Keijzer2

© Richard Keijzer, Internetbewerking Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

Het raadsel van de klassenfoto

In de nalatenschap van mijn vader zit bijgaande klassenfoto, waarvan ik wel wist dat hij in Nijmegen was gemaakt. Hij staat in het midden op de tweede rij, met het lichte overhemdje met stropdas. Absoluut onbekend was wanneer die foto is gemaakt en op welke school. De kinderen op de foto zijn een jaar of 10 à 12 oud, de foto kan dus zijn gemaakt op een lagere school of een middelbare school. In het laatste geval zou het dan de eerste klas moeten zijn, in het eerste geval de 5e of 6e klas (wat tegenwoordig groep 7 of 8 wordt genoemd). Omdat mijn vader geboren is in 1909, moet de foto dus tussen 1919 en 1921 zijn gemaakt.
Tussen zijn papieren vond ik ook nog een cijferlijst van de HBS-A, en misschien was in die richting nog wat te vinden. Het Regionaal Archief Nijmegen heeft het archief van die school onder zijn hoede, dus daar moest ik wezen.
Helaas… het bleek dat de papieren die ik wilde inzien nog niet openbaar zijn. Het archief hanteert een gesloten termijn van 100 jaar, dus een document dat in 1921 is geschreven, mag pas in 2021 worden bekeken. “Dat komt”, aldus de archivaris, “omdat er kwalificaties in kunnen staan die niet zo prettig zijn. Bijvoorbeeld dat een bepaalde leerling ‘regelmatig lui’ is. En ondanks het feit dat deze leerlingen hoogbejaard dan wel inmiddels overleden zullen zijn, blijft openbaarheid van dergelijke opmerkingen nog even beperkt tot de direct betrokkenen”. Gelukkig bleek het bij het archief aan de Mariënburg wel mogelijk om – na het invullen van een speciaal formulier - alleen de papieren die betrekking hadden op mijn vader in te zien, de gegevens van zijn medeleerlingen bleven daarbij buiten zicht.
Ik vond de leerlingenlijst van klas 1c, waarin mijn vader is begonnen. Er stonden 25 namen op, waarvan 6 meisjes. Op de klassenfoto staan veel meer meisjes, dus moest de prent zijn gemaakt op de lagere school. Ik was weer een stapje verder. 
Maar nu de vraag: welke lagere school? Nijmegen had er aan het begin van de 20ste eeuw behoorlijk wat, alleen al 10 openbare scholen heel toepasselijk genummerd van 1 tot 10. En dan nog wat bijzondere scholen, dat werd dus heel moeilijk zoeken. Maar ook hier bood het archief weer uitkomst. Op het inschrijfblad stond, dat mijn vader naar de HBS was gekomen vanaf de “Leerschool (v Dijk)”

Inschrijving HBS

Dat bood weer een aanknopingspunt, dus ging ik verder zoeken in de online krantenverzameling van De Gelderlander en de adresboeken van Nijmegen. Daar vond ik de Leerschool, als onderdeel van de Rijkskweekschool, met als hoofd de heer H. van Dijk. Verder speuren op internet wijst uit dat zijn voornaam Hessel was en dat hij geboren werd in het Friese plaatsje Burgwerd. Een kweekschool heet tegenwoordig overigens een PABO, ofwel een Pedagogische Academie voor het Basis Onderwijs, hoewel het meestal alleen een lerarenopleiding wordt genoemd.

(Bron: Archief Dagblad De Gelderlander online)

(Bron: Adresboek Nijmegen 1920)

De klassenfoto is genomen voor de school, en de vorm van de ramen en deuren komt wel overeen met het plaatje van de Rijkskweekschool zoals dat te vinden is op de beeldbank van het RAN.

