Garden2

© copyright Henny Meijer; Digitale bewerking: Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

De komst van de grondtroepen van operatie Market Garden
in Nijmegen

door Henny Meijer

Inleiding - XXXe legerkorps - Hell's Highway - Nijmegen - Besluit - Literatuur - Reacties

 

Tegenslag voor de grondtroepen tussen Neerpelt (België) en Grave

De corridor, of "Hell's Highway"

Laten we proberen een verklaring te vinden waarom de eerste pantserwagens van Horrocks' XXX Army Corps pas om 8.20 uur op dinsdagmorgen 19 september 1944 de brug bij Grave bereikten t.w. van B squadron 2/ Household Cavalry (2/HCR), terwijl de eerste tanks van de Grenadier Guards Group om 10.00 uur deze brug bereikten.

De reden van het oponthoud van deze Britse grondtroepen is gecompliceerd en is een optelsom van verschillende oorzaken. In zijn algemeenheid zijn tanks niet geschikt om over de Nederlandse straten te rijden. De stalen rupsbanden over de keien was als het ware een mes tegen een draaiende slijpsteen, waar de vonken vanaf vlogen. Normaal worden tanks dan op zware opleggers vervoerd, doch deze opleggers waren niet beschikbaar omdat ze werden ingezet voor voedseltransporten tussen Normandië en (hongerend) Parijs. De vele rijdende werkplaatsen van de Royal Engineers hadden handenvol werk.

De scheidingslijn met het 2e Britse Leger van Dempsey met die van het 1e Amerikaanse Leger van Generaal Courtney Hicks Hodges liep naar het Noord-Oosten, Brussel-Hasselt naar Midden-Limburg (NL). De eerste Limburgse plaats die werd bevrijd door de Amerikanen was Mesch ten zuiden van Maastricht op 12 september, gevolgd door Maastricht op 14 september.

De Britten waren op 3 september in Brussel en op 6-7 september in Beringen. Op zondag 10 september werd de kanaalbrug "De Grote Barrier"over het Kempisch kanaal veroverd. Deze werd herdoopt in "Joe's bridge" genoemd naar Lt. Col. J.O.E. Vandeleur die dat met zijn Irish Guards met 11 tanks van No.1 Squadron lukte de brug te veroveren. Squadron leader was Maj. David Peel die dat met Troopleader Duncan Lampard en met behulp van infanterie, lukte en waarna Captain Hutton de Duitse explosieven onklaar maakte. Dat was de eerste brug die later erg vitaal bleek.

Op maandag 11 september was de eerste Britse eenheid, die via "Joe's bridge" bezet Brabant binnen kwam, een verkenningspatrouille van Corps Recce Household Cavalry (HCR) met twee Daimler pantserwagens onder leiding van Troopcommander Lt. Buchanan-Jardine, die kwam tot de brug over de rivier de Dommel. Hij kreeg hiervoor later een Military Cross (MC) en van Nederland de Bronzen Leeuw (BL)

Op 17 september werd dus het bevel voor de start van Operatie "Garden" gegeven, nadat het bericht kwam dat de Geallieerde Luchtlandingstroepen (Operatie "Market") onderweg waren. De spits werd afgebeten om 14.35 uur, door Lt. Keith Heathcote's 3/ Squadron Irish Guards met Sherman tanks. Met een geplande bommentapijt, dat door de artillerie werd uitgelegd voor de tanks uit en met succesvolle luchtaanvallen, waarmee geschut was uitgeschakeld op Duitse posities, ging het richting Valkenswaard.

Deze voorhoede liep al na tien minuten in een hinderlaag van Kampfgruppe Walter, waarbij negen tanks en twee pantserwagens werden vernietigd door Duitse infanterie, Fallschirmjäger door middel van Pantzerfausts. Overlevenden werden door de vijand krijgsgevangen genomen. (Dit was een vreselijke slag als men zich realiseert dat het XXX Corps totaal 70 tanks verloor) Er waren ook al twee Sherman tanks vernietigd door "Friendly Fire", door eigen geallieerde vliegtuigen, Typhoons.

Britse tankeenheden met steun van infanteristen en geschut moesten deze Duitse tegenstand eerst uitschakelen om verder te kunnen komen. De tanks moesten komen vanaf België Leopoldsburg-Neerpelt en de eerste brug was over het Belgische Kempisch kanaal. Via Valkenswaard over de rivier de Dommel naar Eindhoven.


Kaart met routeplan en landingsgebieden van Operatie Market-Garden
(Het grote gebied ten Oosten van Helmond was de onbegaanbare De Peel)

Op 18 september reed C Squadron 2/HCR Eindhoven binnen en werd gevolgd door de Guards. Weer over de Dommel naar Son/Best, de brug over het Wilhelmina-kanaal, dat vlak voor de ogen van de Amerikaanse para's van 1/506PIR/101st A.D. werd opgeblazen. Een in haast aangebrachte Bailey brug door de Britse genie (14th Field Squadron Royal Engineers van Major J.N. Thomas), maakte het pas mogelijk om op dinsdag 19 september om 6.00 uur de eerste Britse tanks over het Wilhelmina-kanaal te leiden. Dit waren 30 tanks van JOE Vandeleur's 32nd Guardsbrigade Group Cold, de voorhoede van XXXe Legerkorps, waarvan de achterhoede werd opgehouden door verschillende aanvallen, waarbij veel Britse tanks verloren gingen en veel transportwagens met hun kostbare lading in de frontlinie kwamen en bumper aan bumper stilstonden en een makkelijke prooi waren voor de Duitse tanks, kanonnen en mijnen. De dag erop moest Joe Vandeleur acuut ziek afhaken en zijn commando overdragen. Via St. Oedenrode naar Veghel over de veroverde brug van de Zuid-Willemsvaart verder naar Uden / Volkel naar Den Tol / Reek tot aan Grave over de brug over de Maas en vervolgens via Alverna naar Nijmegen. Ten zuidwesten van Nijmegen over de Graafsebrug over het Maas-Waal-kanaal, door de Geallieerden "Honinghutje" genoemd. Wat daar gebeurde werd eerder op deze website vermeld:

"1st Lt. John Polette ontving later zijn DSC voor de verovering van de verkeersbrug over het Maas-Waalkanaal bij Honinghutje, 18 september 1944 tussen 11.00 en 12.00 uur. Dit was de tweede poging van hem. De Duitsers bliezen de naast gelegen spoorbrug vlak voor zijn neus op en beschadigden daarmee helaas ook de verkeersbrug. Dit had grote gevolgen omdat werd besloten dat de beschadigde verkeersbrug met een gat in het wegdek, geen zware voertuigen zoals tanks kon dragen. De hele colonne, moest op dinsdag 19 september bij Alverna omkeren en via Overasselt naar de Heumen brug, naast de sluis van het Maas en Waalkanaal om richting Nijmegen te kunnen komen, en daardoor grote vertraging opleverend".

Vanzelfsprekend dat dit de opmars ongewenst heeft vertraagd. Hiervoor werd echter gekozen i.p.v. een lange reparatie aan deze brug door de 43 Wessex Division en de Royal Engineers bridging groups. Achteraf bleek deze beschadigde brug zeker geschikt voor tanks.

Door een wel erg late beslissing dat de beschadigde "Honinghutje" brug over het Maas-Waal-kanaal ongeschikt was voor zware voertuigen, pas op dinsdag 19 september 1944, dat tot gevolg had dat deze colonne met tanks en pantserwagens bij Alverna moesten keren en via Overasselt naar de brug in Heumen moesten teneinde Nijmegen via Molenhoek Malden te kunnen bereiken.


De Sluisbrug Maas en Waalkanaal Heumen/Molenhoek.
Onbeschadigd veroverd op 17 september door B-Company /504 PIR onder Capt. Tom Helgeson na uren hevige strijd.
De enige onbeschadigde brug over het Maas enWaal kanaal waarover het XXXe Legerkorps in Nijmegen kon komen.

