|
© Richard Keijzer, Internetbewerking Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl Het raadsel van de klassenfoto |
| In de nalatenschap van mijn vader zit bijgaande klassenfoto, waarvan ik wel wist dat hij in Nijmegen was gemaakt. Hij staat in het midden op de tweede rij, met het lichte overhemdje met stropdas. Absoluut onbekend was wanneer die foto is gemaakt en op welke school. De kinderen op de foto zijn een jaar of 10 à 12 oud, de foto kan dus zijn gemaakt op een lagere school of een middelbare school. In het laatste geval zou het dan de eerste klas moeten zijn, in het eerste geval de 5e of 6e klas (wat tegenwoordig groep 7 of 8 wordt genoemd). Omdat mijn vader geboren is in 1909, moet de foto dus tussen 1919 en 1921 zijn gemaakt. Tussen zijn papieren vond ik ook nog een cijferlijst van de HBS-A, en misschien was in die richting nog wat te vinden. Het Regionaal Archief Nijmegen heeft het archief van die school onder zijn hoede, dus daar moest ik wezen. Helaas… het bleek dat de papieren die ik wilde inzien nog niet openbaar zijn. Het archief hanteert een gesloten termijn van 100 jaar, dus een document dat in 1921 is geschreven, mag pas in 2021 worden bekeken. “Dat komt”, aldus de archivaris, “omdat er kwalificaties in kunnen staan die niet zo prettig zijn. Bijvoorbeeld dat een bepaalde leerling ‘regelmatig lui’ is. En ondanks het feit dat deze leerlingen hoogbejaard dan wel inmiddels overleden zullen zijn, blijft openbaarheid van dergelijke opmerkingen nog even beperkt tot de direct betrokkenen”. Gelukkig bleek het bij het archief aan de Mariënburg wel mogelijk om – na het invullen van een speciaal formulier - alleen de papieren die betrekking hadden op mijn vader in te zien, de gegevens van zijn medeleerlingen bleven daarbij buiten zicht. Ik vond de leerlingenlijst van klas 1c, waarin mijn vader is begonnen. Er stonden 25 namen op, waarvan 6 meisjes. Op de klassenfoto staan veel meer meisjes, dus moest de prent zijn gemaakt op de lagere school. Ik was weer een stapje verder. Maar nu de vraag: welke lagere school? Nijmegen had er aan het begin van de 20ste eeuw behoorlijk wat, alleen al 10 openbare scholen heel toepasselijk genummerd van 1 tot 10. En dan nog wat bijzondere scholen, dat werd dus heel moeilijk zoeken. Maar ook hier bood het archief weer uitkomst. Op het inschrijfblad stond, dat mijn vader naar de HBS was gekomen vanaf de “Leerschool (v Dijk)”
Inschrijving HBS Dat bood weer een aanknopingspunt, dus ging ik verder zoeken in de online krantenverzameling van De Gelderlander en de adresboeken van Nijmegen. Daar vond ik de Leerschool, als onderdeel van de Rijkskweekschool, met als hoofd de heer H. van Dijk. Verder speuren op internet wijst uit dat zijn voornaam Hessel was en dat hij geboren werd in het Friese plaatsje Burgwerd. Een kweekschool heet tegenwoordig overigens een PABO, ofwel een Pedagogische Academie voor het Basis Onderwijs, hoewel het meestal alleen een lerarenopleiding wordt genoemd.
(Bron: Archief Dagblad De Gelderlander online)
(Bron: Adresboek Nijmegen 1920) De klassenfoto is genomen voor de school, en de vorm van de ramen en deuren komt wel overeen met het plaatje van de Rijkskweekschool zoals dat te vinden is op de beeldbank van het RAN. |
|
(Rijkskweekschool bron: beeldbank RAN) Een Leerschool is eigenlijk een prima uitvinding, aan de Rijkskweekschool worden onderwijzers opgeleid (die toen ‘kweekelingen’ werden genoemd) en zij konden het geleerde meteen in praktijk brengen op de Leerschool. Geen moeizaam zoeken naar een lagere school waar zo’n kwekeling een tijdje stage kon lopen, nee dat gebeurde gewoon in het eigen gebouw. Op de foto is H. van Dijk waarschijnlijk degene rechts op de stoel, de andere twee volwassenen zijn docent of kwekeling. Richard Keijzer Reactie 1: Rob Essers, 06-11-09: De afbeelding van de school kan mensen op het verkeerde been zetten... Op onderstaande foto staat de hoek van Schevichavenstraat - van Welderenstraat, waarop ook de ingang van de Leerschool, van Welderenstraat 1 te zien is. Of deze aanbouw ook uit 1881 stamt en ontworpen is door Van Lokhorst betwijfel ik. Over de datering van de foto tast ik in het duister.
In de beeldbank van het Regionaal Archief Nijmegen zitten twee vergelijkbare
foto's met dezelfde politieagent: Reactie 2: Richard Keijzer, 09-11-09: Fijn dat er al zo snel een reactie komt. Reactie 3: Richard Keijzer, 02-11-2011: Ik ben bezig geweest met de reconstructie van de oude leerschool, onderdeel van de vroegere kweekschool (ooit Gymnasium geworden, nu de opvang). Op basis van de originele bouwtekeningen heb ik een 3D-model van kweekschool en leerschool gemaakt. |
