TheresiaCat

© Ruud van Lierop/Marcel van Dinteren; Digitale bewerking 27-09-2015 Stichting Noviomagus.nl

St. Theresia - kerk en parochie in Nijmegen-West

Inleiding

Pastoor - Bouw - Aanzichten - Inwijding - Processies - Misdienaars/Patronaat/Koren - Scholen - Jeugd - Retraite - Groepsfoto's - Sloop


Ruud van Lierop verzamelde de afgelopen jaren divers fotomateriaal van de Theresiakerk in Nijmegen. Een aantal foto's werden hem beschikbaar gesteld door dhr. Anton Lukassen, maker van websites over Dom Bellot en Hendrik van de Leur en waren al aanwezig op Noviomagus.nl.
Van Ruud ontvingen wij een forse uitbreiding aan foto's m.b.t. de voormalige Theresiakerk uit het Waterkwartier. Het betreft deels uniek materiaal in de vorm van gefotografeerde pagina's uit fotoalbums van pastoor J.M.P. Litjens. Onder zijn geestelijke leiding is de kerk gebouwd en in gebruik genomen. Dit materiaal is afkomstig van Cor Litjens en is met zijn toestemming op Noviomagus.nl geplaatst. (Pastoor Litjens was een oudoom van Cor Litjens)
Tevens is van de gelegenheid gebruik gemaakt om de foto's in te delen in een aantal thema's en heeft de redactie het geheel van aanvullende informatie en een korte biografie over Pastoor Litjens voorzien. De originele onderschriften uit de fotoalbums worden in zwarte kleur en tussen quotes weergegeven op de fotopagina's.


Johannes Maria Petrus (Jan) Litjens (1886-1966)

Jan werd geboren te Deest op 16 juli 1886 en was een zoon van Johannes Christianus Litjens (landbouwer en fruitteler), geboren te Wanssum in 1844 en Johanna (Jansje) Smits, geboren te Deest in 1851. Christianus en Johanna kregen in totaal 11 kinderen, waarvan één vroeg overleed en een ander kind dood werd geboren. Jan was het 6e kind in het gezin. Hij werd gedoopt door pastoor Franciscus van Lankveld, oud-aalmoezenier van de Zouaven. Zijn ouders waren vermogend en bezaten een kapitaal pand te Deest genaamd 'De Uiversnest'. Dit huis was van oorsprong een 15e eeuwse boerderij en werd in de 19e eeuw flink verbouwd en uitgebreid met een statig voorhuis. Het huis kwam in de familie door een erfenis van de ouders van Jansje Smits: Hermanus Smits en Wilhelmina van Merwijk.

Op 8 Januari 1900 verhuisde hij naar Megen om daar het door paters geleide gymnasium te volgen en op 21 september 1904 naar Sint-Michielsgestel op het seminarie 'Beekvliet' van het Bisdom Den Bosch.
Hij werd tot priester gewijd op 1 juni 1912 en dat werd uitgebreid gevierd op De Uiversnest vergezeld van familie, priesters en paters.
Zoals gebruikelijk volgden toen zijn kapelaansjaren, eerst van de H. Michaël Parochie te Sint-Michielsgestel tot 1916 en in maart 1920 volgde hij in Oisterwijk Huijbers op als eerste kapelaan. Litjens keerde zich sterk tegen andersdenkenden, niet alleen in Oisterwijk maar ook later in het Waterkwartier te Nijmegen zoals nog zal blijken.
Litjens was ook adviseur van voetbalclub Excelsior (ontstaan in 1918 uit Union), die echter op verzoek van de voetbalbond de naam veranderde in 'Oisterwijk', omdat voetbalclub Excelsior al bestond. Ook volgde hij Huijbers op in april 1920 als voorzitter-moderator van de Katholieke Kunstkring. In 1921 slaagde hij erin de traditie van de openluchtspelen voort te zetten en bemoeide zich met zaken als het huishoudonderwijs en de patronaten. Op 5 maart 1925 werd hij overgeplaatst naar Deurne waar hij tot 1927 kapelaan in de Sint-Willibrordusparochie was en werkte in het pastorale team van pastoor Henricus Wilhelmus Roes (1864-1941).

In 1928 kreeg Litjens de opdracht van het Bossche bisdom om in het Waterkwartier te Nijmegen een nieuwe parochie te stichten. Het Waterkwartier was toen nog niets meer dan een drassige groene vlakte met her en der wat bebouwing. Hij richtte de Theresiaparochie op en gaf opdracht tot het bouwen van de St. Theresiakerk. Litjens lag hier regelmatig over in de clinch met de gemeente die op het terrein vooral woningen wilde laten bouwen als uitbreiding van de al reeds aanwezige woningen op de Nierstraat en de Roerstraat. De familie Litjens (broers, zusjes, neven en nichten) hebben voor de bouw van de Theresia kerk, de pastorie enz. een belangrijke geldelijke bijdrage geleverd. Tevens werd in advertentie's een oproep geplaatst om geld te doneren en te lenen.


