Paul van der Heijden

Naar Rome via Heumensoord

Het is niet veel meer dan een lichte verhoging in het landschap. Normale wandelaars lopen er onwetend voorbij, maar voor archeologen is het een regelrechte sensatie: in Heumensoord liggen de resten van een heuse Romeinse weg. En dan hebben we het niet over een smal wandelpaadje, maar over één van de twee belangrijkste doorgaande wegen in Nederland. Een soort A73 dus, maar dan tweeduizend jaar oud.

Weinigen weten het, maar in de Romeinse tijd liep vanaf onze stad een bijna kaarsrechte, goed onderhouden weg via Maastricht naar Tongeren in België. Van daaruit kon je doorreizen naar de Middellandse Zee en - uiteraard - naar Rome. Deze rechtstreekse voorloper van de A73 maakte deel uit van het uitgebreide Romeinse wegennet, dat Brittannië verbond met Perzië en Germanië met Afrika. Juist deze wegen maakten het mogelijk om, in een tijdperk zonder telefoon of fax, zo'n gigantisch rijk te besturen. Koeriers van de keizerlijke postdienst snelden over de wegen om bestuurlijke decreten vanuit Rome tot in alle uithoeken van het rijk te brengen. Ook konden dankzij het wegennet de legioenen zich makkelijk verplaatsen en kwam er een levendige handel op gang.

De Romeinen waren zeer goede wegenbouwers. De ingenieurs lieten zich niet afschrikken door bergen, dalen, rivieren en drassige bodems. Ze bouwden dammen, bruggen en zelfs tunnels om landschappelijke hindernissen te overwinnen. Getuigenissen van deze bouwkunst zijn nog overal rond de Middellandse Zee te vinden.
In onze streken zijn die voorbeelden veel zeldzamer. Sterker zelfs, wie in Nederland op zoek gaat naar het 'ideaalbeeld' van een geplaveide Romeinse weg, komt bedrogen uit. Dat heeft twee redenen. Na de Romeinse tijd raakte het wegennet in verval. Pas halverwege de negentiende eeuw kende Europa weer een wegennet met dezelfde omvang als in de Oudheid. Bovendien bouwden de Romeinen hun wegen met materiaal uit de omgeving. Langs de Maas werd bijvoorbeeld grind gebruikt, terwijl in Utrecht zware fundamenten zijn gevonden van houten balken, vlechtwerk en leem. Als je alleen op zoek bent naar een geplaveide weg, zul je dan ook niets vinden.

Zo is het ook gegaan in Heumensoord. We weten al heel lang dat tussen Nijmegen en Cuijk een weg heeft gelegen. In Cuijk is nog niet zo lang geleden de brug gevonden waarmee de Maas werd overgestoken. Ook weten we dat precies tussen Cuijk en Nijmegen een militaire wachtpost heeft gestaan. De contouren van deze wachtpost zijn - met grachten - onlangs gereconstrueerd en voorzien van een informatiebord. Maar de weg waren we kwijt. Waarom? Omdat we dachten dat alle sporen uitgewist zouden zijn bij de aanleg van Heumensoord, begin negentiende eeuw. En omdat we niet goed hebben gezocht. De weg blijkt niet van steen te zijn, ook niet van grind, maar van zand. Doordat de zanderige bodem hier ook van nature grind bevat, was blijkbaar geen extra verharding nodig. Misschien wat tegenvallend voor de doorsnee Asterixlezer, maar het is wel de enige zichtbare Romeinse weg in Nederland.

De weg is zes meter breed en de greppels liggen er nog altijd langs. Over enkele tientallen meters is zijn loop te volgen. In Nijmegen kennen we hem overigens allemaal. Daar is hij geasfalteerd en heet achtereenvolgens Driehuizerweg, Heijendaalseweg, Coehoornstraat en Hertogstraat. In de Middeleeuwen heette de Hertogstraat nog 'Hertsteeg'. De naam heeft dan ook niets te maken met hertogen, maar met 'heer' - het oude woord voor 'leger'. En zo'n heerstraat verwijst weer vrijwel onverbiddelijk naar een Romeinse oorsprong. 

Eerder verschenen in magazine