Nieuwe pagina 1
© copyright André L.S. Kersten, Digitale bewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

Stad zonder kerken en kloosters

A.L.S. Kersten

In het boek Op de hoogte blijven (1993) van Gerda Zeegers, staat op bladzijde 66 dat in de periode 1914 tot 1993 maar liefst 442 kerken werden gesloopt in Nederland. In de periode 1973-2002 zijn er volgens een notitie van de bouwbureaus van de Nederlandse bisdommen alleen al 240 katholieke kerken gesloten. Deze kerken werden afgebroken of kregen een andere bestemming. Sommige werden tot zakencentrum (winkels, bedrijfsruimten) omgebouwd, zoals bijvoorbeeld de Vondelkerk in Amsterdam en het vroegere ‘Vissers-meubelen in de kerk’ aan de Krayenhofflaan te Nijmegen. Ook werden vele kerken verbouwd tot woonappartementen. Wat gebeurde er met de kerkelijke interieurs en devotionalia? Deze kregen een herbestemming, werden op veilingen of rommelmarkten verhandeld of domweg bij het vuilnis gezet. Nog onlangs verkocht een zakenman uit het Gelderse Horssen vele honderden zeldzame en waardevolle kerkattributen aan Japanners. In Nijmegen, de stad die in de eerste helft van de vorige eeuw ook wel ‘Monnikendam aan de Waal’ werd genoemd, vond in de afgelopen jaren een ontmanteling van religieuze gebouwen plaats. Dit proces gaat maar door. Het interieur van diverse kerken in Nijmegen veranderde grondig. Het (hoog)altaar, de kerkbanken en de beelden verdwenen uit de Sint Jozefkerk. In de Lourdeskerk is het tabernakel niet meer het middelpunt van de Godsbeleving, maar letterlijk opzij geschoven.

Nijmegen, Brakkenstein, Hoe het was

Herbestemming

In de onlangs voltooide doctoraalscriptie van J.W. Heijsteeg, Monumentale kloostergebouwen in Noord-Brabant in de gevarenzone (2003) blijkt dat van de 274 kloosters er ruim tweehonderd leeg staan. Vrijwel alle grootseminaries en kleinseminaries werden gesloten en afgebroken. Hun vaak omvangrijke en kostbare bibliotheken werden soms bij het grof vuil gezet. Zo ook in Nijmegen. Het klooster van de Congregatie van de Dominicanessen van het Allerheiligst Sacrament - in de volksmond bekend als Huize Bethlehem - gelegen aan de Sint Antoniusplaats, is vorig jaar opgeheven. Het klooster is heringericht als hospice. Een onderdeel van dit voormalige kloostergebouw is (was) een prachtige, rijk gedecoreerde kapel met een altaar, ontworpen door de kunstenaar Jan Toorop. Tevens was daar een grote vitrinekast met vele relikwieën. De bibliotheek en de devotionalia van het zusterklooster zijn verkocht aan een kringloopwinkel. Containers vol correspondentie, foto’s, boeken, missaals en gebruiksvoorwerpen stonden in weer en wind om afgevoerd te worden naar de vuilnisstort. Tijdens het openingsweekend van het hospice zei een van de medewerkers over het interieur van de kapel: »De ruimte is nu nog te katholiek en moet meer oecumenisch worden.«

Wooneenheden

Het voormalige klooster Piushoeve, van de Heerlense Congregatie van de Kleine Zusters van de H. Jozef aan de Van Slichtenhorststraat is in september 2002 gekocht door woningcorporatie Talis Woondiensten. Samen met de zorginstelling Habicura wordt het pand verbouwd tot een onderkomen voor 32 dementerenden. Het in 1924 gebouwde klooster Mariënbosch aan de Groesbeekseweg is gesloten, inclusief de kapel met interieur met beelden en kerkbanken. Tijdelijk zijn er zo’n 200 Polen in gehuisvest. Een projectontwikkelaar gaat het klooster verbouwen tot luxe wooneenheden.Het imposante Nebo klooster met kerk, van de paters Redemptoristen, is verkocht, alweer aan een woningbouwcorporatie. In de zuidvleugel woont momenteel nog een aantal oude paters. De noordvleugel is het onderkomen van de Hogeschool Arnhem Nijmegen. Vanaf 2007 wordt begonnen met de grootscheepse verbouwing tot ongeveer negentig appartementen. De kerk blijft, al wordt die misschien flink kleiner. En wat gebeurt er met de inpandige kapel?

Klooster Nebo, Nijmegen

Nieuwe bewoners

Het in 1992 opgerichte Internationaal Vrouwencentrum en het boeddhistische Jewel Heart zijn sinds 1998 gehuisvest in het opgeheven Sint Vincentiusklooster aan de Dominicanenstraat. Er bestaan plannen om het voormalige grote kloostergebouw met kapel te slopen.
De villa Berg en Eik, gelegen aan de Eversweg 4, is in 1923-1924 gebouwd door de architect Oscar Leeuw. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de villa in handen van de Missionarissen van de H. Familie, die er een studiehuis van maakten. In 1955 werden de Zusters Dochters van O.L. Vrouw van het H. Hart eigenaresse. Zij lieten de villa verbouwen en wijzigden de naam in Huize Maria-Louise. In de zomer van 2003 stond de voormalige villa met bijbehorende garage, theekoepel en kapel, na vertrek van de zusters te koop. Het geheel staat op de Rijksmonumentenlijst. Het patershuis plus kapel van de Jezuďeten op de hoek van de Berg en Dalseweg en de Pater Brugmanstraat werd via makelaar Hestia te koop aangeboden voor een bedrag van 825.000,= euro.Het klooster van de Assumptionisten aan de Louiseweg, ook wel Het Heidehuis genoemd, is door de paters verlaten. De bibliotheek met een omvang van circa 40.000 banden ging voor een beperkt deel naar het Instituut voor Oosters Christendom aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. De rest ging naar een boekenbeurs in Gemert, waar het per kilo werd verkocht alsof het aardappelen betrof. Het klooster Brakkenstein met bijbehorende kerk van de Congregatie van het Allerheiligst Sacrament zal worden gesloopt en vervangen door een aantal kleinere gebouwen.

Kloosterboeken

Een gedeelte van de bibliotheek van de Sacramentijnen werd gedeponeerd op een rommelmarkt. Een deel van de bibliotheek van de Passionisten te Mook - ongeveer twintig bananendozen - werd verkocht aan een antiquaar te Nijmegen. Veel werd als afval afgevoerd. De bibliotheek van de overleden Dominicaan S.P. Wolfs met onder meer een collectie van 250 boeken en brochures van en over Anton van Duinkerken werd aangekocht door een antiquaar. Boeken van diverse kloosters, missiehuizen en parochies duiken zo op in antiquariaten en op boekenmarkten.

Klooster Nebo, Nijmegen

Verdere teloorgang

De allerlaatste katholieke boekhandel van Nijmegen, het St. Gregoriushuis op de hoek van de Archipelstraat en de Heyendaalseweg sloot onlangs, na vijftig ‘Roomsche’ jaren zijn deuren. Talloze katholieke prominenten haalden hier in het verleden hun boeken. Tachtig jaar na de stichting van de Katholieke Universiteit Nijmegen wilde het College van Bestuur van de naam ‘katholiek’ af: de naam werd per september 2004 veranderd in Radboud Universiteit Nijmegen. Van KUN naar RU(i)N(e)? Slechts enkele wetenschappers ageerden tegen deze naamswijziging. De ‘K’ van katholiek verdwijnt ook hier in de annalen van de geschiedenis. Eerder was dit al het geval met de Katholieke Universiteit Brabant, die ook zonder noemenswaardige oppositie de naam veranderde in Universiteit Tilburg.

De teloorgang van het katholieke culturele erfgoed en het grotendeels verdwijnen van het Rooms-Katholieke geloof in de Lage Landen stemt droevig. Als rooms-katholiek moet je ook maar beter niet denken aan het feit dat vele plaatsen zijn ontwijd waar eens door talloze godsvruchtige mensen werd gebeden, het H. Misoffer werd opgedragen en bijgewoond, waar uitvaarten plaatsvonden, huwelijken werden gesloten en kinderen gedoopt.

terug

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: