Ziekenvervoer

Ziekenvervoer in Nijmegen

In Nijmegen was in het begin van de twintigste eeuw het ziekenvervoer nogal ingewikkeld georganiseerd. De politie deed vooral de straatongevallen met een raderbrancard en later een rijwielbrancard. Vanaf 1905 had de politie voor het vervoer van besmettelijk zieken de beschikking over een rijtuigje dat voor het overige onder de gemeentelijke Reinigings- en Ontsmettingsdienst viel.

De eerste autoambulance kwam rond 1911. Het was een FN voor het vervoer van patiënten naar buiten de gemeente. Voor vervoer binnen de stad kwam er rond 1912 een Spyker ziekenauto. Beide wagens had men bij de Gemeentelijke Electriciteitswerken (waar ook het trambedrijf onderdeel van was) ondergebracht.

In 1927 werd het gehele ziekenvervoer ondergebracht bij de Gemeentelijke Reinigings- en Ontsmettingsdienst die toen in de Tweede Walstraat gehuisvest was. Dat jaar werden het rijtuigje en de twee oude ziekenwagens vervangen door een nieuwe Fiat-ziekenauto.

Verder waren er destijds ook particuliere ondernemers die een ziekenauto hadden, dit waren garage Egbers en mogelijk ook garage Moll.


Advertentie uit De Gelderlander van 12 juli 1914

Maar één ziekenwagen voor een groeiende stad als Nijmegen was natuurlijk veel te weinig en in 1931 mocht de Reinigings- en Ontsmettingsdienst er twee Studebaker ambulances bij kopen. De vaste chauffeur op de Fiat was J. Cornelissen; op de Studebakers reden P. de Bruijn en G. Scherps.

De komst van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) in 1937/1938 veranderde nauwelijks wat aan de organisatie van het ziekenvervoer: de GGD-verpleger verleende ter plaatse wel Eerste Hulp, maar bij het vervoer deed hij niet veel.

Eind jaren dertig bouwde de Luchtbeschermingsdienst (LBD) een vloot op van voertuigen die geschikt konden worden gemaakt voor vervoer van gewonden. Dit waren vooral gevorderde vrachtwagens waar een brancardinstallatie in werd gebouwd.

Tijdens de bezetting werd van de wagens van de LBD druk gebruikt gemaakt. Toen de nood erg hoog was stelde zelfs de burgemeester zijn oude directiewagen, een Packard, aan de GGD ter beschikking die er door garage Moll een ziekenauto van liet maken.

Direct na de oorlog werd de ambulancedienst van de GGD versterkt met twee oude legerambulances (Austin K2Y) en mogelijk twee Plymouths die gevorderd werden van de firma Jansen & Ederveen.

Pas in 1948 kwamen er nieuwe ambulances: twee Chevrolets met een opbouw van Vermeulen uit Haarlem en twee jaar later kwamen er nog twee Studebakers bij. In de jaren daarna groeide het aantal Studebaker ambulances tot zeven. In 1964 werd weer een Chevrolet ambulance aangeschaft. Het was het begin van een flinke serie Chevrolets die bij verschillende opbouwers (waaronder de gebroeders Visser uit Leeuwarden) werden besteld. Verder was er een International en een Austin A152. De dienst groeide en het wagenpark breidde uit.


Voor de ingang van de GGD aan de Sloetstraat staan achteraan de twee Chevrolets DP uit 1948 en vooraan de twee Studebakers 2R5 uit 1950 met hun chauffeurs. (bron: RAN)

In 1971 was de GG&GD Nijmegen de eerste dienst in Nederland die een monitor/defibrillator aan boord van haar ambulance had. In de jaren zeventig schakelde de dienst over naar lage Mercedes-Benz ambulances.

Oproep

Er is verder maar heel weinig bekend over de ziekenauto’s van Egbers en Moll en de vroege wagens van de gemeente en de Nijmeegse GGD.

Thijs Gras en Anton Janssen zijn op zoek naar gegevens over de geschiedenis van het ziekenvervoer in Nijmegen. Ze willen hierover een artikel schrijven voor enkele tijdschriften waaronder vaktijdschriften voor autoliefhebbers en ambulancepersoneel.

Daarvoor zijn zij naarstig op zoek naar gegevens over ziekenauto’s, ambulancevervoer en alles wat daarmee te maken heeft in Nijmegen. Wie weet meer van het rijtuigje en de vooroorlogse autoambulances van Spyker, de FN, de FIAT, de Studebakers en de Packard? Verder willen ze graag wat meer weten over de inzet van de Plymouths van Jansen & Ederveen van kort na het einde van de oorlog.

Over diverse voertuigen uit de jaren vijftig zoals de International en de Austin 152 bestaan nog de nodige onduidelijkheden. En bovenal hebben ze maar heel weinig afbeeldingen.

