Mag ‘t een onsje meer zijn? 

Een stukje geschiedenis van:

Op 23-03-1908 wordt Johannes (Jo) kropman geboren. Jo gaat rond zijn 18e het leger in om de dienstplicht te vervullen als kok. Op onderstaande legergroepsfoto uit ca 1927 heeft hij het slagershakmes al in handen (zittend links).

“Honger – Dorst Heimwee en verdriet, maar centen hebben wij niet!”

Jo had een opleiding als slager gehad (voor of tijdens zijn dienstplicht is niet bekend) en wilde graag voor zichzelf beginnen. Op 31 oktober 1929 startte hij, waarschijnlijk met zijn toekomstige echtgenote, een eigen slagerij op de Daalseweg nummer 3. Van deze beginfase zijn verdere gegevens niet bekend.

Een openings advertentie uit de krant van 31 oktober 1929 .

Jo trouwde in Beek-Ubbergen op 08-04-1931 met zijn Maria (Zus) de Witt. Zij was geboren op 21-06-1908.

Hier een opname in Beek met de trouwkoets op de achtergrond.

De Slagerij op de Daalseweg nummer 5.

In 1932 kocht de toen 24 jarige Jo het pand op de Daalseweg nummer 5. Hij liet deze woning verbouwen tot een slagerij. De keuze van de aannemer J. de Witt uit Beek lag daarbij voor de hand. Het was immers zijn schoonvader. De architect was A. van de Boogaard. Met behulp van ijzeren draagbalken en gewapend beton kreeg de buitengevel van het pand een meer ‘bedrijfsmatige’ uitstraling. De bouwsom bedroeg f 3.600, -

Hier Zus en Jo in de zojuist geopende slagerij met veel bloemen en versch vleesch uitgestald! En een Berkel weegschaal op de toonbank. Alles was nieuw in wit marmer uitgevoerd en met mooie wit-bruine tegels. Het vlees hing aan haken aan een ophangbeugel. Zo te zien waren het zes halve varkens en een half rund verdeeld in een voor- en achterbout. Het waren varkens van een goede kwaliteit met een dikke speklaag. Indien een slager nu zulk varkensvlees zou krijgen, zou hij daarbij in huilen uitbarsten.

Halve varkens, kalveren en runderen werden door Jo vakkundig versneden tot verhandelbare producten. Dit soort werkzaamheden vindt nu bijna niet meer plaats bij de slagerijen, maar in fabrieken waar al het vlees wordt voorbewerkt. Een van de specialiteiten van de slagerij van Jo en Zus waren de rookworsten die zij zelf maakten met heerlijke kruiden. De klanten kwamen van heinde en verre om die bij hen te kopen. De rookworsten werden in de bijkeuken achter gemaakt, waar de “worstmachine” stond. 
Daar Jo niet over een eigen rokerij beschikte, werden de worsten en andere producten gerookt bij Willem Brinkman in de 3e Walstraat. Dat was een gepensioneerde slager die de exploitatie van zijn slagerij had beëindigd. Hij verzorgde nog wel het roken van vleeswaren voor enkele andere slagers uit Nijmegen.
In de kelder onder de winkel bevonden zich een aantal pekelbakken. Delen vlees werden door Jo Kropman gezouten en nadien gepekeld. Het betrof onder andere rauwe ham, rundrookvlees en achterham. De ham werd nadien gekookt. De kwaliteit van deze vleeswaren werd alom geroemd. Verder werd er o.a. ham en balkenbrij gekookt en ook rosbief, lever- en bloedworst gemaakt.

De tweede wereld oorlog.

In de dertiger- en de oorlogsjaren en de eerste jaren daarna was alles op “de bon” en kon alleen vlees gekocht worden bij inlevering van een of meerdere bonnen. Hiervan was een gedegen boekhouding en administratie met bonnetjes plakken noodzakelijk, ook om weer vlees te mogen inkopen.
“De dochters Kropman” werden dan ook in die tijd vaak belast met het inplakken van de vleesbonnetjes die geen lijm bevatten maar echt ingeplakt moesten worden. Soms hadden ze een strook met bonnetjes maar veelal waren ze los, wat het inplakken tot een hels karwei maakte.
Er was weinig vlees voorradig en Jo had daardoor geen mogelijkheid om worsten te maken. Op een zekere dag was het Jo toch gelukt om van wat vleesresten enkele bloedworsten te maken. Deze hing hij vol trots aan het hangwerk in de etalage. Zij bleven daar blijkbaar ook voor anderen niet onopgemerkt. Op een ochtend bleek dat alle bloedworsten waren verdwenen………

Gedurende de oorlog schuilden enkele gezinsleden en ook enige buren een periode in de kelder onder de winkel naast de pekelbakken. De slagerij heeft, op wat glasschade na, geen noemenswaardige oorlogsschade opgelopen, wat van andere panden in de buurt niet gezegd kon worden. Zoals bij bakkerij Brouwer op de Daalseweg en de nodige andere winkels, zoals slijterij Peeman op het Waldeck Piermontssingel en huizen in de Jacob Canisstraat.

Hieronder wat Vleeschbonnen en een boekje.

(Bron Paul Kropman)

(Bron Theo Leether)

(Bron www.noviomagus.nl)

De leveranciers van het vlees. 

In de Gemeente Nijmegen was het voor de slagers niet toegestaan om "bij hun winkel" te slachten. In de dorpen echter was bij vrijwel iedere slagerij een slachtplaats aanwezig, waar de slager zijn dieren slachtte. In Nijmegen mochten de slagers dit (laten) doen in de slachtlokalen van het Gemeentelijk Slachthuis. Dat betroffen veelal varkens en runderen. 
Jo Kropman slachtte niet zelf. Hij kocht het vlees bij de in het slachthuis gevestigde grossiers. Het rundvlees - zoals halve runderen - bij de gebroeders van Swelm en Zonen. Het vlees werd niet op naam gekocht maar op een grossiersnummer. Voor J. Kropman was dat nummer 138. Het varkensvlees kocht Jo bij de Nijmeegse Baconfabriek (voorheen W. J. Janssen) en nadien bij Homburg B.V.

Hier een foto van het Gemeentelijk Slachthuis uit 1927.

(Bron Regionaal archief Nijmegen)

Hier nog een plaatje uit 1930.

(Bron Regionaal archief Nijmegen)

Een inkoopnota van vleeswaren uit 1934.

(Bron Paul Kropman)

De koeling.

Wekelijks kwam een ijsboer langs met een speciale transportwagen van de ijsfabriek om voor de koeling een of meerdere staven ijs te brengen. De staven werden door Jo Kropman in grote stukken gehakt en in de koelkast gelegd. Met de brokken ijs die over waren, maakte de jeugd op straat veel plezier.
Het is algemeen bekend dat vlees bederfelijk is. Stukken vlees die op zaterdag namiddag nog niet waren verkocht werden op de fiets - in een vleesmand - naar het Gemeentelijk Slachthuis gebracht waar een koeling aanwezig was. ‘s Maandagsmorgens werd het daar dan weer opgehaald. Later werd een elektrische koelcel in gebruik genomen. De compressor van de koeling van deze cel stond dag en nacht te puffen in een ruimte gelegen aan de achterzijde van de winkel.

Het transport.

Versch Vleesch werd bezorgd met een transportfiets (met vleesmand) tot ver in de regio. Later werd deze vervangen door een bromfiets, een Sparta met een mand.
Jo had ook een motor. Vanaf 1906 moest men beschikken over een nummerbewijs én een rijbewijs. Het halen van een rijbewijs stelde echter niet veel voor. Als men met een motor of automobiel naar de plaats van afgifte reed, dan werd aangenomen dat men over voldoende rijervaring beschikte. 
De nummerbewijzen werden afgegeven door de provincie. Iedere provincie had een eigen letter. In Gelderland was dat de letter M. De provinciale nummerbewijzen waren persoonsgebonden, dus niet aan het voertuig, zoals wij dat vandaag kennen. Jo had het nummerbewijs met het nummer M 55375.

(Bron Paul Kropman)

(Bron Paul Kropman)

Ca 1963 voor de slagerij op de Sparta, Paul brengt hier het vlees rond.

In die tijd was het gebruikelijk dat een van de zonen van Jo Kropman bij de klanten ging "horen". Dit wil zeggen dat aan hen werd gevraagd wat hun bestelling was om het nadien te bezorgen. En zo kon het gebeuren dat men eerst ging "horen" en daarna anderhalf ons biefstuk moest bezorgen. Dat was natuurlijk geen bestelling waar Jo rijk van is geworden!

Verpakken van vlees. 

Jo Kropman verpakte het vlees in vellen z.g. ersatz-papier. Dat kocht hij in kleine hoeveelheden in. Dit had tot gevolg dat iedere twee weken een van zijn zoons naar de papiergroothandel moest om papier te gaan kopen. Als Jo gehakt moest inpakken smeerde hij het papier eerst in met een stukje reuzel zodat het papier vet werd. Zou je dit niet doen dan bleven resten gehakt aan het papier plakken. Zelfs met het ingevette papier was het verwijderen nog een probleem.

In die tijd kwam er plastic folie op de markt om o.a. vlees in te pakken. Een van de zonen Kropman had de euvele moed om bij het kopen van inpakpapier tevens een rol plastic inpakfolie mee te nemen. Bij zijn thuiskomst gaf dit de nodige problemen, omdat Jo die aanschaf volstrekt overbodig vond. Echter nadat de folie enkele weken in gebruik was, complimenteerde een van de klanten Jo met dit fijne verpakkingsmateriaal. Jo antwoordde haar met een uitgestreken gezicht "Ja, mevrouw je moet met de tijd meegaan".

Een van een recentere datum vleeswarenzakje met logo.

Het telefoonnummer was toen: Kengetal 08800 Nijmegen abonneenummer 29771.
Nadien zijn het kengetal en het abonneenummer gewijzigd in 080-229771

Het gezin.

Jo en Zus kregen 11 kinderen: zeven jongens en vier meisjes. Allen groeiden op de Daalseweg nummer 5 op, in de woning boven de slagerij. De ingang van deze bovenwoning was via de slagerij en daar mocht je eigenlijk niet komen, laat staan spelen! Dat gold later ook voor de eerste kleinkinderen die waren geboren! Om ongelukken te voorkomen borg Jo zijn slagersmessen altijd veilig op. Ze waren immers vlijmscherp! In verschillende perioden zijn drie zonen van Jo Kropman in de slagerij werkzaam geweest.

Hier een opname uit februari 1963.

Het was een strenge winter! Zelfs een Elfstedentocht! Jo heeft een sjaal om en Zus een vest aan.
Het was altijd koud in de slagerij, verwarming was natuurlijk uit den boze met al dat vlees. De kou, het staand werken en vaak op de tocht maakte het werk niet gemakkelijk. Op de foto hangt aan het hangwerk varkensreuzel. Dat werd door de klanten gebruikt om te bakken.

Jo Kropman zocht naar mogelijkheden om zijn winkelomzet te vergroten. Hij kocht een automaat die in het weekend in de deuropening van de winkel werd gereden. De laatjes werden gevuld met zelfgemaakte gehaktballen en kroketten en met hardgekookte eieren en knakworsten. Deze activiteiten vereisten ook veel inzet van de kinderen Kropman.

Een leuke anekdote: Iedere zaterdagavond moest de slagerij volledig worden gereinigd. Vooral de dochters Kropman waren daarmee belast. Het schoonmaken van een dergelijke kille slagerij is natuurlijk ook niet alles. Daarom werd door hen tijdens de schoonmaakwerkzaamheden volop gezongen. Zo kon het gebeuren dat toevallige passanten nieuwsgierig de slagerswinkel inkeken als daar tweestemmig het "God groet u zuiv're bloemen" ten gehore werd gebracht.

Zus Kropman deed niet zelf alle was. Met de was van een heel gezin van elf kinderen en ook nog de korte witte jassen voor in de slagerij was dit ondoenlijk. Daarom werd een gedeelte van de was opgehaald door Th. Reintjes uit Beek bij Nijmegen. Deze had een wasserij aan huis. De was werd eerst nog door hem opgehaald met paard en wagen. Enkele jaren later geschiedde dit vervoer met een bestelwagen. Het transport met paard en wagen was in die tijd niet ongebruikelijk. Ook de schillenboer kwam wekelijks met een paard en wagen de aardappelschillen aan huis ophalen.

De Klanten.

Veel klanten kochten vlees op de pof en dit werd uiteraard opgeschreven. Wanneer de klant weer geld had (bijv. de kinderbijslag) werd er bij de slager en ook de bakker “de pof” afgerekend.
Pinnen en chippen bestond in die tijd natuurlijk nog helemaal niet!

In meerdere opzichten was Jo Kropman in zijn werkwijze erg behoudend. Verse worst werd bijvoorbeeld niet op voorraad gemaakt. Wel het “worstdeeg” daarvoor. Wanneer een klant verse worst wilde hebben - hetgeen zeer vaak voorkwam - werd het op dat moment met de hand gestopt. Om de tuit van het worsthoorntje werd varkensdarm gedaan en door middel van de duim werd het "worstdeeg" in de darm gestopt. Een omslachtige werkwijze die menig klant ongeduldig maakte.

Hiernaast nog een van de laatste nota briefjes uit de jaren 70.
(Opm: Blijkbaar gingen mannen nooit naar de slager)

Bij het uitbenen van het vlees ontstonden kale beenderen (botten). Daaronder bevonden zich de z.g. rundermergpijpen die door Jo in kleine stukjes werden gezaagd en verkocht aan de klanten. Deze mergpijpen werden gebruikt om soep van te trekken.
De overige beenderen werden opgeslagen in de bottenmand. Een keer per week werden deze beenderen opgehaald door een vrachtwagen van de Lijm- en Gelatinefabriek Delf. Op de vraag “Heeft u ook een bot voor de hond? “ is menig viervoeter in Nijmegen Oost blij gemaakt door Zus en Jo!

Hieronder een paar foto’s van de slagerij op de Daalseweg 5.

ca 1970

1971

Jo gaat door met de slagerij tot zijn 65ste. In 1973 komt definitief het besluit om te stoppen.
De opkomst van de supermarkten met verpakt vlees maakte het niet meer mogelijk om een opvolger te vinden. De concurrentie was groot en de een na de andere slager en bakker stopte met de zaak, vaak bij het bereiken van hun pensioen.

Hiernaast een stukje uit “de Gelderlander”.

Jo gaat na het sluiten van zijn slagerij nog af en toe helpen bij zijn vroegere “concurrenten” omdat hij het contact met zijn oude klanten in Nijmegen Oost erg miste.
Na twee jaar leegstand van de slagerij, werd het hele pand verkocht en vestigde er zich een afhaal chinees.
Jo en Zus zijn toen verhuisd richting Dukenburg, naar een bejaardenwoning in Tolhuis.

Op 10 april 1981 waren Jo en Zus 50 jaar getrouwd. En dat was natuurlijk reden voor een groot feest! 
Met alle kinderen, kleinkinderen.

Op 3-3-1985 komt Jo te overlijden. Zus geniet nog jaren van haar welverdiende pensioen. Na een kort ziekbed is zij op 15-9-1994 Jo achterna gegaan.

Theo Leether,
Ubbergen, september 2007

Heeft u verder nog aanvullingen/opmerkingen en of foto’s, laat het mij even weten: info@tolhuus.eu

© Copyright Theo Leether

Deze informatie is vrij om te gebruiken mits gemeld aan de auteur.

Met dank voor foto’s, aanvullingen en verbeteringen van familieleden, het Regionaal Archief Nijmegen en www.noviomagus.nl