© copyright Isalyne Dobbelmann, Internetbewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

Collectie zeepwikkels Dobbelmann

Uit de nalatenschap van Isalyne Dobbelmann laten we u hier een prachtige collectie wikkels, bijsluiters, etiketten en inlegvellen zien.

Een citaat uit het boekje "Nieuwer en schoner, een eeuw reclame van een Nijmeegse zeepfabriek" (ISBN 90-6829-043-6):

Wanneer een huisvrouw omstreeks 1870 een kruidenierszaak binnenstapte en om een half pondje zeep vroeg, legde de winkelier een stuk grauw papier op de weegschaal, diepte met een houten spatel een klodder groene zeep op uit een tonnetje onder zijn toonbank, woog het glibberige goedje af en vouwde er ten slotte het papier omheen. Bij groene zeep, gestookt uit lijnoliën en chemicaliën, hoort, naast zand, natuurlijk soda. Ook daar had de kruidenier een vaatje van staan. Hij vulde een puntzak met de hoeveelheid sodakristallen die mevrouw nodig dacht te hebben om haar keuken weer te doen glimmen. 'Anders nog iets, mevrouw?'

Frauduleuze detaillisten

Het hierboven geschetste tafereeltje kan ons vervullen van nostalgische vertedering. Toch kleefden er nadelen aan de werkwijze van zo'n ouderwetse kruidenier. Allereerst was het los verpakken van kruidenierswaren niet echt bevorderlijk voor de hygiëne. Detaillisten konden hun koopwaar aanlengen met allerlei viezigheid. Mogelijk beweerde de verkoper glashard, dat zijn zeep afkomstig was van Stoomzeepfabriek 'Het Anker' v/h Gebrs. Dobbelmann, terwijl hij in werkelijkheid het dubieuze fabrikaat van een minder goed bekend staande zeepzieder verkocht. Daarom gingen steeds meer fabrikanten er aan het eind van de negentiende eeuw toe over, hun merken te deponeren en hun artikelen uitsluitend op de markt te brengen in gestandaardiseerde verpakkingen. Zo ook Dobbelmann.
Palmitinezeep bijvoorbeeld werd verkocht per doos van een dozijn of half dozijn. De dozen waren voorzien van een duidelijk etiket en om elke twijfel omtrent de herkomst van het produkt weg te nemen waren de afzonderlijke stukjes zeep veelal ook nog verpakt in een zeepwikkel.
De meeste bewaard gebleven zeepwikkels en zeepetiketten dateren uit de periode 1895-1940. Ouder
verpakkingsmateriaal is ten gevolge van de fabrieksbrand van 1895 niet meer voorhanden. Over de ontwerpers van de etiketten is weinig bekend. Reclamemakers waren aan het eind van de negentiende eeuw meestal anonieme kantoorklerken. Wel weten we dat Pierre Dobbelmann zelf schik had in het ontwerpen van reclamemateriaal. Er bestaat dus een grote kans dat het ontwerp voor het etiket voor bijvoorbeeld Pierrette Soap van zijn hand is.

Slaolie-stijl

Dat het zeepetiket een massaprodukt was wil nog niet zeggen dat de vormgeving ervan per definitie geen kunstzinnige waarde had. Natuurlijk zijn er voorbeelden te over van eenvoudige etiketten waarop uitsluitend de merknaam, het nettogewicht en de fabrikant vermeld staan. De duurdere soorten toiletzeep werden echter verpakt in wikkels die geïnspireerd waren door internationale stromingen in de beeldende kunst.
Rond de eeuwwisseling waren de ranke, organische vormen van de Art Nouveau of Jugendstil populair bij reclame-ontwerpers. Aan het veelvuldig gebruik van deze stijl voor commerciële doeleinden dankt zij zelfs haar ietwat badinerende bijnaam: slaolie-stijl. Gedurende de roaring twenties maakte de Art Deco opgang. De voor deze stijl kenmerkende, Oosters getinte geometrische motieven komen ook in menig Dobbelmann-etiket uit die tijd terug. Sommige wikkels en etiketten uit de jaren dertig daarentegen zijn versierd met filmster-achtige portretten van glimlachende jongedames. Dobbelmann lijkt hiermee in te spelen op de toenemende populariteit van de Hollywood-speelfilm in Nederland.