Nimco

© Henk Hendriks; Digitale bewerking 09-07-2011 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

Schoenindustrie in Nijmegen-Oost
Een kijkje in de geschiedenis van de Nimco schoenfabriek

door Henk Hendriks


Een echte schoenenstad, zoals Waalwijk is Nijmegen nooit geweest. Toch bestond er hier ter stede een flinke schoenindustrie. In Nijmegen Oost stonden maar liefst drie grote schoenfabrieken. Aan de Groesbeekseweg de fabriek van Robinson/Swift en aan de Groesbeeksedwarsweg die van Wellen & Co. Aan de Tooropstraat, in het gebouw waar nu onder andere de Coop is gevestigd, fabriceerde de Nimco tot 1970 schoenen.

Jan Verschuur, de grondlegger · Nijmeegse Combinatie · Bloei · Ontslag · Ontwerper Jan Jansen · Bronnen en reacties


De Nimco schoenfabriek Nijmegen Tooropstraat 26 in 1971. Foto: Regionaal Archief Nijmegen

Jan Verschuur, grondlegger van de Nijmeegse schoenindustrie

Jan en Frans Verschuur werden geboren in Heesch bij Oss, Jan op 2 januari 1887 en Frans op 30 augustus 1885.
In de beginjaren van de vorige eeuw vertrok Jan Verschuur samen met zijn 2 jaar oudere broer Frans (de latere oprichter van Robinson schoenfabrieken) naar Kleef waar zij bij de gerenommeerde schoenfabriek Gustav Hofmann het vak leerden. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, moest Jan Verschuur in 1914 terugkeren naar Nederland om zijn dienstplicht te vervullen. Nijmegen werd zijn standplaats. In maart 1915 vestigde Jan Verschuur zich definitief in Nijmegen vanuit Kleef in de Dommer van Poldersveldtweg 188. In de schuur bij zijn huis begon hij wederom met het maken van kinderschoenen.
November 1916 vestigde ook Frans Verschuur zich vanuit KLeef in Nijmegen in de Dommer van Poldersveldtweg 188. Samen met zijn broer Jan maakte hij kinderschoenen. In 1917 scheidden zich de wegen van beide broers. Frans bleef wonen op de Dommer van Poldersveldtweg 188, waar hij met een reparatie-inrichting startte.


De Gelderlander van 7 januari 1919

Jan verhuisde naar de Gorisstraat 2-4.
Al vrij snel werd deze ruimte te klein. Vanaf 1918 stond de heer H. Verweij hem als handelsman ter zijde. En nog meer uitbreiding kreeg de zaak toen de heer Joh. Verheij zich in 1920 bij hen aansloot.

In 1918 werd er een vergunning verleend "tot het oprichten van eene door electriciteit gedreven schoenfabriek in het perceel Fortweg No. 20 tot en met 26" (nu Tooropstraat).
In 1916 was aan de Tooropstraat, die toen nog Fortweg heette, een kledingfabriek gebouwd. (De straatnaam verwees naar het Fort “De Verbrande Molen” aan het eind van de straat. In 1923 veranderde de gemeente de naam van de straat in Tooropstraat.) Deze fabriek werd in 1920 overgenomen door N.V. J. Verschuur & Co, Electrische schoenfabriek (Kinderwerk). Kinderwerk wil zeggen kinderschoenen.

Nijmeegse Combinatie

De fabriek van Jan Verschuur droeg in de begintijd de naam Astra. Dat veranderde in Nimco; dat staat voor Nijmeegse Combinatie. De Nimco was de eerste schoenfabriek in Nederland met machines die door elektriciteit werden aangedreven; de meeste fabrieken werkten in die tijd nog met stoommachines.


NIMCO Schoenfabriek 1930, cliché naar een pentekening van Wim van Woerkom. Foto: Regionaal Archief Nijmegen


De Nimco legde zich toe op de fabricage van kinderschoenen. Dat bleek in de jaren na de Eerste Wereldoorlog een gouden handel: het bedrijf groeide als kool.


De Limburger Koerier Maastricht van vrijdag 18 maart 1932

In de dertiger jaren gooide de crisis echter roet in het eten. De zaken gingen slechter en de Nimco moest uit gaan zien naar nieuwe mogelijkheden. Die werden gevonden in de productie van damesschoenen. “Nimco voor dames en kinderen” werd de nieuwe leuze die de fabriek door de crisisjaren heen moest helpen. Net toen de zaken weer beter gingen brak de tweede Wereldoorlog uit. De Nimco werd in de oorlogsjaren gedwongen om voor de Duitsers te produceren en de arbeiders van de fabriek moesten van de bezetters geregeld bij Hoffmann in Kleef gaan werken. Met de bevrijding kwam aan die situatie een eind.

Bloei

De wederopbouw tijdens de vijftiger jaren was voor de schoenfabriek een glorietijd. De 350 personeels-leden produceerden in de topjaren zo’n vijfduizend paar schoenen per week. Veel van deze mensen hebben in het gebouw aan de Tooropstraat ook het vak geleerd.


Nimco schoenfabriek aan de Tooropstraat, jaren '40 of '50. Foto Ton Nuijten


In het achtergedeelte van het fabriekspand, grenzend aan de Daalseweg, bevond zich namelijk de school van het leerlingstelsel voor de Nijmeegse schoenindustrie. Daar kon je leren hoe je schoenen moest stikken en dergelijke. Niet iedereen was blij met de bloei van de schoenindustrie in Nijmegen. Een rapport uit de vijftiger jaren meldt dat de Nijmeegse Schoenherstellers steen en been klaagden over beunhazerij. Veel arbeiders van de schoenfabrieken verdienden namelijk in hun vrije tijd een centje bij met het herstellen van schoenen. Daarmee stootten ze de reguliere schoenmakers het brood uit de mond. Het rapport vertelt tevens dat veel van deze arbeiders zich illegaal vestigden als schoenmaker. ‘Vaak beginnen ze eenvoudig zelfstandig als schoenhersteller zonder zich van vestigingswet enz. iets aan te trekken. Na verloop van tijd wordt meestal de zaak weer opgedoekt en gaan ze weer naar de fabriek of melden zich als knecht bij een gevestigde schoenmaker’.


Montage-afdeling Nimco schoenenfabriek. Foto Ton Nuijten


Montage-afdeling Nimco schoenenfabriek. Foto Ton Nuijten

Ontslag

Met het overlijden in 1959 van de oprichter van de fabriek, Jan Verschuur, zette de neergang in. Door de toenemende internationale concurrentie ging het met de Nimco bergafwaarts. Er vielen ontslagen en het voortbestaan van de fabriek kwam aan een zijden draad te hangen. In 1967 haalde de directie de heer A.M. Krol binnen, om te redden wat er te redden viel. Dat bleek niet veel te zijn. In 1970 besloot Krol de fabriek te sluiten. De werknemers kwamen op straat te staan en daarmee kwam een einde aan een stukje schoengeschiedenis van Nijmegen-Oost.

Het einde van de Nimco-fabriek betekende niet het einde van het fabriekspand.
Een deel van het complex, gelegen aan de achterzijde, werd in 1971 afgebroken om plaats te maken voor parkeerruimte. Het hoofdgebouw bleef echter staan. Op dit moment zijn er een supermarkt en een schoenwinkel in gevestigd. Door de gevelplaten die zijn aangebracht, is het pand niet meer als een oude fabriek te herkennen; aan de achterzijde is nog enigszins te zien dat het vroeger een fabriek is geweest. De sirene die tot 1970 elke dag de schafttijd aankondigde, klinkt echter niet meer. Die tijd is voorbij.


2011, Livit & Coop Tooropstraat (voorheen Nimco schoenfabriek). Foto: Henk Hendriks


speldje

Nederlands bekendste schoenontwerper

Jan Janssen is Nederlands bekendste schoenontwerper. De ‘mad shoe designer’ uit Nijmegen verkoopt en exposeert wereldwijd en trendy sportmerken vragen hem als gastontwerper. Dat Jan Jansen in de leer ging bij een Italiaanse schoenmaker, was misschien te danken aan het beroep van zijn vader, zijn vader was verkoopleider bij de Nimco-schoenenfabriek aan de Tooropstraat, waar de ontwerper als kind ook wel eens hielp in de fabriek of het magazijn. Nadat hij terugkwam uit Italië begon hij in 1963 zijn atelier in Amsterdam. Zijn opvallende ontwerpen verwierven in de afgelopen jaren behalve in Nederland ook in het buitenland faam. In internationale publicaties over eigentijdse schoenontwerpen wordt zijn werk veelvuldig afgebeeld. Hij was de eerste Nederlandse schoen-ontwerper die naam maakte. Het is ongelooflijk dat hij in die jaren als onafhankelijk schoenontwerper is begonnen, de Nederlandse schoenindustrie lag toen volledig op zijn gat. Alleen Frankrijk en Italië speelden een rol van betekenis. Jan Jansen brengt al sinds 1964 schoenen op de markt onder zijn eigen naam. Zijn ontwerpen zijn meer dan schoenen alleen, het zijn kunstwerken. De haute chaussure van Jansen vindt al decennia lang haar weg naar liefhebbers over de hele wereld. Hij werkte samen met grote namen als Christian Dior, Manolo Blahnik, Stephane Kélian en Charles Jourdan. Daarnaast ontving hij vele prestigieuze prijzen en worden zijn schoenen wereldwijd in musea geëxposeerd.

Nijmegen, juli 2011/juli 2017
Henk Hendriks

Bronnen:
De wijkkrant voor Nijmegen-Oost jaargang 18 nummer 3 november 1989 p5
Regionaal Archief Nijmegen o.a.
De Gelderlander 06-12-1939 p9/10 (25-jarig bestaan)
De Gelderlander 27-05-1955 p2/14 (40-jarig bestaan)
De Gelderlander 28-03-1915 p14/22 (gevestigden en vertrokkenen)
De Gelderlander 06-11-1918 p1/6 (bekendmaking Hinderwet)
Adresboeken: 1915 p578 en 1918 p519.
Noviomagus.nl Foto’s Ton Nuijten.

Klik hier voor de historie van schoenfabrieken Robinson en Swift


REAGEER

Reactie 1:

Marian Seegers van 't Hullenaar, 14-11-2013: Heel interessant artikel!

Reactie 2:

Leo Kersten, 10-01-2014: Mijn vader heeft bijna 40 jaar bij de Nimco gewerkt als chef schalmerij (schalmen is het aan de rand dunner maken van het leer). Ik heb nog wat correspondentie o.a. zijn getuigschrift bij zijn gedwongen ontslag. Ik weet dat mijn vader in de oorlog bij Hoffman in Kleef heeft gewerkt.


terug

Reactiepagina
Reactie 3:

Hans Jacobs, 17-08-2014: Door Thijssen, mijn moeder, heeft ook lang bij de Nimco gewerkt. Ze noemde wel eens namen van collega's/chefs: Van Loon, en Thiecke. Ook vertelde ze altijd dat ze aan het bombardement in 1944 is ontsnapt: tegen haar gewoonte in was ze die dag in de middagpauze niet het centrum van de stad ingegaan.
Reactie 4:

Boy van Pelt, 17-08-2014: De vader van Jan Janssen heeft ook op andere familieleden invloed gehad: zijn ex schoonzoon, de zwager van Jan, Richard Bouwens is ook in de schoenenhandel gegaan (firmanaam Richard B.). Hij is de man die Mephisto in Nederland groot gemaakt heeft. Is ook lang sponsor geweest van NEC.
Reactie 5:

Bert den Hartog, 27-09-2014: ik kwam in 1969 in nijmegen wonen, voorheen heb ik in limburg (weert) gewoond, 6 jaar. het eerste jaar wilden wij al terug naar nijmegen. ik ben gelukkig in nijmegen geboren.

ik was 20 jaar toen ik ging solisiteren bij de nimco. ik kwam op de afdeling stikkerij (zat toen boven aan de achterkant op de daalseweg in de stikkerij). ik mocht een opleiding volgen. mijn bedrijfsleider was toen jan jansen uit nijmegen. ik had er 11 maanden op zitten. bij de twaalfde maand moest ik een examen afleggen. de grote klap kwam hard aan toen krol kwam vertellen dat de nimco ging sluiten.
ik kon jammer genoeg de examen niet meer afmaken, de fabriek ging gewoon sluiten.
het ergste vond ik van een man die zowat 50 dienst jaren erop had zitten, jammer dan. die man kreeg nog geen jublileum meer. ging keihard sluiten. die man zat te huilen als een klein kind. dat vond ik het ergste, dit vergeet ik nooit meer. dat zal altijd in mijn geheugen gegrift zijn.
ik heb er met heel veel plezier gewerkt. ik zat lekker dicht bij huis, ik woonde op de frans halsstraat 39, het witte huis met de herten schildering op de muur. dat werd de bekendse huis van nijmegen.

Na de sluiting van Nimco kon ik aan de slag bij Wellen.
Reactie 6:

Toon Cornelissen, 16-07-2017: Geboren in 1950.
In die tijd keek je uit naar het moment dat je vakantiewerk mocht doen.
In 1963 was ik 13 jaar en mocht ik bij de Nimco in de kelder zolen snijden.
Dit gebeurde met de hand en na enige tijd kreeg je pijn aan je wijsvinger, zodat alle snijders met een pleister of verband op hun hand liepen.
Na enkele dagen mocht ik aan een stansmachine werken, heel leuk.
Ik heb in die week F25.00 verdiend. Het was een leuke ervaring en ik heb voor 25 weken zakgeld verdiend!
Aanvulling 23-07-2017: een jaar later heb ik bij Rijsenbeek en Nas gewerkt (limonadefabriek). Hier werd ook wijn en advocaat gemaakt. Letterlijk heerlijk gewerkt voor F 40.00 gulden per week.
m.vr.gr. Toon.
Reactie 7:

Henk Hendriks, 31-07-2017: Ik heb tot voor kort aangenomen dat de Nimco in 1904 werd opgericht. Ik heb het zelf ook opgeschreven in dit artikel uit 2011.
De bron waar ik toen gebruik van heb gemaakt, was een interview met voormalig Nimco-directeur A.M. Krol dat hij gaf in het wijkblad van Nijmegen Oost.
Veel later ben ik verder gaan zoeken en vond in dagblad De Gelderlander een verslag met daarin het 25-jarige jubileum in 1939 en 40-jarige jubileum in 1955 waarin telkens gesproken werd over 1914 als jaar van oprichting. Opmerkelijk is dat onder directeurschap van de oprichter Jan Verschuur er wordt gesproken over 1914 als oprichtingsjaar, en onder directeurschap van Dhr. Krol over 1904 als oprichtingsjaar.
Mijn conclusie is:
In 1904 startte de carrière van de broers Jan en Frans Verschuur in de (Duitse) schoenindustrie.
In 1914 maakte Jan voor het eerst kinderschoenen in Nijmegen.
Derhalve is nu het eerste hoofdstukje van het artikel herzien.
Reactie 8:

Henk Janssen, 02-08-2017: Onlangs heb ik gesproken met Max Krol, CEO Nimco.
Hij vertelde mij dat Jan Verschuur in 1904 in Nijmegen schoenen heeft gemaakt en verkocht.
Als bewijs stuurde hij mij een rekening van N.V. J. Verschuur & Co, gezonden aan Den Heer J. Bremer. De datum van de rekening is 21 juli 1905.(?)
Op de rekening staat verder: Electrische Schoenfabriek, Kinderschoenen, telefoon No. 1624. Tooropstraat 20-26.
Verder een prachtig logo met "Nimco" en "Astra".
Overigens staat op de gedenkplaat n.a.v. het 25 jarig bestaan ook 1939.
Deze gedenkplaat hangt in het kantoor van Nimco aan de Berg en Dalseweg. Op de plaat staan Jan Verschuur, Henri Verheij en Joh. Verheij.
Het jaartal op de rekening is niet helemaal duidelijk en volgens mij was Nimco in 1905 nog niet in de Tooropstraat gevestigd.
Volgens mijn gegevens kocht Jan Verschuur in 1918, na de intrede van Henri Verheij, een voormalig pand in de Tooropstraat van een Verbandwattenfabriek.
Conclusie: Voorlopig ga ik uit van 1904 maar voor mij zijn er nog wel een paar vraagtekens.
Het kan zijn dat Jan Verschuur reeds in 1904 in Nijmegen actief in de fabricage van schoenen is geweest. Als plaatsen in Nijmegen worden genoemd de Dommer van Polderveldtweg en de werkplaats onder de spoorbrug.
Reactie 9:

Rob Essers, 03-08-2017: Bij de rekening d.d. 21 juli 1905 (?) heb ik mijn twijfels... In de periode 1899-1923 heette de straat: Fortweg (raadsbesluit d.d. 9 september 1899). In de Nederlandsche Staatscourant van 8 maart 1919 werd voor het eerst melding gemaakt van de oprichting van een vennootschap onder firma:

"Bij akte, 4 Maart 1919, voor den ondergeteekenden notaris verleden, is door de heeren Johan Verschuur, schoenfabrikant, en Henricus Johannes Verhey, koopman, beiden wonende te Nijmegen, aangegaan eene vennootschap onder de firma J. Verschuur en C°, gevestigd te Nijmegen, ten doel hebbende het behalen van winst door de voortzetting van de door den heer Verschuur voor eigen rekening gedreven fabrieks- en handelszaken, bestaande in de vervaardiging van en handel in schoenwerk, fournituren en aanverwante artikelen in den ruimsten zin. De vennootschap is aangevangen 1 Februari 1919 (...)."

De Naamlooze Vennootschap J. Verschuur en Co.'s Electrische Schoenfabriek te Nijmegen dateert uit 1921. De naam Tooropstraat is in 1923 vastgesteld (raadsbesluit d.d. 31 oktober 1923). In een advertentie in de PGNC van 24 december 1924 ben ik voor het eerst de merknamen "Nimco" en "Astra" tegengekomen.
Reactie 10:

Henk Janssen, 03-08-2017: Rob bedankt voor de informatie.
Mijn vraagtekens en jouw twijfel over het jaartal 1905 delen we beide.
Hoewel regelmatig Nimco als de oudste schoenfabriek van Nijmegen werd en wordt genoemd is dit voor mij niet zeker.
Had J. Verschuur inderdaad in 1904 een schoenfabriek(je) in Nijmegen of was dit pas in 1914 ?
Indien 1914 dan hadden de Gebr. Ceulemans eerder een schoenfabriek(je, namelijk 1908.
Hoewel mij onbekend, wellicht was er vóór 1904 al een schoenfabriek(je) in Nijmegen.
Ik ben benieuwd.
Reactie 11:

Rob Essers, 04-08-2017: Uit het bevolkingsregister | Ravenstein | 1900-1910 blijkt dat het hele gezin Verschuur zich op 9 januari 1904 vanuit Heesch vestigde in Ravenstein en op 7 maart 1906 terugkeerde naar Heesch. Op 9 maart 1906 vertrok de oudste zoon naar Appeltern c.a. Bij de 9e algemene volkstelling in 1910 is het gezin in het bevolkingsregister | Heesch | 1900-1910 ambtshalve doorgehaald ("Allen in Duitschland"). Franciscus Verschuur (1885-1953) en Johannes Verschuur (1887-1959) zijn blijkbaar in de periode 1906-1910 naar Kleef vertrokken.

1915-1916
Bij de personen die zich in het tijdvak van 19 t/m 25 maart 1915 in Nijmegen hebben gevestigd, staat: "J. Verschuur, arbeider, Dommer v. Poldersv.w. 188, uit Kleef" (bron: De Gelderlander, 28 maart 1915).
In de opgave van personen die zich in november 1916 hier vestigden, staat: "F. Verschuur, opz. schoenfabriek, Kleef; Dommer van Poldersveldtweg 188" (bron: PGNC, 13 december 1916)

Het jaartal 1914 heeft mogelijk betrekking op de start van een schoenfabriek in Kleef. Voor 1915 was geen van beide broers werkzaam in Nijmegen. Vanaf 1917 gaan zij ieder hun eigen weg.
Reactie 12:

Henk Hendriks, 05-08-2017: Allereerst hartelijk dank aan Dhr. Rob Essers voor de snelle en duidelijke informatie.
De Nederlandse schoenindustrie is eigenlijk geboren uit nood en/of armoede. Zo vertelde de leraar ons, zijn leerlingen op de Middelbare vakschool voor de lederwaren en schoenindustrie te Waalwijk.
Kasteleins, kappers en ook veeboeren hadden als bijverdiensten het lappen (repareren) van schoenen. Kappers als er weinig te knippen viel, kasteleins als er geen klanten waren en veeboeren als de polders langs de Maas onder water stonden. Maar als er ook niets te lappen viel gingen velen van hen over tot het maken van eenvoudig schoeisel als bijverdiensten. Op die manier ontwikkelde de huisvlijt zich tot ambacht. Zo ontstond de Langstraat, het centrum van de Nederlandse schoenindustrie.
Ongetwijfeld zal het in en rondom Nijmegen eind 19e, begin 20e eeuw ook zo gegaan zijn.
Waar ook schoenlappers bij te weinig werkaanbod overgingen tot het maken van (merkloos en anoniem) eenvoudig schoeisel. Zeker zijn hierdoor ook eenmansbedrijfjes ontstaan.
Reactie 13:

Redactie, 12-08-2017: Vandaag plaatsten we de rekening van N.V. J. Verschuur & Co die Henk Janssen noemde in Reactie 8. Hoewel wat lastig leesbaar, is deze rekening verzonden in 1925.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: