook een hoop tijd in beslag zodat hij op een dag besloot de Peemankeetjes van de hand te doen. Hij gaf daarbij voorrang aan de toenmalige uitbaters van de kioskjes. De meesten van hen gingen graag in op het aanbod en namen de exploitatie op zich en werden zo eigen baas in hun Peemankeetje. 
Voorbeelden daarvan zijn de huidige kiosken aan de Groesbeekseweg, op de Willemsweg en op het Hunnerpark. Echter ook deze drie zijn geen van alle meer een origineel Peemankeetje stammend uit 1900. 
Het laatste originele Peemankeetje stond op de Willemsweg, op de hoek bij de Graafseweg, maar is in 1985 in elkaar gereden door een vrachtwagen. Het is toen van de definitieve sloop gered door de erven van de heer Peeman. Zij hebben de brokstukken, want meer was er niet van, opgekocht. Bij hen in de tuin is het Peemankeetje weer geheel opgebouwd, gerestaureerd en in oorspronkelijke staat hersteld. Het doet nu dienst als tuinhuisje en zo wordt daar, na al meer dan een eeuw, nog steeds drank geschonken vanuit het enige originele Peemankeetje, dat Nijmegen nog rijk is.