Hopelijk zijn er onder de bezoekers van Noviomagus mensen met herinneringen aan het ziekenvervoer of die zelfs beschikken over beeldmateriaal. Al het materiaal van voor 1980 is bijzonder welkom.

Thijs Gras th-gras@hetnet.nl
Anton Janssen a.janssen81@kpnplanet.nl

REAGEER

Reactie 1:

J. de Bruijn , 06-11-2013: ik zie daar staan bij ziekenvervoer P. de Bruin dat moet zijn P. de Bruijn dat was mijn opa. [Redactie: het is nu gecorrigeerd.]

Reactie 2:

Mario van Limburg, 05-11-2013: Een tijdje geleden kwam ik vaak in de garage van de GG&D en de brandweer aan de Bellefroidstraat. Indrukwekkend was de oude witte Dodge waarin een loden kist stond en een paar lieslaarzen.

De mensen van de ambulancezorg hebben een tijd geleden een ambulance-auto in Friesland op de kop getikt die gelijkt op de foto hier op noviomagus. Wat ze ermee gedaan hebben weet ik niet, het was er wel een die als ambulance in Nijmegen dienst gedaan heeft.

Het rode kruis in nijmegen heeft heel lang een klein Fiat busje gehad waarmee niet spoed vervoer werd gedaan tot 1985 ongeveer.

Er circuleert een smalspoor film waarin de hulpverlening in 1950 gefilmt is door de hulpverlenings­diensten in Nijmegen. Waar die gebleven is, ongetwijfelt bij een verzamelaar.

Reactie 3:

Hans Anderson, 21-01-2014: Beste heer Gras,
Op de website van het Regionale archief Nijmegen kunt u zoeken naar : "100 jarig bestaan van het Rode Kruis afd. Nijmegen 27 febr.1968". Dit is een kleurenfilm zonder geluid waarin u 2 chevrolet C10's van de GGD Nijmegen aan het werk ziet.
Overigens, waarom droegen deze GGD Wagens het rode kruis?
MVG, Hans Anderson..

Redactie: hier is een directe link naar het filmpje.

Reactie 4:

Thijs Gras, 21-01-2014: Beste Hans Anderson,
Dit zijn prachtige beelden. De colonne die over de brug aankomt bestond uit voertuigen van buiten Nijmegen. We zien in de oefening zoals men toen werd opgeleid te helpen: hulp op het rampterrein, verzamelen in een gewondennest, vervoer van gewondennest naar Verzamelplaats Gewonden (VG) en de gespecialiseerde hulp die daar in verschillende afdelingen werd gegeven alvorens mensen naar het 'echte' ziekenhuis gingen. Heel leuk is natuurlijk de inzet van de Chevrolets van de GG&GD Nijmegen. We zullen waarschijnlijk wel wat namen kunnen geven aan de mensen die te zien zijn.
Ook de andere film die Mario van Limburg noemt is natuurlijk heel interessant. Hopelijk dat die nog boven water komt! Het is namelijk ook uit een hele interessante periode voor wat betreft het Nijmeegse ziekenvervoer.
De vraag van Hans Anderson over het gebruik van het Rode Kruisembleem is zeker heel interessant, want dit was een beschermd embleem wat je niet zomaar mocht gebruiken c.q. aanbrengen op een auto, zelfs niet als je een GG&GD was. Overigens viel daar een rode kruislamp niet onder: die hadden verschillende Nederlandse ambulances voor op het dak.
Zeer bedankt voor deze reacties en we speuren verder!!
Groeten van Thijs Gras.

Reactie 5:

Hans Anderson, 29-01-2014: Heer Gras, bedankt voor uw reactie op mijn tip.
Hieronder vindt u foto's van een vroegere Chevrolet C10 en van de laatste Chevrolet C10 die in Nijmegen rond gereden heeft, ingericht als Cardulance?.



Op de foto uit de jaren 60 is duidelijk de grijze kleur te zien waarin de C10's toen gespoten waren.
Op de foto van de latere C10 werd de kleur echter wit.
Ik weet wel dat deze laatste wagen erg lang in gebruik is geweest bij de GG&GD Nijmegen voor allerlei klussen zoals (dacht ik) het vervoer van stoffelijke overschotten.

Het leuke van deze auto is dat een kennis van mij hem ooit eind jaren 80 opgekocht heeft als auto voor zijn muziekgroep. Het was echt een imposante wagen.... jammer genoeg weet ik niet waar hij hem daarna gelaten heeft.
Veel succes met uw onderzoek..

REAGEER

terug

Reactiepagina
Reactie 6:

Tonneke Ceulemans, 28-02-2014: Mijn vader J.Th. van der Schoot, vroeger in de Nijmeegse wandelgangen beter bekend als Broeder Van der Schoot, staat op de foto achteraan bij het verplegend personeel, helemaal rechts. Wanneer ik mijn eigen foto's ga bekijken en de andere verpleegkundigen wat scherper kan onderscheiden, kan ik waarschijnlijk nog wel meer namen noemen.

Als een van de eerste mannelijke verplegers heeft mijn vader in de jaren 1940-1945 zijn opleiding tot A-verpleger gevolgd in het Canisiusziekenhuis te Nijmegen. Daarna ging hij werken bij de GG&GD, toen gevestigd in de Sloetstraat 14.
Een paar jaar later verhuisde ons gezin naar Sloetstraat 10, waar wij boven de Schoolartsendienst (Kring Nijmegen) gingen wonen.

Door de verhalen van mijn vader, het nauwe contact met de GGD, schoolartsendienst en personeelsleden hiervan (wij waren immers naaste buren en als kind liep ik overal naar binnen om een praatje te maken) kan ik mij e.e.a. nog "goed" herinneren.
Ook zijn veel foto's (waaronder foto's van ziekenauto's en het interieur hiervan) en krantenknipsels bewaard gebleven.

Omdat mijn vader, tot zijn overlijden in augustus 1974, op velerlei gebied, in Nijmegen zeer actief en ondernemend was, heb ik al vaak gedacht om als gastredacteur van Noviomagus hierover te gaan schrijven.
Ik zal op korte termijn zijn levensloop, foto- en plakboeken erbij zoeken en jullie hier meer over kunnen vertellen.
Reactie 7:

Anton Janssen, 30-11-2014: Oproep voor foto materiaal van Garage Egbers

Met veel inzet en enthousiasme is door een aantal mensen het afgelopen jaar hard gewerkt aan een boek over de Nijmeegse GGD. Het belooft een mooi werkstuk te worden met veel nieuwe gegevens over de geschiedenis van het Nijmeegse ziekenvervoer. Uitgebreid komen aan bod: de voorgeschiedenis van de ambulancedienst, de oprichting van de GGD, de moeilijke oorlogsjaren en de groei in de naoorlogse tijd. Nu het boek bijna klaar is missen we nog fotoís van het garage- en carrosserie bedrijf van Th. Egbers uit de Hertogstraat uit de periode 1900 tot 1950.
We willen graag in contact komen met mensen die nog foto materiaal van het pand en het bedrijf van Egbers hebben en kopieŽn daarvan beschikbaar willen stellen voor het boek over de GGD. Ook ander materiaal over het vervoer van zieken in Nijmegen is welkom.

Anton Janssen
Thijs Gras


ansichtkaart van de Hertogstraat in 1930 met rechts de panden van garage Egbers (Bron: RAN F14521)

Reactie 8:

Hans Verkaart, 16-12-2014: De chauffeur 2e van rechts is Jan Groeneveld, later is hij brandmeester geworden van de Brandweer Nijmegen. Hij kwam van de centrale garage van de gemeente Nijmegen. Met onder andere Henk de Bekker, Henk Brouwers, alle drie overleden.

Ik denk als je meer informatie wilt hebben over de ggd in Nijmegen moet je zijn bij de Brandweer Nijmegen. Daar zijn nog foto's van het oude ggd en zeker foto's van de ambulance.
Reactie 9:

Rene Brands, 22-12-2014: Mijn vader (Jacques Brands - 83) heeft als ambulanceverpleger van 1961 - 1973 bij de GG&GD gewerkt. Collega's waren onder meer Martin van Kempen, Henk de Haan en Frans Pieters. Dit was op de Thijmstraat; beneden de kazerne - brandweer - en boven in het woonhuis de GG&GD. Daarvoor of gelijktijdig zat de GG&GD ook op de Jorisstraat. Daar werd ook altijd sinterklaas gevierd. De namen van van de Schoot en Cornelissen heb ik van hem uit verschillende verhalen gehoord. Mocht er interesse zijn dan kan ik hem vragen deze op papier te zetten. Hij was geloof ik ook een van de eersten die op de "hartambulance" heeft gereden.

Ik en mijn vader zijn ook geÔnteresseerd in het boek over de GGD. Ik ben benieuwd wanneer het uitkomt en waar ik het kan kopen.

Redactie, 30-04-2015: het boek 'Broeder in een brandende stad' is inmiddels verschenen. Het combineert de oorlogsmemoires van verpleger C.J. Rooijens met de ontwikkeling van de GG&GD Nijmegen. Zie ook onze Boekenhoek.
Reactie 10:

Remco Rutten, 18-02-2016: Ik lees net de namen op deze pagina die mij erg bekend in de oren klinken: Martin van Kempen, Henk de Haan, van der Schoot, enz, En ik herinner mij in dit verband ook de naam Martin de Goyer.
Want ook mijn vader heeft in de jaren 60 en in de eerste jaren van de jaren 70 op de Nijmeegse ambulance gereden. Hij kwam vaak met verhalen thuis en noemde daarbij deze namen. De naam van mijn vader is Jan Rutten, overleden in 2003.
Henk de Haan kwam ik zelf later nog wel eens tegen in de jaren 80 bij de Nijmeegse Reddings Brigade.

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: