|
© Henk Hendriks; Digitale bewerking 09-07-2011 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl Schoenindustrie in Nijmegen-Oost door Henk Hendriks |
|
Een echte schoenenstad, zoals Waalwijk is Nijmegen nooit geweest. Toch bestond er hier ter stede een flinke schoenindustrie. In Nijmegen Oost stonden maar liefst drie grote schoenfabrieken. Aan de Groesbeekseweg de fabriek van Robinson/Swift en aan de Groesbeeksedwarsweg die van Wellen & Co. Aan de Tooropstraat, in het gebouw waar nu onder andere de Coop is gevestigd, fabriceerde de Nimco tot 1970 schoenen. Aan het begin van de vorige eeuw werkten de broers Jan en Frans Verschuur bij schoenfabriek Hoffman in Kleef. Omdat er in Kleef te weinig werk voor hen was, besloten ze in 1904 om in Nijmegen met een eigen bedrijfje te beginnen. In een schuur aan de Dommer van Poldersveldtweg startten ze met de productie van eenvoudige schoenen. In 1907 scheidden zich de wegen van de beide broers. Frans begon een bedrijfje, waaruit later (1967) de Robinson/Swift fabriek ontstond. Broer Jan begon voor zichzelf in een pand aan de Tooropstraat, waarin tot dan toe een textielfabriek had gezeten.
Nijmeegse Combinatie De fabriek van Jan Verschuur droeg in de begintijd de naam Astra. Dat veranderde in 1914. In dat jaar trok Verschuur de gebroeders Verhey aan als compagnon. Met het geld dat zij meebrachten werd een modern bedrijf opgezet. De naam van de fabriek veranderde in Nimco; dat staat voor Nijmeegse Combinatie. De Nimco was de eerste schoenfabriek in Nederland met machines die door elektriciteit werden aangedreven; de meeste fabrieken werkten in die tijd nog met stoommachines.
De Nimco legde zich toe op de fabricage van kinderschoenen. Dat bleek in de jaren na de Eerste Wereldoorlog een gouden handel: het bedrijf groeide als kool. In de dertiger jaren gooide de crisis echter roet in het eten. De zaken gingen slechter en de Nimco moest uit gaan zien naar nieuwe mogelijkheden. Die werden gevonden in de productie van damesschoenen. “Nimco voor dames en kinderen” werd de nieuwe leuze die de fabriek door de crisisjaren heen moest helpen. Net toen de zaken weer beter gingen brak de tweede Wereldoorlog uit. De Nimco werd in de oorlogsjaren gedwongen om voor de Duitsers te produceren en de arbeiders van de fabriek moesten van de bezetters geregeld bij Hoffmann in Kleef gaan werken. Met de bevrijding kwam aan die situatie een eind. Bloei De wederopbouw tijdens de vijftiger jaren was voor de schoenfabriek een glorietijd. De 350 personeels-leden produceerden in de topjaren zo’n vijfduizend paar schoenen per week. Veel van deze mensen hebben in het gebouw aan de Tooropstraat ook het vak geleerd.
In het achtergedeelte van het fabriekspand, grenzend aan de Daalseweg, bevond zich namelijk de school van het leerlingstelsel voor de Nijmeegse schoenindustrie. Daar kon je leren hoe je schoenen moest stikken en dergelijke. Niet iedereen was blij met de bloei van de schoenindustrie in Nijmegen. Een rapport uit de vijftiger jaren meldt dat de Nijmeegse Schoenherstellers steen en been klaagden over beunhazerij. Veel arbeiders van de schoenfabrieken verdienden namelijk in hun vrije tijd een centje bij met het herstellen van schoenen. Daarmee stootten ze de reguliere schoenmakers het brood uit de mond. Het rapport vertelt tevens dat veel van deze arbeiders zich illegaal vestigden als schoenmaker. ‘Vaak beginnen ze eenvoudig zelfstandig als schoenhersteller zonder zich van vestigingswet enz. iets aan te trekken. Na verloop van tijd wordt meestal de zaak weer opgedoekt en gaan ze weer naar de fabriek of melden zich als knecht bij een gevestigde schoenmaker’.
Ontslag Met het overlijden in 1959 van de oprichter van de fabriek, Jan Verschuur, zette de neergang in. Door de toenemende internationale concurrentie ging het met de Nimco bergafwaarts. Er vielen ontslagen en het voortbestaan van de fabriek kwam aan een zijden draad te hangen. In 1967 haalde de directie de heer A.M. Krol binnen, om te redden wat er te redden viel. Dat bleek niet veel te zijn. In 1970 besloot Krol de fabriek te sluiten. De werknemers kwamen op straat te staan en daarmee kwam een einde aan een stukje schoengeschiedenis van Nijmegen-Oost.Het einde van de Nimco-fabriek betekende niet het einde van het fabriekspand. Een deel van het complex, gelegen aan de achterzijde, werd in 1971 afgebroken om plaats te maken voor parkeerruimte. Het hoofdgebouw bleef echter staan. Op dit moment zijn er een supermarkt en een schoenwinkel in gevestigd. Door de gevelplaten die zijn aangebracht, is het pand niet meer als een oude fabriek te herkennen; aan de achterzijde is nog enigszins te zien dat het vroeger een fabriek is geweest. De sirene die tot 1970 elke dag de schafttijd aankondigde, klinkt echter niet meer. Die tijd is voorbij.
Nederlands bekendste schoenontwerper Jan Janssen is Nederlands bekendste schoenontwerper. De ‘mad shoe designer’ uit Nijmegen verkoopt en exposeert wereldwijd en trendy sportmerken vragen hem als gastontwerper. Dat Jan Jansen in de leer ging bij een Italiaanse schoenmaker, was misschien te danken aan het beroep van zijn vader, zijn vader was verkoopleider bij de Nimco-schoenenfabriek aan de Tooropstraat, waar de ontwerper als kind ook wel eens hielp in de fabriek of het magazijn. Nadat hij terugkwam uit Italië begon hij in 1963 zijn atelier in Amsterdam. Zijn opvallende ontwerpen verwierven in de afgelopen jaren behalve in Nederland ook in het buitenland faam. In internationale publicaties over eigentijdse schoenontwerpen wordt zijn werk veelvuldig afgebeeld. Hij was de eerste Nederlandse schoen-ontwerper die naam maakte. Het is ongelooflijk dat hij in die jaren als onafhankelijk schoenontwerper is begonnen, de Nederlandse schoenindustrie lag toen volledig op zijn gat. Alleen Frankrijk en Italië speelden een rol van betekenis. Jan Jansen brengt al sinds 1964 schoenen op de markt onder zijn eigen naam. Zijn ontwerpen zijn meer dan schoenen alleen, het zijn kunstwerken. De haute chaussure van Jansen vindt al decennia lang haar weg naar liefhebbers over de hele wereld. Hij werkte samen met grote namen als Christian Dior, Manolo Blahnik, Stephane Kélian en Charles Jourdan. Daarnaast ontving hij vele prestigieuze prijzen en worden zijn schoenen wereldwijd in musea geëxposeerd.Nijmegen, juli 2011 Henk Hendriks Bronnen: De wijkkrant voor Nijmegen-Oost Regionaal Archief Nijmegen Noviomagus.nl Foto’s Ton Nuijten. Klik hier voor de historie van schoenfabrieken Robinson en Swift |
|
|