 

Korte samenvatting van de belangrijkste krijgsverrichtingen in Brabant teneinde de corridor, de weg "Hell's Highway" open te houden:

Zondag 17 september

De US 101st Airborne division "The Screaming Eagles") landde in Brabant op de Sonsche Heide met drie Para Infanterie regimenten (PIR). C.O. Gen. Maj. Maxwell Davenport Taylor, MWO4. met totaal 6641 Para's. Het 501 PIR C.O. Col. Taylor, 502 PIR (ten Zuiden van St, Oedenrode), C.O. Col. Michaelis, BL, 506 PIR (ten Noorden van Eindhoven) C.O. Col. Sink, BL. (Het 327th Glider Infantry Regiment onder Col. Happer landde op 19 september, 2 en 3/327th GIR).

Vier bruggen bij Veghel over de rivier de Aa en de Zuid-Willemsvaart werden door 1/501PIR en 2/501 PIR/101st A.D. veroverd.

De voorhoede van Britse tanks van de Irish Guards liepen in een hinderlaag om 14.30 uur, waarbij 9 Sherman tanks van de Irish Guards en twee pantserwagens werden uitgeschakeld.

Typhoon vliegtuigen werden ingeroepen om deze tegenstand te breken, en verrichtten 230 aanvallen (sorties).

De strijd tegen Kampfgruppe Walter om de weg open te breken en de Duitsers terug te drijven lukte. Hernieuwde opmars door de Irish Guards nu met infanterie van 2/Devons/ 231 Brigade aan beide kanten van de weg. De weg voor Valkenswaard dreigde geblokkeerd te worden door een SS-compagnie van 107 Pantzer Brigade Panther met acht StuG's , Sturmgeschutz (75 mm kanonnen gemonteerd op een tankchassis), die blokkade werden na hevige strijd uitgeschakeld door Britse tanks en door Typhoons.

Deze 107 Panzer Brigade Panther, onder commando van Major Freiherr von Maltzahn, was samengesteld om als onafhankelijke eenheid te worden ingezet om de logistieke bevoorradingsroutes van de Geallieerden door te snijden. Deze Brigade bestond uit, aan het Oostfront zeer ervaren militairen, totaal maar 1500 man en 36 zware tanks. Ze waren geformeerd in het vroegere Oost-Pruissen en waren met 17 treinen overgebracht naar Venlo en kwamen op vrijdag 15 september 1944 aan in Helmond waar ze moesten wachten op voorraden brandstof en mistten hun compagnie Workshop. Dit laatste zou de inzetbaarheid van hun tanks parten gaan spelen. In deze periode van de oorlog schakelden tanks nauwelijks tanks uit doch werden tanks gebruikt als rijdende artillerie. Tanks waren zonder infanteriesteun kwetsbaar en nutteloos omdat ze snel werden uitgeschakeld door vijandige infanterie of anti-tank kanons, strategisch opgesteld. Daarom werden deze Panther tanks gekoppeld aan de Fallschirmjäger Regiment, die in Brabant waren gepost. Deze 107 zou een onverwacht obstakel gaan vormen voor de opmars van de Britten.

De opmars kostte verschillende verwoeste voertuigen van de 15/19 Hussars door Tellermijnen. Dit was inclusief een Cromwell Challenger tank uitgerust met een zwaar 17 ponder kanon, het enige kanon dat de zwaar gepantserde Duitse Panther kon vernietigen. De brug over de Dommel ten zuiden van Valkenswaard werd intact door de Irish Guards met de 1/Dorset infanterie bereikt (17.30 uur) waarna Valkenswaard kon worden bereikt, waar gestopt werd en de nacht doorgebracht. (Orders van XXXe Legerkorps). De Irish Guards hadden 10 tanks verloren, 20% van haar sterkte in deze paar kilometers. Munitie aanvulling was niet voorhanden omdat hun voertuigen in een reusachtige file stonden. Sgt. Cowan van deze Irish Guards schakelde een Duitse SP uit plus een 88 mm kanon. Capt. Swanwick's tank werd geraakt in de motor en de bemanning bleef ongedeerd.

De brug bij Veghel werd veroverd door de US 1/501 PIR/101st Airborne Division met A Regimental Group Armoured Brigade waarna mensen van de US 326th Engineers de springladingen uitschakelden. Tegenaanval op 300 Duitsers door Lt. MacGregor, platoonleader, later overleden door opgelopen verwondingen, waardoor postuum Silver Star.

Maandag 18 september

4.30 uur. Start voor Valkenswaard Bat HQ plus 2 compagnies van 1/Dorset. A. comp op de Cromwells Tanks van 15/19 Hussars, de C comp. op vrachtwagens.

9.00 uur. Voorhoede start met Irish Guards vanaf Valkenswaard via Aalst, Eindhoven naar Son, bij de om 11.00 uur opgeblazen brug over het Wilhelminakanaal, aangevoerd door pantserwagens van C Squadron 2/HCR. Major Wignal C.O. B Sq. 2/HCR kreeg 2 uur vertraging bij Aalst omdat de Irish Guards bijna niet langs de colonnes konden komen. Eveneens vertraging bij Eindhoven-Zuid dat nog niet veroverd was door de US 101st Airborne Division. Door mist geen luchtsteun en het werd opgelost met Britse artilleriesteun. Een Sherman tank van Sgt Pearce (we komen hem twee dagen later in Nijmegen tegen bij de Waalbrug) ging verloren door doorzakken van een houten brug over de Dommel tussen Waalre en Meer-Veldhoven. De bemanning bleef ongedeerd. Vier bruggen werden veroverd bij Eindhoven, over kanaal en over de rivier de Dommel. Eindhoven bevrijd door 101st A.D.

12.30 uur. C Sq. 2/HCR leidde de spits tanks van de Guards door Eindhoven en na een uur werd de opgeblazen brug bij Son bereikt. De Irish Guards werden overigens vertraagd in het centrum van Eindhoven door een enthousiaste menigte in deze eerste bevrijdde Brabantse stad. Bij de vernielde brug over het Wilhelminakanaal bij Son kwam met vertraging de 14 Field Squadron bridging train, die met hulp van US 3rd Plat. Comp. C, 326th Para Engineers van 101st AD. een 110 Feet Type 140 Bayley brug legden, die gereed was op dinsdag morgen om 6.00 uur

Bij St Oedenrode een Duitse aanval door Falschirmjager Ewalt, van het Training en Vervangings­regiment uit 's-Hertogenbosch.

Dinsdag 19 september


De eerste Britten arriveren in Grave, de verkenners van Squadron B/ 2 Bat./HCR, (Household Cavalry Regiment)

6.00 uur Pantserwagens van B. Sq. 2/HCR gevolgd door de tragere 37 tons Sherman tanks van de Grenadier Guards Group, die de spits overnamen van de Irish Guards. Het ging over de brug van de rivier de Dommel bij St Oedenrode, (waar overigens twee Duitse Mark IV tanks door Spitfires en een P-51 werden vernield) en om 7.00 uur werd Veghel bereikt, waar de brug over de Zuid-Willemsvaart in tact veroverd was door de Para's van 101st A.D.

Bij Nuenen gingen overigens 2 Cromwell tanks verloren in een slag met Von Maltzahn's 107 Panzer Brigade Panther. Een munitievoertuig van Q Battery 21st Anti tank Regiment R.A. werd op de Bailey brug opgeblazen. De brug werd gered. De vijand werd teruggeslagen door 57 mm Anti Tank kanons van Battery B 81st Anti Tank Bat, die de 2 Duitse voorste tanks uitschakelden, waardoor de volgende tanks niet konden passeren en zich terugtrokken.

Duitse luchtaanval op Eindhoven. Philips-fabriek in brand en 6 Britse munitiewagens opgeblazen. Tweede aanval van Von Maltzahn 107 Panzer Brigade Panther werd afgeslagen door 10 Cromwell tanks van 15/19 Hussars en de B batterij van Britse 81st Anti Tank Bat., met self propelled 25 pounders, beiden toegevoegd aan de US 101st A.D. Zes (van de 36) Duitse Panther tanks van 107 Pantzer Brigade Panther werden bij Son uitgeschakeld, dus een zesde van haar sterke Panthers.

Woensdag 20 september

De Heeswijk-Dinther manoeuvre bij de Willemsvaart.

Verovering van Heeswijk/Dinter om 17.30 uur door Colonel Harry Kinnard met 45 man van 1/501 PIR/101st A.D. Maakten 418 Duitsers krijgsgevangen, waarvan de helft gewond was. Vervolgens veroverde deze groep succesvol Schijndel. (Kinnard ontving later hiervoor de MWO 4e klasse van Nederland).

Alle missies van de US 101st Airborne Division waren op 20 september voltooid. Britse collonne met ca 800 voertuigen, waaronder vrachtwagen met 26 canvas assault boats slagen er in om zich vanuit België langs de files te wurmen en komen pas om ca. 14.00 uur aan in Nijmegen bij de PGEM centrale. (22 boten zijn inzetbaar).

Donderdag 21 september

De hinderlaag bij Schijndel.

Duitse aanval op de Bottleneck bij Veghel.

Vrijdag 22 september

1.30 uur. De Amerikaanse Para's vielen Schijndel aan en de verwachtte vijandelijke macht bleek zuidwaarts te zijn vertrokken.

3e en belangrijkste afsnijding van de Hell's Highway.

1/501 PIR verovert Schijndel en slaat een tegenaanval af voordat 3/501 PIR arriveert.

Aanval op Veghel vanuit het oosten en westen afgeslagen. Opmarsweg tussen Veghel en Uden afgesneden door de 107 Panther Brigade Panther en hiermee was de bevoorrading van 43rd Wessex Infantry Division afgeneden. (Op dat moment reed de voorhoede van 43rd Wessex Inf. Div. de Waalbrug bij Nijmegen over de Betuwe in!)

(Dit zou 36 uur duren voordat de Hell's Highway weer open kwam.)


Voertuigen met de benodigde voorraden bleven onbewaakt achter, vaak als schietschijf.

Zaterdag 23 september

De Britse tanks van 32nd Guards Brigade, de Grenadier Group en Coldstream Group, moesten terug naar Veghel A.Squadron 2/HCR kwam 32nd Guards Brigade te hulp en met 506 PIR, Sherman tanks van B Squadron 44/RTR plus 32nd Guards Brigade plus 501 PIR plus 907/GIR Field Art (met 77 gliders ingebracht) werd daar de vijand verjaagd. De Hell's Highway was na 36 uur weer open om 13.00 uur. De Duitse Kampfgruppe Walther verloor 20% van haar tanks en 25% van de Infanterie. Hiermee was de laatste bedreiging van de oostelijke flank van de Hell's Highway weggenomen.

Zondag 24 september

De doorsnijding bij Koevering/Eerde

Eerde veroverd door comp. C 1/501 PIR samen met 2/HCR A Squadron. 500 Fallschirmjager werden teruggeslagen. 9 tanks (Shermans0 A. Squadron 44/RTR verloren in deze strijd 3 tanks. Verdere verliezen 50 Britse voertuigen met voorraden, 8 officieren en 32 manschappen raakte krijgsgevangen.Opmarsweg opnieuw afgesneden, ten zuiden van Veghel

Maandag 25 september

Geallieerde tegenaanval vanuit het zuiden met 502 PIR met 52/Recce Regiment. Horrocks kwam persoonlijk naar St. Oedenrode.(werd dezelfde dag weer terug gebracht naar zijn Hoofkwartier (HQ) in de Betuwe door 6 Carriers van Durham Light Infantry/151 Brigade plus 5 tanks van 5/Inniskillen Dragoon Guards Group plus 8/Hussars. Tien tanks van de Guards Armoured Division Replacement Squadron gingen verloren, 4 door 88 mm kanon en later nog eens 4 door hetzelfde wapen. Om 16.00 uur trok de vijand, het 6e Fallschirmjäger Regiment, zich terug. De 131 (Queens) Infantry Brigade werd die dag toegevoegd aan het XXXe Leger Korps ter versterking van de verliezen.

Dinsdag 26 september

Na harde gevechten waren om 8.00 uur de Para's van H- Cie 502 PIR/101st A.D. om 13.00 uur weer meester van de "corridor" zoals de opmarsweg werd genoemd. De Duitsers trokken zich terug

Woensdag 27 september

Over de heropende corridor trokken de erg veel gereduceerde voertuigen van het XXXe Leger Korps weer noordwaarts. Hierdoor kwam er pas een einde van het ongekende gebrek aan artillerie munitie in de voorhoede van XXXe Leger Korps.

(Toen waren de Britse overlevenden, ca 2300, van Oosterbeek reeds geëvacueerd over de Neder-Rijn en daarmee Operation Market-Garden beëindigd!)

 

Conclusie: De heroïeke strijd tegen een sterke vijand in Brabant had dit XXXe Leger Korps fatale en niet geplande verliezen doen lijden, terwijl het niet eens op de normale oorlogssterkte was door verliezen in Frankrijk en België. Ook de verliezen van de Taylor's US 101st A.D. waren enorm: 315 doden, 547 vermisten en 1248 gewonden, totaal 2118 van de normale sterkte van 10.000 man. Een hoge prijs voor vijf van de zes veroverde bruggen. Helaas kon niet voorkomen worden dat de corridor viermaal werd afgesneden, waarvan de belangrijkste 36 uur (tussen Veghel en Uden op 23 september) en tussen St Oedenrode en Veghel 26 uur (op 26 september).

De nuchtere conclusie is dat Operation Market Garden in haar totaliteit mislukt is omdat de opdracht van het Britse XXXe Legerkorps binnen 48 uur, dus op maandagmiddagmiddag 19 september, op de Veluwe moest arriveren, niet kon worden waargemaakt omdat pas op woensdag 27 september haar afgesneden voorraadvoertuigen hun weg naar het Noorden konden voortzetten. Zonder deze voorraden was het onmogelijk haar doel te bereiken en bleef men steken voor Elst en Driel, waarop de Operation Market Garden door haar leiding werd beëindigd.

De felle tegenstand van de vijand, waaronder o.a. de onverwachte aanwezigheid van de pas op 15 september aangekomen 107 Panzer Brigade Panther, met 25 zware tanks en 1500 man, in Helmond, werkte er aan mee dat het Duitse plan om het bruggenhoofd van het Britse XXXe Leger Korps te vernietigen door haar voorraadlijnen te blokkeren, zeer effectief werd uitgevoerd.

 

Inleiding - XXXe legerkorps - Hell's Highway - Nijmegen - Besluit - Literatuur - Reacties

REAGEER

terug naar oorlogspagina naar gastredactiepagina

Reactiepagina
Reactie 1:

Leo Verhees, 10-06-2017: Voor de evacuatie van de para's uit Oosterbeek waren niet alleen Britse Royal Engineers ingezet. Helaas ben ik nergens tegengekomen dat een grote bijdrage werd geleverd door de 20e en 23e Cie van de Royal CANADIAN Engineers. Zie hiervoor ook het vele jaren later onthulde monument op de dijk bij Driel.

De Royal 20e en 23e cie CANADIAN Engineers waren ingedeeld bij het XXXe Leger Korps en hebben ook een groot aandeel geleverd bij het vrijmaken van de corridor tussen Son en Grave. Al vanaf NormandiŽ belangrijke onderdelen bij herstel en begaanbaar maken van wegen en bruggen. Bij de geschiedschrijvingen worden zij veelal onvermeld door de indeling bij het Britse Leger Korps. Ook de brug bij Katwijk werd later door hen gebouwd t.b.v. De Operatie Veritable in februari 1945 (zie ook het monument bij de brug). Vanwege hun vroege komst naar Engeland werden zij mede als eersten teruggebracht naar Canada.
Na de evacuatie van de para's zijn zij gelegerd in de Sint Jozefschool aan de Bijleveldsingel van waaruit regelmatig nachtelijke patrouilles werden uitgevoerd naar de Betuwe en Arnhem via Huissen. Ook bij de operatie Veritable hebben zij veel herstelwerkzaamheden verricht.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: