De gierpont 'Zeldenrust':



Eeuwenlang heeft er tussen Lent en Nijmegen een pont gevaren. In 1657 wordt voor het eerst een gierpont (een pont die aan een ketting van de ene naar de andere kant over vaart) ingezet: een uitvinding van Nijmegenaar Hendrik Heuck. De pont kreeg de naam 'Zeldenrust'. Rust kreeg het pontje pas in 1936, toen de verkeersbrug over de Waal werd geopend. Nadat deze brug op 10 mei 1940 was opgeblazen, heeft de pont nog een tijdje dienst gedaan, daarna is hij voorgoed (?) verdwenen.
De naam van Hendrik Heuck leeft sinds de jaren '90 van de afgelopen eeuw trouwens voort in de hoogwatersteiger aan de Waalkade.

Cable ferry 'Zeldenrust':

For centuries, there was a ferry between Lent and Nijmegen. In 1657, a cable ferry (a ferry which is pulled from one side of the river to the other on a cable) was used for the first time: an invention of Nijmegen citizen Hendrik Heuck. The ferry received the name 'Zeldenrust' (which can be translated as 'Rarely at rest'). It was only put to rest in 1936, when the road bridge across the Waal was opened. After this bridge was blown up on May 10, 1940, the ferry was back in service for a brief time, after which it disappeared for ever (?).
Since the 1990's, the name Hendrik Heuck lives on as that of the high water quay on the Waalkade.
gierpont001.jpg gierpont002.jpg gierpont003.jpg gierpont004.jpg gierpont005.jpg
gierpont006.jpg gierpont007.jpg gierpont008.jpg gierpont009.jpg gierpont010.jpg
gierpont011.jpg gierpont012.jpg gierpont013.jpg gierpont014.jpg gierpont015.jpg
gierpont016.jpg gierpont017.jpg gierpont018.jpg gierpont019.jpg gierpont020.jpg
gierpont021.jpg

terug

Reactie 1:

Henny Meijer, 30-01-11: Op Uw prachtige Website zag ik de tekst onder de foto De gierpont "Zeldenrust"

De gierpont werd uitgevonden door Hendrik Heuk, een Nijmenaar. Dat is juist. Doch de definitie Gierpont (een pont die aan een ketting van de ene naar de andere kant vaart) geeft m.i. onvoldoende de definitie weer. Meer precies is: (bron: De Grote Oosthoek)
Een gierpont is een rivierpont bevestigd aan een ketting, die door de stroom de rivier over bewogen wordt.

Bovenstrooms van de plaats waar de gierpont zijn taak verricht, is een zwaar anker gelegd met een betrekkelijke lange ketting (gierketting) of staalkabel (gierkabel) die met het andere uiteinde in het midden van de bovenstroomse kant van de gierpont is bevestigd. Deze ketting (kabel) is opgehangen aan een reeks drijvers (gierbootjes) om te voorkomen dat hij te veel weerstand van de bodem ondervindt of achter obstakels blijft haken. Van het over rollen aan de uiteinden van de gierpont lopende ketting of staaldraad, waarvan de uiteinden op enige afstand van de gierpont aan b.v. de gierketting zijn bevestigd, wordt met behulp van een aan dek van de pont staande lier een van de twee delen enigszins ingekort. Hierdoor krijgt de gierketting ten opzichte van de stroomrichting een schuine stand, waardoor de kracht van het tegen de pont stromende water wordt ontbonden in een kracht, die enkel de gierketting spant en een kracht, die de pont in de gewenste richting in beweging brengt. Om na aankomst aan de overzijde de terugweg te volbrengen, wordt de lier omgelegden het andere deel van de korte ketting of draad ingekort. Gierponten kunnen uitsluitend worden gebruikt op rivieren met een voortdurend en in één richting gaande, betrekkelijke sterke stroom.

Dit was in Nijmegen het geval, beïnvloed met de welhaast haakse bocht van de Waal stroomopwaarts. Omdat deze stroming aan de Lentse kant het zwakst was en ook bij laagwater, was aan de Lentse kant een pier gebouwd.

Op bijgaande foto is duidelijk de drijvers (gierbootjes) te zien.

Hiermee wordt aan de ingenieuze ontdekking van de Nijmegenaar Hendrik Heuk meer erkenning gegeven. Een veerpont, die zonder energie doch met behulp van de sterke stromende Waal de pendeldienst heeft verzorgd van 1857 tot 1936. De man heeft meer erkenning verdiend dan een naam van een stukje kade.

Reactie 2:

Rob Essers, 04-02-11: De stelling van Henny Meijer dat de gierpont werd uitgevonden door "Hendrik
Heuk, een Nijmenaar" is onjuist. Peter van den Broeke (PvdB) schrijft over "Heuck, Hendrick (Roermond ca. 1600 – Nijmegen vóór 5 december 1677), uitvinder (?) van de gierpont", in Nijmeegse biografieën, deel 1, Jaarboek Numaga LI (2004), op pagina 61-62 onder meer:

"Hoewel het algemeen aanvaard is dat Heuck in 1657 de gierpont introduceerde, lijkt hij voortgebouwd te hebben op een ontwerp van een vaartuig waarop al in 1600 door de Staten-Generaal octrooi was verleend aan Pieter Gabrielsz. Croon uit Zegwaard. Na proeven op de Waal bij Zaltbommel kreeg deze gedurende vijftien jaar het alleenrecht op het uitvoeren van 'zyne conste van met een ponte, geladen met wagens, peerden en anderssins, gins ende weder over loopende rivieren te varen veel rasscher als men met menschenarbeyt soude connen te wege brengen'. Blijkbaar was deze vinding al snel weer in onbruik geraakt, en heeft Heuck een verbeterde versie ontworpen. Deze bleef in bijna ongewijzigde vorm eeuwenlang in de vaart voor koopman, reiziger en soldaat."

Hendrick Heuck heeft de gierpont kennelijk niet zelf uitgevonden. Met zijn erkenning is het nog droeviger gesteld! In 1988 werd vergunning verleend voor de bouw van een - door architect A.G.M. Croonen ontworpen - hoogwatersteiger aan de Waalkade die uitkwam op de Vismarkt. Deze steiger
kreeg in 1989 de naam Hendrik Heucksteiger (raadsbesluit d.d. 25 januari 1989). Nadat in 2008 eerst het restaurant en het havengebouw zijn verdwenen, is in november 2010 ook de rest van het de steiger gesloopt.

De openbare ruimte met de naam Hendrik Heucksteiger bestaat niet meer; zie
http://www.gaypnt.demon.nl/straatnamen/H.html#Hendrik%20Heucksteiger

Reactie 3:

Henny Meijer, 08-02-11: Graag reageer ik op de reactie 2 van Rob Esser op mijn reactie 1 op de gierpont. Dank aan Rob voor deze toevoeging, waarin weer eens blijkt dat zijn term "stelling is onjuist" door hem zelf zeer gedetailleerd wordt genuanceerd met referenties waarin de woorden "kennelijk" en "blijkbaar" een bepaalde onzekerheid weergeven. Dank voor deze aanvulling op mijn kennis en ik ben blij te horen dat hij het er mee eens is dat de naam Hendrik Heuck, wiens gierpont in Nijmegen zolang heeft gefunctioneerd, niet voor de vergetelheid is behoed.