(Rijkskweekschool bron: beeldbank RAN)

Een Leerschool is eigenlijk een prima uitvinding, aan de Rijkskweekschool worden onderwijzers opgeleid (die toen ‘kweekelingen’ werden genoemd) en zij konden het geleerde meteen in praktijk brengen op de Leerschool. Geen moeizaam zoeken naar een lagere school waar zo’n kwekeling een tijdje stage kon lopen, nee dat gebeurde gewoon in het eigen gebouw. Op de foto is H. van Dijk waarschijnlijk degene rechts op de stoel, de andere twee volwassenen zijn docent of kwekeling.
Ik ben benieuwd of er iemand is die nog gezichtjes op de foto weet te herkennen. De kinderen in de klas zijn vermoedelijk geboren in 1909, 1908 (onvoordelig jarig) of 1907 (keertje blijven zitten).

November 2009

Richard Keijzer

REAGEER

Reactie 1:

Rob Essers, 06-11-2009: De afbeelding van de school kan mensen op het verkeerde been zetten...
De Rijkskweekschool voor onderwijzers is gebouwd in 1881, in 1931 verbouwd ten behoeve van het Stedelijk Gymnasium en sinds een aantal jaren in gebruik als Multi Functioneel Centrum (MFC). De foto laat de hoek Oranjesingel - van Schevichavenstraat zien. Het gebouw is ontworpen door rijksbouwkundige Jacobus van Lokhorst, de vader van N.S.B.-burgemeester Marius van Lokhorst,
en staat op de gemeentelijke monumentenlijst; zie
http://app4.nijmegen.nl/gns/index/monumenten/on_nivo5.asp?id=1875441875

Op onderstaande foto staat de hoek van Schevichavenstraat - van Welderenstraat, waarop ook de ingang van de Leerschool, van Welderenstraat 1 te zien is. Of deze aanbouw ook uit 1881 stamt en ontworpen is door Van Lokhorst betwijfel ik. Over de datering van de foto tast ik in het duister. 

In de beeldbank van het Regionaal Archief Nijmegen zitten twee vergelijkbare foto's met dezelfde politieagent:

Beschrijving: Vanuit Van Broeckhuysenstraat, op de hoek van de Van Welderenstraat; zie ook het glasnegatiefnummer: 9706
Centrum Nijmegen Van Schevichavenstraat
Datering: 1931
Documenttype: Foto
Documentnummer: F32760
Negatiefnummer: KN1048-5

Beschrijving: De KweekSchool; vanaf de Van Broeckhuysenstraat in de richting van de Van Welderenstraat, ca. 1910
Van Schevichavenstraat.
Datering: 1910
Documenttype: glasnegatief
Documentnummer: GN9707

De foto kan in ieder geval niet na 1933 zijn gemaakt. Op 3 juni 1932 werd aan W.F.W. van der Wagt vergunning verleend voor de bouw van 7 winkelhuizen, 7 bovenwoningen en 1 woning. Dat complex staat nog altijd op de hoek van Schevichaven - van Welderenstraat (tegenover het voormalige postkantoor).

Reactie 2:

Richard Keijzer, 09-11-2009: Fijn dat er al zo snel een reactie komt.
De datering van die foto's van de leerschool moet beter, maar ik weet even niet hoe. Het kan niet zo zijn dat de agent in 1910 èn 1931 op dezelfde plaats stond, in combinatie met het zelfde karretje van de straatveger. Achter de school zie ik een pand van de firma Weijers & Co, dat biedt misschien een verder aanknopingspunt.
Nog een gedachte over de klassenfoto: er kwam een fotograaf helemaal uit Rotterdam, met dure apparatuur. Die zal hij liever niet op straat hebben neergezet, maar vanwege het licht was een buitenopname toch aan te raden. Oplossing: er werd gewerkt binnen de omheining van de Rijkskweekschool, vandaar dat de ramen van dat gebouw als achtergrond dienen.

Reactie 3:

Richard Keijzer, 02-11-2011: Ik ben bezig geweest met de reconstructie van de oude leerschool, onderdeel van de vroegere kweekschool (ooit Gymnasium geworden, nu de opvang). Op basis van de originele bouwtekeningen heb ik een 3D-model van kweekschool en leerschool gemaakt.

REAGEER

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: