Smit125

Rudo Hermsen; Digitale bewerking 28-06-2011 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

125 jaar elektrische straatverlichting in Nijmegen (01-07-1886)

door Rudo Hermsen


Op 01-07-2011 is het precies 125 jaar geleden dat de elektrische straatverlichting in Nijmegen in gebruik werd genomen. Willem Smit had eerder dat jaar in Kinderdijk al de eerste openbare Nederlandse elektriciteitscentrale aangelegd met 350 aansluitingen naar fabrieken en particulieren, direct gevolgd door Nijmegen.

Elektrische straatverlichting in Nijmegen
Nijmegen was dus enkele maanden later aan de beurt. Willem installeerde zgn. tuimellantaarns, die voorzien waren van een constructie die men kon tuimelen zodat de koolspitsen in de booglamp vervangen konden worden nadat ze waren opgebrand, hetgeen dus zeer frequent moest gebeuren. Nijmegen was daarmee de eerste gemeente met een (piepkleine) elektriciteitscentrale, die uitsluitend stroom leverde voor de straatverlichting (dus niet aan particulieren of fabrieken). Het moet in die tijd een prachtig gezicht geweest zijn om de Waalkade elektrisch verlicht te zien.


De koolspitslamp, ook wel koolstaaf booglamp genoemd, wordt gezien als de voorloper van de gloeilamp. Het licht dat deze lamp verspreidt, komt tot stand door een continue vonkoverdracht tussen twee elektroden van geperst koolpoeder. Dit principe lijkt een beetje op elektrisch lassen. De verblindende straal wit licht was zo fel dat de lamp eigenlijk alleen geschikt was als pleinverlichting of als zoeklamp voor schepen.

 
Willem Benjamin Smit (1860-1950), rechts artikel uit de Gelderlander 12-05-1886


Toen Edison de gloeilamp uitvond (1879) kwam pas de echte vooruitgang tot stand op het gebied van verlichting. Deze werd ook door Willem Smit toegepast, maar rond 1886 was de booglamp (met name voor buiten verlichting) met zijn grote licht opbrengst nog altijd praktischer en goedkoper dan een oplossing met een groter aantal gloeilampen met ieder een geringere lichtopbrengst.Dit ondanks het feit dat Nijmegen in die tijd de gloeilampenstad van Nederland was met meerdere gloeilampenfabrieken. Willem Smit verkocht in deze jaren ook gloeilampen aan een zekere Philips, dus jaren voordat Philips opgericht werd (1891) en de gloeilampen industrie overnam.


De Gelderlander 01-07-1886


Waalkade rond 1900


Proefneming met de tuimellantaarn op het terrein van Smit Slikkerveer in 1885


Een uitgebreidere versie van dit artikel staat op mijn historische website: www.willemsmithistorie.nl

Mocht iemand nog fotomateriaal hebben van de eerste elektrische centrale in Nijmegen aan de Nieuwe Marktstraat (Gasfabriek) Nijmegen (dus de kleine centrale vrdat de Gemeentelijke Elektriciteitswerken werden opgericht in 1908). Is dit zeer welkom. Ook fotomateriaal van deze tuimellantaarn is welkom.

Rudo Hermsen
Historische websites: www.willemsmithistorie.nl www.holechistorie.nl www.stieneo.nl

Fotomateriaal: Brush HMA Ridderkerk, Smit Transformatoren, Holec Historisch Genootschap.

 
Reactie 1:
Cees de Vos, 28-06-2011: Het jubileum 125 jaar elektrische straatverlichting in Nijmegen - 1886-2011 waarin het bedrijf Willem Smit een voorname rol speelde. Betoverend mooi deze bijdrage voor noviomagus van Rudo Hermsen. Wonderbaarlijke herinneringen uit een zo te zien en te lezen welvarende geschiedenis van de Keizer Karelstad Nijmegen. Onze voorvaderen, voormoederen en hun kinderen boften maar dat zij hebben mogen leven in zo een rustig tijdsbeeld.
Reactie 2:
Redactie, 10-07-2011: Na een suggestie van Theo Leether zagen we in een toevoeging aan Rudo's artikel dat zo'n oude tuimellantaarn uit 1886 in het Kronenburgerpark nog te vinden is, althans de mast.


Foto: DBL-verlichting

terug

Reactiepagina
Reactie 3:

Dick Jacobs, 08-04-2016: Op de persoonskaart van mijn opa van vaders kant, L.L. Jacobs (1870-1959) staat nog als n van zijn beroepen vermeld "lantaarnopsteker".
Jammer genoeg staat er geen datum op de persoonskaart. Hij heeft veel beroepen gehad. Buiten lantaarnopsteker en politieagent is hij ook nog stukadoor en los-werkman geweest. Hij is ook nog ooit (dienstplichtig??) cavalerist geweest.
Het was echt een man van 12 beroepen en 13 ongelukken. De oorzaak zal wel zijn geweest dat het een erg in-nemend man was!

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: