Puinruimen

© Wim Benda; Digitale bewerking 29-11-2015 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl


 

Puinruimen

door Wim Benda


Nijmegen, 1944

Het is een mooie nazomerse dag; ik slenter wat door de binnenstad. Het is nog maar een half jaar geleden dat door het bombardement het hart uit de binnenstad werd gerukt. Een groot deel van de panden is door het oorlogsgeweld volledig verdwenen. Van een ander deel zijn nog slechts lege kale geraamtes overgebleven. Met hun voeten in een berg puin staren die lege skeletten me met holle ogen aan.

Stalen balken en betonijzeren staven, die de bouwwerken hun dragende kracht gaven, steken nu als een roestig en verwrongen protest uit het puin. Er is overal bedrijvigheid. Een hijskraan slingert net zo lang een grote stalen sloopkogel tegen een muur tot het bouwsel in brokken uiteenvalt. Met behulp van stationaire kabellieren worden ruÔnes die op instorten staan omgetrokken. Op verschillende plaatsen vreten de beitels van de pneumatische hamers zich door het weerbarstige beton. Metselstenen die nog intact zijn worden afgebikt en langs kant van de straat opgetast. Klaar voor hergebruik. De stofwolken die overal ontstaan hebben de directe omgeving eentonig grijs gekleurd. Ergens anders op een stuk terrein dat puinvrij is gemaakt staat een zware houten werkbank. Daaraan zijn betonvlechters bezig om met behulp van plooi-ijzers de kromme en verwrongen betonstaven weer recht te buigen. Zuinigheid met vlijt.

Wat uiteindelijk overblijft zijn enorme hoeveelheden puin. Om dat spul efficiŽnt te kunnen afvoeren heeft men een smalspoorlijn aangelegd die vanuit de rampplek naar de Waalkade loopt. De door dieselmotoren aangedreven locomotiefjes zeulen een sliert kiepwagens af en aan. Aan de kade liggen vrachtschepen afgemeerd waarin het puin wordt gestort om te worden afgevoerd naar depots elders in de omgeving.

Ik wandel op de Korte Molenstraat in de richting van de Broerstraat. Links en rechts van deze, voorheen drukke, winkelstraten is al een deel dat nog boven het maaiveld uitstak afgebroken en afgevoerd. De werklieden zijn nu nog bezig om met schoppen, houwelen en kruiwagens het puin uit de kelders en souterrains te verwijderen. Dit gebeurt onder het toeziend oog van een Duitse officier en/of een belanghebbende van het betreffende pand. Bij het eventueel aantreffen van stoffelijke resten of waardevolle materiŽle zaken kunnen direct de nodige maatregelen worden getroffen.

In een kelder die al zo goed als leeg is zijn enkele werklieden nog bezig om met takkenbezems de vloer aan te vegen. Op het trottoir staat een vierwielige plateauwagen die halfvol ligt met het puin uit die kelder. Voor de wagen staat een magere hit te suffen. Als ik mijn hand naar het scharminkel uitsteek om hem over zijn neus te strijken, trekt hij schielijk zijn hoofd omhoog en legt de oren in zijn nek. Nou, dan maar niet.
Vanuit de kelder roept een van de mannen naar de voerman dat hij bij de aangrenzende kelder zijn wagen verder kan beladen. Daarvoor moet de wagen een eind worden teruggereden. De voerman rukt mopperend aan de leidsels en commandeert het beest 'in de achteruit'. Krakend komt het geval in beweging. Of het nu onwilligheid van het paard is of een onhandigheid van de voerman of een combinatie van beide, de wagen begint te scharen. Daardoor komen de voorwielen vervaarlijk dicht bij de rand van de gapende kelder. De voerman ziet het gevaar en begint als een wilde aan de leidsels te rukken. Met de oren plat in de nek en zijn voorbenen van de grond deinst het beest nog meer achteruit. Ver genoeg om de voorwielen van de wagen net over de kelderrand te duwen. De wagen komt scheef te staan. De lading begint te schuiven en komt met veel geraas tegen het voorschot te liggen. Door deze gewichtsverplaatsing slaat de balans door en het hele spul met paard incluis kiepert de kelder in. Het puin verspreidt zich over de zojuist aangeveegde vloer en is weer terug bij af. Het paard hangt in zijn broekstuk te spartelen tussen de bomen van de wagen. In paniek krabt hij met zijn hoeven langs de kelderwand. Het beest heeft schuim op de mond en rolt wild met zijn ogen. De voerman, die via een ladder in de kelder is afgedaald, probeert het dier te kalmeren. Met de hulp van een paar werklieden lukt het om het paard met bomen en al zijdelings om te trekken waardoor het op z'n zij komt te liggen. Snel worden de riemen van het tuig doorgesneden. Nadat de bomen helemaal zijn weggetrokken komt het beest in de benen en schudt het stof van zich af.
Inmiddels is een mobiele kraan gearriveerd. Het slachtoffer wordt met brede hijsbanden onder zijn buik door, uit de kelder getakeld en weer op straatniveau teruggezet. Eenmaal op eigen benen begint hij onrustig te trappelen. Hij wordt wat kalmer als de voerman hem een emmer water voorhoudt. Het van angstzweet dampende dier drinkt de emmer ad fundum leeg.

-----

Toen na de oorlog plannen werden gesmeed voor de wederopbouw van de stad, kwam het puin weer in beeld. Het puin uit de depots werd gegranuleerd zodat het niet alleen geschikt was voor wegverharding maar ook voor de productie van bouwelementen. In het Waterkwartier in Nijmegen bestaat nog een naoorlogse uit korrelbeton opgetrokken woonwijk. Telkens als ik in die wijk kom moet ik even denken aan het onfortuinlijke puinpaard.

Wim Benda

(Foto's ontleend aan Nijmeegs Archief/RAN)

terug naar gastredacties    terug naar oorlogsherinneringen

Reactiepagina
Reactie 0:

Wim Benda, 29-11-2015: Herinnering: Puinruimen
Reactie 1:

Rob Essers, 29-11-2015: De oorlogsschade op de eerste foto is niet veroorzaakt door het bombardement op 22 februari 1944. Zie mijn reactie van 14 januari 2011 elders op deze website. Bij de verwoesting van het Nijmeegse binnenstad moet onderscheid gemaakt worden tussen het bombardement, de bevrijding, de granatentijd en de wederopbouw. Een half jaar na het bombardement waren de panden op de foto nog onbeschadigd. Zie ook kaart.nijmegen.nl/wo2.
Reactie 2:

Wim Benda, 03-12-2015: De betreffende foto heb ik gekozen vanwege de holle ogen van de talrijke karkassen.
Reactie 3:

Cees de Vos, 31-03-2016: Tja..., de Keizer Karelstad heeft het in de laatste twee oorlogsjaren zwaar te verduren gehad. Leefde in het verhaal mee met het arme magere paard; goed dat het beestje weer op zijn/haar benen kwam. Mag aannemen dat het dier na de emmmer water nog een wortel uit eigen moestuin heeft gekregen? Moestuinen, menigeen had er een in die jaren. Wij vosjes aan de Hatertscheveldweg ook.
Mooi verslag heer Benda. Dank..!

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: