De Sint-Nicolaaskapel:

Op de noordwestelijke hoek van de Valkhofheuvel staat een van de oudste stenen bouwwerken in Nederland en zeker het oudste gebouw van Nijmegen: de Sint-Nicolaaskapel, die ook wel onder de naam Heydense kapel of Karolingische kapel bekend is. Deze laatste, verkeerde benaming heeft de kapel gekregen omdat aanvankelijk werd aangenomen dat zij uit de tijd van Karel de Grote (742-814) stamde.
De aan de heilige Sint-Nicolaas gewijde kapel werd echter 'pas' omstreeks 1030 gebouwd en wel in Romaanse stijl en volgens het principe van de centraalbouw. Dat houdt in dat de plattegrond van het gebouw een middelpunt heeft, met de vorm van een cirkel of een regelmatige veelhoek (zie de voorbeelden). De Sint-Nicolaaskapel heeft een achthoekige binnenruimte, terwijl de buitenmuren een zestienhoek vormen. Het gebouw is grotendeels uit tuf- en baksteen opgetrokken en in de muren zijn zelfs Romeinse dakpannen terug te vinden. Aan de westzijde is een kleine uitbouw, waar zich de ingang bevindt. Binnenin loopt, rondom de achthoekige kern, een galerij, die slechts met een ladder bereikbaar is.
Tussen 1155 en 1796 was de kapel opgenomen binnen de muren van de Valkhofburcht. Bij de sloop van de burcht in 1796-1797 zag men gelukkig de waarde van het bijzondere gebouwtje in en is het blijven staan.
Hoewel de kapel in de afgelopen tien eeuwen niet bijzonder veel van uiterlijk is veranderd, zijn er toch de nodige verbouwingen geweest. In de loop der tijd is het gebouwtje vergroot en verhoogd, zodat het als uitkijktoren dienst kon doen. En zoals op de ansichten en foto's is te zien, heeft de kapel ook de laatste eeuw een aantal veranderingen ondergaan. Zo was de nis, die op enkele ansichten rechts te zien is, aan het begin van de 20ste eeuw nog niet aanwezig. Ook het kleine uitbouwtje aan de oostzijde is een latere toevoeging, hoewel het goed mogelijk is dat hier oorspronkelijk een dergelijke uitbouw aanwezig was.

St-Nicolaas Chapel:

At the north-west corner of the Valkhof hill stands one of the oldest brick buildings in the Netherlands, and certainly the oldest building in Nijmegen: the St. Nicolaas Chapel, which is also known by the name of Heathen Chapel or Carolingian Chapel. This last, erroneous, name was given to the chapel because it was previously assumed that it was built in the time of Charlemagne (742-814).
The Chapel, consecrated to the holy Saint Nicholas, was, however, built 'only' around 1030, in Romanesque style and according to the principles of central building. This means that the plan of the building has a centre, in the shape of a circle or a regular polygon (see examples). The St. Nicolaas Chapel has an octagonal inner room, while the outer walls form a polygon with sixteen sides. The building is largely made out of tuff stone and brick, and the walls even contain Roman tiles. On the west side, a small extension contains the entrance. Within the chapel, a gallery which can only be reached by ladder runs around the octagonal core.
Between 1155 and 1796, the chapel was included within the walls of the Valkhof castle. At the demolition of the castle in 1796-1797, the value of the remarkable little building was fortunately recognized and it was preserved.
Although the appearance of the chapel has not changed very much during the past ten centuries, there have been several restorations. The building was enlarged and heightened, so that it could serve as an observation tower. And, as can be seen on the picture postcards and photographs, there have been a number of changes to the chapel in the last century as well. The niche which can be seen on the right in some of the postcards did not yet exist at the beginning of the 20th century. Also, the small extension on the east side is a later addition, although it is very well possible that there originally used to be just such an extension.