De Gelderlander 01-03-1928


De Gelderlander 23-07-1928


Zoals eerder aangegeven keerde Litjens zich sterk tegen andersdenkenden dit blijkt ook uit het volgende citaat overgenomen uit het boek '1000 jaar Deest' van Johan van Os.
"Er woonde in het Waterkwartier zowaar een communistenleider. De rooie rakker was in de parochie het zwarte schaap. In het gezelschap van een stel jeugdige partijgenoten moet hij ooit op Litjens afgestapt zijn en gezegd hebben: 'Hee, pastoor, als je het lef hebt, moet je mij op de preekstoel ook eens wat laten zeggen.' 'Prima', vond Litjens, 'doen we, maar dan moet je eerst de vierde klas van de lagere school af zien te maken.' Onmiddellijk daarop ging de pastoor het kringetje rond met een doos sigaretten. Alleen de leider werd overgeslagen. 'Leiders van de CPN roken zeker alleen sigaren,' verontschuldigde Litjens zich. 'Nou, als je een goeie hebt, graag...' 'Een goeie? Wat dacht je dan dat ik zelf rookte?' Met een forse sigaar in het hoofd trokken pastoor en communist zich terug op de pastorie om hun conversatie binnen voort te zetten. De uitkomst van het gesprek is nooit bekend geworden, maar toen pastoor Litjens jaren later met emeritaat ging en officieel afscheid nam van zijn parochie, verscheen op de receptie ook de communist, drukte Litjens de hand en beloofde: 'Pastoor, als je dood gaat, laat ik een mis voor je doen.'"
Als pastoor Litjens dan ook een keer een huisbezoek bracht aan een gezin dat in die tijd over een radio beschikte en deze stond aan op de Vara, dan moest onmiddellijk de radio worden uitgezet voordat de pastoor werd binnengelaten.

Pastoor Litjens hield ook van mooie voorwerpen, zijn pastorie was dan ook 'rijk' aangekleed.
Litjens was een actieve man en hield ook van jagen en vissen. Van zijn ouders had hij een jachtgeweer gekregen, onder de voorwaarde dat hij eerst een haas had doodgeknuppeld. Met enkele van zijn vrienden o.a. Tinus van Dinteren uit de Biezenstraat en Van Hulst uit de Nierstraat gingen ze jagen in de daarvoor aangewezen gebieden rond Deest en Winssen. In die tijd van voor de ruilverkaveling waren er nogal wat brede sloten waar ze overheen moesten met iets wat als een polsstok door moest gaan. Litjens was een zwaarlijvig man, voor de gelegenheid sportief gekleed met een vestje aan. Het kwam dan ook wel eens voor dat hij ook maar net de overkant van de sloot haalde en hij moest dan ook zelf lachen als hij weer eens uitgleed op de rand.


Graf te Deest

Hij bezat zelf ook grond in het Waterkwartier, o.a. schuin (links) tegenover de voormalige St. Jozefschool aan de Waterstraat en een grote boomgaard in Deest.
Pastoor Litjens was er een groot voorstander van dat kinderen studeerden en het beste uit zichzelf haalden.
Ook heeft hij veel goed gedaan voor de armen. Zo mocht in die tijd niemand weten dat hij levensmiddelen pakketten weggaf. Om anoniem te blijven schakelde Litjens zijn netwerk in, o.a. zijn vriend Tinus van Dinteren en zo moest zoon Piet een pakket afleveren bij een weduwe die in de Nijmeegse haven (links in de hoek) op een boot woonde. Hij mocht niet vertellen van wie het afkomstig was en bij ontvangst van het pakket barstte de weduwe in tranen uit.
Tijdens de oorlog regelde Litjens voor Nijmeegse studenten onderduikadressen, zoals De Uiversnest en boerderij de Perenberg te Deest.

'Meneer Pastoor' zoals hij door de parochianen werd aangesproken is de geestelijke leider van het Waterkwartier gebleven tot 1957. Hij overleed op 21 april 1966 te Nijmegen en werd begraven op de R.K. Begraafplaats aan de Grotestraat te Deest.


Ontwerp & bouw Theresiakerk

In 1928-1929 werd aan de Biezenstraat-Waterstraat de Theresiakerk gebouwd. Architect was P.L.D. Bellot (1876-1944). De Theresiakerk was een bijzondere kerk vanwege het feit dat het de enige kerk van Bellot in Nederland was met een betonskelet. Helaas is juist deze kerk de enig afgebroken kerk van Bellot in Nederland. Ontworpen voor de arbeidersbuurt stond zij aan de Waterstraat, zonder toren. De kerk had aan de voorzijde twee kleine traptorentjes en aan de zijkant drie puntgevels. De kerk werd afgesloten met een vijf zijdig gesloten koor, waarin de drie middelste muurvlakken als een punt naar buiten staken. Ze kon 1200 gelovigen herbergen. Ook deze kerk bezat de voor Dom Bellot kenmerkende gekleurde band aan de buitenzijde. De school en de pastorie waren ook van de hand van Dom Bellot en Hendrik van de Leur. Van binnen viel direct de constructie op: De dragende delen waren van beton, Dom Bellot gebruikte hier voor het eerst de veelhoekige boog voor de overspanning van het schip. De betonnen overkappingen waren beschilderd door Jaap Mes O.S.B. Het was een ruime kerk. Door de toepassing van het betonskelet waren de pilaren zeer ver naar de buitenmuur geplaatst en door het ontbreken van de lichtbeuk werd het brede karakter van de overspanning nog versterkt.


Fotocatalogus Ontwerp & Bouw Theresiakerk


Aanzichten kerk, pastorie en scholen

Foto's uit de fotoboeken van Pastoor Litjes met aanzichten van de kerk, de pastorie en scholen, aangevuld met foto's uit een latere periode. De bouw van de Theresia parochie bestond uit de Kerk aan de Waterstraat 150, de pastorie aan de Waterstraat 148, een Zusterhuis (klooster) aan de Biezenstraat 131, een bewaarschool aan de Biezenstraat 133, de Theresia meisjeschool aan de Biezenstraat 135 met de ingang aan de Biezendwarsstraat en de St. Joseph jongensschool aan de Waterstraat 146.


Fotocatalogus aanzichten kerk, Pastorie en scholen


Inwijding Theresiakerk & inzegening

De inwijding van de kerk vond plaats op 14 juli 1929 door Bisschop Monseigneur Arn. Diepen uit Den Bosch. Voor de feestelijke ontvangst was een feeststoet voorbereid door de straten van het Waterkwartier. Mgr. Diepen werd vergezeld van de Deken van Nijmegen Mgr. C. A. van Son. Zij zaten in een open landauer, getrokken door vier paarden.


Fotocatalogus inwijding Theresiakerk & inzegening


Processies

Foto's van de sacramentsprocessies tussen 1930 en 1934. Bij deze Katholieke plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en andere gelovigen wordt het Allerheiligste Sacrament plechtig rondgedragen onder een baldakijn.


Fotocatalogus processies 1930-1934


Misdienaars, patronaat en koren

Foto's van misdienaars, patronaat en koren. Het patronaat was een instituut voor vorming en scholing van de rooms-katholieke jeugd en nam de rol van beschuttende patroon op zich. Er bestonden aparte patronaten voor jongens en meisjes. Een belangrijke activiteit van het patronaat was de godsdienstige en zedelijke vorming van de jeugd. Daarnaast gaven de jongenspatronaten les in het schrijven van brieven en postwissels, in geschiedenis, rekenen, etc. In meisjespatronaten lag de nadruk op huishoudelijke vorming met vakken als koken, voedingsleer, handwerken, wassen, strijken, etc. In aansluiting op de cursussen verzorgden de patronaten ontspanning. Deze kwam op de tweede plaats en werd gezien als een aanvullende activiteit die moest voorkomen dat de rooms-katholieke jeugd ontspanning zocht in het café, de bioscoop of op straat.


Fotocatalogus misdienaars, patronaat en koren


Bewaarschool en Theresiaschool

De bewaarschool was een kleuterschool voor kinderen van 4 tot 6 jaar. Er bestonden klassen volgens het onderwijsmodel van Friedrich Fröbel (1782-1852) die van een geloof in goddelijke eenheid in de natuur uitging. Daarnaast waren er ook Montessori klassen volgens de grondslagen van Maria Montessori (1870-1952). De school was gelegen aan de Biezenstraat 133 naast het Zusterhuis.
De Theresiaschool was een lagereschool voor meisjes vanaf 6 jaar als je voor september geboren was en was gelegen aan de Biezenstraat 135 met de ingang aan de Biezendwarsstraat. Van de St. Josephschool aan de Waterstraat 146 zijn geen foto's aanwezig in de albums van pastoor Litjens, behalve twee groepsfoto's die voor deze school zijn gemaakt (zie vorig thema). Elders op Noviomagus zijn wel foto's van deze school te vinden.


Fotocatalogus Bewaarschool en Theresiaschool


Initiatieven voor de jeugdigen

Door het eerder genoemde patronaat werden o.a. De Jonge Werkman opgericht (later De Kajotters) voor de arbeidersjeugd vanaf 16 jaar, De Jonge Wacht en voetbal vereniging "Semper Avanti" (Altijd Vooruit).


Fotocatalogus Initiatieven voor de jeugdigen


Retraite

De retraite (zich terugtrekken) was een van de belangrijkste leermiddelen voor de katholieke kerk. Het was hét middel om voorlichting te geven over belangrijke zaken.


Fotocatalogus retraite


Diverse groepsfoto's

Een verzameling groepsfoto's uit het fotoboek van Pastoor Litjens.


Fotocatalogus diverse groepsfoto's


Sloop Theresiakerk

Door dalend kerkbezoek was men gedwongen een aantal kerken in Nijmegen te sluiten, waaronder de Theresiakerk. In de herfst van 1993 is de kerk gesloopt. Op de plaats van deze kerk staat nu een flat.


Fotocatalogus afbraak Theresiakerk


terug naar Gastredactie-overzicht

Reactiepagina
Reactie 0:

Ruud van Lierop, 28-09-2015: St. Theresia, kerk en parochie in Nijmegen-West
Reactie 1:

Cor Litjens, 29-09-2015: het is een interessant en uitgebreid geheel geworden. Ik ben benieuwd wat de Nijmeegse gemeenschap ervan zal vinden.
Reactie 2:

Hessel, 29-09-2015: Het verhaal hier m.i. mooi bijeengebracht !!
Op de St. Theresiaschool ben ik in de zestiger jaren ook wel geweest. In mijn beleving was het een min of meer gebarricadeerd vesting. Met klooster, binnentuin, kleuterschool e.d. een groot en ingewikkeld gebouwencomplex. Via een ommuurde pijpenla vanuit de Biezendwarsweg was de voordeur bereikbaar. Daar werden de leerlingen thuiswaarts -overigens al vroeg- door familieleden deels al binnen de schoolgang opgewacht. Zuster Imeld(i)a drukte als schoolhoofd een duidelijk stempel op het geheel. Het schoolteam had nog slechts een enkele 'zuster van Schijndel' in de gelederen. In een bovenlokaal zag ik materialen waaruit op te maken was dat hier een 'kook- en naai'-werkplaats was (geweest?). In elk geval niet voor de lagere schoolleerlingen.
De jongensschool functioneerde -in die tijd gebruikelijk- volledig los van de meisjesschool. Daar op de Waterstraat ben ik weleens –je durft het bijna niet meer te bekennen- heel onbekommerd een olijk zwarte pietje geweest!
Reactie 3:

Frans Savelkouls, 18-10-2015: Prachtig dat dergelijke unieke foto's voor een groot publiek beschikbaar komen. Hulde aan de samensteller. Wel heel jammer, om het maar eens voorzichtig uit te drukken, dat cultureel erfgoed als deze kerk uit het Nijmeegse stadsbeeld verdwenen is.
REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Layout kan wel, bv "<b>Vet</b> of <i>cursief</i>" geeft "Vet of cursief".
 
  Uw naam:   en e-mailadres:  
Reactiepagina
Reactie 0:

Ruud van Lierop, 28-09-2015: St. Theresia, kerk en parochie in Nijmegen-West
Reactie 1:

Cor Litjens, 29-09-2015: het is een interessant en uitgebreid geheel geworden. Ik ben benieuwd wat de Nijmeegse gemeenschap ervan zal vinden.
Reactie 2:

Hessel, 29-09-2015: Het verhaal hier m.i. mooi bijeengebracht !!
Op de St. Theresiaschool ben ik in de zestiger jaren ook wel geweest. In mijn beleving was het een min of meer gebarricadeerd vesting. Met klooster, binnentuin, kleuterschool e.d. een groot en ingewikkeld gebouwencomplex. Via een ommuurde pijpenla vanuit de Biezendwarsweg was de voordeur bereikbaar. Daar werden de leerlingen thuiswaarts -overigens al vroeg- door familieleden deels al binnen de schoolgang opgewacht. Zuster Imeld(i)a drukte als schoolhoofd een duidelijk stempel op het geheel. Het schoolteam had nog slechts een enkele 'zuster van Schijndel' in de gelederen. In een bovenlokaal zag ik materialen waaruit op te maken was dat hier een 'kook- en naai'-werkplaats was (geweest?). In elk geval niet voor de lagere schoolleerlingen.
De jongensschool functioneerde -in die tijd gebruikelijk- volledig los van de meisjesschool. Daar op de Waterstraat ben ik weleens –je durft het bijna niet meer te bekennen- heel onbekommerd een olijk zwarte pietje geweest!
Reactie 3:

Frans Savelkouls, 18-10-2015: Prachtig dat dergelijke unieke foto's voor een groot publiek beschikbaar komen. Hulde aan de samensteller. Wel heel jammer, om het maar eens voorzichtig uit te drukken, dat cultureel erfgoed als deze kerk uit het Nijmeegse stadsbeeld verdwenen is.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: